III SA/Gl 342/22

III SA/Gl 342/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-09-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Małgorzata Herman /przewodniczący/
Marzanna Sałuda
Piotr Pyszny /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2020 poz 360
art. 132 ust. 1
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Sekretarz sądowy Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2022 r. sprawy ze skargi W.M. na orzeczenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Katowicach z dnia 28 stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie naruszenia dyscypliny służbowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym orzeczeniem nr [...] z 28 stycznia 2022 r. Komendant Wojewódzki Policji w Katowicach (dalej jako organ, Komendant) utrzymał w mocy orzeczenie Komendanta Miejskiego Policji w K. o uznaniu asp. sztab. W. M. (dalej również jako obwiniony, skarżący, zgłaszający) winnym tego, że 24 grudnia 2020 r. w Z. wbrew nakazowi dbania o społeczny wizerunek Policji jako formacji, w której służy oraz podejmowania działań służących budowaniu zaufania do niej, będąc w czasie wolnym od służby, podczas interwencji przeprowadzanej przez funkcjonariuszy Komendy Powiatowej Policji w Z., nie przestrzegał obowiązku zakrywania ust i nosa w przestrzeni publicznej, tj. o czyn stanowiący przewinienie dyscyplinarne polegające na naruszeniu dyscypliny służbowej wynikającej z art. 132 ust. 1 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. IU. Z 2020 r., poz. 360 – dalej jako ustawa o Policji) w zw. z § 23 załącznika do Zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji z 31 grudnia 2003 r. w sprawie zasad etyki zawodowej policjanta i o odstąpieniu od ukarania.
Organ ustalił następujący stan faktyczny:
Dnia 24 grudnia 2020 r. ok 20:39 obwiniony zgłosił dyżurnemu Centrum Powiadamiania Ratunkowego, że ulicami Z. porusza się samochód osobowy marki [...], którego sposób prowadzenia wskazywał, że kierujący mógł znajdować się pod wpływem substancji odurzających. Około 20:43 zlecenie realizacji otrzymał dyżurny KMP w Z. i wysłał na miejsce zdarzenia patrol w osobach T. Z. i K. L. Patrol nie ujawnił pojazdu, lecz udał się na miejsce, w którym znajdował się zgłaszający – skarżący w niniejszej sprawie. Policjanci zwrócili się do zgłaszającego z pytaniem, czy to on zgłaszał zdarzenie, na co ten miał w sposób opryskliwy odnieść się do interweniujących funkcjonariuszy. W tym czasie do interweniujących policjantów podszedł J. S. – policjant z KPP w Z., który oświadczył, że to on prowadził pojazd marki [...]. Został on przebadany na obecność alkoholu w organizmie, a wynik badania był negatywny.
Interweniujący pouczyli zgłaszającego o prawie do złożenia stosownego zawiadomienia i stwierdzonych wykroczeniach popełnionych przez kierowcę [...]. W treści sporządzonej dokumentacji z interwencji wskazano, że zgłaszający nie miał zakrytych ust ani nosa.
Rzecznik dyscyplinarny, po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających 24 lutego 2021 r. sporządził sprawozdanie, w którym zawarł wnioski wskazujące na popełnienie przez obwinionego przewinienia dyscyplinarnego, jednak z uwagi na przypadek mniejszej wagi stwierdził, że wystarczającym będzie przeprowadzenie rozmowy dyscyplinującej. Rozmowa taka została przeprowadzona 24 marca 2021 r., lecz funkcjonariusz od niej wniósł sprzeciw, co skutkowało z kolei wszczęciem postępowania dyscyplinarnego.
W toku postępowania przesłuchano J. S. oraz T. Z. Ten ostatni zeznał, że kiedy 24 grudnia 2020 r. podjechali pod miejsce, w którym przebywał skarżący ujawnili, że nie miał on zakrytych ust ani nosa. Na tą samą okoliczność zwrócił uwagę J. S..
Wydane pierwotnie 9 lipca 2021 r. orzeczenie dyscyplinarne zostało uchylone orzeczeniem organu z 23 września 2021 r. celem uzupełnienia materiału dowodowego. Uzupełnienie miało polegać na przesłuchaniu świadków celem uzupełnienia faktów ogólnikowo przytoczonych w dokumentacji służbowej oraz w mało precyzyjnych zeznaniach.
