III SA/GL 358/21

III SA/Gl 358/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2021-10-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-03-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Barbara Brandys-Kmiecik /sprawozdawca/
Małgorzata Herman /przewodniczący/
Marzanna Sałuda
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
III OSK 602/22 - Wyrok NSA z 2023-07-14
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 2176
art. 1 ust. 1
Ustawa z dnia  6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.) Sędzia WSA Marzanna Sałuda Protokolant Katarzyna Czabaj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2021 r. sprawy ze skargi W. P. na zawiadomienie Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] r. W. P. (dalej: Strona, Skarżący) złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o: uchylenie wszystkich "Regulaminów" oraz "Zarządzeń" wydanych przez Prezesa Sądu Okręgowego w K. (dalej też jako: organ) związanych z ograniczeniem dostępu stron do akt spraw, w tym do dokumentów urzędowych Sądu ze względu na brak ustawowych podstaw prawnych do publikowania tego typu wewnętrznych aktów prawnych; stwierdzenie naruszenia wobec skarżącego przez Prezesa i Wiceprezesa Sądu Okręgowego w K. art. 3 ust. 1 pkt 2, ust. 2, art. 4 ust. 1 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 2 ppt b, pkt 4 ppt a (myślnik (-) 3 zdanie pierwsze), art. 13 ust. 1, art. 14 ust. 1, art. 16 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 roku o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2020 r, poz. 2176, ze zm.; dalej jako: u.d.i.p.),w związku art. 1, art. 2, art. 7, art. 8 ust. 1, art. 31 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1, art. 51 ust. 3, art. 61 ust. 1 i 2 (zdanie pierwsze), art. 78, art. 87 ust. 1 i 2 Konstytucji RP; wyciągnięcie surowych konsekwencji wobec [...] Pani K. F. oraz Pana B. W. [...] i [...] Sądu Okręgowego w K. w rozumieniu art. 23 u.d.i.p.; zwolnienie skarżącego z szeroko rozumianych kosztów sądowych ze względu na trudną sytuację finansową rodziny skarżącego.
W uzasadnieniu wyjaśnił, że [...] r. złożył wniosek o pomoc prawną ([...]) drogą elektroniczną do Sądu Okręgowego w K. przez system e-PUAP podpisany podpisem elektronicznym profilu zaufanego (art. 126 § 5 kpc). Przedstawiając chronologię wydarzeń podkreślił nieumożliwienie zaznajomienia się z konkretnymi aktami sprawy. Zatem skoro przepisy kpc nie przewidują trybu odwoławczego w zakresie odmowy udostępnienia akt spraw w myśl art. 9 § 1 (zdanie drugie) konieczne – zdaniem Strony – stało się wniesienie skargi bowiem również "Regulaminy" i "Zarządzenia" wydane przez Prezesa Sądu są bezprawne, ponieważ nie maja oparcia w ustawowych przepisach, a zgodnie z Konstytucją RP ograniczenia dostępu do informacji, w tym dokumentów urzędowych mogą być ograniczane tylko i wyłącznie w formie ustaw, a nie przez jakieś wewnętrzne "Regulaminy" i "Zarządzenia".
W odpowiedzi organ wyjaśnił, że wnioskiem datowanym na dzień [...] r. Strona domagała się udzielenia informacji publicznej poprzez merytoryczne uzasadnienie pisma Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] roku [...] w akapicie trzecim pisma poprzez podanie w tym pisemnym uzasadnieniu, ustawowych podstaw prawnych odmowy wnioskodawcy dostępu do akt sprawy [...] w dniu [...] r. w czytelni Sądu. Zatem powiadomił wnioskodawcę w zawiadomieniu z [...] r., że żądana informacja nie dotyczyła udostępnienia informacji publicznej, o której mowa w art. 1 ust. 1 u.d.i.p. Z analizy bowiem wniosku wynikało, że, wnioskodawca będąc niezadowolonym, z odpowiedzi, której udzielono w dniu [...] r. na jego skargę przesłaną pocztą elektroniczną dnia [...] r. domagał się w istocie od organu informacji w kwestii interpretacji i stosowania przepisów poprzez wskazanie podstawy prawnej odmowy udostępnienia mu akt sprawy [...], a nie informacji o faktach. Takie żądanie nie stanowi zaś informacji publicznej.
