III SA/Gl 313/24

III SA/Gl 313/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-10-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-04-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Barbara Brandys-Kmiecik /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Herman
Marzanna Sałuda
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Zatrudnienie
Ochrona zdrowia
Sygn. powiązane
II GSK 674/25 - Wyrok NSA z 2025-10-28
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1465
art. 235 ze znaczkiem 1
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1836
§ 5 uat. 1, § 6 ust. 1, § 7 ust. 1, § 8 ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Referent Stażysta Katarzyna Pisula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2024 r. sprawy ze skargi A. Sp. z o.o. w W. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia 22 lutego 2024 r. nr NS-HP.2332.2.40.2023 w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 22 lutego 2024 r., nr NS-HP.2332.2.40.2023, Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: organ odwoławczy, organ, ŚPWIS), po rozpatrzeniu odwołania A. sp. z o. z siedzibą w W. (dalej także jako: strona, skarżąca, Spółka), utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D. (dalej: organ I instancji, PPIS) z 30 listopada 2023 r., nr [...], stwierdzającą u M.P. chorobę zawodową - przewlekłą chorobę układu ruchu, wywołaną sposobem wykonywania pracy: przewlekłe zapalenie nadkłykcia kości ramiennej w poz. 19.5 wykazu chorób zawodowych, określone w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1465, dalej: k.p.).
W podstawie prawnej decyzji organ powołał się na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.), art. 235¹ k.p. oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1836, dalej: rozporządzenie RM).
W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny i argumentację prawną. Wskazał, że decyzją z 30 listopada 2023 r. PPIS stwierdził u pracownika Spółki chorobę zawodową. Ustalił bowiem, na podstawie zgromadzonego materiału, że pracownik pracuje w narażeniu na powstanie choroby zawodowej od 1 września 2005 r. do nadal w Spółce w [...] w S., na stanowisku operatora urządzeń gazowych. Do jego obowiązków należy praca na produkcji na wszystkich etapach napełniania butli gazem. Na pierwszym stanowisku odkręca plastikowe zaślepki z zaworów butli i w razie konieczności sortuje ręcznie butle. Następnie ocenia butle pod kątem wizualnym, podnosi i ręcznie transportuje butle do kontenera, wymienia przy użyciu narzędzi pneumatycznych uszczelki w butlach, napełnia butle gazem poprzez podpięcie pistoletu pod zawór, kontroluje wagę napełnionej butli i kieruje ją do dalszego etapu lub do korekty. Na kolejnych stanowiskach przy użyciu zakrętarki pneumatycznej zakręca zaślepkę na zaworze butli, zakłada folię na zawór butli, sprawdzając czy butla jest zakręcona. Następnie butla trafia pod zgrzewarkę i do paletyzacji. Ponadto do czynności pracownika należy również napełnianie butli 33 kg oraz załadunek i rozładunek butli na i z samochodów. Powyższe czynności wiążą się z koniecznością zginania i prostowania nadgarstków, zginania oraz prostowania kończyn górnych w stawach łokciowych oraz użycia siły obu rąk. Dodatkowo znaczna część czynności wymaga wykonywania monotypowych ruchów w obrębie kończyn górnych.
PPIS także wskazał, że do wydania decyzji niezbędne było orzeczenie lekarskie wystawione przez M. Ośrodek Medycyny Pracy w K. (dalej też: MOMP) nr [...], z 8 listopada 2023r. Orzecznicy po analizie karty oceny narażenia zawodowego, opracowanej przez PPIS, wskazali, iż w trakcie zatrudnienia pracownika na stanowisku operatora urządzeń gazowych od 2005 r. narażenie zawodowe mogło się wiązać z wyżej określonym sposobem wykonywania pracy, co pozwoliło na uznanie z wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzaną chorobą a narażeniem zawodowym i rozpoznanie choroby zawodowej przewlekłe zapalenie nadkłykcia kości ramiennej.
