III SA/Gl 352/24

III SA/Gl 352/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-06-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Pawlyta /sprawozdawca/
Dorota Fleszer
Marzanna Sałuda /przewodniczący/
Symbol z opisem
6062 Ruch i likwidacja zakładu górniczego
Hasła tematyczne
Prawo geologiczne i górnicze
Sygn. powiązane
II GSK 2421/24 - Wyrok NSA z 2025-03-20
Skarżony organ
Urząd Górniczy
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1752
art. 117 pkt 1 i 5 p.g.g.; art. 105 ust. 1 p.g.g.
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 190 p.p.s.a.; art. 153 p.p.s.a.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Asesor WSA Adam Pawlyta (spr.), Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi L sp.z o. o. w W. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach z dnia 15 września 2022 r. nr PR.9202.1.2022 Ldz.26270/09/2022/ŁI w przedmiocie wstrzymania ruchu obiektów związanych z przeróbką kopaliny zlokalizowanych w zakładzie górniczym oddala skargę.
Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 29 lutego 2024 r., II GSK 1252/23, uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 22 lutego 2023 r., III SA/Gl 833/22, w sprawie ze skargi L. Sp. z o.o. w W. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z 15 września 2022 r., nr PR.9202.1.2022 ldz.26270/09/2022/Łl w przedmiocie nakazu wstrzymania ruchu obiektów związanych z przeróbką kopaliny i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.
Rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wyrokiem z 22 lutego 2023 r., III SA/Gl 833/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę L. Sp. z o.o. w W. (dalej: skarżący; strona; spółka) na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego (dalej: Prezes WUG, organ odwoławczy, organ II instancji) z 15 września 2022 r., nr PR.9202.1.2022 ldz.26270/09/2022/Łl w przedmiocie nakazu wstrzymania ruchu obiektów związanych z przeróbką kopaliny.
W dniu 26 maja 2022 r. pracownicy Okręgowego Urzędu Górniczego (OUG) w K. przeprowadzili kontrolę w odkrywkowym zakładzie górniczym "S." w S., w którym działalność górniczą na podstawie koncesji prowadzi strona. W jej wyniku ustalono m.in., że w granicach zakładu górniczego zlokalizowane są urządzenia zakładu przeróbczego, tj. przesiewacz PowerScreen, dodatkowe 3 przenośniki taśmowe, kruszarka z płuczką mieczową, sterownia elektryczna kruszarki i hydrocyklon. Poniżej przenośnika taśmowego zlokalizowanego najbliżej pkt nr 22 obszaru górniczego znajdował się natomiast stożek nasypowy przerobionej kopaliny (bezpośrednio poza granicą zakładu górniczego w bezpośrednim sąsiedztwie pkt nr 22). Uczestniczący w kontroli kierownik ruchu zakładu górniczego oświadczył, że montaż elementów "mobilnych" rozpoczęto w marcu 2022 r., a poszczególne elementy były stopniowo dostawiane i wykonana została próba sprawności. W związku z tym, że urządzenia nie zostały dopuszczone do ruchu, kierownik ruchu zakładu górniczego omówił z przedsiębiorcą konieczność wyłączenia ich z użytkowania do czasu uregulowania stanu formalno-prawnego. W trakcie kontroli wykonano dokumentację fotograficzną. Na urządzeniach zakładu przeróbczego umieszczono tabliczki (kartki) z napisem: "Uwaga! Urządzenie wyłączone z ruchu".
Decyzją z 31 maja 2022 r., Dyrektor OUG w K. nakazał wstrzymanie ruchu obiektów związanych z przeróbką kopaliny, zlokalizowanych w zakładzie górniczym do czasu uregulowania stanu formalno-prawnego związanego z budową i użytkowaniem tych obiektów. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podniesiono m.in., że ustalenia kontroli przeprowadzonej 26 maja 2022 r. świadczą o prowadzeniu eksploatacji urządzeń zakładu przeróbczego w sposób stanowiący naruszenie obowiązujących przepisów - bez ujęcia ich w planie ruchu zakładu górniczego i bez uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę. Organ I instancji przyjął, że przedsiębiorca nie rozpoznał zagrożeń związanych z ruchem zakładu górniczego i nie podjął środków zmierzających do zapobiegania i usuwania tych zagrożeń, a także nie posiada i nie przechowuje odpowiedniej dokumentacji zakładu górniczego w zakresie funkcjonowania ww. obiektów związanych z przeróbką kopaliny, co stanowi naruszenie art. 117 pkt 1 i 5 ustawy z 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (aktualny tekst jedn. z 12 lipca 2023 r., Dz.U. z 2023 r. poz. 1752 ze zm.; dalej: p.g.g.).
Od tego rozstrzygnięcie strona wniosła odwołanie. Rozpoznając sprawę ponownie, Prezes WUG zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję I instancji, gdyż uznał, że wydanie decyzji nakazującej wstrzymanie ruchu obiektów zakładu przeróbczego było uzasadnione. Organ odwoławczy zauważył, że każda instalacja do przerobu kopalin innych niż gaz ziemny, ropa naftowa oraz jej naturalne pochodne stanowi przedsięwzięcie mogące znacząco oddziaływać na środowisko. Zgodnie z art. 71 ust. 2 ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (aktualny tekst jedn. z 25 maja 2023 r., Dz.U. z 2023 r. poz. 1094 ze zm.; dalej: u.d.i.ś.), realizacja takiego przedsięwzięcia wymaga uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Przedsiębiorca górniczy nie przedstawił decyzji środowiskowej, która obejmowałaby instalację do przerobu wydobytej kopaliny. Tak więc prowadzenie przeróbki kopaliny wydobytej z tego złoża narusza też art. 71 ust. 2 u.d.i.ś. Taka działalność stanowi przy tym bezpośrednie zagrożenie dla środowiska, ponieważ nie została przeprowadzona wymagana przez art. 59 ust. 1 u.d.i.ś. ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, określająca jaki jest wpływ tego przedsięwzięcia na środowisko.
Biorąc pod uwagę ustalenia zawarte w protokole kontroli z 26 maja 2022 r. oraz wykonaną dokumentację fotograficzną, w ocenie organu odwoławczego, obiekty zakładu przeróbczego mogą stanowić budowle w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (aktualny tekst jedn. z 21 marca 2024 r.; Dz.U. z 2024 r. poz. 725 ze zm.; dalej: u.p.b.) (wolnostojące instalacje przemysłowe i urządzenia techniczne) i tym samym obiekty budowlane w myśl art. 3 pkt 1 u.p.b. Dokładne ustalenia w tym zakresie miały zostać poczynione w trakcie kontroli z udziałem pracowników OUG w K. o specjalności budowlanej 6 lipca 2022 r., jednak z uwagi na zachowanie przedstawicieli przedsiębiorcy, wspomniana kontrola nie doszła do skutku.