W piśmie procesowym Strona podkreśliła, że domagała się informacji w zakresie zaistniałego stanu faktycznego w Czytelni Sądu Okręgowego w K. poprzez podanie ustawowych podstaw prawnych w zakresie odmowy zapoznania się ze swoimi aktami sprawy o sygn. akt [...], pomimo iż w Czytelni tego Sądu były w tej danej chwili wolne miejsca.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Na wstępie należy wyjaśnić, że prawo do sądu określone zostało w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze zm.), ratyfikowanej przez Rzeczypospolitą Polską (art. 9, art. 87 ust.1, art. 89 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej – Dz.U. nr 78, poz. 483). Nadto Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 25 stycznia 1995 r., sygn. akt W 14/94, (Dz.U. nr 14, poz. 67, OTK 1995/1/19) wskazał, że na prawo do sądu składa się także element materialny – możność prawnie skutecznej ochrony praw strony na drodze sądowej w ramach odpowiednio ukształtowanej procedury. Zgodnie natomiast z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 dalej: p.u.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Mocą art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje sprawy wymienione w tym przepisie. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem jej art. 57a. W świetle obowiązujących unormowań, w szczególności zgodnie z regulacją art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. sąd administracyjny, w zakresie swojej kognicji, orzeka między innymi w przedmiocie skarg na bezczynność organów administracji publicznej kontrolując postępowanie tych organów z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego.
W rozpoznawanej sprawie Skarżący kwestionuje prawidłowość i dopuszczalność odmowy udostępnienia wnioskowanych akt sprawy skarżącego o sygn. akt [...] na dzień [...] r. wnosząc skargę w trybie art. 54 ust. 1 p.p.s.a. oraz art. 21 u.d.i.p.; żąda także uchylenia wszystkich "Regulaminów" oraz "Zarządzeń" wydanych przez Prezesa Sądu Okręgowego w K. związanych z ograniczeniem dostępu stron do akt spraw oraz wyciągnięcia konsekwencji wobec kierownictwa tego Sądu.
Natomiast w odpowiedzi na skargę organ wskazuje, że nie zasługuje ona na uwzględnienie, bowiem żądanie Skarżącego nie stanowi informacji publicznej; informacja objęta wnioskiem nie stanowi informacji publicznej, a sprawa nie podlega załatwieniu w formie decyzji administracyjnej.
Rozstrzygając powyższą kwestię należy zauważyć, że zgodnie z art. 32 p.p.s.a. obligatoryjną stroną postępowania sądowo-administracyjnego jest organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Konkludując powyższe stwierdzić więc należy, że Prezes Sądu Okręgowego w K. jest organem w rozpoznawanej sprawie - kieruje pracą tego sądu i reprezentuje go na zewnątrz; odmowa udzielenia wnioskowanej przez Stronę informacji – jest zaskarżonym w tej sprawie działaniem, a raczej bezczynnością w udzieleniu żądanej informacji, bo tak należy zakwalifikować rozpatrywaną skargę.
Wyjaśnienia wymaga zatem, iż bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale – mimo istnienia ustawowego obowiązku – nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności określonej w art. 3 § 2 pkt 1-4a ppsa. Zatem celem skargi na bezczynność jest wymuszenie na organie określonych w przepisach zachowań. Wniesienie tej skargi jest zatem czasowo ograniczone jedynie trwaniem niepożądanego stanu bezczynności, a więc np. do czasu wydania decyzji, postanowienia czy załatwienia wniosku strony. Takie stanowisko prezentowane jest konsekwentnie w judykaturze i w piśmiennictwie (por. postanowienia NSA: z dnia 13 marca 2009 r. o sygn. akt II FSK 2020/08; z dnia 19 lipca 2013 roku o sygn. akt I FSK 1325/13 oraz T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2005, s. 243; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 143).
Natomiast jak wynika z akt niniejszej sprawy pismem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...]r. udzielono odpowiedzi na skargę złożoną przez Skarżącego w dniu [...] r., a dotyczącą między innymi pracowników i sędziów Sądu Okręgowego w K., kierując je do Sekcji Skarg i Wniosków, a zawiadomieniem z dnia [...] r. poinformowano, że żądanie nie dotyczy udostępnienia informacji publicznej, o której mowa w art. 1 ust. 1 u.d.i.p.
Do rozważenia pozostaje więc kwestia merytorycznego badania legalności, czyli zgodności z prawem udzielonej Skarżącemu odpowiedzi przez organ. Zauważyć należy, że pojęcie informacji publicznej jest zarówno przez doktrynę, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych, rozumiane bardzo szeroko, co wiąże się z upowszechnieniem zasady transparentności życia publicznego i podwyższenia świadomości prawnej społeczeństwa. Prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym informacją publiczną jest treść dokumentów wytworzonych przez organy władzy publicznej i podmioty niebędące organami administracji publicznej, treść wystąpień, opinii i ocen przez nie dokonywanych, niezależnie do jakiego podmiotu są one kierowane i jakiej sprawy dotyczą. Informację publiczną stanowi więc treść wszelkiego rodzaju dokumentów odnoszących się do organu władzy publicznej, związanych z nim, bądź w jakikolwiek sposób dotyczących tego organu. Informację publiczną stanowi zarówno treść dokumentów bezpośrednio przez organ wytworzonych, jak i tych, których używa się przy realizacji przewidzianych prawem zadań (także tych, które tylko w części dotyczą działalności organu), nawet, gdy nie pochodzą wprost od niego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1542/08, z 5 listopada 2013 r., o sygn. akt II SA/Wa 1455/13, wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2015 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 315/14).
Nie ulega więc wątpliwości, iż wszelka korespondencja prowadzona przez sądy z konkretną osobą – stroną postępowania sądowego, w jej indywidualnej sprawie - nie stanowi informacji publicznej, albowiem nie dotyczy efektów ustawowej działalności tej instytucji. W tym zakresie przede wszystkim wskazać należy, iż Konstytucja w art. 61 ust. 1 stanowi, że obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej. Prawo do informacji publicznej to zatem prawo do informacji o działalności podmiotów wskazanych w Konstytucji RP i obejmuje informację o takiej aktywności tych podmiotów, która ukierunkowana jest na wypełnianie określonych zadań publicznych i realizowanie określonych celów i interesów publicznych. Rezultaty wykładni językowej, celowościowej i systemowej art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP prowadzą zatem do wniosku, że prawo do informacji publicznej to prawo do informacji o działalności podmiotów wskazanych w Konstytucji RP, tj. o takiej aktywności tych podmiotów, która ukierunkowana jest na wypełnianie określonych zadań publicznych i realizowanie określonych interesów i celów publicznych, co nie jest tożsame z każdym przejawem aktywności tych organów, w tym aktywnością związaną z wewnętrzną organizacją funkcjonowania tych podmiotów (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2018r. sygn. akt I OSK 1514/16).
Ustawodawca zdefiniował pojęcie "informacji publicznej" w art. 1 ust. 1 i art. 6 u.d.i.p., wskazując, że informacją taką jest każda informacja o sprawach publicznych, a w szczególności o sprawach wymienionych w art. 6 ust. 1 i 2, przy czym dokumentem urzędowym, w rozumieniu przepisów u.d.i.p., jest treść oświadczenia woli lub wiedzy, utrwalona i podpisana w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, w ramach jego kompetencji, skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy. Z kolei sprawa publiczna oznacza przejaw działalności podmiotów wskazanych w Konstytucji RP w jej rozumieniu wynikającym z unormowań Konstytucji RP, tj. takiej aktywności tych podmiotów, która ukierunkowana jest na wypełnianie określonych zadań publicznych i realizowanie określonych interesów i celów publicznych, co nie jest tożsame z każdym przejawem aktywności tych podmiotów. Wykładnia prokonstytucyjna art. 6 u.d.i.p. prowadzi do wniosku, że informacją o sprawie publicznej jest więc również informacja o podmiotach, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy oraz zasadach ich funkcjonowania, jedynie w zakresie dotyczącym działalności tych podmiotów. Tak też należy rozumieć informację w zakresie organizacji tych podmiotów (art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. b u.d.i.p.), czy w zakresie prowadzonych przez nie rejestrów, ewidencji i archiwów (art. 6 ust. 1 pkt 3 lit. f u.d.i.p.) a także w zakresie danych publicznych (art. 6 ust. 4 u.d.i.p.) lub w zakresie polityki wewnętrznej i zagranicznej, w tym o zamierzeniach działań władzy ustawodawczej oraz wykonawczej (art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. a u.d.i.p.). Koresponduje z tą wykładnią treść art. 4 ust. 1 u.d.i.p. eksponująca element "wykonywania zadań publicznych" przez podmioty będące adresatami roszczeń o udostępnienie informacji publicznej, czyli zadań, które cechuje powszechność i użyteczność dla ogółu, a także sprzyjanie osiąganiu celów określonych w Konstytucji lub ustawie (zob. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2010 r., sygn akt. I OSK 851/10).
Powyższe rozumienie istoty sprawy publicznej, a w konsekwencji i informacji publicznej – odkodowywane z treści art. 61 Konstytucji RP i unormowań ustawy o dostępie do informacji publicznej – przyjmowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zgodnie z ugruntowanymi już poglądami orzecznictwa, wypracowanymi na tle analizy art. 1 ust. 1, jak i precyzującego go art. 6 ust. 1 i 2 w związku z art. 4 u.d.i.p., informacją taką jest każda informacja wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. Status informacji publicznej uzyskuje przy tym taka informacja, która związana jest z funkcjonowaniem wspólnoty publicznoprawnej (państwa). Wskazuje się zatem, że informacją publiczną są informacje dotyczące wykonywania zadań publicznych, w tym gospodarowania mieniem publicznym, utrwalone na nośniku w formie pisemnej, dźwiękowej, wizualnej lub audiowizualnej, eksponując powiązania informacji publicznej z dynamiczną działalnością państwa, jako organizatora życia społeczno-gospodarczego z jednoczesnym wskazaniem, że w demokratycznym państwie prawa jak najszerszy katalog informacji musi być przedmiotem kontroli społecznej (por. wyroki NSA z dnia 23 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 1514/16, z dnia 31 maja 2004 r., sygn. akt OSK 205/04.).
Stąd też wyłącznie działalność kierownictwa sądu odnosząca się do spraw publicznych, służących realizacji zadań publicznych, które cechuje powszechność i użyteczność dla ogółu, a także sprzyjanie osiąganiu celów określonych w Konstytucji i ustawie, mieści się w reżimie u.d.i.p. Natomiast nie podlega trybowi tej ustawy żadanie udostępniania indywidualnych akt sądowych.
Zresztą organ udzielił odpowiedzi na wniosek Skarżącego w terminie wynikającym z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. informując, że wnioskowana informacja nie ma charakteru publicznej.
Tym samym należy stwierdzić, że żądanie udostępnienia wydawanych w indywidualnej sprawie, wobec konkretnej osoby (tu: Skarżącego) pism sądowych w danym postępowaniu sądowym nie mieści się w zakresie u.d.i.p. Zgodnie bowiem z art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2021, poz.1805) to Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego oraz prawa pracy. Natomiast nadrzędność jednego z podmiotów stosunku prawnego wynikająca z wykonywania władzy publicznej, a nie na podstawie prawa prywatnego, wyklucza możliwość uznania sprawy za cywilną - co w niniejszej sprawie nie występuje. Zatem wyłącznie w trybie przepisów kpc Skarżący mógł domagać się udostępniania akt swojej sprawy cywilnej. Postępowanie cywilne co do zasady jest jawne. W myśl art. 9 § 1 k.p.c. rozpoznawanie spraw odbywa się jawnie. W ramach zasady jawności postępowania mieści się nie tylko fakt publicznego odbywania rozpraw, lecz również dostęp do akt sprawy, który przysługuje stronom oraz działającym w ich imieniu pełnomocnikom; sporządzenie z akt odpisów i kopii, co podlega opłacie sądowej.
Zatem skoro żądana, indywidualna informacja, dot. konkretnie oznaczonej personalnie osoby nie mieści się w zakresie informacji publicznej – to zasadnie udzielono Stronie odpowiedzi negatywnej w formie pisemnej. W konsekwencji więc nie są zasadne zarzuty strony skarżącej i jej żądania.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę uznając ją za bezzasadną.
-----------------------
5