III SA/Gl 326/25

III SA/Gl 326/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-11-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Magdalena Jankiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6219 Inne o symbolu podstawowym 621
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 156 § 1 pkt 3, art. 157 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Protokolant Specjalista Izabela Maj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2025 r. sprawy ze skargi U. R. i B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 5 lutego 2025 r. nr SKO.4117.154.2024 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 5 lutego 2025r. nr SKO.4117.154.2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie po rozpoznaniu wniosków skarżących U. i B. R. o stwierdzenie nieważności:
1.decyzji Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym województwa [...] nr [...] z 25 marca 1993 r., w której utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. nr [...] wydaną w 6 stycznia 1993 r. o opróżnieniu lokalu i przydzieleniu lokalu - pomieszczenia zastępczego;
2. decyzji Prezydenta Miasta C. nr [...] wydanej 6 stycznia 1993 r. o opróżnieniu lokalu i przydzieleniu lokalu -pomieszczenia zastępczego,
1. umorzyło postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym województwa [...] nr [...] z 25 marca 1993 r., w której utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. nr [...], wydaną 6 stycznia 1993 r. o opróżnieniu lokalu i przydzieleniu lokalu - pomieszczenia zastępczego;
2. umorzyło postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta C. nr [...] wydanej 6 stycznia 1993 r. o opróżnieniu lokalu i przydzieleniu lokalu - pomieszczenia zastępczego.
W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania.
Wskazało, że 6 stycznia 1993 r. Prezydent Miasta C. wydał decyzję nr [...] o opróżnieniu lokalu i przydzieleniu lokalu - pomieszczenia zastępczego. Jako osoby zobowiązane do opuszczenia lokalu, organ wskazał skarżącą jako głównego najemcę mieszkania w C., wraz z mężem (skarżącym) i dziećmi.
2 marca 2007 r. do SKO wpłynął wniosek skarżących o stwierdzenie nieważności ww. decyzji nr [...] z 6 stycznia 1993 r. o opróżnieniu lokalu i przydzieleniu lokalu - pomieszczenia zastępczego.
We wniosku tym skarżący nie wskazali żadnych okoliczności ani faktów, z których wywodziliby zarzut nieważności decyzji. Jednocześnie strona zwróciła się o przedłużenie postępowania w celu uzupełnienia materiału dowodowego. Taką prośbę skarżący składali jeszcze kilkakrotnie min. 19 lipca 2007 r., 11 września 2007 r., 8 stycznia 2008 r. i 29 lutego 2008 r. Za każdym razem Kolegium przedłużało termin na załatwienie sprawy. Ostatecznie strony złożyły obszerne wyjaśnienia na piśmie oraz dokumenty 29 czerwca 2022 r. i 22 września 2022 r.
Wnioskodawcy wywodzili, że w 1985 r. prowadzone było postępowanie w przedmiocie wykupienia nieruchomości przy ul. [...] z jednoczesnym oddaniem gruntu w użytkowanie wieczyste, a organ władny w tym zakresie wstępnie wydał zgodę na takie rozwiązanie. Następnie zamiar władz Miasta C. zmienił się i odmówiono sprzedaży nieruchomości wskazując, że jest ona konieczna na cele miejskie, a konieczność uporządkowania centrum miasta uniemożliwia dokonanie transakcji. Ponadto skarżący wskazywali, że doszło do zasiedzenia przez nich nieruchomości wraz z upływem 10 lat jej posiadania (władania) przez nich, co skutkuje nabyciem przez nich własności z mocy prawa.
W dokumentach przedłożonych Kolegium w dniu 22 września 2022 r. znalazła się m.in. kopia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z 14 marca 1995 r. sygn. akt SA/Ka 949/94, o istnieniu którego SKO nie miało wcześniej żadnej wiedzy i o którym to postępowaniu strony nigdy nie poinformowały Kolegium. Z treści uzasadnienia tego wyroku wynikało, że od decyzji Prezydenta Miasta C. nr [...] wydanej 6 stycznia 1993 r. strony złożyły odwołanie do Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym województwa [...]. Postępowanie przed organem drugiej instancji zakończyło się wydaniem 25 marca 1993 r. decyzji nr [...], w którym to orzeczeniem organ odwoławczy utrzymał decyzję organu Gminy w mocy.