Podsumowując organ stwierdził, że obiekty służące do przeróbki kopaliny w odkrywkowym zakładzie górniczym mogą stanowić obiekty budowlane w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.p.b. i jednocześnie obiekty budowlane zakładu górniczego w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 4 p.g.g. Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia dla zasadności rozstrzygnięcia o wstrzymaniu ruchu tych obiektów, gdyż prowadzenie przeróbki kopaliny w zakładzie górniczym bez względu na to, czy odbywa się z wykorzystaniem urządzeń mobilnych, czy też obiektów stacjonarnych, kwalifikowanych jako obiekty budowlane, narusza obowiązującą decyzję środowiskową i koncesję. Nadto – z uwagi na nieprzeprowadzenie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko - stanowi bezpośrednie zagrożenie dla środowiska.
Organ podniósł też, że plan ruchu odkrywkowego zakładu górniczego nie przewiduje stosowania jakichkolwiek obiektów, czy urządzeń przeróbczych. Użytkowanie obiektów przeróbczych na terenie tego zakładu narusza więc zatwierdzony plan ruchu i tym samym art. 105 ust. 1 p.g.g., w myśl którego ruch zakładu górniczego prowadzi się m.in. na podstawie planu ruchu zakładu górniczego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, ww. wyrokiem z 22 lutego 2023 r. oddalił skargę, uznając ją za niezasadną. WSA stwierdził, że istotne ustalenia faktyczne zostały przez organy orzekające w sprawie należycie wyjaśnione. Dalej uznano, że skoro eksploatacja ww. urządzeń przeróbczych prowadzona była bez ich ujęcia w planie ruchu zakładu górniczego, bez decyzji środowiskowej i bez decyzji o pozwoleniu na budowę, to uznać należało, że prowadzona była w warunkach naruszających art. 105 ust. 1 p.g.g. Zatem organ nadzoru górniczego zasadnie uznał, że stan taki stanowi zagrożenie dla zakładu górniczego i zatrudnionych w nim ludzi. Wobec tego spełniona została przesłanka określona w art. 171 ust. 1 pkt 2 p.g.g., warunkująca możliwość wydania decyzji o wstrzymaniu ruchu urządzeń służących działalności przeróbczej.
Naczelny Sąd Administracyjny (NSA), po rozpoznaniu skargi kasacyjnej skarżącego stwierdził, że w niniejszej sprawie w postępowaniu przed kontrolowanym Sądem Wojewódzkim zaistniała wada nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. z 7 lipca 2023 r., Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), albowiem strona została pozbawiona możności obrony swoich praw poprzez udział w rozprawie (22 lutego 2023 r.) i wyrażenie stanowiska. Jak wskazano w uzasadnieniu wyroku NSA, prawo do udziału w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji na rozprawie jest bowiem kluczowe dla obrony interesów stron postępowania. W związku ze stwierdzeniem nieważności postępowania z przyczyny, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., NSA uznało, że nie jest możliwe odniesienie się do meritum sprawy. Z uwagi na charakter rozstrzygnięcia (stwierdzoną nieważność postępowania) sąd pierwszej instancji w całości i od początku przeprowadzi kontrolę zaskarżonej decyzji.
W tym stanie rzeczy po wydaniu zarządzenia o wyznaczeniu rozprawy z 17 maja 2024 r. (karta nr 172 a.s.) i zawiadomieniu stron o terminie rozprawy (karty nr 174 a.s.; 183 a.s.; 184 a.s.) Sąd przystąpił ponownie do rozpoznania skargi na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z 15 września 2022 r., nr PR.9202.1.2022 ldz.26270/09/2022/Łl w przedmiocie nakazu wstrzymania ruchu obiektów związanych z przeróbką kopaliny.
Organ I instancji, jak już wyżej wskazano, uzasadniając wydaną decyzję przytoczył treść art. 105 ust 1 p.g.g. oraz art. 28 ust. 1 u.p.b. stwierdzając, że budowa i użytkowanie obiektów związanych z przeróbką kopaliny, zlokalizowanych w zakładzie górniczym "S." bez ich ujęcia w planie ruchu zakładu górniczego "S." i bez uzyskania decyzji pozwolenia na budowę, zatwierdzającej projekt budowlany sporządzony przez osoby posiadające odpowiednie uprawnienia, stanowi stwarzające bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa ruchu naruszenie. Organ I instancji dalej argumentował, że skarżący nie rozpoznał zagrożeń związanych z ruchem zakładu górniczego i nie podjął środków zmierzających do zapobiegania i usuwania tych zagrożeń, a także nie posiada i nie przechowuje odpowiedniej dokumentacji zakładu górniczego w zakresie funkcjonowania ww. obiektów związanych z przeróbką kopaliny, co stanowi naruszenie art. 117 pkt 1 i 5 p.g.g. OUG w K. wskazało również, że ustalenia dokonano w wyniku prowadzonej kontroli 26 maja 2022 r. w zakładzie górniczym "S.", należącym do strony, co następnie zostało udokumentowane protokołem kontroli nr [...], gdzie m.in. stwierdzono, że w granicach zakładu górniczego zlokalizowane są obiekty związane z przeróbką kopaliny, nie ujęte w planie ruchu zakładu górniczego i posadowione bez uzyskana wymaganej decyzji pozwolenia na budowę.
Od decyzji Dyrektora OUG w K. z 31 maja 2022 r. strona wniosła odwołanie.
Rozpoznając sprawę ponownie, Prezes WUG zaskarżoną decyzją z 15 września 2022 r. utrzymał w mocy decyzję I instancji, gdyż uznał, że wydanie decyzji nakazującej wstrzymanie ruchu obiektów zakładu przeróbczego było uzasadnione.
W podstawie prawnej organ odwoławczy powołał art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualny tekst jedn. z 17 kwietnia 2023 r., Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.), w związku z art. 171 ust. 1 p.g.g.