W odwołaniu od tej decyzji Spółka wniosła o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji oraz zawnioskowała o:
1. przeprowadzanie uzupełniającej opinii lekarza orzecznika w celu zbadania związku czynników pozazakładowych na wystąpienie u pracownika przewlekłego zapalenia nadkłykcia kości ramiennej;
2. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z karty oceny ryzyka zawodowego na stanowisku operatora urządzeń gazowych, chronometrażu czynności zawodowych na stanowisku operatora urządzeń gazowych, sprawozdania nr [...] dotyczącego pomiaru hałasu i drgań na stanowiskach pracy oraz zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa złożonego przez pracownika wraz z załącznikami.
Zarzuciła:
I. naruszenie przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy tj.:
1. art. 77 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. i 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym m.in. chronometrażu, nieuwzględnienia faktu, że pracownik nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń co do wpływu wykonywanej pracy na jego zdrowie; pozytywnie przechodził badania medycyny pracy, które stwierdzały brak przeciwwskazań do wykonywania przez niego pracy na zajmowanym stanowisku - co w rezultacie doprowadziło do ustalenia przez organ I instancji, że pomiędzy stwierdzoną chorobą a narażeniem zawodowym z wysokim prawdopodobieństwem istnieje związek przyczynowo-skutkowy, pozwalający na rozpoznanie choroby zawodowej;
2. § 8 ust. 1 oraz ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych poprzez zaniechanie dokonania przez organ dodatkowych konsultacji z jednostką orzeczniczą II stopnia, podczas gdy wpływ obecnych warunków pracy nie został przez organ I stopnia należycie, wnikliwie zbadany, a okoliczności sprawy nie zostały wystarczająco wszechstronnie wyjaśnione.
II. w konsekwencji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.
1. art. 2351 Kodeksu pracy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na stwierdzeniu choroby zawodowej pomimo braku ustalenia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy m.in. w okresie zatrudnienia w Spółce.
Dodatkowo Spółka wskazała, że decyzja została wydana jedynie w oparciu o wyjaśnienia pracownika oraz karty oceny narażenia zawodowego, przy czym karta oceny z dnia 27 marca 2023 r., dotycząca zakładu Spółki została sporządzona bez oceny ryzyka zawodowego na stanowisku operatora urządzeń gazowych. Zarzuciła, że organ nie wykluczył również pozazawodowych czynników mogących mieć wpływ na wystąpienie u ww. przewlekłego zapalenia nadkłykcia kości ramiennej. Podniosła, iż pracownik nie zgłaszał dolegliwości zdrowotnych do lekarza sprawującego opiekę kontrolną w Spółce oraz sam wybierał lekarzy nie korzystając z wizyt w placówkach medycznych współpracujących ze Spółką.
Dalej ŚPWIS wskazał, że strony zostały poinformowane pismem z 22 stycznia 2024r., w trybie art. 10 § 1 k.p.a., o prawie do zajęcia stanowiska wobec całości dowodów i żądań zawartych w aktach sprawy przed wydaniem decyzji. Spółka skorzystała z tego prawa; podtrzymała dotychczasowe zarzuty; zawnioskowała o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania wskazanych świadków.
Natomiast pracownik, po zapoznaniu z aktami wskazał na nieprawidłowości występujące podczas prowadzonych pomiarów w zakładzie pracy – [...] w S.. Jednocześnie dołączył formularz zdarzenia potencjalnie wypadkowego z dnia 1grudnia 2021 r. Nadto nadesłał odpowiedź na odwołanie złożone przez Spółkę wnosząc o oddalenie odwołania oraz o przeprowadzenie i dopuszczenie dowodu z dokumentów w postaci; karty pacjenta z prywatnego gabinetu urazowo-ortopedycznego oraz skierowań na badania z 26 września 2019 r. i z 25 stycznia 2023 r. Jednocześnie zawnioskował o oddalenie wniosku Spółki o przeprowadzenie opinii lekarza orzecznika w celu zbadania związku czynników pozazakładowych na wystąpienie przewlekłego zapalenia nadkłykcia. Wskazał, iż chronometraż przedstawiony przez Spółkę nie był stosowany, a organizacja pracy wyglądała inaczej. Podkreślił, że poza pracą na stanowisku operatora urządzeń gazowych nie wykonywał czynności, które charakteryzowały by się ruchami monotypowymi kończyn. Wskazał, iż pracodawca wiedział o jego problemach zdrowotnych oraz o warunkach pracy, które mogą źle wpływać na jego stan zdrowia. Ponadto wyjaśnił, iż nie wiedział o istnieniu stanowiska lekarza sprawującego opiekę kontrolną w Spółce.
W zaskarżonej decyzji ŚPWIS wskazał, iż z zarzutami strony skarżącej nie sposób się zgodzić. Podtrzymał argumentację I instancji; zacytował regulacje prawne i stwierdził, że w sprawie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy stwierdzoną u pracownika chorobą - przewlekłym zapaleniem nadkłykcia kości ramiennej a sposobem wykonywania przez ww. pracy.
W ocenie organu odwoławczego orzeczenie lekarskie M. Ośrodka Medycyny Pracy w K. jest kompletne i wewnętrznie niesprzeczne. Brak było więc podstaw do uznania, że budzi one istotne wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Orzeczenie wyjaśnia również istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności wymagające wiadomości specjalnych.
Odnosząc się do zarzutów Spółki braku wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego (wydanie decyzji w oparciu o wyjaśnienia pracownika, nieuwzględnienie chronometrażu i oceny ryzyka zawodowego) organ wskazał, iż karta oceny narażenia zawodowego dla stanowiska operatora urządzeń gazowych w [...] w S. z 23 maja 2023 r. została sporządzona przez upoważnionego przedstawiciela PPIS. Zakres oraz sposób wykonywania pracy przez pracownika ustalony z udziałem przedstawiciela zakładu pracy (kierownika [...] w S.), co poświadczone jest jego podpisem pod kartą oceny narażenia zawodowego. Zgodnie z ww. kartą oceniono warunki pracy uwzględniając sposób wykonywania pracy - określono stopień obciążenia układu ruchu, chronometraż wykonywanych czynności oraz rotację na stanowiskach pracy. Opis wykonywanych czynności zawartych w karcie oceny narażenia zawodowego był analizowany przez orzeczników MOMP, którzy wskazali, iż warunki te mogły stanowić czynnik etiologiczny zapalenia nadkłykcia bocznego, co pozwalało na uznanie przez nich z wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzaną chorobą a narażeniem zawodowym i rozpoznanie choroby zawodowej przewlekłe zapalenie nadkłykcia kości ramiennej u pracownika. Sporządzona ocena ryzyka zawodowego pozwala ustalić i ocenić jakie czynniki występujące w środowisku pracy mogły mieć niekorzystny wpływ na bezpieczeństwo i zdrowie pracownika zatrudnionego na danym stanowisku. Przedstawiona przez Stronę ocena ryzyka zawodowego wskazuje na w postaci ręcznych prac transportowych, które mogą prowadzić do bólów mięśniowych, zwyrodnień kręgosłupa i stawów. Zastosowane przez Spółkę działania ograniczające lub eliminujące ryzyko nie wyeliminują możliwości wystąpienia choroby zawodowej. Dodatkowo wskazał, iż załączone do odwołania przez Spółkę wyniki pomiarów badań hałasu i wibracji nie mają wpływu na toczące się postępowanie, gdyż dotyczy one podejrzenia choroby zawodowej, której powstanie jest związane ze sposobem wykonywania pracy.