Z ww. orzeczenia NSA wynikało również, że skarżący złożyli do Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta C. z 6 stycznia 1993 r. W sprawie tej 22 listopada 1993 r. została wydana decyzja nr [...], w której odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta C. o opróżnieniu lokalu i przydzieleniu lokalu - pomieszczenia zastępczego. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia zaakcentowano, iż brak odpowiedzi organu lokalowego na założony przez skarżących wniosek o przydział samowolnie zajętego mieszkania, koszty poniesione na przeprowadzenie jego remontu czy też długotrwałe zameldowanie i zamieszkiwanie w takim lokalu nie mogły wpłynąć na odmienne załatwienie sprawy. Mając to na uwadze Kolegium Odwoławcze przy Sejmiku Samorządowym nie stwierdziło występowania przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji.
Strony zaskarżyły to orzeczenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach, który przywołanym już wyżej wyrokiem sygn. SA/Ka 494/94 z 14 marca 1995 r. uchylił decyzję Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym województwa [...] i orzekł o kosztach postępowania. W uzasadnieniu wyroku NSA wskazano, że skarga stron została uwzględniona nie z uwagi na podniesione przez nich zarzuty wobec decyzji organów obu instancji, ale z powodów czysto proceduralnych. Sąd stwierdził mianowicie, że Kolegium Odwoławcze przy Sejmiku Samorządowym dokonało oceny w aspekcie istnienia przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] wydanej 6 stycznia 1993 r. przez Prezydenta Miasta C. (czyli decyzji I instancji), zamiast decyzji nr [...] Kolegium Odwoławczego z 25 marca 1993 r. (decyzja II instancji), którym to orzeczeniem organ odwoławczy utrzymał decyzję organu Gminy w mocy. Zdaniem NSA, rozpatrywanie sprawy w przedmiocie stwierdzenia nieważności tylko decyzji organu pierwszej instancji, w sytuacji gdy istniała w obrocie prawnym decyzja organu drugiej instancji w tej sprawie było niedopuszczalne. Ponadto Sąd wyraźnie wskazał, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, którego istota polega wyłącznie na ustaleniu, czy dana decyzja dotknięta została czy też nie, jedną z wad wymienionych w art. 156 Kpa. Oznacza to, że dana sprawa nie może być rozpatrywana co do jej istoty tak jak w postępowaniu odwoławczym.
W dniu 13 grudnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wydało decyzję [...], w której odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] wydanej 25 marca 1993 r. przez Kolegium Odwoławcze przy Sejmiku Samorządowym województwa [...], utrzymującej w mocy decyzję nr [...] wydaną 6 stycznia 1993 r. przez Prezydenta Miasta C. o opróżnieniu lokalu i przydzieleniu lokalu - pomieszczenia zastępczego.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia SKO wskazało, że organ ten nie mógł orzekać (tj. stwierdzić nieważność lub odmówić stwierdzenia nieważności) w przedmiocie decyzji nr [...] Prezydenta Miasta C. z 6 stycznia 1993 r., gdyż decyzja ta została na skutek odwołania stron utrzymana w mocy przez decyzję [...] z 25 marca 1993 r. Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym województwa [...]. W sytuacji, gdy w obrocie prawnym istnieje decyzja organu pierwszej instancji oraz utrzymująca ją w mocy decyzja ostateczna organu drugiej instancji, nie wolno oceniać pod kątem istnienia przesłanek stwierdzenia nieważności tylko tego pierwszego rozstrzygnięcia. Organ powołał się przy tym na stanowisko zawarte w wyroku NSA o sygn. akt SA/Ka 494/94 z 14 marca 1995 r., który został wydany w efekcie skargi stron i cały czas jest wiążący do organów administracji publicznej. Zdaniem Sądu rozpatrywanie sprawy w przedmiocie stwierdzenia nieważności tylko decyzji organu pierwszej instancji, w sytuacji gdy istniała w obrocie prawnym decyzja organu drugiej instancji w tej sprawie było niedopuszczalne.
Skarżący w piśmie z 28 grudnia 2022 r. wystąpili o ponowne rozpatrzenie powyższej sprawy. W uzasadnieniu kategorycznie wskazali, że wniosek o stwierdzenie nieważności odnosił się do decyzji z 6 stycznia 1993 r. nr [...]. Ich zdaniem Kolegium odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji z 25 marca 1993 r. sygn. [...], orzekło niezgodnie z ich wyraźnym wnioskiem.