Prezes WUG w pierwszej kolejności wskazał, że w decyzji (koncesyjnej) Burmistrza Miasta i Gminy S. z 14 marca 2012 r. o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia polegającego na wydobyciu kruszywa metodą odkrywkową ze złoża kruszywa naturalnego wykluczono stosowanie procesów przeróbki. Natomiast przestrzeganie wspomnianej decyzji środowiskowej jest jednym z wymagań dotyczących wykonywania działalności objętej koncesją. W konsekwencji, prowadzenie przeróbki kopaliny wydobytej ze złoża bez względu na to, czy przeróbka prowadzona jest przy wykorzystaniu urządzeń mobilnych, czy też obiektów stacjonarnych, kwalifikowanych jako obiekty budowlane, narusza decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z 14 marca 2012 r. o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia i tym samym decyzję koncesyjną Marszałka Województwa [...] z 3 października 2012 r. Zgodnie natomiast z art. 105 ust. 1 p.g.g., ruch zakładu górniczego prowadzi się w sposób zgodny z przepisami prawa, w szczególności na podstawie planu ruchu zakładu górniczego, a także zgodnie z zasadami techniki górniczej.
Organ odwoławczy zauważył dalej, że każda instalacja do przerobu kopalin innych niż gaz ziemny, ropa naftowa oraz jej naturalne pochodne stanowi przedsięwzięcie mogące znacząco oddziaływać na środowisko. Zgodnie z art. 71 u.d.i.ś., realizacja takiego przedsięwzięcia wymaga uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Przedsiębiorca górniczy nie przedstawił decyzji środowiskowej, która obejmowałaby instalację do przerobu wydobytej kopaliny. Tak więc prowadzenie przeróbki kopaliny wydobytej z tego złoża narusza również art. 71 ust. 2 u.d.i.ś. Taka działalność stanowi przy tym bezpośrednie zagrożenie dla środowiska, ponieważ nie została przeprowadzona wymagana przez art. 59 ust. 1 u.d.i.ś. ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, określająca jaki jest wpływ tego przedsięwzięcia na środowisko.
Co do tego, czy obiekty służące do przeróbki kopaliny w zakładzie górniczym są obiektami budowlanymi zakładu górniczego, organ odwoławczy wskazał na definicje sformułowane w art. 3 pkt 1 i 3 u.p.b. Zgodnie z art. 3 pkt 1 u.p.b., przez obiekt budowlany należy rozumieć budynek, budowlę bądź obiekt małej architektury, wraz z instalacjami zapewniającymi możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, wzniesiony z użyciem wyrobów budowlanych. Stosownie do art. 3 pkt 3 u.p.b., przez budowlę należy rozumieć każdy obiekt budowlany niebędący budynkiem lub obiektem małej architektury, jak: obiekty liniowe, lotniska, mosty, wiadukty itd.
Biorąc pod uwagę ustalenia zawarte w protokole kontroli z 26 maja 2022 r. oraz wykonaną dokumentację fotograficzną, w ocenie organu odwoławczego, obiekty zakładu przeróbczego mogą stanowić budowle w rozumieniu art. 3 pkt 3 u.p.b. (wolnostojące instalacje przemysłowe i urządzenia techniczne) i tym samym obiekty budowlane w myśl art. 3 pkt 1 u.p.b. Dokładne ustalenia w tym zakresie miały zostać poczynione w trakcie kontroli z udziałem pracowników OUG w K. o specjalności budowlanej 6 lipca 2022 r., jednak z uwagi na zachowanie przedstawicieli przedsiębiorcy, wspomniana kontrola nie doszła do skutku.
Organ podniósł, że podlegająca właściwości organów nadzoru górniczego działalność w zakresie wydobywania kopalin nie ogranicza się do samego procesu odspojenia kopaliny od złoża, lecz rozciąga się na wszystkie etapy procesu pozyskiwania kopaliny, aż do etapu składowania i transportu urobku i wyrobów na terenie zakładu górniczego. Wskazuje na to m.in. objęcie składowisk urobku i wyrobów (produktów) oraz kwestii ich ładowania i transportu przepisami o planach ruchu odkrywkowych zakładów górniczych i o zasadach prowadzenia tego ruchu. Jeżeli więc przedsiębiorca aż do etapu składowania oraz transportu urobku i wyrobów na terenie zakładu górniczego wykorzystuje obiekty do przeróbki kopalin, to obiekty te stanowią obiekty bezpośrednio związane z prowadzoną przez przedsiębiorcę działalnością w zakresie wydobywania kopalin.
Organ odwoławczy dalej stwierdził, że obiekty służące do przeróbki kopaliny w odkrywkowym zakładzie górniczym mogą stanowić obiekty budowlane w rozumieniu art. 3 pkt 1 u.p.b. i jedocześnie obiekty budowlane zakładu górniczego w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 4 p.g.g. Okoliczność ta nie ma jednak znaczenia dla zasadności rozstrzygnięcia o wstrzymaniu ruchu tych obiektów, gdyż prowadzenie przeróbki kopaliny w zakładzie górniczym bez względu na to, czy odbywa się z wykorzystaniem urządzeń mobilnych, czy też obiektów stacjonarnych, kwalifikowanych jako obiekty budowlane, narusza obowiązującą decyzję środowiskową i koncesję. Nadto – z uwagi na nieprzeprowadzenie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko - stanowi bezpośrednie zagrożenie dla środowiska. Organ II instancji podniósł też, że plan ruchu odkrywkowego zakładu górniczego nie przewiduje stosowania jakichkolwiek obiektów, czy urządzeń przeróbczych. Użytkowanie obiektów przeróbczych na terenie tego zakładu narusza więc zatwierdzony plan ruchu i tym samym art. 105 ust. 1 p.g.g., w myśl którego ruch zakładu górniczego prowadzi się m.in. na podstawie planu ruchu zakładu górniczego.
Wbrew twierdzeniom skarżącej, obiekty objęte decyzją organu pierwszej instancji położone są w całości na terenie zakładu górniczego, którego granice określa plan ruchu zakładu górniczego. Tymczasem zaskarżona decyzja w żadnym miejscu nie stwierdza, że obiekty te zlokalizowane są poza tymi granicami. Częściowo poza terenem zakładu górniczego zlokalizowany był niebędący urządzeniem stożek nasypowy przerobionej kopaliny, co zostało również wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przy czym, zgodnie z definicją zakładu górniczego (art. 6 ust. 1 pkt 18 p.g.g.) i przepisami dotyczącymi jego ruchu, stożek ten powinien być objęty granicami zakładu górniczego.
W konsekwencji organ II instancji stwierdzi, że stan zastany w zakładzie górniczym w trakcie kontroli 26 maja 2022 r., z uwagi na bezpośrednie zagrożenie dla zakładu górniczego i jego pracowników oraz środowiska, w pełni uzasadniał wstrzymanie ruchu tych obiektów. To właśnie zagrożenie stało się powodem, dla którego organ pierwszej instancji odstąpił od zasady czynnego udziału strony w postępowaniu a organ odwoławczy pogląd ten podzielił.
Decyzja organu odwoławczego z 15 września 2022 r. stała się przedmiotem skargi do sądu administracyjnego.
Zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I Instancji skarżący zarzucił:
1. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezzasadnym i całkowicie kontrfaktycznym przyjęciu przez organy I i II Instancji, że spółka w ramach działalności objętej koncesją użytkowała obiekty związane z przeróbką kopaliny w celach gospodarczych oraz prowadziła przeróbkę kopaliny na terenie zakładu górniczego w sytuacji, gdy urządzenia, o których mowa w zaskarżonej decyzji odbyły jedynie jednorazową próbę sprawności po ich zakupie, a spółka nigdy nie zainicjowała ani nie uczestniczyła w żadnych zdarzeniach gospodarczych, które chociażby uprawdopodabniałyby prowadzenie przez nią działalności w zakresie przeróbki kopaliny;
2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a) art. 49 ust. 7 pkt 7 ustawy z 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (aktualny tekst jedn. z 9 lutego 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 236; dalej; u.p.p.) w zw. z art 154 p.g.g. poprzez przeprowadzenie czynności kontrolnych w oparciu o wadliwe (nieważne) upoważnienie do kontroli nr 149/L z 23 maja 2022 r., tj. sporządzone z naruszeniem ww. przepisu wobec braku precyzyjnego wskazania przez Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w K. terminu początkowego oraz końcowego ważności udzielonego upoważnienia a tym samym okresu, w którym kontrolerzy upoważnieni byli do przeprowadzenia relewantnych czynności kontrolnych w oparciu o udzielone upoważnienie a w konsekwencji nieważność z mocy prawa zaskarżonej decyzji organu II Instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I Instancji, wobec wydania jej de facto bez ważnej podstawy prawnej, względnie z rażącym naruszeniem prawa - tj. w oparciu o ustalenia nielegalnie przeprowadzone czynności kontrolne;
b) art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy, w tym w szczególności brak wykazania, że na terenie zakładu górniczego faktycznie prowadzono przeróbkę kopaliny, a tym samym naruszenia planu ruchu zakładu górniczego, w sytuacji gdy ustaleń kontrolnych wynika jedynie, że przedmiotowe urządzenia zostały posadowione i uruchomione wyłącznie w celu wykonania próby ich sprawności;
c) art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organach na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie, a także na odstąpieniu od dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności przez pominięcie wyjaśnienia kluczowych kwestii, w zakresie nieistnienia formalnych i faktycznych podstaw do uznania protokołu kontroli z 26 maja 2022 r. za dokument ważny, wiążący i stanowiący podstawę do wydania decyzji administracyjnej – a w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.;
d) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej wadliwej decyzji organu I Instancji, w sytuacji, gdy wobec istotnych braków w treści wydanego rozstrzygnięcia oraz wadliwie przeprowadzonego postępowania kontrolnego należało uchylić decyzję organu I Instancji oraz umorzyć postępowanie w sprawie, względnie przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I Instancji.
3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 117 pkt 1 i 5 p.g.g. poprzez bezzasadne przyjęcie, że w ustalonym i przedstawionym przez organy obu instancji stanie faktycznym:
▪ spółka wykorzystuje obiekty do przeróbki kopalin oraz są one bezpośrednio związane z prowadzoną przez przedsiębiorcę działalnością w zakresie wydobywania kopalin;
▪ spółka nie rozpoznała zagrożeń związanych z ruchem zakładu górniczego i tym samym nie podjęła środków zmierzających do zapobiegania i usuwania tych zagrożeń oraz nie posiadała właściwej dokumentacji prowadzenia ruchu zakładu górniczego w sytuacji gdy organy obu instancji nie sprecyzowały, co należy rozumieć przez przerób kopalin, szczególnie, że zarówno ustawa Prawo geologiczne i górnicze jak i wydane do niej akty wykonawcze nie wprowadzają definicji legalnej "przeróbki kopalin", a ponadto ograny obu instancji nie wykazały, by spółka prowadziła działalność, która można kwalifikować jako przeróbkę kopaliny, zwłaszcza, że czynności kontrolne zostały podjęte z naruszeniem prawa, a spółka została pozbawiona możliwości czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu administracyjnym;
b) art. 28 ust. 1 u.p.b. poprzez jego błędną wykładnię i bezzasadne przyjęcie, że urządzenia mobilne, o których mowa w zaskarżonej decyzji stanowią obiekty budowlane odkrywkowego zakładu górniczego, a w konsekwencji ich tymczasowe posadowienie wymaga uzyskania pozwolenia na budowę, w sytuacji gdy ich charakter, przeznaczenie, sposób i zakres użytkowy w żadnej mierze nie wskazują by objęte były obowiązkiem uzyskania pozwolenia na budowę lub zgłoszenia.
W związku z tak wyrażonymi zarzutami, skarżąca wniosła o:
1. stwierdzenie wydania decyzji przez organ II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I z rażącym naruszeniem prawa;
2. uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości oraz umorzenie postępowania, względnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania;
3. zasądzenie od organu II instancji na rzecz skarżącej kosztów postępowania.
Ponadto strona wniosła o wstrzymanie wykonalności zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie 10 czerwca 2024 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał stanowisko prezentowane w skardze, jak również wnosił o skierowanie postanowienia sygnalizacyjnego do Dyrektora OUG w K. w związku z przeprowadzeniem nieprawidłowej kontroli (gdyż m.in. zainicjował postępowanie w sprawie o wykroczenie, a także poinformował Marszałka Województwa [...] o stwierdzonych w toku kontroli nieprawidłowościach dot. realizacji koncesji). Pełnomocnik skarżącego w odpowiedzi na pytanie Sądu wskazał również, że strona nigdy nie kwestionowała w sprzeciwie od wyniku kontroli upoważnienia do kontroli, a jedynie nastąpiło to przed organami orzekającymi w sprawie. Natomiast na pytanie Sądu "czy do zawiadomienia o wszczęciu kontroli dołączone było upoważnienie dla pracowników do przeprowadzenia kontroli" pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, że "tak naprawdę nie ma w tym zakresie wiedzy" (karta nr 185 verte a.s.).
