III SA/Gl 359/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2022-10-04
NSAubezpieczenia społeczneWysokawsa
ubezpieczenie społeczne rolnikówzaległości składkoweumorzenie należnościPrezes KRUSprzedawnieniehipotekawartość przedmiotu sporudecyzja administracyjnakontrola sądu administracyjnego

WSA w Gliwicach uchylił decyzję Prezesa KRUS odmawiającą umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, wskazując na błędy proceduralne i konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy w kontekście przedawnienia należności.

Skarżąca wniosła o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników z lat 1993-2000, powołując się na trudną sytuację finansową. Prezes KRUS odmówił umorzenia części należności, wskazując na brak ważnego interesu i możliwość egzekucji z hipoteki. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję, stwierdzając naruszenie przepisów k.p.a. przez organ, w szczególności brak wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego i nierozpoznanie wniosku w pełnym zakresie. Sąd podkreślił, że przedawnienie należności zabezpieczonych hipoteką nie wyklucza ich przedawnienia, a stwierdzenie nieistnienia zaległości czyni postępowanie bezprzedmiotowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS), która odmówiła umorzenia zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od II kwartału 1993 r. do IV kwartału 1998 r. Skarżąca G.N. wniosła o umorzenie należności z tytułu składek, argumentując trudną sytuacją finansową spowodowaną problemami zdrowotnymi zmarłego konkubenta i niskimi dochodami. Prezes KRUS odmówił umorzenia kwoty 9 485,99 zł, wskazując, że skarżąca miała świadomość obowiązku ubezpieczenia, nie wystąpiły udokumentowane zdarzenia losowe, a należności zostały zabezpieczone hipoteką przymusową na nieruchomości. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną, stwierdzając naruszenie przez organ przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 7, 8, 107 § 3 k.p.a.). Sąd wskazał, że organ nie ustalił prawidłowo i wyczerpująco okoliczności faktycznych, nie rozpoznał wniosku w pełnym zakresie (obejmującym okres do 2000 r.), a także nie wyjaśnił, dlaczego rozpoznał sprawę tylko w części. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było stanowisko Sądu, że należności zabezpieczone hipoteką również ulegają przedawnieniu, a przepis art. 41b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, który stanowił podstawę do twierdzenia o braku przedawnienia, jest wątpliwy konstytucyjnie w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Sąd podkreślił, że stwierdzenie nieistnienia zaległości z powodu przedawnienia czyni postępowanie w przedmiocie umorzenia bezprzedmiotowym i powinno skutkować jego umorzeniem na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. W związku z tym Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, nakazując organowi ponowne rozpatrzenie sprawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, należności te podlegają przedawnieniu na zasadach ogólnych, a przepis art. 41b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, który stanowił inaczej, jest wątpliwy konstytucyjnie.

Uzasadnienie

Sąd powołał się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego dotyczące art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, które wskazuje na wątpliwość konstytucyjną przepisów wyłączających przedawnienie zobowiązań zabezpieczonych hipoteką. W związku z tym, ustanowienie hipoteki nie wyklucza przedawnienia należności.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

u.u.s.r. art. 41a § ust. 1 pkt 1

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników

Pomocnicze

u.u.s.r. art. 36 § ust. 1 pkt 10

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników

u.u.s.r. art. 41b § ust. 1

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników

Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat (po nowelizacji z 2012 r.), licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

u.u.s.r. art. 41b § ust. 2

Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników

Należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką nie ulegają przedawnieniu (brzmienie przed nowelizacją i wątpliwe konstytucyjnie).

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 105 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 1 i 2 pkt. 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

o.p. art. 70 § § 6

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Przepis w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r., uznany za niezgodny z Konstytucją RP.

o.p. art. 70 § § 8

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Analogiczny do art. 70 § 6 o.p. w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r., również wątpliwy konstytucyjnie.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Należności zabezpieczone hipoteką podlegają przedawnieniu. Organ nie rozpoznał wniosku w całości. Stwierdzenie przedawnienia czyni postępowanie bezprzedmiotowym.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organu o braku przedawnienia należności zabezpieczonych hipoteką. Argumentacja organu o braku ważnego interesu skarżącej.