Postanowieniem z 5 października 2021 r. Komendant Miejski Policji w K. uchylił postanowienie o zakończeniu czynności dowodowych i zwrócił sprawę rzecznikowi dyscyplinarnemu w celu usunięcia stwierdzonych braków w materiale dowodowym.
Wykonując wskazany wyżej obowiązek rzecznik dyscyplinarny ponownie przesłuchał K. L., który potwierdził, że skarżący nie zakrywał ust ani nosa podczas interwencji. Przesłuchiwany nie potrafił jednoznacznie określić, czy skarżący podczas interwencji założył maskę ochronną. Nie pamiętał również momentu, w którym wręczył stronie pouczenie o prawach i obowiązkach osoby, wobec której istniała uzasadniona podstawa do sporządzenia wniosku o ukaranie.
Przesłuchany uzupełniająco J. S. zeznał, iż skarżący chodząc po parkingu, początkowo nie miał założonej maseczki na usta i nos.
Z uzupełniających zeznań T. Z. wynika, że skarżący odmówił rozmowy z policjantami obsługującymi przedmiotową interwencję dlatego też świadek, poinformował zgłaszającego o sporządzeniu notatki urzędowej zawierającej szczegóły tej interwencji. Policjant zeznał, iż uwzględniając fakt, że zgłaszający miał niezwłocznie udać się do KPP w Z. w celu złożenia zawiadomienia o wykroczeniach popełnionych przez J. S. odstąpiono od wręczenia na miejscu zdarzenia pouczeń o prawach i obowiązkach osoby co do której istnieje uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku o ukaranie w związku z popełnieniem wykroczenia z art. 116 § 1a kodeksu wykroczeń. Próbę doręczenia przedmiotowego pouczenia, tego samego dnia, na terenie KPP w Z., podczas sporządzania protokołu przyjęcia ustnego zawiadomienia o wykroczeniu miał podjąć K. L., jednak skarżący odmówił przyjęcia dokumentu.
Sam skarżący w złożonych wyjaśnieniach zanegował zasadność przedstawionego zarzutu dyscyplinarnego oraz zrelacjonował przebieg zdarzenia. Obwiniony podniósł, że po przyjeździe patrolu na miejsce, wyszedł ze swojego samochodu od razu zakładając maseczkę ochronną zasłaniającą usta oraz nos i podszedł do przybyłych funkcjonariuszy okazując dokument tożsamości. Wskazał również na powody wezwania służb. Wyjaśnił, że w trakcie przeprowadzanej interwencji, wykonujący czynności policjanci ani świadek J. S. nie kwestionowali poprawności założonej maseczki i nie mieli żadnych uwag w tym zakresie. Wskazał dodatkowo, że już po zakończeniu działań na miejscu przed jego blokiem, kiedy składał w Komendzie Powiatowej Policji w Z. zawiadomienie o możliwości popełnienia wykroczenia przez kierującego pojazdem marki [...], jeden z policjantów, który wcześniej przybył na interwencję, niższy stopniem, usiłował wręczyć mu pouczenie o prawach i obowiązkach osoby, co do której istnieje uzasadniona podstawa do sporządzenia przeciwko niej wniosku o ukaranie z uwagi na fakt popełnionego wcześniej wykroczenia. Zdaniem obwinionego, to wówczas dopiero miał zostać poinformowany, że w związku z niezastosowaniem się przez niego do określonych nakazów skierowany zostanie wniosek o ukaranie do właściwego sądu rejonowego.
Dalej organ omówił zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy Policji i podał, że w art. 132 ust. 1 ustawy o Policji sformułowana została definicja przewinienia dyscyplinarnego, rozumianego jako delikt dyscyplinarny. I tak zgodnie z jego treścią policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Ich szczegółowy system określony został w zbiorze zasad etyki zawodowej policjanta stanowiący załącznik do zarządzenia nr 805 Komendanta Głównego Policji z dnia 31 grudnia 2003 roku. § 23 wskazanego załącznika stanowi, że policjant powinien dbać o społeczny wizerunek Policji jako formacji, w której służy i podejmować działania służące budowaniu zaufania do niej.