W dniu 13 lutego 2023 r. decyzją [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, uchyliło decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z 13 grudnia 2022 r. nr [...] i umorzyło postępowanie w sprawie. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ drugiej instancji wskazał, że co do zasady instytucja stwierdzenia nieważności może dotyczyć wyłącznie decyzji (lub postanowień) ostatecznych. W orzecznictwie przyjmuje się, że objęcie wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia organu pierwszej instancji, w sytuacji gdy w obrocie prawnym pozostaje ostateczne rozstrzygnięcie organu drugiej instancji, stanowi formalną przeszkodę wszczęcia postępowania nadzorczego. Jednocześnie Kolegium stwierdziło, że z treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika wyraźnie i w sposób niebudzący wątpliwości, że pomimo wskazania w zaskarżonej decyzji braku możliwości rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności w stosunku do decyzji wydanej w pierwszej instancji, wolą stron było rozpoznanie tego wniosku bez modyfikacji. W uzasadnieniu decyzji z 13 lutego 2023 r. zauważono również, że żądanie wszczęcia postępowania określa przedmiot tego postępowania i żądaniem tym organ jest związany.
Na skutek decyzji [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z 13 lutego 2023 r., sprawa wróciła do etapu rozpoznania wniosku skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji nr [...] wydanej 6 stycznia 1993 r. przez Prezydenta Miasta C. o opróżnieniu lokalu i przydzieleniu lokalu - pomieszczenia zastępczego.
W dniu 16 lutego 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie wydało postanowienie nr [...], którym odmówiło wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji nr [...] wydanej 6 stycznia 1993 r. przez Prezydenta Miasta C. o opróżnieniu lokalu i przydzieleniu lokalu - pomieszczenia zastępczego. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało istnienie przeszkody formalnej uniemożliwiającej zainicjowanie postępowania określonego wnioskiem strony. W szczególności organ wskazał na fakt istnienia w obrocie prawnym decyzji organu drugiej instancji utrzymującej w mocy decyzję objętą wyłącznym wnioskiem o stwierdzenie nieważności. Postanowienie to zostało doręczone stronom w dniu 20 lutego 2023 r.
Na postanowienie to skarżący złożyli zażalenie. Strony przywołały w nim duże fragmenty zaskarżonego postanowienia a także podniosły, że Kolegium tkwiło w bezczynności oraz przewlekłości postępowania i nie załatwiło sprawy w terminie z własnej winy. Jednocześnie w piśmie stron wskazano, że organ do którego złożono wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta C., doprowadził do zniszczenia dokumentów koniecznych do załatwienia sprawy. W konkluzji strony wniosły o uchylenie postanowienia z 16 lutego 2023 r.
W dniu 5 kwietnia 2024 r. SKO działając jako organ drugiej instancji, wydało postanowienie nr [...], którym utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie SKO z 16 lutego 2023 r. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że wydając 16 lutego 2023 r. zaskarżone postanowienie SKO zastosowało normę art. 61a § 1 k.p.a. określającą podstawy odmowy wszczęcia postępowania.
Stwierdziło, że w przypadku wszczęcia postępowania na wniosek strony, tylko ta strona określa przedmiot swego żądania, a tym samym i przedmiot postępowania, przy czym w razie wątpliwości jego uszczegółowienie należy do strony, nie zaś do sfery ocennej organu administracji. Wniosek stron o stwierdzenie nieważności ponad wszelką wątpliwość dotyczył wyłącznie decyzji Prezydenta Miasta C. z 6 stycznia 1993 r. nr [...]. Konsekwencje ograniczenia żądania wyłącznie do powyższej decyzji zostały przedstawione przez Kolegium w decyzji [...] z 13 grudnia 2022 r. oraz piśmie z 27 grudnia 2022 r. Wnioskodawcy mając świadomość potencjalnych konsekwencji, żądali przeprowadzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności tylko i wyłącznie decyzji Prezydenta Miasta C. z 6 stycznia 1993 r. nr [...]. Wynikało to wprost z treści ich pisma z 22 grudnia 2022 r., wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 28 grudnia 2022 r. a także skargi na bezczynność i przewlekłość postępowania SKO w Częstochowie odnośnie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta C. z 6 stycznia 1993 r.
W tej sytuacji Kolegium uznało, że objęcie wnioskiem o stwierdzenie nieważności wyłącznie rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, w sytuacji gdy w obrocie prawnym pozostaje rozstrzygnięcie organu drugiej instancji, stanowi formalną przeszkodę do wszczęcia takiego postępowania, w rozumieniu art. 61a § 1 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 453/15; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 listopada 2022 r., sygn. akt III OSK 1334/21).