Godne uwagi sformułowania

Ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką. Stwierdzenie nieistnienia zaległości powoduje, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe i jako takie winno zostać umorzone na podstawie art. 105 §1 k.p.a.

Skład orzekający

Małgorzata Herman

przewodniczący sprawozdawca

Barbara Orzepowska-Kyć

sędzia

Piotr Pyszny

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, zwłaszcza w kontekście zabezpieczenia hipotecznego oraz bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego, z uwzględnieniem orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego i NSA.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia przedawnienia należności zabezpieczonych hipoteką, co ma znaczenie praktyczne dla wielu dłużników. Wyjaśnia również, jak sądy administracyjne podchodzą do błędów proceduralnych organów.

Czy hipoteka chroni przed przedawnieniem długu? Sąd administracyjny rozwiewa wątpliwości.

Dane finansowe

WPS: 9485,99 PLN

Sektor

ubezpieczenia społeczne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Gl 359/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-10-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Barbara Orzepowska-Kyć
Małgorzata Herman /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Pyszny
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 266
art. 36 ust. 1 pkt 10, art. 41 a ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Asesor WSA Piotr Pyszny, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 października 2022 r. sprawy ze skargi G. N. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 1 marca 2022 r., nr 0306-PU.411.8.2022 w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją, z 1 marca 2022 r., nr 0306-PU.411.8.2022, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: organ, Prezes KRUS), po rozpatrzeniu wniosku G.N. (dalej: skarżąca) o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe, macierzyńskie i emerytalno-rentowe, postanowił odmówić umorzenia należności za okres od II kw. 1993 r. do IV kw. 1998 r. w kwocie 9 485,99 zł.
W podstawie prawnej decyzji wskazał art. 36 ust. 1 pkt. 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz. U. z 2021r. poz.266 z późn.zm., dalej: ustawa).
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.
Skarżąca, w dniu 3 lutego 2022r. (data wpływu do OR KRUS C.) zwróciła się z wnioskiem o umorzenie należności wraz z odsetkami z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników za okres od 1993 r. do 2000 r., motywując swój wniosek trudną sytuacją finansową spowodowaną problemami zdrowotnymi zmarłego konkubenta, z którym zamieszkiwała oraz trudnościami finansowymi spowodowanymi niskim dochodem.
W dniu 16 lutego 2022r. pracownik placówki terenowej KRUS przeprowadził wizytację gospodarstwa rolnego, w wyniku którego ustalono sytuację mieszkaniową skarżącej. Dalej organ ustalił, że na dzień wpływu wniosku konto płatnicze nie wykazuje zadłużenia, natomiast należności Kasy zabezpieczone hipoteką przymusową na nieruchomości o nr. [...] wynoszą 2.267,99zł oraz odsetki ustawowe liczone do dnia przedawnienia.
Ponadto, na podstawie złożonych 22 października 2012r. dokumentów ustalono, że w okresie od 1 kwietnia 1999r. do 31 marca 2004r. oraz od 1 kwietnia 2009r. do 31 marca 2012r. skarżąca prowadziła działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym poniżej 1 ha przeliczeniowego i w związku z tym za wyżej wymienione okresy została wyłączona z ubezpieczenia społecznego rolników co spowodowało odpisaniem składek i tym samym zmniejszyło się zadłużenie zabezpieczone na hipotece obejmujące okres od II kw. 1993r. do IV kw. 1998 r. Organ ustalił, że skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego na podstawie Aktu Notarialnego Rep. Nr [...] z dnia 4 grudnia 1985r. położonego na terenie gminy K.