Oceniając zebrany materiał dowodowy organ wskazał, że uzupełniające postępowanie nie doprowadziło do rozwiania wątpliwości co do tego, jak długo obwiniony pozostawał bez założonej maseczki. Jednak zeznania świadków oraz sporządzone z interwencji notatki służbowe jednoznacznie wskazują na fakt, że po przybyciu interweniujących funkcjonariuszy na miejsce obwiniony nie zasłaniał ust ani nosa. To ustalenie potwierdza również zapis korespondencji radiowej prowadzonej pomiędzy policjantami obsługującymi zdarzenie, a funkcjonariuszem stanowiska kierowania KPP w Z. Rzecznik dyscyplinarny dokonujący odsłuchu przedmiotowego nagrania odnotował "...Informacyjnie zjedziemy do komendy ponieważ pan M., czyli zgłaszający tej interwencji był bez maseczki, nie zakrywał ust i nosa. Sporządzimy z tego stosowną dokumentację". Wszystkie powyższe ustalenia pozwoliły organowi na twierdzenie, iż istnieje uzasadnione podejrzenie, że obwiniony w czasie wolnym od służby, naruszył dyscyplinę służbową polegającą na nieprzestrzeganiu obowiązku zakrywania ust i nosa w przestrzeni publicznej.
Odnosząc się do całokształtu materiału dowodowego, wyższy przełożony dyscyplinarny krytycznie ocenił brak ustaleń odnośnie rozbieżności wynikających z zeznań bezpośrednich świadków nieprzestrzegania obowiązku zakrywania ust i nosa w przestrzeni publicznej, a wyjaśnieniami obwinionego, który jako jedyny negował ten fakt. Zadaniem prowadzącego sprawę dyscyplinarną winno w takim przypadku być wyjaśnienie wszystkich pojawiających się wątpliwości i zapytań, aby ustalenie stanu faktycznego pozbawione było ryzyka błędu. Precyzyjne uwypuklenie etapu interwencji na którym obwiniony nie przestrzegał obowiązku zakrywania ust i nosa, przy uwzględnieniu upływ czasu wydawało się być zdaniem organu na obecnym etapie sprawy trudne do wykonania. Fakt ten nie wpłynął na ostateczne rozstrzygnięcie co do winy obwinionego.
W skardze na to orzeczenie skarżący zaprzeczył, jakoby popełnił zarzucane mu przewinienie dyscyplinarne i wskazał, że do czasu skazania prawomocnym wyrokiem pozostaje niewinny. Zasada domniemania niewinności jest zasadą konstytucyjną, a wszystkie organy procesowe uczestniczące w postępowaniu obowiązuje nakaz traktowania każdego człowieka jako niewinnego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ podtrzymał dotychczas prezentowaną argumentację. Odnosząc się do zarzutu skargi wskazał, że postępowanie dyscyplinarne jest odrębne od postępowania karnego i wykroczeniowego. Dla uznania winnym przewinienia dyscyplinarnego nie jest konieczne uprzednie skazanie wyrokiem karnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl z kolei art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 – dalej jako ppsa) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w kpa, postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
Na podstawie zaś art. 138 ustawy o Policji, od orzeczenia i postanowienia kończących postępowanie dyscyplinarne policjantowi przysługuje prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który jednak w sprawie nie miał zastosowania.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do ustaleń faktycznych stanowiących podstawę wydania zaskarżonego orzeczenia i podniesionych wobec tych ustaleń zarzutów, w ocenie Sądu ustalenia te są prawidłowe. Dla porządku wskazać należy, że regulacja postępowania dyscyplinarnego i oceny dowodów zebranych w toku tego postepowania jest wyczerpująca i nie ma podstaw do stosowania przepisów kpa. Pogląd ten jest już zresztą ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 472/06, z 21 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 527/06). Jedynie posiłkowo, w zakresie szczegółowo określonym w art. 135p ustawy o Policji stosuje się przepisy kodeksu postępowania karnego, jednakże nie te dotyczące oceny dowodów.