Pełnomocnik organu odwoławczego natomiast podtrzymał stanowisko prezentowane w odpowiedzi na skargę, oraz dodał, że dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego podniesiona została kwestia braków formalnych w upoważnieniu do przeprowadzenia kontroli. Przy czym w momencie wszczęcia kontroli zostało przedłożone upoważnienie do rąk strony do przeprowadzenia kontroli i odbiór tego upoważnienia jest pokwitowane przez osobę uprawnioną (karta nr 185 a.s.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga okazała się nieuzasadniona.
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: z 28 października 2022 r., Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Uchylenie zaskarżonego wyroku przez NSA i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania skutkuje powrotem do sytuacji, która istniała przed wydaniem wyroku przez sąd I instancji. Ponadto, zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. Przy czym, jak stanowi art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie. NSA w wyroku z 29 lutego 2024 r. wskazał, że z uwagi na charakter rozstrzygnięcia (stwierdzoną nieważność postępowania) sąd pierwszej instancji w całości i od początku obowiązany będzie przeprowadzić kontrolę zaskarżonej decyzji.
Wykonując zatem wytyczne NSA, zgodnie z art. 190 p.p.s.a., należy zaznaczyć, że orzeczenia sądów administracyjnych mają charakter kasacyjny. Z tego właśnie względu podstawą orzekania dla sądu administracyjnego jest materiał dowodowy i faktyczny sprawy zgromadzony przez organy w postępowaniu administracyjnym. Według art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Chodzi tu o akta obrazujące stan faktyczny i prawny sprawy w chwili wydania zaskarżonego aktu lub czynności, ponieważ sąd przeprowadza jedynie kontrolę działania organu administracyjnego. W konsekwencji sądy administracyjne nie dokonują ustaleń faktycznych. W postępowaniu sądowoadministracyjnym jest jedynie możliwe przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów, na zasadach określonych w art. 106 § 3 p.p.s.a.
Wobec uchylenia przez NSA wyroku tut. Sądu z 22 lutego 2023 r., III SA/Gl 833/22 z uwagi na pozbawienie strony możliwości obrony swoich praw poprzez udział w rozprawie (22 lutego 2023 r.) i wyrażenie stanowiska, należało przystąpić do ponownej oceny zaskarżonej decyzji Prezesa WUG z 15 września 2022 r., nr PR.9202.1.2022 ldz.26270/09/2022/Łl w przedmiocie nakazu wstrzymania ruchu obiektów związanych z przeróbką kopaliny oraz z uwzględnieniem argumentacji przedstawionej przez strony sporu na rozprawie 10 czerwca 2024 r.
Zgodnie z art. 171 ust. 1 pkt 2 p.g.g. przy wykonywaniu nadzoru i kontroli właściwy organ nadzoru górniczego w przypadku bezpośredniego zagrożenia dla zakładu górniczego, jego pracowników, bezpieczeństwa powszechnego lub środowiska, może w całości lub w części wstrzymać ruch tego zakładu lub jego urządzeń, określając warunki wznowienia ruchu tego zakładu lub urządzeń.
Oznacza to, że przesłanką decyzji określonej w tym przepisie jest stwierdzenie zagrożenia ruchu zakładu górniczego dla samego zakładu, jego pracowników, bezpieczeństwa powszechnego lub środowiska, a koniecznym elementem decyzji jest określenie warunków wznowienia ruchu tego zakładu lub urządzeń. Zgodnie ze stanowiskiem zawartym w uzasadnieniu wyroku NSA z 22 września 2016 r., II GSK 807/15 (LEX nr 2231016) "specyfiką przepisu art. 171 ust. 1 pkt 2 p.g.g. jest nie tyle nałożenie sankcji na przedsiębiorcę prowadzącego zakład górniczy wbrew zasadom bezpieczeństwa, co zapewnienie błyskawicznego środka prewencji, pozwalającego organom nadzoru górniczego przeciwdziałać sytuacjom bezpośrednio zagrażającym wskazanym w tej normie wartościom, takim, jak życie i zdrowie pracowników, a także samego zakładu górniczego, czy też bezpieczeństwo powszechne lub bezpieczeństwo środowiska. Oznacza to, iż zagrożenie musi być realne, a nie hipotetyczne i mogące się zdarzyć w przyszłości. Bezpośredni charakter zagrożenia nie może jednak być utożsamiany z pewnością wystąpienia niepożądanego skutku, gdyż takie rozumienie przesłanek warunkujących zastosowanie przytoczonego przepisu sparaliżowałoby możliwość zastosowania środka przewidzianego w przywołanym przepisie". Sąd rozpoznający sprawę podziela ten pogląd w całości. Przenosząc powyższe na stan sprawy - w ocenie Sądu - w kontrolowanej sprawie niewątpliwie takie zagrożenie istniało, co wprost wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy.
Zaskarżoną decyzją organ I instancji orzekł bowiem o wstrzymaniu ruchu urządzeń - obiektów związanych z przeróbką kopaliny, zlokalizowanych w zakładzie górniczym skarżącej spółki, a jednocześnie określił warunki wznowienia tego ruchu wskazując, że wstrzymanie nastąpiło do czasu uregulowania stanu formalno – prawnego związanego z budową i użytkowaniem tych obiektów. Z powyższego wynika, że wydana decyzja znajdowała oparcie w powołanym przepisie p.g.g., o ile zachodzą przewidziane w nim przesłanki w postaci bezpośredniego zagrożenia dla zakładu górniczego, jego pracowników, bezpieczeństwa powszechnego lub środowiska.
Oceniając, czy przesłanki te został spełnione, Sąd doszedł do przekonania, że należy zaaprobować stanowisko organów administracji jako zasadnego.