Postanowienie powyższe zostało doręczone stronom w dniu 7 kwietnia 2023 r.
Na postanowienie nr [...] z 5 kwietnia 2023 r. skarżący złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.
W dniu 26 czerwca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wydał wyrok w sprawie III SA/GI 386/23, w którym uchylił zaskarżone postanowienie nr [...].
Jednocześnie Sąd zwrócił uwagę, że Kolegium nie wyjaśniło jaka była rzeczywista wola strony (w tym co do zakresu żądania), tym bardziej, że osobiście sporządzony przez skarżących wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji, który zapoczątkował niniejszą sprawę jest sformułowany lakonicznie i praktycznie pozbawiony jest uzasadnienia. Sąd wskazał również, że na rozprawie 26 czerwca 2024 r., strony domagały się "unieważnienia obu decyzji", a zatem decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta C. z 6 stycznia 1993 r., jak i decyzji drugoinstancyjnej na mocy której utrzymano w mocy ww. rozstrzygnięcie.
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy SKO 21 października 2024 r. wystąpiło do WSA o przesłanie odpisu wyroku NSA w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach z 14 marca 1995 r., sygn. akt SA/Ka 494/94, wydanego w sprawie ze skargi skarżących na decyzję Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym woj. [...] z 22 listopada 1993 r. nr [...]. Jednocześnie Kolegium zwróciło się do Sądu z prośbą o udzielenie informacji, czy w posiadaniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach znajdują się inne dokumenty, w tym inne orzeczenia Sądu, gdzie stronami postępowań byli skarżący oraz Kolegium Odwoławcze przy Sejmiku Samorządowym woj. [...] ewentualnie SKO w C., pochodzące z lat 1995 - 2007.
W dniu 30 października 2024 r. w odpowiedzi na powyższe pismo, WSA w Gliwicach przesłał kserokopię wyroku sporządzoną z odpisu znajdującego się w prowadzonym przez Sąd zbiorze. Poinformował również, że było prowadzone m.in. postępowanie o sygn. akt SA/Ka 1521/95, gdzie przedmiotem skargi była decyzja nr [...] SKO w C. z 17 maja 1995 r., w sprawie odmowy stwierdzenia nieważności. Sąd poinformował również, że ww. sprawie zapadło w 16 sierpnia 1995 r. postanowienie NSA o odrzuceniu skargi na skutek wniesienia jej po upływie terminu do dokonania tej czynności. W dniu 4 grudnia 2024 r. WSA przesłał kserokopię odpisu postanowienia z 16 sierpnia 1995 r., sygn. akt SA/Ka 1521/95. Wynika z niego, że strony wniosły skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z 17 maja 1995 r., nr [...] z uchybieniem 30 dniowego terminu na dokonanie tej czynności. Decyzja Kolegium została im doręczona 19 maja 1995 r., a skarga została wniesiona 26 czerwca 1995r.
Następnie w odpowiedzi na pytanie SKO, skarżący potwierdzili, że swoim wnioskiem o stwierdzenie nieważności obejmują zarówno decyzję organu pierwszej instancji tj. Prezydenta Miasta C., jak i decyzję organu odwoławczego czyli Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym woj. [...].
Mając na uwadze powyższe, skład orzekający SKO ustalił, że 17 maja 1995 r. SKO w Częstochowie wydało decyzję nr [...], w której odmówiło stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Kolegium Odwoławczego z 25 marca 1993 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z 6 stycznia 1993r. w sprawie opróżnienia lokalu przez skarżących. Na to rozstrzygnięcie skarżący wnieśli skargę do Naczelnego Sąd Administracyjnego. Ich skarga została jednak odrzucona postanowieniem Sądu nr SA/Ka 1521/95 z 16 sierpnia 1995 r., z uwagi na fakt wniesienia jej po upływie ustawowego terminu.