Organ wskazał, że przejmując gospodarstwo skarżąca miała świadomość obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników i co się z tym wiąże opłacania należnych składek. Nie dopełniała tego obowiązku i nie opłacała należnych składek. Część zaległości wyegzekwowano poprzez zasiłek z tytułu urodzenia dziecka, a część poprzez potrącenia z przysługującego zasiłku rodzinnego. Na przestrzeni lat w przedmiotowym gospodarstwie rolnym nie wystąpiły żadne udokumentowane zdarzenia losowe mające wpływ na zaleganie z opłatą należności, jedynie w dniu 3 stycznia 2008r. złożyła podanie o umorzenie składki za III i IV kwartał 2006r. z tytułu klęski suszy i decyzją z 23 stycznia 2008r. zostały umorzone wraz z odsetkami.
Organ wobec braku możliwości wyegzekwowania należności ustalił numer księgi wieczystej nieruchomości i dokonał zabezpieczenia hipoteki. W tym celu, w dniu 17 kwietnia 2000 r. skierował do Sądu Rejonowego w M. wniosek o zabezpieczenie zadłużenia na hipotece za okres od I kw. 1993r. do I kw. 2000r. w kwocie 3.349,49 zł., następnie w dniu 28 marca 2002r. za okres od II kw. 2000r. do III kw. 2001r. w kwocie 1.606,20 zł, oraz w dniu 14 marca 2003r. za okres od IV 2001r. do I kwartału 2003r. w kwocie 1.281,00 zł. W dniach 5 maja 2000r., 28 marca 2002r. oraz 1 kwietnia 2003r. Sąd dokonał w dziale Księgi Wieczystej wpisu hipoteki do w/w sum.
Organ w wyniku analizy akt sprawy stwierdził, że składki za okres od I kw. 1993r. do II kw. 1998r. objęte zabezpieczeniem hipotecznym zostały odpisane z uwagi na ich przedawnienie i nie obciążają już konta płatniczego skarżącej.
Przypomniał, że zgodnie z art. 41b ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2011r., należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia w którym stały się wymagalne.
Organ mając na względzie powyższe uregulowania oraz bezskuteczność działań podejmowanych w celu wyegzekwowania zadłużenia objętego hipoteką, sukcesywnie dokonywał odpisu z konta płatniczego skarżącej zaległych składek za okres od II kw. 1993r. do II kw. 1998r. z uwagi na ich przedawnienie. Należności za w/w okres zostały odpisane z konta płatniczego przy jednoczesnym utrzymaniu zabezpieczenia hipotecznego.
Dalej organ wskazał, że stosownie do postanowień art. 41b ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.
Organ rozpoznał wniosek skarżącej merytorycznie. Po zakończeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżącej wziął pod uwagę, że:
1) powstałe zadłużenie jest następstwem nie wywiązywania się z obowiązku terminowego opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników,
2) dokumentacja medyczna konkubenta dotyczy okresu bieżącego,
3) od listopada 2012r. skarżąca pobiera świadczenie emerytalne [...] za wydzierżawione gospodarstwo rolne,
4) nie występuje całkowita nieściągalność zadłużenia ponieważ należność Kasy została zabezpieczona poprzez wpis hipoteki [...], a jej wartość przekracza kwotę zabezpieczoną wpisem.
Powyższe ustalenia legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji odmawiającej umorzenia należności.
Na ww. decyzję Prezesa KRUS z 3 marca 2022 r. skarżąca wniosła skargę, domagając się ponownego rozpatrzenia sprawy, bowiem nie jest w stanie uregulować zaległych składek.
Prezes KRUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn niż podniesiono w skardze.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy). Sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ nie ustalił w sposób prawidłowy i wyczerpujący okoliczności faktycznych sprawy istotnych dla jej rozstrzygnięcia i nie rozpoznał sprawy w jej całokształcie, przez co naruszył art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022r., poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.)
Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa KRUS w przedmiocie odmowy umorzenia skarżącej zaległości składkowych, której podstawę wydania stanowił z art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy ubezpieczeniowej.