Przechodząc zatem na grunt ustawy o Policji podnieść należy, że przepis art. 135e tej ustawy obliguje rzecznika dyscyplinarnego do zebrania materiału dowodowego i podjęcia czynności niezbędnych do wyjaśnienia sprawy. Rzecznik w szczególności przesłuchuje świadków, obwinionego, przyjmuje od niego wyjaśnienia, dokonuje oględzin. Z czynności tych sporządza protokoły; może także zlecić przeprowadzenie odpowiednich badań. Orzeczenie zaś wydaje przełożony dyscyplinarny na podstawie oceny zebranego w postępowaniu dyscyplinarnym materiału dowodowego (art. 135j ust. 1 ustawy o Policji). W myśl z kolei art. 135l w postępowaniu odwoławczym rozpoznanie sprawy następuje na podstawie stanu faktycznego ustalonego w postępowaniu dyscyplinarnym. Jeżeli jest to potrzebne do prawidłowego wydania orzeczenia, wyższy przełożony dyscyplinarny może uzupełnić materiał dowodowy, zlecając rzecznikowi dyscyplinarnemu prowadzącemu postępowanie dyscyplinarne wykonanie czynności dowodowych, określając ich zakres.
Wynikającym z powołanych wyżej przepisów regulujących przebieg czynności dowodowych i ocenę zebranego materiału dowodowego organ sprostał. W toku postępowania dyscyplinarnego zebrany został materiał dowodowy wystarczający do wydania w sprawie orzeczenia. Poszczególne dowody oceniane osobno i we wzajemnym powiązaniu ukazują spójny i logiczny przebieg zdarzeń i nie zachodzi konieczność uzupełnienia tego materiału. Nie powstały również wątpliwości co do stanu faktycznego, które uzasadniałyby ich rozstrzygnięcie na korzyść obwinionego. Z tego względu poczynione ustalenia faktyczne Sąd podziela i przyjmuje za własne.
Wskazać należy, że na pozostawanie skarżącego bez zakrytych ust i nosa podczas interwencji 24 grudnia 2020 r. jednoznacznie wskazują przesłuchani w sprawie uczestnicy tego zdarzenia. Jakkolwiek zachodzą w sprawie pewne nieścisłości co do tego kiedy wręczono skarżącemu pouczenie o prawach i obowiązkach osoby, co do której istnieje podstawa do skierowania wniosku o ukaranie, oraz jak długo skarżący pozostawał bez założonej maseczki, jednak pozostają one bez wpływu na wynik niniejszej sprawy. Istotnym bowiem jest zarzut, który koncentruje się wyłącznie na kwestii zasłonięcia ust i nosa w przestrzeni publicznej, do czego zobowiązywały przepisy prawa, które w tamtym czasie były częścią porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Nie ulega zaś wątpliwości, że skarżący te przepisy naruszył.
Skarżący w toku postępowania konsekwentnie twierdził, że miał zasłonięte usta i nos, jednak jego twierdzenia nie wytrzymują konfrontacji z zeznaniami pozostałych uczestników zdarzenia. Każdy z nich konsekwentnie podawał, że skarżący nie uczynił zadość ciążącemu na nim obowiązkowi. Zgodnie okoliczność tą wskazują interweniujący funkcjonariusze zarówno w notatnikach służbowych, w złożonych zeznaniach oraz kierowca [...], co do którego istniało podejrzenie, że prowadził pojazd pod wpływem środków odurzających. Co więcej zapis rozmowy radiowej również przemawia za stwierdzeniem, że skarżący nie zasłaniał ust ani nosa. Dowody te prawidłowo ocenił organ i wywiódł z nich poprawne wnioski.
Prawidłowe pozostaje również stanowisko organu, że brak ustalenia dokładnego czasu, w którym obwiniony pozostawał bez maseczki nie wyłącza jego odpowiedzialności. Skoro bowiem, jak wynika z zeznań interweniujących funkcjonariuszy – skarżący rozmawiał przez telefon nie mając zasłoniętych ust ani nosa, to niewątpliwie stan ten trwał przez pewien czas. Pozostawał zatem w przestrzeni publicznej nie wykonując nałożonego przepisami prawa obowiązku.