Wobec tych ustaleń, Kolegium stwierdziło, że w przedmiocie wniosku skarżących z 2 marca 2007 r., rozszerzonego następnie co do zakresu na rozprawie przed WSA w Gliwicach 26 czerwca 2024 r., wystąpił w sposób oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W szczególności Kolegium zwróciło uwagę, że tożsama przedmiotowo i podmiotowo sprawa została już w przeszłości rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną. Wydanie w tej samej sprawie nowej decyzji administracyjnej załatwiającej sprawę co do istoty naruszyłoby ustanowiony dotychczasową decyzją stan powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Ponowne weryfikowanie tych samych wad stanowiących przesłanki nieważności z art. 156 § 1 k.p.a. nie jest dopuszczalne ze względu na art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, stwierdza się nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. Przesłanka ta ma zastosowanie do sytuacji.
Mając na uwadze powyższe ustalenia Kolegium stwierdziło, że brak jest możliwości merytorycznego rozpatrzenia wniosku stron, tym samym na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. należało sprawę umorzyć.
W skardze na tę decyzję skarżący nie sformułowali wobec niej konkretnych zarzutów. Przytoczyli obszerne fragmenty z uzasadnień orzeczeń różnych organów procedujących w sprawie i wyrazili swe ogólne niezadowolenie z jej treści. Potwierdzili, że składali do SKO pisemne wnioski o przedłużenie postępowania, a SKO również pisemnie je uwzględniał.
Na rozprawie skarżący podtrzymali swoje stanowisko.
W piśmie procesowym z 30 października 2025r. oświadczyli, że SKO nie miało umocowania do orzekania w sprawie, gdyż ustawa z 2 lipca 1994r. o najmie lokali i dodatkach mieszkaniowych zniosła szczególny tryb najmu lokali, co oznacza, że nie są już wydawane decyzje administracyjne o przydziale lokalu mieszkalnego, a stosunek najmu nawiązuje się wyłącznie w oparciu o umowę cywilnoprawną. Ewentualny spór rozstrzygany jest w drodze procesu cywilnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, ze zm.) - dalej także: ppsa, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy).
Badając zaskarżoną decyzję SKO z 5 lutego 2025r. w wyżej określonych ramach Sąd doszedł do przekonania, że nie narusza ona prawa.
Wnioskiem z 2 marca 2007r. skarżący wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta C. z 6 stycznia 1993r., nakazującej skarżącym opróżnienie lokalu.
Następnie w związku z pytaniem SKO jaki jest zakres ich wniosku, rozszerzyli go o żądanie stwierdzenia nieważności także decyzji Kolegium Odwoławczego przy Sejmiku Samorządowym Województwa [...] z 25 marca 1993r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z 6 stycznia 1993r.
Nie ulega wątpliwości, że strona może żądać stwierdzenia nieważności tylko decyzji ostatecznej, a zatem – jeśli w sprawie został wykorzystany tryb odwoławczy tak jak w przedmiotowej sprawie – tylko decyzji organu II instancji. Jeśli bowiem decyzja I instancji nie jest ostateczna, wszelkie zarzuty przeciwko niej strona podnosi po prostu w odwołaniu.
Natomiast z akt sprawy wynika, że kwestia nieważności ww. decyzji była wcześniej procedowana. Mianowicie skarżący wystąpili już z wnioskiem z 5 października 1993r. o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji, a SKO – słusznie - uznało, że wniosek taki należy odnieść do decyzji odwoławczej, skoro takowa została wydana i decyzją z 17 maja 1995r. nr [...] (karta 38 akt sądowych) odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji SKO z 25 marca 1993r.
Decyzja ta stała się przedmiotem skargi do NSA, jednak z uwagi na fakt, że skarga została wniesiona z uchybieniem terminu, postanowieniem z 16 sierpnia 1995r. sygn. akt SA/Ka 1521/95 została odrzucona (w aktach adm., brak numeracji stron).
To orzeczenie NSA definitywnie zamknęło możliwość wzruszenia decyzji SKO z 17 maja 1995r., jak również w dalszej perspektywie decyzji SKO z 25 marca 1993r. i w konsekwencji ewentualnie także decyzji organu I instancji – Prezydenta Miasta C. z 6 stycznia 1993r. i żadne postępowanie w tym przedmiocie nie może się już toczyć.
W obrocie prawnym nie mogą bowiem funkcjonować dwa rozstrzygnięcia ostateczne, wydane w tej samej sprawie. Sprawa administracyjna, która staje się przedmiotem postępowania, musi mieć charakter otwarty w tym znaczeniu, że nie może być rozstrzygnięta orzeczeniem ostatecznym (res iudicata). Dopóki orzeczenie rozstrzygające w sposób ostateczny daną sprawę funkcjonuje w obrocie prawnym, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii jest w oczywisty sposób bezprzedmiotowe. Ewentualne procedowanie przez organ w takiej sprawie i wydanie decyzji administracyjnej merytorycznie kończącej postępowanie stanowiłoby naruszenie tej zasady. Wydanie decyzji, w sprawie w której wydano już decyzje ostateczną, oznaczałoby wydanie orzeczenia dotkniętego wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 3 Kpa. (Tak wyrok WSA we Wrocławiu z 12 sierpnia 2025r., sygn. akt II SA/Wr 188/25).