Zgodnie z treścią art. 41a ust 1 pkt 1 ww. ustawy Prezes Kasy orzeka w zakresie umorzenia należności Kasy z tytułu składek na wniosek zainteresowanego, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno – rentowego i składkowego. W myśl natomiast art. 52 ust 1 pkt 1 tej ustawy w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a ponadto do składek na ubezpieczenie stosuje się odpowiednio wybrane przepisy ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Organ rozpatrując wniosek skarżącej o udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, po sprawdzeniu i rozważeniu sytuacji majątkowej oraz osobistej wnioskodawczyni nie uwzględnił wniosku za okres od II kw. 1993 r. do IV kw. 1998 r. w kwocie 9 485,99 zł. Należy jednak zauważyć, że wniosek skarżącej o umorzenie należności obejmował okres od 1993 r. do 2000 r. i dotyczył należności w wysokości 3 349,49 zł wraz z odsetkami za zwłokę. Tymczasem z zaskarżonej decyzji nie wynika, dlaczego organ rozpoznał sprawę jedynie w objętym decyzją okresie oraz czy i w jaki sposób rozpatrzył wniosek w pozostałym zakresie.
Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Należy jednocześnie wskazać, że organ odniósł się do kwestii istnienia samej zaległości z tytułu nieuiszczonych w terminie składek, stwierdzając, że należności skarżącej uległy już przedawnieniu, z uwagi na upływ odpowiednich terminów, jednak zgodnie z art. 41 b ust. 2 ustawy ubezpieczeniowej mogą być one egzekwowane z przedmiotu hipoteki. Ponadto, z uwagi na przedawnienie, owe należności zostały odpisane z konta skarżącej, przy jednoczesnym utrzymaniu zabezpieczenia hipotecznego. Zgodnie z treścią art. 41 b ust. 2 ustawy nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.
Sąd zauważa przy tym, że do 2 maja 2004 r. kwestia przedawnienia należności wobec KRUS winna być przedmiotem rozważań z uwzględnieniem uregulowań odrębnych, zgodnie bowiem z art. 52 ust. 1 pkt. 1 ustawy w sprawach nie uregulowanych w ustawie zastosowanie znajdowały przepisy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, a ponadto do składek na ubezpieczenie stosowało się odpowiednio przepisy o zobowiązaniach podatkowych. Po wejściu w życie ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 ze zm., dalej: O.p.), bieg terminu przedawnienia, w tym kwestia jego zawieszenia bądź przerwania, musiał być z kolei oceniany na gruncie art. 70 § 2 - 7 tej ustawy. Zgodnie natomiast z art. 70 § 8 O.p. nie ulegały przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Z dniem 2 maja 2004 r., na mocy art. 1 pkt. 41 ustawy z 2 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 9, poz. 873 ze zm.), do ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wprowadzony został art. 41b. Zgodnie z ust. 1 tej jednostki redakcyjnej, w jej ówczesnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7.
W świetle art. 41b ust. 2 ustawy nie ulegały przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogły być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Natomiast w art. 41b ust. 3-6 oraz ust. 8-9 ustawy uregulowano kwestie związane z biegiem terminu przedawnienia, w tym zwłaszcza jego zawieszeniem bądź przerwaniem. Art. 41b ust. 1 ustawy został znowelizowany dnia 1 stycznia 2012 r. na podstawie art. 2 pkt. 1 ustawy z 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, zgodnie z którym zyskał on następujące brzmienie – "Należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2 - 7". Jednocześnie art. 27 ust. 1 tej ustawy nowelizującej stanowi, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 41b ust. 1 ustawy wymienionej w art. 2 oraz w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od 1 stycznia 2012 r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, o czym mowa już w art. 27 ust. 2, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.
Sąd zwraca przy tym uwagę, że wykładnia art. 41 ust. 2 ustawy powinna zostać dokonana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 (Dz.U.2013.1313) zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP.
W uzasadnieniu wyroku wskazano, że art. 70 § 6 O.p., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r., stanowił: "nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zaległość podatkowa może być egzekwowana tylko z przedmiotu hipoteki". Obecnie (tj. po zmianach dokonanych przez art. 1 pkt 58 ustawy z 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie innych ustaw, (Dz.U. nr 169, poz. 1387, ze zm.), odpowiednikiem tego przepisu jest art. 70 § 8 wskazanej ustawy: "nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu". W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny cecha niekonstytucyjności odnosi się także do art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w brzmieniu obowiązującym na dzień ustanowienia hipoteki. Można więc w tej sytuacji mówić o oczywistej niezgodności z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP także art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej w zakresie, o którym mowa w omawianym orzeczeniu Trybunału.