Strona prowadziła działalność górniczą na podstawie koncesji z 3 października 2012 r., która jednak nie obejmowała przeróbki kopalin i zezwalała jedynie na wydobycie kruszywa naturalnego i kopaliny towarzyszącej. Także poprzedzająca wydanie koncesji decyzja właściwego w sprawie Burmistrza Miasta i Gminy z 14 marca 2012r. o środowiskowych uwarunkowaniach dotyczyła realizacji przedsięwzięcia polegającego na wydobyciu kruszywa metodą odkrywkową. Wskazano w niej wyraźnie, że eksploatacja złóż będzie prowadzona bez stosowania procesów przeróbki. Również w Planie ruchu odkrywkowego zakładu górniczego zatwierdzonym decyzją Dyrektora OUG w K. z 21 sierpnia 2019 r., w pkt 2.2 "Charakterystyka obiektów budowlanych zakładu górniczego" stwierdzono, że w granicach terenu górniczego nie występują obiekty budowlane zakładu górniczego, a w pkt 2.3 "Zmiany w okresie obowiązywania planu ruchu", że w okresie obowiązywania planu ruchu nie przewiduje się budowy obiektów budowlanych zakładu górniczego. Podobnie, w "Zestawieniu projektowanych robót budowlanych w obiektach budowlanych zakładu górniczego - według wzoru nr 6" wskazano, że w granicach zakładu górniczego nie występują, jak też nie przewiduje się lokalizacji innych obiektów, w tym obiektów podstawowych lub budowlanych zakładu górniczego.
Natomiast, jak wynika z akt administracyjnych sprawy, na terenie zakładu górniczego znajdowały się urządzenia przeróbcze, wskazane w decyzjach organów obu instancji. Jakkolwiek uczestniczący w kontroli kierownik ruchu zakładu górniczego oświadczył, że montaż elementów "mobilnych" rozpoczęto w marcu 2022 r., a poszczególne elementy były stopniowo dostawiane i wykonana została próba sprawności, a urządzenia nie zostały dopuszczone do ruchu, jednak oświadczeniu temu Sąd nie dał wiary.
Po pierwsze, jak wynika z decyzji organów obu instancji, urządzenia te nie były zgromadzone przypadkowo, chaotycznie, lecz ustawione w ciąg technologiczny. O tym, że faktycznie działały świadczy fakt, że na końcu tego ciągu znajdował się stożek nasypowy przerobionej kopaliny.
Po drugie, przedsiębiorca nie twierdził, że podjął działania w kierunku zmiany zasad prowadzenia działalności górniczej na takie, które obejmowałaby także przeróbkę kopaliny, a mimo to już posiadał urządzenia potrzebne do przeróbki i wykonał test ich sprawności. Skoro nie wiadomo, czy przedsiębiorca w ogóle uzyska decyzję zezwalającą na prowadzenie przeróbki kopaliny (co do której przedsiębiorca nie twierdzi, że w ogóle o nią wystąpił), ponoszenie znacznych nakładów inwestycyjnych na zakup koniecznych do tego urządzeń ocenić należy jako nieracjonalne, a tym samym udzielone wyjaśnienie jako niewiarygodne.
Po trzecie, w trakcie kontroli wykonano dokumentację fotograficzną, a na urządzeniach zakładu przeróbczego umieszczono tabliczki z napisem "UWAGA! Urządzenie wyłączone z ruchu". Przedmiotowa dokumentacja fotograficzna przedstawia "urządzenia i obiekty przeróbcze tworzące ciąg technologiczny".
Prowadzi to do wniosku, że niezasadny jest zarzut dotyczący naruszenia art. 117 pkt 1 i 5 p.g.g. Zgodnie bowiem z powołanymi przepisami, przedsiębiorca jest obowiązany rozpoznawać zagrożenia związane z ruchem zakładu górniczego i podejmować środki zmierzające do zapobiegania i usuwania tych zagrożeń oraz posiadać i odpowiednio przechowywać dokumentację prowadzenia ruchu zakładu górniczego, czego w tej sprawę nie uczynił, a mimo to podjął działalność w zakresie przeróbki kopaliny.
Przedsiębiorca nie wykazał bowiem, aby rozpoznał zagrożenia związane z przeróbką kopaliny (chociaż ją prowadzi, co wykazały organy) ani nie posiadał odpowiedniej, wymaganej przepisami p.g.g. dokumentacji dla prowadzenia tych konkretnie robót, bo koncesja i plan ruchu jakie posiadał uprawniały go do wydobywania kopaliny, ale nie do jej przerobu.
Co do zaniechania podania w obu decyzjach definicji przerobu, organ poczynił na ten temat obszerny wywód odpowiedzi na skargę. Nie jest to działanie spóźnione, jeśli wziąć pod uwagę, że w odwołaniu strona tego zarzutu nie podnosiła, zatem organ nie miał obowiązku rozważać tej kwestii wyprzedzająco, jako oczywistej dla profesjonalisty. Natomiast w związku z zarzutem skargi, w odpowiedzi na skargę organ II instancji w wskazał, że definicja ta zawarta jest w art. 3 ust. 1 pkt 10 ustawy z 10 lipca 2008 r. o odpadach wydobywczych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1972, ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, przeróbka to procesy mechaniczne, fizyczne, biologiczne, termiczne i chemiczne, a także połączenie tych procesów, którym są poddane wydobyte kopaliny, prowadzone w celu przygotowania ich do wykorzystania, w tym zmiana ich objętości, klasyfikacja, rozdzielanie i ługowanie, a także ponowna przeróbka poprzednio odrzuconych odpadów, z wyłączeniem procesów wytapiania, produkcyjnych procesów termicznych (innych niż wypalanie wapienia) i procesów metalurgicznych. Sąd podziela opinię organu, że skarżącej jako profesjonaliście działającemu w branży górniczej definicja ta winna być znana.
Wobec wykazania przez organy faktu prowadzenia przeróbki kopaliny nie uznał Sąd także zasadności zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych, podobnie jak zarzutów odnoszących się do naruszenia przepisów postępowania, zarzucających niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego. Z akt administracyjnych kontrolowanej sprawy nie wynika również, jak argumentował pełnomocnik skarżącej w skardze i jej uzasadnieniu, aby urządzenia "odbyły jedynie jednorazową próbę sprawności po ich zakupie". Przeczy temu treść protokołu kontroli z 26 maja 2022 r., a także sporządzona dokumentacja fotograficzna.
Stawiając tego typu zarzuty skarżący nie wskazał jakie jeszcze dowody winny być przeprowadzone, aby można było uznać, że stan faktyczny został ustalony prawidłowo. Jakkolwiek to na organie, zgodnie z przepisami procedury administracyjnej ciąży obowiązek wyjaśnienia prawdy obiektywnej, w tym stanu faktycznego sprawy, to orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje również na obowiązek lojalnego współdziałania strony w tym zakresie, zwłaszcza wówczas, gdy organ administracji publicznej dokonał pewnych ustaleń, a strona kwestionuje te dowody i ustalenia – w takiej sytuacji przeciwdowód może być przeprowadzony z jej inicjatywy, organ nie ma natomiast obowiązku poszukiwania dowodów dla wykazania stanowiska strony (por. wyrok NSA z 16 listopada 2023 r., II GSK 639/21, LEX nr 3688052). Tymczasem, jak wspomniano, skarżący w niniejszej sprawie powołując się na braki w przeprowadzonym postępowaniu nie powołał żadnych dowodów, które podważyłyby dokonane ustalenia faktyczne i potwierdzały jego stanowisko. Zarzut uchybienia przez organy oby instancji co do naruszenia w postępowaniu art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. nie mógł więc zostać uwzględniony.
Organy administracji wyczerpująco zebrały materiał dowodowy w zakresie niezbędnym do wydania zaskarżonej decyzji oraz dokonały jego wszechstronnej i prawidłowej oceny, a przy tym właściwie zastosowały przepisy prawa materialnego i procesowego. Stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z wymogami zawartymi w k.p.a., zaś dokonana przez organy ocena materiału dowodowego nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka, korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 k.p.a. Powyższe ustalenia i dokonana ocena znalazły również – wbrew odmiennej ocenie prezentowanej w skardze - odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego, stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a., przy realizacji zasady przekonywania zawartej w art. 11 k.p.a. Sąd przy tym nie podziela wzajemnie sprzecznego stanowiska prezentowanego w skardze (pkt 2.1 petitum), aby decyzje organów administracji były wydane bez podstawy prawnej, względnie z rażącym naruszeniem prawa i "w oparciu o ustalenia nielegalnie przeprowadzonych czynności kontrolnych".
Wobec tak (daleko) idącego zarzutu skargi, zwrócić należy uwagę, że protokół kontroli jest dokumentem urzędowym w znaczeniu wynikającym z art. 76 § 1 k.p.a. (dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone). Jednak szczególna moc dowodowa tego środka jest ograniczona, gdyż na podstawie art. 76 § 3 k.p.a. możliwe jest przeprowadzenie dowodu przeciwko treści dokumentu urzędowego. Taki dowód nie został jednak zgłoszony przez stronę ani w odwołaniu, ani w jakimkolwiek innym piśmie w ramach postępowania administracyjnego. Dlatego też – zdaniem Sądu – samo ograniczenie się w treści skargi do generalnego zakwestionowania waloru dowodowego protokołu kontroli z 26 maja 2022 r. jest chybione.
Stosownie do art. 105 ust. 1 p.g.g., ruch zakładu górniczego prowadzi się w sposób zgodny z przepisami prawa, w szczególności na podstawie planu ruchu zakładu górniczego, a także zgodnie z zasadami techniki górniczej.
Skoro eksploatacja omawianych urządzeń przeróbczych prowadzona była bez ich ujęcia w planie ruchu zakładu górniczego, bez decyzji środowiskowej i bez decyzji o pozwoleniu na budowę, uznać należy, że prowadzona była w warunkach naruszających powołany art. 105 ust. 1 p.g.g. Zatem organ nadzoru górniczego zasadnie uznał, że stan taki stanowi zagrożenie dla zakładu górniczego i zatrudnionych w nim ludzi. Wobec tego spełniona została przesłanka określona w cytowanym wyżej art. 171 ust. 1 pkt 2 p.g.g., warunkująca możliwość wydania decyzji o wstrzymaniu ruchu urządzeń służących działalności przeróbczej.
Odnosząc się do zagadnienia, czy urządzenia mobilne stanowią obiekty budowlane wymagające pozwolenia na budowę stwierdzić należy, że kwestia ta nie ma istotnego znaczenia, gdyż niezależnie od tego, czy takie pozwolenie jest czy nie jest konieczne w świetle przepisów Prawa budowlanego, nie zmienia to faktu, że dla zgodnego z prawem prowadzenia przeróbki kopaliny konieczne jest uzyskanie zmiany decyzji środowiskowej i udzielonej koncesji.
Ostatnimi wymagającymi odniesienia się zarzutami skargi, również wobec stanowiska przedstawionego na rozprawie 10 czerwca 2024 r. przez pełnomocnika skarżącej są te, które dotyczą wadliwości upoważnienia udzielonego pracownikom organu I instancji do przeprowadzenia kontroli, a która – zdaniem strony – wywołuje ten skutek, że upoważnienia te są nieważne, a ustalenia kontroli nie mogą stanowić dowodu w sprawie.
Stosownie do art. 49 ust. 7 u.p.p., którego naruszenie zarzuca strona w skardze, upoważnienie do przeprowadzenia kontroli zawiera w szczególności:
1) wskazanie podstawy prawnej;
2) oznaczenie organu kontroli;
3) datę i miejsce wystawienia;
4) imię i nazwisko pracownika organu kontroli uprawnionego do przeprowadzenia kontroli oraz numer jego legitymacji służbowej;
5) oznaczenie przedsiębiorcy objętego kontrolą;
6) określenie zakresu przedmiotowego kontroli;
7) wskazanie daty rozpoczęcia i przewidywanego terminu zakończenia kontroli;
8) imię, nazwisko oraz podpis osoby udzielającej upoważnienia z podaniem zajmowanego stanowiska lub funkcji;
9) pouczenie o prawach i obowiązkach przedsiębiorcy.
Nadto, stosownie do ust. 8 dokument, który nie spełnia wymagań, o których mowa w ust. 7, nie stanowi podstawy do przeprowadzenia kontroli.
W przedmiotowej sprawie szczególnie istotny jest wymóg zawarty w pkt 7. Ze skargi i dołączonej do niej kserokopii upoważnienia wynika bowiem, że na upoważnieniu termin kontroli oznaczono jako "od dnia ...05.2022r. do dnia ...05.2022r.", a więc bez wskazania dat dziennych.
Z uchybienia tego strona wywozi nieważność upoważnienia, a w konsekwencji także decyzji organów obu instancji jako wydanych w oparciu o ustalenia poczynione na podstawie nielegalnych czynności kontrolnych. Sąd uznał jednak takie stanowisko za zbyt daleko idące.