Zgodnie bowiem z art. 156 § 1 pkt 3 Kpa, organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco.
Do zaistnienia przypadku res iudicata konieczne jest ustalenie stosunku tożsamości pomiędzy sprawą rozstrzygniętą decyzją, która ma zostać unieważniona, a sprawą, której dotyczy uprzednio wydana decyzja ostateczna.
Odnośnie ustalenia, czy pomiędzy decyzją z 17 maja 1995r., czyli już wydaną w sprawie nieważności, a tą która miałaby załatwiać wniosek strony z 2 marca 2007r. zachodzi tożsamość Sąd stwierdza, że nie ulega żadnej wątpliwości, że w niniejszej sprawie zachodzi tożsamość zarówno podmiotowa, jak i przedmiotowa pomiędzy sprawą zakończoną ostateczną decyzją SKO w Częstochowie nr [...] z 17 maja 1995 r., oraz wnioskiem złożonym 2 marca 2007 r., a następnie rozszerzonym na rozprawie 26 czerwca 2024 r. Tożsamość ta będzie istniała, gdy występują te same podmioty w sprawie (warunek spełniony -w obu przypadkach są to skarżący), dotyczy ona tego samego przedmiotu (warunek spełniony – chodzi o tę samą decyzję z 25 marca 1993r. czyli decyzję odwoławczą, gdyż decyzja I instancji nie może stanowić przedmiotu merytorycznego orzekania w sytuacji, gdy wydana została decyzja odwoławcza) i tego samego stanu faktycznego (warunek również spełniony – chodzi o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej ws. opróżnienia lokalu mieszkalnego).
Zgodnie zaś z art. 105 § 1 Kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Zatem skoro organ może umorzyć postępowanie, które stało się bezprzedmiotowe w jego toku, to tym bardziej może także umorzyć postępowanie, które było bezprzedmiotowe już w chwili jego wszczęcia, o czym jednak organ nie wiedział i dopiero ustalił to w toku toczącego się postępowania.
Dlatego zasadnie SKO uznało, że wydanie jakiejkolwiek merytorycznej decyzji w sprawie z wniosku stron z 2 marca 2007r. skutkowałoby jej nieważnością.
Odnosząc się do stanowiska stron wyrażonego w piśmie procesowym z 30 października 2025r. jakoby SKO utraciło kompetencje do rozpoznania sprawy w dniu 17 maja 1995r. w związku z faktem, że po wejściu w życie ustawy z 2 lipca 1994 r. o najmie lokali i dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 105, poz. 509 ze zm.) stosunek najmu nawiązuje się wyłącznie w oparciu o umowę cywilnoprawną, a nie decyzję, Sąd stwierdza, że decyzja ta jest ostateczna, zatem Sąd musi uwzględnić stan, jaki z niej wynika. Nadto pozostaje ona poza granicami niniejszej sprawy, która obejmuje badanie zgodności z prawem tylko decyzji SKO z 5 lutego 2025r.
Jedynie wyjaśniająco Sąd przypomina, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest zagadnienie zwarcia umowy najmu albo wydania decyzji administracyjnej o przydziale, lecz kwestia nieważności już wcześniej wydanej decyzji (a nie zawartej umowy). W takim przypadku tryb rozpoznawania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji i przesłanki tego stwierdzenia określają przepisy Kpa.
Stosownie do art. 157 § 1 Kpa, właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ.
Przedmiotem postępowania zakończonego decyzją z 17 maja 1995r. o odmowie stwierdzenia nieważności była decyzja SKO z 25 marca 1993r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta C. z 6 stycznia 1993r. Z art. 157 § 1 Kpa wynika zatem, że żaden inny organ poza SKO nie miał kompetencji do orzekania w przedmiocie nieważności decyzji tego organu. Tym samym pogląd strony o braku właściwości SKO do wydania decyzji z 17 maja 1995r. jest błędny.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ppsa Sąd orzekł o oddaleniu skargi.