Odnosząc się do dalszych zarzutów ŚPWIS wyjaśnił, iż zarzut nie zgłoszenia pracodawcy przez pracownika zastrzeżeń co do wpływu wykonywanej pracy na jego zdrowie nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Podkreślił również, iż fakt wykonywania badań lekarskich przez pracownika jest regulowany oddzielnymi przepisami prawa. Powołał orzecznictwo na poparcie swoich twierdzeń. Uznał, iż w tej sprawie zgromadzony materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy jest kompletny i nie istnieje konieczność jego uzupełnienia poprzez powołanie i przesłuchanie świadków wskazanych przez Spółkę. Nie istnieją również rozbieżności, które wynikały z przedłożonych i będących w aktach sprawy dokumentów. Powołując przepisy Kodeksu pracy i rozporządzenia wykonawczego podkreślił, że stanowią lex specialis wobec przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. W razie ustalenia przez właściwego lekarza, że rodzaj rozpoznanej u pracownika choroby mieści się w wykazie, a pracownik świadczył pracę w warunkach narażenia zawodowego, tak lekarz, jak i organy inspekcji sanitarnej obowiązane są uznać takie schorzenie za chorobę zawodową. Domniemanie to upada, jeżeli zebrany materiał dowodowy pozwala, bezspornie albo z wysokim prawdopodobieństwem, wykluczyć taki związek przyczynowo- skutkowy, to znaczy wskazać inną, niż zawodowa etiologię choroby. W tej sprawie spełnione zostały przesłanki warunkujące rozpoznanie choroby zawodowej.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Spółka podtrzymała zarzuty odwołania i zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miały wpływ na jego wynik, a w szczególności:
- art. 77 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. i 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym m. in. chronometrażu, nieuwzględnienia faktu, że pracownik nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń co do wpływu wykonywanej pracy na jego zdrowie; pozytywnie przechodził badania medycyny pracy, które stwierdzały brak przeciwskazań do wykonywania przez niego pracy na zajmowanym stanowisku; nieprzeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków R.S. i J.K. oraz części dokumentacji medycznej pracownika; pominięcia przez organ faktu prowadzenia przez pracownika gospodarstwa rolnego, co w rezultacie doprowadziło do ustalenia przez organ, że pomiędzy stwierdzoną chorobą a narażeniem zawodowym z wysokim prawdopodobieństwem istnieje związek przyczynowo - skutkowy, pozwalający na rozpoznanie choroby zawodowej;
- art. 7, art. 12, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z § 6 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, poprzez wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu o niepełny materiał dowodowy, w tym w szczególności oparcie końcowego rozstrzygnięcia na orzeczeniu lekarskim oraz karcie oceny narażenia zawodowego, które w świetle niekompletnego postępowania dowodowego powinny budzić uzasadnione zastrzeżenia organu;
- § 8 ust. 1 oraz ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych poprzez zaniechanie dokonania przez organ dodatkowych konsultacji z jednostką orzeczniczą II stopnia, podczas gdy wpływ obecnych warunków pracy nie został przez PPIS należycie, wnikliwie zbadany, a okoliczności sprawy nie zostały wystarczająco wszechstronnie wyjaśnione.
2. W konsekwencji naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
- art. 2351 kodeksu pracy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na stwierdzeniu choroby zawodowej pomimo braku ustalenia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy m.in. w okresie zatrudnienia w Spółce.
Wskazując na powyżej wymienione zarzuty Spółka wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji; uchylenie decyzji organów obu instancji; zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Powołał orzecznictwo sądowo-administracyjne na poparcie wydanego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej: p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Oceniając zaskarżoną decyzję w zakreślonych powyżej ramach wskazać trzeba, że jest ona zgodna z prawem.
Istota sporu w kontrolowanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organ prawidłowo stwierdził chorobę zawodową u pracownika Spółki w postaci przewlekłej choroby układu ruchu, wywołanej sposobem wykonywania pracy: przewlekłe zapalenie nadkłykcia kości ramiennej, wymienione w pozycji 19.5 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 § 11 k.p.
Materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza definicja sformułowana w art. 235¹ k.p., zgodnie z którą za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
Z powyższego wynika, że dla stwierdzenia choroby zawodowej muszą zostać spełnione dwie przesłanki: rozpoznanie schorzenia zamieszczonego w wykazie chorób zawodowych, którego to rozpoznania dokonuje lekarz orzecznik właściwej medycznej jednostki orzeczniczej oraz ustalenie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a oddziaływaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie ma wątpliwości, że na gruncie art. 2351 k.p. nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku przyczynowego między pracą w warunkach narażenia ("narażeniem zawodowym") a stwierdzonym schorzeniem. Uznanie danej choroby za chorobę zawodową zależy zatem od ustalenia wykonywania zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. Wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (por. np. wyroki NSA z: 5 lutego 2020 r., II OSK 1111/19; 21 stycznia 2021 r., sygn. akt II OSK 1408/18; 22 lutego 2022 r. II OSK 567/19). Zatem wbrew stanowisku skarżącej Spółki nie ma konieczności w sprawach chorób zawodowych udowadniać, iż w danym przypadku to warunki pracy spowodowały taką chorobę. Ponadto wyjaśnić należy również, że decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej nie ustala pracodawcy, u którego warunki pracy spowodowały wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, gdyż nie taka jest jej rola. Organy inspekcji sanitarnej nie są zobowiązane do udowodnienia, że praca u konkretnego pracodawcy chorobę tę spowodowała (§ 8 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia RM). Chodzi o zatrudnienie w warunkach, które mogły spowodować określone skutki zdrowotne, a nie o zatrudnienie w warunkach, które te skutki spowodowały. Ewentualna odpowiedzialność pracodawcy będąca następstwem stwierdzenia choroby zawodowej u jego pracownika, który wykonuje pracę w warunkach narażenia zawodowego, stanowi odrębną kwestię, zaś spory na jej tle należą do właściwości sądu cywilnego.
Nie można ŚPWIS zatem skutecznie zarzucić dokonania błędnej wykładni art. 235¹ k.p.
Dalej Sąd zauważa, że rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych - art. 2352 k.p. Wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, określa załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
Zgodnie z § 8 ust. 1 powyższego rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.
Z powyższej regulacji wynika związanie organów inspekcji sanitarnej treścią opisanego wyżej orzeczenia w zakresie poczynionych w nim ustaleń dotyczących stwierdzonego u strony schorzenia i jego przyczyn. Organ nie ma zatem prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, która prowadziłaby do zaprzeczenia wynikom badań lub zdiagnozowania odmiennego schorzenia. Jest bowiem niesporne, że orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w kwestii rozpoznania choroby zawodowej lub braku podstaw do tego rozpoznania są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, jeżeli zostały one wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych (por. np. wyroki NSA z: 3 marca 2015 r., II OSK 1872/13; 28 stycznia 2015 r., II OSK 1567/13).
Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia RM, rolą orzeczenia lekarskiego jest rozpoznanie choroby zawodowej, jego podstawą są wyniki przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacja medyczna pracownika lub byłego pracownika, dokumentacja przebiegu zatrudnienia oraz ocena narażenia zawodowego (por. wyrok NSA z 23 czerwca 2020 r. II OSK 3615/19). Zatem organ inspekcji sanitarnej, co do zasady, nie powinien wypowiadać się na temat diagnozy, wynikającej z orzeczenia lekarskiego, weryfikować zawartych tam konkluzji, np. poprzez własną interpretację wyników badań czy zgromadzonej w sprawie dokumentacji medycznej. Wkraczałby przez to w dziedzinę wiedzy specjalistycznej i w istocie podważał fachowość lekarza, którego rola procesowa polega właśnie na pomocy w dokonaniu ustaleń faktycznych, jakie tej wiedzy wymagają. Jednak związanie organu orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, jako że podlega ono ocenie, jak każdy dowód w postępowaniu. Jeżeli zatem taki dowód w postaci opinii właściwej jednostki orzeczniczej (uznawany za opinię biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a.) nie został należycie uzasadniony i zawiera sprzeczne ze sobą informacje, bądź gdy organ dostrzeże, że opinia ta została wydana w stanie faktycznym, który nie został należycie wyjaśniony, to wówczas powinien zwrócić się do tej jednostki (w trybie § 8 ust. 2 rozporządzenia) o uzupełnienie wydanej opinii, wskazując, jakie jej elementy budzą wątpliwości, bądź jakie jeszcze elementy stanu faktycznego powinny zostać przez tę jednostkę uwzględnione przy wydawaniu orzeczenia.