Po pierwsze zauważyć należy, że wadliwość dotycząca daty nie polegała na jej braku w ogóle, ale na pominięciu jedynie daty dziennej, przez co nie można powiedzieć, że warunek określenia daty przeprowadzenia kontroli nie był spełniony wcale. Nadto przedsiębiorca był wcześniej powiadomiony o zamiarze przeprowadzenia kontroli, przez co nie można uznać, że w jakiś sposób został zaskoczony przybyciem kontrolujących. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się bowiem upoważnienie udzielone przez przedsiębiorcę – skarżącą oznaczonej w nim osobie fizycznej do reprezentowania skarżącej przed organami OUG w K. w czasie kontroli w zakładzie górniczym, datowane na 23 maja 2022 r., z czego wynika, że przedsiębiorca miał świadomość, że kontrola będzie wszczęta już po tej dacie.
Nadto nie jest przez nikogo kwestionowane, że kontrola rozpoczęła się 26 maja 2022 r. Tym samym, w związku z przystąpieniem do czynności kontrolnych, strona powzięła już wiedzę o jej rozpoczęciu w tym właśnie dniu. Natomiast – jak stanowi art. 49 ust. 7 pkt 7 u.p.p. - termin jej zakończenia jest tylko przewidywany, z czego wynika, że może zostać zmieniony; zarówno przedłużony, jak i skrócony. Jednocześnie w upoważnieniu wskazano datę przez jej określenie "...05.2022r.", z czego wynika, że ten przewidywany termin upływał z końcem maja 2022 r.
Po wtóre, oceniając wpływ tego uchybienia na możliwość dopuszczenia dowodu z protokołu kontroli jako dowodu i dokonania na jego podstawie ustaleń faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, należy wyważyć dwie wartości: z jednej strony zaufanie przedsiębiorcy do władzy publicznej i jego prawo do informacji o warunkach kontroli, w tym o terminie jej przeprowadzenia, a z drugiej fakt, że działalność górnicza niesie z sobą ryzyko narażenia zdrowia i życia ludzi większe, niż związane z innymi rodzajami działalności gospodarczej. Dostrzegł to ustawodawca obwarowując możliwość jej prowadzenia wieloma różnymi warunkami, począwszy od konieczności uzyskania koncesji, poprzez sporządzenie i uzyskanie zatwierdzenia planu ruchu przez organ nadzoru górniczego aż do poddania całej działalności zakładu górniczego specjalistycznemu nadzorowi tego organu. Zatem wyważając obie powołane wartości Sąd stwierdził, że należy przyznać prymat ochronie zdrowia i życia ludzi oraz środowiska naturalnego nad prawem przedsiębiorcy do informacji o ścisłych datach przeprowadzenia kontroli zwłaszcza, że o zamiarze jej przeprowadzenia był powiadomiony i mógł się do niej przygotować. Nie można bowiem drobnego uchybienia formalnego (tylko co do oznaczenia daty dziennej) stawiać wyżej, niż konieczność rozpoznania i wyeliminowania zagrożeń dla ludzi i środowiska.
Po trzecie, przedsiębiorca upoważniony jest do wniesienia sprzeciwu wobec podjęcia czynności kontrolnych z naruszeniem przepisów, o czym został pouczony w treści upoważnienia do czynności kontrolnych. Mimo pouczenia, sprzeciwu tego nie wniósł. Powyższe zostało dodatkowo zaznaczone na rozprawie 10 czerwca 2024 r. przez pełnomocnika skarżącego (karta nr 186 a.s.).
W rezultacie zarzut skargi (pkt 2 petitum), że decyzję oparto o dowody zebrane z naruszeniem prawa (a w konsekwencji – jak argumentowano - nieważność z mocy prawa zaskarżonej decyzji) należało uznać za niezasadny, przy czym nie jest także w tym kontekście bez znaczenia, że przedsiębiorca nie korzystał z uprawnienia do złożenia sprzeciwu wobec podjętych czynności kontrolnych, nie składał również zastrzeżeń w zakresie ustaleń objętych protokołem kontroli (por. wyrok NSA z 16 listopada 2023 r., II GSK 870/20, LEX nr 3687924).
O ile bowiem skorzystanie z prawa do złożenia ww. sprzeciwu było uprawnieniem skarżącego przysługującego mu na podstawie prawa, to pozostałe czynności i zachowania już takimi nie były. W tym zakresie trzeba zwrócić uwagę, że przedsiębiorca sam uniemożliwił przeprowadzenie kontroli 6 lipca 2022 r. mimo interwencji Policji (notatka z próby przeprowadzenia kontroli – poz. 221 akt administracyjnych). Natomiast w związku z kontrolą przedsiębiorca ma nie tylko prawa, ale także obowiązki, np. udostępniania niezbędnych informacji, urządzeń i dokumentów oraz umożliwiania wstępu do zakładów górniczych, o czym został pouczony w obu upoważnieniach do kontroli. Uniemożliwiając kontrolę tym samym własnym działaniem udaremnił sanowanie wadliwości upoważnienia do przeprowadzenia kontroli 26 maja 2022 r., a zakres obu kontroli zasadniczo się pokrywał, a ściślej - kontroli z 6 lipca 2022 r. był nawet szerszy, gdyż obejmował także zagadnienia budowlane. Wobec tego nie może z wadliwości upoważnienia do przeprowadzenia kontroli 26 maja 2022r. wywodzić skutków korzystnych dla siebie.
Natomiast zarzut naruszenia art. 28 ust. 1 u.p.b. jest niezasadny. Strona zarzuca w nim, że organ bezzasadnie przyjął, że urządzenia mobilne stanowią obiekty budowlane, wobec czego ich posadowienie wymaga pozwolenia na budowę. Zarzut ten jest nieuzasadniony z tej przyczyny, że organ nie stwierdził, że są to obiekty budowlane, lecz że mogą takimi być. Kwestia ta nie została jednak rozstrzygnięta wobec uniemożliwienia organowi nadzoru górniczego przeprowadzenia kontroli w tym zakresie przez przedsiębiorcę 6 lipca 2022 r. Nadto, jest to kwestia nie mająca zasadniczego znaczenia dla sprawy, gdyż niezależnie od charakteru tych urządzeń jako obiektów budowlanych lub nie, strona nie spełniła warunków formalnych do prowadzenia działalności przeróbczej.
Wobec poczynionych ustaleń faktycznych i dokonanej oceny prawnej, wydanie przez Prezesa WUG decyzji o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji było uzasadnione, zatem organ nie dopuścił się zarzucanego w skardze naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
W tym stanie rzeczy, Sąd – na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.