Bez znaczenia pozostaje i ta okoliczność, że skarżący nie został skazany wyrokiem karnym. Należy zwrócić uwagę, że szczególny charakter służb mundurowych umożliwia odmienne i bardziej rygorystyczne, niż w przypadku pozostałych zawodów i funkcji, ukształtowanie statusu służbowego. Wśród służb mundurowych, Policja wyróżnia się bowiem zakresem przydzielonych jej zadań, które mają charakter wieloaspektowy. Jest przede wszystkim formacją uzbrojoną służącą społeczeństwu i przeznaczoną do utrzymania bezpieczeństwa i porządku publicznego. Istotne znaczenie ma w praworządnym państwie umożliwienie skutecznego wykonywania przez Policję zadań z zakresu bezpieczeństwa państwa i jego obywateli. Publiczny wymiar Policji powoduje też, że w znaczącym stopniu jej działania kształtują autorytet organów państwa i zaufanie do funkcjonariuszy. Z tego właśnie względu wymagania w stosunku do policjantów muszą być tak wysokie, również co do przestrzegania przez nich obowiązujących przepisów prawa niezależnie od tego, czy się z nimi zgadzają, czy też nie.
Z uwagi na karnoprawną zasadę domniemania niewinności nie jest dopuszczalne jedynie uznanie winy i pociągnięcie do odpowiedzialności karnej bez postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem karnym. Takich konstytucyjnych gwarancji nie można rozciągać na inne procedury ustawowe, których celem nie jest wymierzenie sankcji karnych. Przepisy ustawy o Policji nie warunkują pociągnięcia do odpowiedzialności dyscyplinarnej uprzednim wydaniem przez sąd powszechny wyroku skazującego.
W myśl art. 132 ust. 1 ustawy o Policji, policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego polegającego na naruszeniu dyscypliny służbowej lub nieprzestrzeganiu zasad etyki zawodowej. Zasady etyki zawodowej wynikają zaś z zarządzenie nr 805 Komendanta Głównego Policji z 31 grudnia 2003 r. w sprawie "Zasad etyki zawodowej Policjanta" (dalej jako zasady etyki).
Odpowiedzialność dyscyplinarna policjantów oparta jest na regułach zaostrzonych, wynikających ze szczególnego rodzaju zadań stawianych jednostkom organizacyjnym. Przy wykonywaniu zadań Policji funkcjonariuszy obowiązuje nie tylko dyscyplina służbowa, ale i przestrzeganie zasad etyki zawodowej, do których należy zaliczyć nie tylko szczególną staranność w wykonywaniu obowiązków, a także poczucie odpowiedzialności każdego funkcjonariusza za nienaganne wykonanie obowiązków służbowych i wizerunek społeczny Policji (z wyroku WSA w Białymstoku o sygn. akt II SA/Bk 28/18).
Składając ślubowanie każdy funkcjonariusz Policji przyjmuje na siebie obowiązek przestrzegania zasad etyki zawodowej. Tekst ślubowania oznacza, że policjant, z chwilą jego złożenia, zna zasady etyki zawodowej i jednocześnie zobowiązuje się do samodzielnego pogłębienia wiedzy na ich temat. Nie ma tu konieczności osobnego zapoznawania funkcjonariusza z zasadami etyki, ponieważ to on sam powinien wykazać inicjatywę w ich poznaniu, ale również przestrzeganiu (z wyroku NSA sygn. akt I OSK 1056/11).
To te zasady obligują funkcjonariusza do dbania o społeczny wizerunek Policji jako formacji, w której służy i podejmowania działań służących budowaniu zaufania do niej. Obowiązek ten wynika z § 23 zasad etyki.
Skarżący poprzez nieprzestrzeganie wynikającego z obowiązujących wówczas przepisów obowiązku zasłaniania ust i nosa rzeczywiście naruszył społeczny wizerunek Policji jako formacji. To funkcjonariusz przede wszystkim winien przestrzegać prawa, skoro w codziennej służbie stoi na straży przestrzegania prawa przez innych. Sąd dostrzega trud służby każdego funkcjonariusza. Za godne pochwały uznaje reagowanie na każde podejrzenie naruszenia prawa przez innych. Nie zmienia to jednak oceny co do tego, że funkcjonariusz sam również tego prawa winien przestrzegać w każdej sytuacji. To też jest przejaw szczególnej roli, jaką Policja pełni w społeczeństwie – strzeże przestrzegania prawa sama tego prawa przestrzegając.
Prawidłowe zatem jest stanowisko organu zawarte w zaskarżonym orzeczeniu co do uznania obwinionego za winnego popełnienia zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego. Prawidłowo organ ocenił, że do popełnienia czynu doszło w zamiarze ewentualnym, do czego zobowiązywał go art. 132a ustawy o Policji.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ppsa.