W rozpoznawanej sprawie uprawnieni lekarze orzecznicy MOMP orzeczeniem z 8 listopada 2023 r. nr [...] rozpoznali u pracownika chorobę zawodową – przewlekłą chorobę układu ruchu, wywołaną sposobem wykonywania pracy: przewlekłe zapalenie nadkłykcia kości ramiennej. Nie budzi wątpliwości i nie jest sporne, że w wykazie chorób zawodowych, zawartym w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych, pod pozycją 19.5 znajduje się ten rodzaj schorzenia.
W ocenie Sądu i wbrew zarzutom skargi, orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej szczegółowo odnosi się do miejsca zatrudnienia i rodzaju pracy wykonywanej przez pracownika, karty oceny narażenia zawodowego i danych z wywiadu.
Należy w tym miejscu wyjaśnić, że zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia, prawem pracownika lub byłego pracownika jest w razie nie zgadzania się z treścią orzeczenia lekarskiego jednostki orzeczniczej I stopnia wystąpienie o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Uprawnienie to nie przysługuje pracodawcy.
Podkreślić należy, że obowiązujące przepisy w zakresie orzecznictwa chorób zawodowych nie nakładają również na jednostkę orzeczniczą obowiązku wskazywania czynników pozazawodowych, a jedynie wykazanie bezspornego lub wysoce prawdopodobnego związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rozpatrywanym schorzeniem, a narażeniem zawodowym. w przypadku równoczesnego pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych oraz że praca była wykonywana w szkodliwych warunkach, istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie. Ustawodawca bowiem, chcąc zapobiec konieczności precyzyjnego udowadniania (co zwykle nie jest możliwe), że narażenie na chorobą zawodową nastąpiło w miejscu pracy, wymaga jedynie wystąpienia wysokiego prawdopodobieństwa, że dana choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy czy monotypią czynności na danym stanowisku pracy. Niewątpliwie zaś w zakładzie Spółki takie czynniki występowały, którym nie dało się zapobiec nawet stosując wskazywany chronometraż i rotację miejsc pracy.
Wyjaśnić również należy, że wspomniane wyżej domniemanie ma charakter wzruszalny, co oznacza, że w sytuacji, gdy u strony zatrudnionej w warunkach szkodliwych dla zdrowia zdiagnozowana zostaje jedna z chorób wymienionych w rozporządzeniu, schorzenia tego można nie uznać za chorobę zawodową wyłącznie w przypadku, gdy zostanie wykazane w sposób bezsporny, że jej etiologia ma charakter pozazawodowy. Nie wystarcza tu jedynie wykazanie współistnienia czynników pozazawodowych. Organy sanitarne zobligowane są do jednoznacznego i przekonującego ustalenia, że właśnie takie czynniki - a nie sposób wykonywania pracy - wywołały dolegliwość (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z 29 sierpnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 699/12).
Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie można przyjąć, że do choroby u pracownika doszło w trakcie pracy w gospodarstwie rolnym ale w wyniku sposobu wykonywanych obowiązków i warunków pracy w skarżącej Spółce. Powyższe konkretnie wynika zarówno z orzeczenia MOMP oraz opisanego w dokumentacji sposobu wykonywania obowiązków służbowych.
W sprawie bezspornym jest, że we wspomnianym powyżej orzeczeniu lekarskim kompetentnej placówki diagnostyczno-orzeczniczej została rozpoznana choroba wymieniona w poz. 19.5 wykazu chorób zawodowych, wydana m.in. w oparciu o sporządzoną ocenę narażenia zawodowego oraz wywiad. Natomiast zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych wydane w sprawie orzeczenia lekarskie jednostek właściwych do rozpoznania chorób zawodowych mają charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nim związany. Zatem Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich wydanych przez jednostki organizacyjne uprawnione do rozpoznania chorób zawodowych, ani też dokonania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania jednostki chorobowej (por. wyroki NSA z dni: 12 maja 2010 r., sygn. II OSK 335/10; 18 listopada 2020 r., sygn. II OSK 2269/18; 28 września 2021 r., sygn. II GSK 451/21; 6 lutego 2024 r., sygn. II GSK 2172/23). Orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów.
W kontrolowanej sprawie, zdaniem Sądu, wydane w sprawie orzeczenie lekarskie zostało poddane prawidłowej ocenie organów, które nie dopuściły się naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów. Decyzje organów uwzględniały pełny materiał dowodowy zebrany w postępowaniu administracyjnym. Organy słusznie uznały, że pracownik był zatrudniony w warunkach narażenia zawodowego na chorobę zawodową.
Zauważyć należy także, że dopuszczalność stwierdzenia choroby zawodowej występuje nie tylko w przypadku, gdy bezspornie można przyjąć, że chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo sposób wykonywania pracy, ale również wtedy, gdy taki związek przyczynowy można stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem. Przesłanka wysokiego prawdopodo-bieństwa związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami wykonywanej pracy zwalnia organy administracji z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogą wywołać przedmiotowe schorzenia, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby. Stąd istotne dla stwierdzenia istnienia choroby zawodowej jest ustalenie, czy na stanowisku pracy pracownik był eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, a tym samym, czy podczas wykonywania pracy był on narażony na powstanie tej choroby. Jeżeli bowiem określony czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to występowanie tego narażenia zawodowego na stanowisku pracy daje podstawę, by domniemywać, że doprowadził on do powstania choroby zawodowej (zob. np. wyrok NSA z 21 października 2020 r., sygn. II OSK 2217/18).
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. Sąd w składzie orzekającym skonstatował, iż materiał dowodowy został zebrany w zakresie wystarczającym do rozstrzygnięcia sprawy, a organy dokonały pełnej i wnikliwej analizy zebranych dowodów. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera konieczne elementy przewidziane w art. 107 § 3 k.p.a. W szczególności wyjaśnia podstawę prawną i zawiera wystarczające uzasadnienie faktyczne. Dokonana zaś przez ograny inspekcji sanitarnej ocena zgromadzonych środków dowodowych nie przekroczyła granic swobodnej oceny dowodów.
Wbrew postawionym przez skarżącą Spółkę zarzutom, domniemanie związku przyczynowego pomiędzy narażeniem zawodowym a wystąpieniem choroby zawodowej nie zostało skutecznie podważone, orzeczenie lekarskie odnosi się do aktualnych badań.
Wątpliwości natomiast zgłaszane przez skarżącą Spółkę wobec orzeczenia MOMP należy w okolicznościach tej sprawy uznać wyłącznie za polemikę z nim. W ocenie Sądu brak jest podstaw, by poddawać w wątpliwość konstatację przedmiotowego orzeczenia lekarskiego, odwołującego się ogólnie do wiedzy medycznej, skoro posiadanie wiadomości specjalnych zaliczających się do tej dziedziny jest oczywistą i konstytutywną cechą lekarza właściwego do orzekania w zakresie chorób zawodowych, który zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia musi spełniać specjalistyczne wymagania kwalifikacyjne.
Podsumowując, Sąd w składzie orzekającym nie stwierdził w przedmiotowej sprawie naruszenia zasad postępowania, które miałoby istotny wpływ na wynik sprawy jak również przepisów prawa materialnego, które miałoby wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Żaden z zarzutów skargi nie zasługiwał na uwzględnienie.
Wobec powyższego na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę jako niezasadną.
-----------------------
11