Przepis art. 41b ust. 2 ustawy objęty jest takimi samymi zastrzeżeniami, co do jego konstytucyjności jak uregulowanie zawarte w art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który brzmi analogicznie, jak obowiązujący do dnia 31 grudnia 2002 r. art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej.
Mając zatem na uwadze stanowisko przedstawione w cyt. powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego należy stwierdzić, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązań zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia należności biegnie na zasadach ogólnych. Zatem przepis art. 41b ust. 2 ustawy nie może stanowić podstawy prawnej do ustalenia, że nie uległy przedawnieniu należności zabezpieczone hipoteką.
Istotnym jest, czy w momencie rozstrzygania wniosku istnieje jego przedmiot, to jest należność, której wniosek o umorzenie dotyczy. Natomiast stwierdzenie nieistnienia zaległości powoduje, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe i jako takie winno zostać umorzone na podstawie art. 105 §1 k.p.a.
Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. w sytuacji, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Bezprzedmiotowość wiąże się z brakiem któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, co skutkuje tym, że nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Zachodzi ona zatem w sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego nie mamy do czynienia ze sprawą administracyjną mogącą być przedmiotem postępowania. Innymi słowy, sprawa administracyjna jest bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne.
W niniejszej sprawie organ odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek stwierdzając jednocześnie w uzasadnieniu, że z uwagi na przedawnienie należności dokonywał sukcesywnego odpisu zaległych składek z konta płatniczego skarżącej za okres objęty zaskarżoną decyzją.
W orzecznictwie NSA przyjmuje się, że w żadnym z przypadków unormowanych w art. 41a ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2 pkt 1-4 ustawy, określających przesłanki umorzenia należności z tytułu składek KRUS, organ nie ma podstaw do badania, czy należność będąca przedmiotem wniosku o umorzenie wygasła wskutek przedawnienia. W myśl art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy, do składek na ubezpieczenie w zakresie stwierdzenia ich wygaśnięcia wskutek przedawnienia, stosuje się odpowiednio art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej, jednak rozstrzygnięcia Prezesa KRUS w tym zakresie podlegają kontroli sądów powszechnych stosownie do treści art. 36 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (zob. wyrok NSA z dnia 27 lipca 2020 r., sygn. akt I GSK 1838/19, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Art. 36 ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników stanowi lex specialis w stosunku do art. 3 § 2 p.p.s.a i wyłącza kognicję sądów administracyjnych w sprawach dotyczących ubezpieczeń społecznych rolników, a wydanych przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Wyjątek w tym zakresie stanowią sprawy wymienione w art. 36 ust. 1 pkt 10, czyli te o których mowa w art. 41a i art. 55 ww. ustawy. Przepisy art. 41a i art. 55 dotyczą decyzji o umorzeniu, odroczeniu terminu płatności lub rozłożeniu na raty należności z tytułu składek oraz przyznaniu świadczeń w drodze wyjątku. Tylko ten zakres przedmiotowych spraw został poddany kognicji sądownictwa administracyjnego.
Organ ponownie rozpatrując wniosek oceni jego zasadność co do okresu objętego wnioskiem oraz celowość orzekania merytorycznego w kontekście powyższych rozważań Sądu
W związku z powyższym Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI