III SA/Gl 31/09

III SA/Gl 31/09 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2009-08-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-01-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Krzysztof Wujek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
Hasła tematyczne
Celne prawo
Sygn. powiązane
I GSK 81/10 - Wyrok NSA z 2011-03-08
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
art. 25
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Dz.U.UE.L 1983 nr 105 poz 1 art. 2-10
ROZPORZĄDZENIE RADY (EWG) NR 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiające wspólnotowy system zwolnień celnych
Dz.U.UE.L 1992 nr 302 poz 1 art. 204 ust. 1 lit. b, ust. 2 i 3
Rozporządzenie Rady (EWG) NR 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Henryk Wach, Sędzia WSA Małgorzata Jużków, Protokolant St. sekr. sąd. Beata Jacek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2009 r. przy udziale - sprawy ze skargi R.S. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymiaru należności celnych oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w B. stwierdził niedopełnienie przez R. S. warunków wymaganych do zwolnienia z należności celnych przywozowych towaru dopuszczonego do obrotu na podstawie zgłoszenia celnego z [...] grudnia 2005 r. o nr [...]. Ponadto stwierdził powstanie z tym dniem długu celnego w przywozie od tego towaru, określając go w wysokości [...] zł.
Decyzja ta została wydana przy następujących ustaleniach faktycznych:
W dniu [...] grudnia 2005 r. R. S., zameldowany w Z., przy ul. [...], zgłosił w Oddziale Celnym w Z. do procedury dopuszczenia do obrotu samochód osobowy [...] (rok produkcji 1995), o numerze nadwozia: [...] i pojemności silnika 4973 cm3 (rodzaj paliwa: benzyna). Samochód ten został zgłoszony jako mienie osobiste przywożone przez osobę fizyczną, przenoszącą swoje miejsce stałego zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty. Było to w kolejności piąte już zgłoszenie celne mienia osobistego z listy przedstawionej w dniu [...] grudnia 2004 r. do zgłoszenia celnego nr [...] (zgłoszenie pierwotne).
Zgłoszenie celne zostało przyjęte i zarejestrowane w systemie obsługi i wspomagania zgłoszeń celnych CELINA, pod pozycja ewidencji nr [...].
Do zgłoszenia celnego dołączone zostały przez zgłaszającego m.in. następujące dokumenty:
- lista mienia przesiedlenia podpisana przez zgłaszającego, obejmująca meble, dywany, odzież, rzeczy osobiste oraz osiem samochodów,
- dokument CERTIFICATE OF TITLE nr [...] z dnia [...] września 2005 r. (poprzednia data wydania to [...] listopad 2001 r.)
- dokument SHIPPING AND CHARGES ADVICE,
- dokument DOCK RECEIPT nr [...],
- dokument D.V. 1,
- dokument zakupu pojazdu z dnia [...] listopada 2001 r.
- fakturę nr [...] z dnia [...] r.
Zgłoszenie to po jego przyjęciu zostało poddane weryfikacji. Z zapisów dokonanych przez funkcjonariusza celnego w polu J dokumentu SAD przedmiotowego zgłoszenia wynikało, że w tym celu przeprowadzono oględziny towaru zgłoszonego do wnioskowanej procedury celnej. Następnie samochód ten zwolniono z należności celnych i podatkowych z zastrzeżeniem jego nieodstępowania przez okres 12 miesięcy od dnia dopuszczenia do obrotu. Towar ten został zwolniony do wnioskowanej procedury celnej w dniu [...] grudnia 2005 r.
Następnie pismem z dnia [...] marca 2007 r. Naczelnik Urzędu Celnego – celem upewnienia się o prawidłowości danych zawartych w zgłoszeniach celnych - wezwał, na podstawie art. 78 ust. 2 WKC, R. S. do przedstawienia m.in. dowodów potwierdzających okres pobytu w kraju trzecim, która to okoliczność nie została wystarczająco udokumentowana w momencie dokonywania zgłoszenia celnego – do zgłoszenia pierwotnego przedstawiono jedynie paszport wydany w USA oraz prawo jazdy zgłaszającego wydane w stanie Floryda, które to dokumenty miały stanowić dowód okoliczności stałego zamieszkania poza obszarem celnym Wspólnoty.
Wezwanie to skierowane na adres deklarowany przez R. S. jako adres stałego zameldowania zostało dwukrotnie zwrócone jako niepodjęte. W związku z tym, Naczelnik Urzędu Celnego celem zweryfikowania zamieszkiwania przez stronę pod wskazanym adresem oraz pozyskania informacji o faktycznym zamieszkiwaniu w Polsce po [...] grudnia 2004 r. skierował zapytania do różnych instytucji państwowych i samorządowych (Urząd Miejski w Z., Urząd Skarbowy w Z., Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Z., Narodowy Fundusz Zdrowia w W. i Komenda Powiatowej Policji w Z.). Organ celny przeprowadził również czynności procesowe polegające na przesłuchaniu w charakterze świadków następujące osoby: B. S., F. S. i L. P. Na podstawie przeprowadzonych czynności, a w szczególności na podstawie wyjaśnień złożonych do protokołu przesłuchania przez tych świadków, organ celny ustalił, że R. S. po uzyskaniu zameldowania w Polsce na pobyt czasowy w grudniu 2004 r. przyjeżdżał do swojego domu jedynie w okresach wakacyjnych, a najdłużej pobyt trwał około miejsca. Świadkowie zeznali, ze R. S. bywa w swoim domu w Z. raz, dwa razy do roku.
Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w B. wszczął postępowanie w sprawie:
- kontroli zgłoszenia celnego nr [...] z dnia [...] grudnia 2005 r.,
- kontroli kwoty podatku akcyzowego, wykazanej w powyższym zgłoszeniu celnym,
- kontroli kwoty podatku od towarów i usług wykazanej w zgłoszeniu celnym z dnia [...] grudnia 2005 r.
Ponadto organ celny wezwał stronę do przedstawienia dowodów na okoliczność pobytu w kraju trzecim, sytuacji rodzinnej i kariery zawodowej podczas tego pobytu oraz do ustanowienia w Polsce pełnomocnika do spraw doręczeń.
Postanowienie to zostało doręczone stronie do rąk własnych pod adresem [...], [...], [...] w dniu [...] czerwca 2007 roku, pod którym pierwotnie mieszkał i pod którym uzyskano informację, że nadal mieszka. W odpowiedzi organ celny otrzymał pismo z dnia [...] lipca 2005 r., w którym R. S. poinformował organ, że jego pobyt w USA trwał od roku 1971 do roku 2005, przez trzydzieści jeden lat pracował jako [...], jest żonaty, ma dwoje dzieci, żona nie pracuje, dzieci – syn i córka studiują w [...]. Poinformował również, że aktualnie przebywa w [...], a jesienią ma zamiar przyjechać do Polski na kilka miesięcy. Adresu dla doręczeń w kraju nie wskazał, wnioskując, aby listy kierować pod adres [...],[...],[...]. W dniu [...] września 2007 r. R. S. stawił się osobiście w Urzędzie Celnym w B. wyrażając zgodę na złożenie wyjaśnień do protokołu przesłuchania, stosownie do art. 199 Ordynacji podatkowej. W trakcie składania wyjaśnień do protokołu przesłuchania R. S. stwierdził m.in., że w grudniu 2004 r. po przyjeździe do Polski zatrzymał się w Polsce na 4-5 miesięcy. Już wtedy korzystał z nowego domu. Nigdy też nie podejmował kroków w celu podjęcia działalności gospodarczej w Polsce. Samochody, które przywiózł do Polski służyły mu w USA do użytku osobistego. W USA posiada ubezpieczenie zdrowotne, komunikacyjne, majątkowe przez cały okres pobytu. Rodzina również posiada ubezpieczenie w USA. Nie posiada ani nie występował o ubezpieczenie w Polsce zarówno dla siebie jak i dla rodziny. Oprócz samochodów przywiezionych do Polski, w USA zostały jeszcze dwa pojazdy. Natomiast samochody przywiezione do Polski były użytkowane przez całą rodzinę. Jak wyjaśnił, jego dzieci przebywają na stale w USA. Strona nie posiada w Polsce numeru NIP i nigdy o niego nie występowała. Jednocześnie stwierdził, że w ciągu roku najwięcej czasu spędza w Polsce, a w momencie zgłaszania samochodów do odprawy celnej nikt nie żądał innych dokumentów oprócz paszportu i prawa jazdy.
Następnie pismem z dnia [...] września 2007 r. Naczelnik Urzędu Celnego wezwał stronę do złożenia zabezpieczenia w kwocie [...] zł, celem zabezpieczenia należności celnych i podatkowych, ciążących na przedmiotowym samochodzie, dopuszczonym do obrotu na podstawie zgłoszenia celnego nr [...] z dnia [...] grudnia 2005 r.
Postanowieniem z dnia [...] r. organ I instancji włączył do niniejszego postępowania następujące dowody, pozyskane w ramach czynności sprawdzających:
- wezwanie z dnia [...] marca 2007 r. wraz z kopertami zwrotnymi,
- pismo do UM w Z. z dnia [...] maja 2007 r.,
- pismo do US w Z. z dnia [...] maja 2007 r.
- pismo do NFZ w W. z dnia [...] maja 2007 r.,
- pismo do KP Policji w Z. z dnia [...] maja 2007 r.,
- pismo do Inspektoratu ZUS w Z. z dnia [...] maja 2007 r.,
- pismo do MSWiA Departament Cepik z dnia [...] maja 2007 r.,
- pismo nr [...] i [...] z dnia [...] maja 2007 r.,
- pismo nr [...] z dnia [...] maja 2007 r.,
- pismo nr [...] z dnia [...] maja 2007 r.,
- pimso [...],
- wezwanie świadków z dnia [...] czerwca 2007 r.,
- pismo [...] z [...] maja 2007 r.,
- protokół przesłuchania F. S., B. S. i L. P. z dnia [...] maja 2007 r.,
Pismem z dnia [...] marca 2008 r. organ celny wyznaczył stronie 7-dniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego doręczają pismo ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] - na podstawie art. 51 w związku z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. 68, poz. 622) oraz w związku z art. 78 ust. 2i 3, art. 204 ust. 1 lit. b, ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiającego Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. WE L 302 z 19.10.1992 r., str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, Roz. 2 t. 4, str. 307, z późn. zm.) -Naczelnik Urzędu Celnego w B. zakończył postępowanie w zakresie kontroli spornego zgłoszenia celnego i stwierdził niedopełnienie warunków wymaganych do zwolnienia z należności celnych przywozowych towaru, w postaci przedmiotowego samochodu marki [...], dopuszczonego do obrotu na obszarze Wspólnoty na podstawie zgłoszenia celnego nr [...] z dnia [...] grudnia 2005 r.
Uzasadniając takie rozstrzygnięcie organ powołał się na wyniki przeprowadzonych czynności sprawdzających, wskazując przede wszystkim na to, że kwestie zwolnienia z należności celnych przywozowych rzeczy wchodzących w skład tzw. "mienia przesiedlenia", czyli mienia osobistego należącego do osób fizycznych przenoszących swoje miejsce zwykłego zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny wspólnoty, regulują przepisy art. 2 -10 Rozporządzenia rady (EWG) Nr 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych (Dz. U. UE L. 83.105.1, Dz. U. UE-sp.02-1-419). Organ pierwszej instancji podniósł, że zgodnie z ogólnymi zasadami określonymi w tych przepisach, zwolnieniu podlega jedynie to mienie osobiste, które pozostawało w posiadaniu oraz było używane przez osobę przesiedlającą się w jej poprzednim miejscu zwykłego zamieszkania przez co najmniej 6 miesięcy przed datą, z którą osoba przesiedlająca się przestała zamieszkiwać w państwie trzecim, które opuściła oraz które jest przeznaczone do użytku w takim samym celu w nowym miejscu zwykłego zamieszkania.
Z przepisów tych wynika kilka przesłanek, które muszą być spełnione łącznie dla zastosowania powyższego zwolnienia z należności celnych przywozowych. Są to:
- nieprzerwany pobyt osoby w kraju trzecim przez okres co najmniej 12 miesięcy,
- użytkowanie mienia przez co najmniej 6 miesięcy podczas pobytu w kraju trzecim,
- przeznaczenie przywiezionego mienia do tych samych celów, któremu służyło w poprzednim miejscu zamieszkania,
- faktyczne przeniesienie miejsca zamieszkania z kraju trzeciego na obszar celny Wspólnoty.
Odnosząc się do pojęcia "miejsce zamieszkania" organ stwierdził, że co prawda pojęcie to nie zostało zdefiniowane w przedmiotowym rozporządzeniu ani w przepisach prawa celnego, jednakże należy uznać, że przez zwykłe miejsce zamieszkania rozumie się miejsce, które stanowiło miejsce normalnego życia osoby przesiedlającej się, miejsce, które stanowiło ośrodek, centrum interesów życiowych osoby. Przy wykładni tego pojęcia organ powołał się na wskazówki zawarte w Komentarzu do art. 4 Konwencji Modelowej OECD (Model Tax Convention on Income and on Capital, OECD, Paryż lipiec 2005 – wersja skrócona, tłum. K. Bany, Modelowa Konwencja w sprawie podatku od dochodu i majątku, Dom wydawniczy ABC, Warszawa 2006) w sprawie unikania podwójnego opodatkowania dochodu i majątku. Zgodnie z nim ośrodek interesów życiowych obejmuje powiązania osobiste i ekonomiczne, w tym stosunki rodzinne i towarzyskie, zatrudnienie, działalność polityczną, kulturalną i wszelką inną, a także miejsce prowadzonej działalności gospodarczej i miejsce, z którego dana osoba zarządza swym majątkiem. O przeniesieniu interesów osobistych do innego kraju świadczyć będzie przede wszystkim zamieszkanie w tym kraju wraz z rodziną. Może to być również fakt posiadania w danym kraju krewnych i znajomych, fakt zatrudnienia lub prowadzenia tam działalności gospodarczej, objęcie danej osoby w tym państwie ubezpieczeniem społecznym, emerytalnym, rentowym lub innym. Dodatkowym kryterium może być posiadanie w danym państwie majątku. O przeniesieniu interesów gospodarczych świadczyć może głównie to, że w nowym kraju osoba uzyskuje większość (a najlepiej wszystkie) dochody. Wszystkie zaś okoliczności przesądzające o posiadaniu przez taką osobę ośrodka interesów życiowych powinny być oceniane całościowo, lecz szczególny nacisk powinien być położony na sposób postępowania i postawę osoby fizycznej przy ocenie, w którym z państw znajduje się centrum jej osobistych i zawodowych interesów. Jeżeli bowiem osoba mająca miejsce zamieszkania w jednym państwie, utworzyła podobne miejsce w drugim państwie, zachowując równocześnie takie miejsce w całości w pierwszym państwie, to fakt, iż zachowuje ona pierwsze miejsce zamieszkania w środowisku, w którym ta osoba zawsze mieszkała, pracowała i w którym znajduje się jej rodzina i mienie, może wskazać, że osoba ta zachowała swój ośrodek interesów życiowych w pierwszym państwie (Model Tax Convention on Income and on Capital, tłum. K. Bany, Modelowa Konwencja w sprawie podatku od dochodu i majątku, Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 2006 teza 15 do art. 4). Uwzględniając powyższe organ pierwszej instancji doszedł do przekonania, że w realiach niniejszej sprawy, przesłanka faktycznego przeniesienia miejsca zamieszkania z kraju trzeciego na obszar celny Wspólnoty, nie została spełniona.
Ponieważ co do zasady dług celny powstaje w wyniku niedopełnienia jednego z warunków wymaganych do objęcia towaru procedurą (Art. 204 ust. 1 lit. b WKC) lub do zastosowania obniżonych bądź zerowych stawek należności celnych przywozowych ze względu na przeznaczenie towaru, a w niniejszej sprawie nie nastąpiło faktyczne przeniesienie miejsca zamieszkania z kraju trzeciego na obszar wspólnoty powstał dług celny.
W odwołaniu z dnia [...] września 2008 r. pełnomocnik strony wnosił o uchylenie decyzji pierwszej instancji zarzucając jej naruszenie następujących przepisów:
- art. 184 Wspólnotowego Kodeksu celnego w związku z art. 2-10 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającego Wspólnotowy system zwolnień celnych, poprzez uznanie, iż rzeczy należące do mienia osobistego R. S., który przeniósł swoje miejsce zamieszkania z państwa trzeciego na obszar Wspólnoty, nie są objęte zwolnieniem z należności celnych przywozowych,
- art. 204 ust. 1 lit. b Wspólnotowego Kodeksu Celnego, poprzez uznanie, że powstał dług celny w przywozie, którego dłużnikiem był R. S.
Pełnomocnik uznał, że R. S. spełnił warunki do zwolnienia z należności celnych przywozowych, w związku z przeniesieniem stałego miejsca pobytu z państwa trzeciego (USA) na obszar Wspólnoty (Polska). Odwołujący stwierdził, że organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni przepisów prawa celnego. Zdaniem odwołującego, centrum jego interesów życiowych po dacie dopuszczenia do obrotu mienia osobistego, znajdowało się na obszarze Wspólnoty przez okres minimum 12 miesięcy. Również przedmiotowy w sprawie samochód nie był odstępowany przez okres 12 miesięcy od dnia dopuszczenia go do obrotu. Niedorzecznością jest, zdaniem odwołującego twierdzenie, że aby uznać powyższą przesłankę za spełnioną, dana osoba musi przebywać na danym terenie nieprzerwanie przez 12 miesięcy, gdyż byłoby to równoznaczne w skutkach z zakazem poruszania się czy też opuszczania kraju w stosunku do danej osoby, dlatego fakt, że strona przebywała w Polsce w 2005 r. mniej niż 12 miesięcy nie oznacza, że jego miejscem stałego pobytu jest inny kraj niż Polska. Odwołujący wskazał ponadto na bezzasadność argumentów podniesionych w zaskarżonej decyzji, a dotyczących tego, że jego dzieci przebywają na stałe w USA oraz, że odwołujący nie prowadzi w Polsce działalności gospodarczej czy też, że nie jest ubezpieczony w ZUS. Pełnomocnik stwierdził, że R. S. miał zamiar przeniesienia swojego centrum życiowego do Polski na stałe, gdyż zgodnie z wcześniejszym zapewnieniem zameldował się w Polsce, posiada polskie dokumenty między innymi dowód osobisty i prawo jazdy, z Polską łączą go również związki rodzinne. Natomiast zeznania świadków są zdaniem odwołującego nieistotne, bowiem trudno jest uznać, że osoby te miały lepszą wiedzę na temat jego zamiarów niż on sam.
Zaskarżoną tu decyzją z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji, podtrzymując wywody tam zawarte.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik strony skarżącej wniósł o uchylenie decyzji Dyrektora Izby Celnej w [...], wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.
Zarzucił, podobnie jak w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, obrazę następujących przepisów:
- art. 184 Wspólnotowego Kodeksu celnego w związku z art. 2-10 Rozporządzanie a Rady (EWG) Nr 918/83 z dnia 28 marca 1983 r. ustanawiającego wspólnotowy system zwolnień celnych poprzez uznanie, iż rzeczy należące do mienia osobistego skarżącego, który przeniósł swoje miejsce zamieszkania z państwa trzeciego na obszar wspólnoty, nie są objęte zwolnieniem z należności celnych przywozowych,
- art. 204 ust. 1 lit. b Wspólnotowego Kodeksu Celnego poprzez uznanie, że powstał dług celny w przywozie towarów, z tytułu którego dłużnikiem jest strona skarżąca,
- art. 25 Kodeksu cywilnego przez przyjęcie, że miejscem zamieszkania skarżącego nie jest miejscowość Z.
Według pełnomocnika w przedmiotowej sprawie, przedstawione konkretne okoliczności wskazują, że spełnione zostały ustawowe przesłanki, które uzasadniają zastosowanie zwolnienia z należności celnych przywozowych wchodzących w skład tzw. "mienia przesiedlenia", czyli mienia osobistego należącego do osób fizycznych przenoszących swoje miejsce zwykłego zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty.
Zaznaczył, że organy celne w toku postępowania przyznały, iż w Prawie celnym brak jest definicji "miejsca zamieszkania", stąd konieczność dokonania wykładni tego pojęcia na podstawie innych obowiązujących przepisów w tym zakresie. W związku z tym powołał się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2001 r. (II KKN 59/98), z którego wynika, że: "Miejscem zamieszkania w ujęciu Prawa celnego, jako element systemu prawa polskiego, musi być rozumiane w takim znaczeniu, jakie pojęciu temu nadaje prawo cywilne (art.25 k.c.)". Wskazał też, że identyczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 lipca 1987 r. sygn. akt III SA 393/87, OSPiKA 1989/3, poz. 53, w którym zauważono, że "przepisy celne nie definiują pojęcia zamieszkania. Pojęcie to należy zatem ocenić w oparciu o przepisy art. 25-28 kodeksu cywilnego". Wyrok ten został wydany na gruncie uprzedniej regulacji prawnej w zakresie prawa celnego (nie obowiązywał Wspólnotowy Kodeks Celny, zwolnienie od należności celnych w ramach mienia przesiedlenia wynikało z § 16 ust. 1 rozporządzenia Ministra Handlu Zagranicznego z dnia 9 grudnia 1983 r. w sprawie zwolnień od obowiązku posiadania pozwolenia na przywóz i wywóz oraz od cła w obrocie towarowym z zagranicą), niemniej stanowisko NSA co do wykładni miejsca zamieszkania w prawie celnym zachowuje swoją aktualność.
Stąd konieczność odniesienia się do tego właśnie przepisu przy interpretacji pojęcia zamieszkania. Skarżący w 2005 r. przeniósł swoje miejsce zwykłego zamieszkania z USA do Polski. W prawie polskim (art. 25 k.c.) zdefiniowano, że miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której osoba fizyczna przebywa z zamiarem stałego pobytu". Aby udowodnić, iż nastąpiło przeniesienie miejsca zamieszkania danej osoby fizycznej należy wykazać dwa elementy rozumienia tego pojęcia: faktyczne przebywanie – element obiektywny oraz zamiar stałego pobytu – element subiektywny. Skarżący w latach 2005-2008 przebywał w Polsce w Z. Pobyt ten, jak stwierdzono w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym, miał charakter przerywany, gdyż skarżący w tym czasie wyjeżdżał do Stanów Zjednoczonych, Kanady i Meksyku, gdzie posiada zabudowane nieruchomości. Należy podkreślić, że organy administracyjne błędnie przyjęły, że rozumienie pojęcia faktycznego przebywania związane jest z koniecznością przebywania na terenie danego kraju nieprzerwanie przez okres 12 miesięcy. Aby stwierdzić, że dana osoba fizyczna faktycznie przebywa w danej miejscowości należy na podstawie obiektywnych kryteriów zbadać, czy dana miejscowość jest ośrodkiem działalności osoby fizycznej. W przedmiotowej sprawie doszło do błędnej oceny materiału dowodowego. Warunek obiektywny został spełniony, co potwierdzają zeznania świadków, którzy zgodnie potwierdzają, że skarżący przebywał określony czas w Polsce – spędzał tu czas podczas wakacji oraz załatwiał różnego rodzaju sprawy. Skarżący wiele lat mieszkał poza granicami kraju. Dopiero gdy jego dorosłe już dzieci się usamodzielniły, podjął decyzję o powrocie na stałe do Polski i w związku z tym rozpoczął przeprowadzkę i zaczął przywozić rzeczy osobistego użytku do kraju ojczystego. Długoletni pobyt w Stanach Zjednoczonych i powstałe w związku z nim powiązania uniemożliwiły dokonanie przeprowadzki poprzez jednorazową czynność. Skarżący w latach 2005-2008, w związku z zamiarem pozostania w Polsce na stałe, dokonywał czynności w USA oraz w Polce, które by mu na to pozwoliły. Niemożliwym więc było, aby przez cały rok przebywał w Polsce, a jego wyjazdy do USA czy innych krajów były zbędne.
Drugi element – subiektywny również został spełniony, gdyż skarżący zameldował się w Polsce na stale oraz posiada polskie dokumenty m.in. dowód osobisty i prawo jazdy. Zamiar stałego pobytu potwierdził też on sam podczas przesłuchania w dniu 12 października 2007 r. Ponadto, w związku z przeniesieniem się do Polski, zakończył po wielu latach prowadzoną przez siebie w USA działalność gospodarczą. Przeniesienie miejsca zamieszkania do Polski potwierdza też fakt, że skarżący przeprowadził się z żoną oraz posiada w Polsce rodzinę oraz znajomych. Organ wydający decyzję nie uwzględnił, że skarżący oprócz powiązań ekonomicznych, osobistych czy rodzinnych w Polsce, zamieszkał w tym kraju wraz z rodziną oraz posiada tu majątek. Jego postawa wskazuje, że obecnie miejscem jego pobytu jest Z., a więc terytorium Polski. Za słusznością powyższego stanowiska przemawia wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1975 r., III CRN 53/75, OSNCP 1976/10 poz. 218.: "O stałości pobytu osoby fizycznej na danym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie tej osoby, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów"
Uznał, że dowody, które organy I i II instancji powołują na uzasadnienie swojej decyzji są chybione, gdyż bez znaczenia dla sprawy pozostaje nieprowadzenie przez niego działalności gospodarczej w Polsce, nieposiadanie ubezpieczenia w Polsce, czy miejsce zamieszkania jego dorosłych dzieci.
Reasumując całość wywodów, pełnomocnik skarżącego uznał, że organy celne dopuściły się naruszenia prawa, tj. nie tylko postanowień Wspólnotowego kodeksu celnego, ale również kodeksu cywilnego poprzez błędną wykładnię art. 25 k.c.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w [...] wniósł o jej oddalenie, nie znajdując w niej podstaw do zmiany swego stanowiska.
Odnosząc się do zarzutów skargi w całości podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i argumenty przytoczone na jego poparcie w uzasadnieniu decyzji.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. pełnomocnik strony skarżącej uzupełnił skargę z dnia [...] grudnia 2008 r. o zarzut rażącego naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 71 ust. 1 Rozporządzenia Rady (EWG) Nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspólnotowy Kodeks Celny oraz prawa materialnego, tj. art. 29 ust. 1, art. 31 ust. 1 i 2 lit. c oraz art. 214 ust. 1 cytowanego rozporządzenia.
W uzasadnieniu do tego zarzutu pełnomocnik strony stwierdził, że organy podatkowe w swych decyzjach retrospektywnie określiły kwotę długu celnego ciążącego na towarze objętym procedurą dopuszczenia do obrotu wg dokumentu SAD [...] z dnia [...] grudnia 2005 r. uznając przy tym, że "Kwotę należności celnych przywozowych organ celny określił na podstawie elementów kalkulacyjnych właściwych dla towaru w chwili powstania długu celnego... Stosownie do dyspozycji art. 29 WKC, wartością celną przywożonych towarów jest wartość transakcyjna, to znaczy cena faktycznie zapłacona lub należna za towary wtedy, gdy zostały sprzedane na terenie Wspólnoty. Wartości te Naczelnik Urzędu Celnego w B. przyjął na podstawie danych zawartych w powyższym zgłoszeniu celnym..."
W związku z tym stwierdzeniem pełnomocnik stwierdził, że organ pierwszej instancji jak również i organ odwoławczy naruszyły art. 71 ust. 2 WKC, gdyż przyjęcie danych ze zgłoszenia spowodowało określenie kwoty długu celnego w innej, zdecydowanie wyższej wysokości, niż wynikająca z obowiązujących przepisów. Bowiem, jak podkreślił pełnomocnik, z zapisów w zgłoszeniu celnym jednoznacznie wynika, iż organ dysponował wiedzą, iż wartość samochodu podana przez stronę w zgłoszeniu celnym nie może stanowić podstawy ustalenia wartości celnej, gdyż jednym z dokumentów dołączonych do zgłoszenia był wymieniony w polu 44 dokumentu SAD rachunek zakupu z [...] listopada 2001 r. samochodu. Samochód ten był przedmiotem odprawy celnej w dniu [...] grudnia 2005 r. co oznacza, że wówczas wartość tego samochodu była niższa niż w dniu jego zakupu.
Na koniec stwierdził, że z art. 214 WKC wynika, że kwota należności celnych jest określana na podstawie elementów kalkulacyjnych – a wartość towarów jest jednym z elementów kalkulacyjnych – właściwych dla towaru w chwili powstania długu celnego. W tej sprawie organ celny – jak podkreślił pełnomocnik – skoro już dokonał weryfikacji zgłoszenia to miał on obowiązek ustalić wartość celną na podstawie stanu i wartości samochodu na dzień [...] grudnia 2005 r., a nie na postawie stanu i wartości tego samochodu na dzień jego zakupu ([...] listopada 2001 r.). Natomiast jak wynika z art. 31 ust. 2 lit. c WKC wartość celna towarów nie może być ustalana na podstawie cen towarów na rynku wewnętrznym kraju wywozu. W tej jednak sprawie organy celne ustaliły wartość przywiezionego samochodu na podstawie jego ceny na rynku wewnętrznym Stanów Zjednoczonych ignorując zakaz takiego działania, który wynika wprost w przytoczonego przepisu.
W odpowiedzi na powyższy zarzut, Dyrektor Izby Celnej [...] pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. złożonym na rozprawie w dniu 26 sierpnia 2009 r. stwierdził, że w jego ocenie organy celne nie miały podstaw prawnych ani faktycznych do ustalenia – po zwolnieniu towarów - z urzędu niższej, niż deklarowana przez skarżącego, wartości celnej. Konstrukcja przepisów wspólnotowego prawa celnego dotyczących ustalania wartości celnej opiera się bowiem na deklarowaniu tej wartości przez zgłaszającego, zaś organy celne jeśli mają uzasadnione wątpliwości, że deklarowana wartość celna stanowi całkowitą faktycznie zapłaconą lub należną sumę określoną w art. 29 WKC, nie muszą ustalać wartości celnej przywożonych towarów z zastosowaniem metody wartości transakcyjnej. Zatem, tylko w przypadkach podejrzenia zaniżenia przez zgłaszającego zadeklarowanej wartości celnej prawo wspólnotowe przewiduje mechanizm przeciwdziałający temu zjawisku. Natomiast charakter zgłoszenia celnego jako deklaracji woli połączonej z oświadczeniem wiedzy oraz "podział ról" w postępowaniu celnym powoduje, że jeśli zgłaszający kwestionuje prawidłowość dokonanej przez niego deklaracji w zakresie wartości celnej to winien sam podnieść tę kwestię oraz ją udowodnić. Kto bowiem z określonego faktu wywodzi skutki prawne winien te fakty udowodnić. W przedmiotowej sprawie winien dodatkowo ten fakt w ogóle podnieść.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zajął w tej sprawie następujące stanowisko:
Skarga nie jest zasadna.
W przedmiotowej sprawie organy celne zakwestionowały stosowanie zwolnienia celnego przez skarżącego w oparciu o art. 2 i następne rozporządzenia w sprawie wspólnotowych zwolnień celnych z tytułu przywozu mienia osobistego osoby przenoszącej swoje miejsce zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty Europejskiej.
Zgodnie z art. 2 tego rozporządzenia, z zastrzeżeniem art. 3-10, "zwolnione z należności celnych przywozowych jest mienie osobiste przywożone przez osoby fizyczne, przenoszące swoje miejsce zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty".
Według art. 3 powyższego rozporządzenia "zwolnienie ograniczone jest do mienia osobistego, które:
a) za wyjątkiem szczególnie uzasadnionych okoliczności, pozostawało w posiadaniu oraz, w przypadku towarów nie przeznaczonych do konsumpcji, było używane przez osobę zainteresowaną w jej poprzednim miejscu zamieszkania przez co najmniej sześć miesięcy przed datą, w której osoba zainteresowana przestała na stałe zamieszkiwać w pastwie trzecim, który opuściła;
b) jest przeznaczone do użytku w takim samym celu w nowym miejscu zamieszkania.
Ponadto Państwa Członkowskie mogą uzależnić zwolnienie takiego mienia od poniesienia w kraju pochodzenia bądź w kraju opuszczanym opłat celnych i/lub skarbowych, którym takie mienie zwykle podlega".
Poza tym stosownie do art. 4 rozporządzenia w sprawie wspólnotowych zwolnień celnych:
"Zwolnienie może zostać udzielone tylko osobom, których miejsce zamieszkania znajdowało się poza obszarem celnym Wspólnoty nieprzerwanie przez okres co najmniej 12 miesięcy.
Jednakże właściwe organy mogą zezwolić na odstępstwa od postanowień pierwszego akapitu, pod warunkiem, że wyraźną intencją osoby zainteresowanej było stałe zamieszkiwanie poza obszarem celnym Wspólnoty nieprzerwanie przez okres co najmniej 12 miesięcy".
Natomiast zgodnie z art. 6 cytowanego rozporządzenia:
" Poza specjalnymi przypadkami, zwolnienie przyznawane jest tylko w przypadku mienia osobistego wprowadzonego do swobodnego obrotu w ciągu 12 miesięcy od daty ustalenia, przez osobę zainteresowaną miejsca zamieszkania na obszarze celnym Wspólnoty.
Mienie osobiste może zostać dopuszczone do swobodnego obrotu w kilku oddzielnych partiach, w okresie, o którym mowa w poprzednim akapicie".
Natomiast stosowne do art. 7 analizowanego rozporządzenia:
"1. W ciągu 12 miesięcy od daty dopuszczenia do swobodnego obrotu, mienie osobiste, które zostało zwolnione z należności celnych przywozowych, nie może być pożyczane, oddawane w zastaw, wynajmowane lub zbywane, odpłatnie lub nieodpłatnie, bez uprzedniego poinformowania o tym właściwych organów.
2. Każde pożyczenie, oddanie w zastaw, wynajęcie bądź zbycie przed upływem okresu, o którym mowa w ust. 1 powoduje obowiązek uiszczenia należności celnych przywozowych od danego mienia, według stawki obowiązującej w dniu takiego pożyczenia, oddania w zastaw, wynajęcia lub zbycia, oraz według rodzaju rzeczy i wartości celnej ustalonej lub przyjętej w tym dniu przez właściwe organy".
Dalej, treść art. 8 rozporządzenia jest następująca:
"1. W drodze odstępstwa od postanowień pierwszego akapitu art. 6, mienie osobiste dopuszczone do swobodnego obrotu może zostać zwolnione z należności celnych przywozowych, zanim osoba zainteresowana ustali swoje miejsce zamieszkania na obszarze celnym Wspólnoty pod warunkiem, że osoba ta podejmie faktyczne kroki w celu ustalenia miejsca zamieszkania w okresie 6 miesięcy. Działaniom takim towarzyszy zabezpieczenie, którego forma i wysokość określana jest przez właściwe organy.
2. W przypadku skorzystania z postanowień ust. 1, okres, o którym mowa w art. 3 lit. a) liczony jest od daty, kiedy mienie osobiste zostaje wprowadzone na obszar celny Wspólnoty".
Z powyższych przepisów wynika, że przesłanki zastosowania analizowanego zwolnienia można podzielić na:
1. podmiotowe, czyli dotyczące osoby korzystającej ze zwolnienia, która musi;
a) być osobą fizyczną,
b) mieć miejsce zamieszkania:
- poza obszarem celnym Wspólnoty,
- w sposób nieprzerwany,
- przez okres co najmniej 12 miesięcy,
Chyba, ze organy celne zezwolą na odstępstwo, pod warunkiem, że wyraźną intencją osoby zainteresowanej będzie stałe zamieszkiwanie poza obszarem celnym Wspólnoty nieprzerwanie przez okres co najmniej 12 miesięcy,
c) przenieść swoje miejsce zamieszkania z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty,
2. przedmiotowe, czyli dotyczące przywożonego mienia, które to mienie:
a) musi mieć charakter osobisty,
b) musi być przez osobę zainteresowaną:
- posiadane lub użytkowane,
- w poprzednim miejscu zamieszkania,
- przez okres co najmniej 6 miesięcy liczony przed datą opuszczenia kraju trzeciego na stałe,
c) musi być przeznaczone do użytku w takim samym celu w nowym miejscu zamieszkania,
d) musi być wprowadzone do swobodnego obrotu w ciągu 12 miesięcy licząc od daty ustalenia przez osobę zainteresowaną miejsca zamieszkania na obszarze Wspólnoty, z tym, ze może to nastąpić przed ustaleniem swojego miejsca zamieszkania na obszarze celnym Wspólnoty, ale pod warunkiem, że osoba zainteresowana podejmie faktyczne kroki w celu ustalenia miejsca zamieszkania w okresie 6 miesięcy, a działaniom takim towarzyszy zabezpieczenie, którego forma i wysokość określana jest przez właściwy organ celny,
e) nie może być w ciągu 12 miesięcy licząc od daty dopuszczenia do swobodnego obrotu oddawane w zastaw, wynajmowane lub zbywane, odpłatnie lub nieodpłatnie, bez uprzedniego poinformowania o tym właściwego organu celnego.
Jednym z ważniejszych warunków powyższego zwolnienia, w ramach elementów podmiotowych, jest obowiązek "przeniesienia" przez osobę zainteresowaną swojego "miejsca zamieszkania" z państwa trzeciego na obszar celny Wspólnoty (art. 2). Dokonując wykładni językowej analizowanych przepisów pod kątem tej przesłanki należy stwierdzić, ze przepisy wymagają istnienia tylko jednego miejsca zamieszkania danej osoby, czy to w państwie trzecim, czy też na obszarze celnym Wspólnoty. Wskazuje na to liczba pojedyncza użytego określenia "miejsce zamieszkania", a także następujących pojęć świadczących o wygaśnięciu jednego miejsca zamieszkania i powstaniu nowego: "przeniesienie" (art. 2), "poprzednie miejsce zamieszkania" (art. 3 lit. a), "przestanie na stałe zamieszkiwania w państwie trzecim" (art. 3 lit. a), "opuszczenie" (art. 3 lit. a), "nowe miejsce zamieszkania" (art. 3 lit. b) i "miejsce zamieszkania (...) na obszarze celnym Wspólnoty" (art. 4). W związku z tym należy zgodzić się z organami celnymi, że warunku tego zwolnienia celnego związanego z "przesiedleniem" nie będzie spełniała sytuacja, gdy będzie można uznać, w oparciu o okoliczności sprawy, że dany podmiot miał w tym samym czasie więcej niż jedno miejsce zamieszkania, tzn. nowe na terenie celnym Wspólnoty i dotychczasowe w państwie trzecim. Tym samym badając zaistnienie tej przesłanki za każdym razem należy ustalać, w sposób nie budzący wątpliwości w oparciu o okoliczności sprawy, czy osoba zainteresowana: po pierwsze, miała miejsce zamieszkania w państwie trzecim przez określony czas, a po drugie, przeniosła to miejsce zamieszkania na teren celny Wspólnoty.
W przepisach stosowanego aktu prawnego prawodawca wspólnotowy nie zdefiniował pojęcia "miejsce zamieszkania". W oparciu o treść art. 3 lit. a i art. 4 akapit drugi rozporządzenia w sprawie zwolnień celnych można jedynie ogólnie przyjąć, że pojęcie to zrównał z pojęciem "stałego zamieszkiwania", ponieważ na zasadzie równoważności poprzez użycie określeń "poprzestanie na stałe zamieszkiwania w państwie trzecim: przyjął, że osoba zainteresowana traci miejsce zamieszkania w państwie trzecim, a określenie "stałe zamieszkiwanie poza obszarem celnym wspólnoty", że ma miejsce zamieszkania poza obszarem celnym Wspólnoty". Wynika z tego, że określenia te zostały użyte zamiennie mając takie samo znaczenie.
Pojęcie "stałego zamieszkiwania", a nie "miejsca zamieszkania" pojawia się również w innym wspólnotowym akcie prawnym. W art. 4 pkt 2 tiret drugi WKC zdefiniowane zostało określenie "osoba mająca swoją siedzibę we Wspólnocie", jeśli chodzi o osobę fizyczną. Przepis ten stanowi, że w tym przypadku jest to każda osoba, która "stale w niej zamieszkuje". Natomiast w ustawie z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 662 z późn. zm.) krajowy ustawodawca posługuje się tylko pojęciem "miejsce zamieszkania" w art. 80 ust. 1 pkt 1 i art. 84 ust. 1, ale również go nie definiuje.
Dopiero na gruncie przepisów krajowych można nawiązać do określonej definicji "miejsce zamieszkania" zawartej w art. 25 k.c., na co słusznie zwraca uwagę pełnomocnik strony skarżącej.
Reasumując powyższe uwagi należy stwierdzić, że przy wykładni przepisów dotyczących systemu wspólnotowych zwolnień celnych, jeśli chodzi o definicję "miejsca zamieszkania", to w pierwszej kolejności, stosując wykładnię językową, należy brać pod uwagę równoważne mu znaczeniowo pojęcie "stałego zamieszkiwania" zawarte bezpośrednio w tych przepisach oraz pomocniczo, stosując wykładnię systemową zewnętrzną, definicję "miejsca zamieszkania" zawartą w prawie krajowym w art. 25 k.c. Według tego artykułu "miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu".
Na gruncie tego przepisu słusznie podkreśla się, że występują tu dwa integralnie złączone składniki miejsca zamieszkiwania: obiektywny, czyli pobyt stały w danej miejscowości (korpus) oraz subiektywny w postaci uzewnętrznionego zamiaru woli tego pobytu (animus). Łącznie występowanie tych składników pozwala wskazać daną miejscowość jako centrum życiowej aktywności osoby, w którym koncentrują się jej interesy osobiste i majątkowe. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że analizy wskazanych składników dokonywać należy łącznie.
W doktrynie wskazano, że o miejscu zamieszkania rozstrzyga całokształt okoliczności, a mianowicie "zejście się stanu faktycznego przebywania z zamiarem takiego przebywania" (W. Popiołek, glosa do uchwały SN z dnia 24 czerwca 1993 r., III CZP 76/93, PS 1995/83). O zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można mówić wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągniecie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej dorosłej osoby fizycznej (postanowienie NSA z dnia 30 marca 2006 r., I OW 265/05, Lex nr 198360).
Pobyt stały polega na faktycznym przebywaniu, zamieszkiwaniu w danej miejscowości. Zamieszkanie połączone jest zwykle z określonym tytułem prawnym do lokalu i posiadaniem w nim przedmiotów niezbędnych do materialnej egzystencji. Składnikiem pobytu stałego jest realizowanie w danej miejscowości obiektywnie sprawdzalnej aktywności życiowej (rodzinnej, zawodowej, społecznej).
Natomiast ustalenie zamiaru powinno być oparte o kryteria zobiektywizowane. Sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów (postanowienie NSA z dnia 11 października 2007 r., I OW 69/07, Lex 399101). Zamiar, wola stałego pobytu, animus stanowi wynik decyzji osoby, co uzasadnia traktowanie miejsca zamieszkania jako domicilium voluntarium (S.Grzybowski (w:) System Prawa Cywilnego, t. I, 1985, s. 331; S. Dmowski (w:) S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz, 2006, s. 116; J. Strzebińczyk (w:) E. Gniewek, Komentarz, 2006, s. 65). Podkreślić przy tym należy, że animus musi być wystarczająco uzewnętrzniony w postaci określonych zachowań psychofizycznych oraz czynności prawnych (administracyjnych, pracowniczych, cywilnoprawnych, rodzinnoprawnych). Nie wystarczy więc w tej mierze jedynie złożenie oświadczenia przez zainteresowaną osobę (K. Piasecki (w:) K. Piasecki, Komentarz, s. 195).
Zauważyć też należy, że o miejscu zamieszkania nie przesądza miejsce zameldowania administracyjnego. W literaturze przedmiotu i orzecznictwie zwraca się uwagę, że zameldowanie spełnia funkcję elementu uzupełniającego całokształt stanu faktycznego oraz że we współczesnym społeczeństwie polskim i europejskim praktyczna doniosłość i efektywność tego elementu istotnie zmalała i jego istnienie albo brak nie przesądza już materii miejsca zamieszkania (orz. SN z dnia 8 maja 1970 r., I CR 208/69, OSN 1971/2/37; S. Dmowski (w:) S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz, 2006, s. 116; K. Piasecki (w:) K. Piasecki, Komentarz, s. 197). Zameldowanie jest aktem administracyjnym, który potwierdza okoliczność stałego zamieszkania w danej miejscowości i ułatwia ustalenie, ale nie przesądza o miejscu zamieszkania (A. Taudul, Rezydencja podatkowa – praktyczne aspekty, PP 2006/8/5; postanowienie NSA z dnia 15 lutego 2006 r., I OW 231/05, Lex nr 201525). Z zameldowaniem nie jest więc związane domniemanie, ze określa ono miejsce zamieszkania (wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2005 r., I FSK 212/05, Lex nr 195823; orz. SN z dnia 3 maja 1973 r., I CZ 48/73, Lex nr 7250; orz. SN z dnia 26 marca 1973 r., I CZ 38/73, Lex nr 7234).
Natomiast w przypadku elementów przedmiotowych analizowanego zwolnienia wymienia się miedzy innymi w art. 3 lit. a rozporządzenia w sprawie wspólnotowych zwolnień celnych konieczność posiadania lub użytkowania mienia przesiedleńczego przez osobę zainteresowaną w poprzednim miejscu zamieszkania przez okres co najmniej 6 miesięcy liczony przed datą opuszczenia kraju trzeciego na stałe. W ramach tej przesłanki należy zauważyć, że chodzi tu o posiadanie lub użytkowanie mienia w konkretnym miejscu, a mianowicie w poprzednim miejscu zamieszkana. Z jednej strony wynika to jasno z brzmienia tego przepisu, a z drugiej pośrednio ze sposobu liczenia wymaganego terminu, ponieważ podkreśla się, że liczy się go w okresie istniejącym przed datą opuszczenia kraju trzeciego na stałe, czyli w okresie kiedy strona zamieszkiwała w poprzednim miejscu. Poza tym, w przypadku samochodów osobowych, co do rozumienia pojęcia "posiadania" wypowiedział się Europejski Trybunał Sprawiedliwości, który stwierdził, że : "pojęcie "posiadanie" sformułowane w art. 3 tego rozporządzenia oznacza, iż zwolnienie celne nie ogranicza się wyłącznie do rzeczy, nad którymi wykonywała ona w tym samym okresie władztwo skuteczne i rzeczywiste" (wyrok ETS z dnia 17 marca 2005 r. w sprawie Staatssecretaris van Financiën v. J.H.M. Feronow, C-170/03, ZOTSiSPI 2005/3B/I-02299). Tym samym, aby przesłanka ta została spełniona mienie przesiedleńcze musi być posiadane lub użytkowane przez osobę zainteresowaną w poprzednim miejscu zamieszkania i to w taki sposób, że można przyjąć, iż osoba ta wykonywała w stosunku do tego mienia władztwo skuteczne i rzeczywiste.
W związku z tym nie można zgodzić się z pełnomocnikiem strony skarżącej, który twierdzi, że przy ocenie tej przesłanki takie okoliczności jak data zakupu samochodu osobowego i jego przesłanie w inne miejsce przed zagłoszeniem celnym nie mają znaczenia w sprawie.
Jeśli chodzi o obowiązek wykazania okoliczności świadczących o zaistnieniu analizowanych przesłanek, to zaznaczyć należy co następuje.
Realizacja zasady ogólnej, tzw. prawdy obiektywnej w powiązaniu z zasadą praworządności, jako naczelnych zasad postępowania, wiąże się z obowiązkiem organu określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy, a następnie ich przeprowadzenie, także z urzędu. Z art. 122 i art. 187 § 1 O.P., stosownych w sprawach celnych na zasadzie art. 73 ust. 1 Prawa celnego, wynika, że postępowanie dowodowe oparte jest na zasadzie oficjalności. To organ celny obowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy.
Z regulacji postępowania celnego, będącego pewnym rodzajem postępowania administracyjnego funkcjonującego w ramach prawa publicznego, wynika, że regułą jest, iż ciężar dowodu spoczywa na organie administracji publicznej, ponieważ organ ten, jak np. organ celny, może władczo nakładać pewne obowiązki związane ze świadczeniem publicznoprawnym, jaki jest dług celny i podatek.
Nie można jednak zapominać, że i strona, działając w swym dobrze rozumianym interesie, powinna wykazać dbałość o swoje sprawy przedstawiając konkretne fakty ewentualnie dowody uzasadniające jej twierdzenie. W tym zakresie zadaniem organu celnego jest pomoc w przeprowadzeniu zgłoszonych dowodów i wyjaśnienie powstających wątpliwości z udziałem strony. Aktywność strony ma szczególne znaczenie przy wykazywaniu istnienia podstaw do stosowania zwolnień celnych.
Wnioski płynące z oceny tak przeprowadzonego postępowania oparte o zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 191 O.P) winny znaleźć w uzasadnieniu decyzji (art. 210 § 4 O.P.)
Biorąc to wszystko pod uwagę, przy rozpatrzeniu niniejszej sprawy, Sąd stwierdził, że organy celne pierwszej i drugiej instancji prawidłowo dokonały wykładni powyższych przepisów materialnych i zasadnie przyjęły, w oparciu o zgromadzony materiale dowodowy, że w sprawie nie było podstaw do stosowania zwolnienia celnego, gdyż nie wypełniły się te dwie przesłanki. Mianowicie, z okoliczności sprawy nie wynika, że strona przeniosła swoje miejsce zamieszkania na obszar celny Wspólnoty oraz że użytkowała mienie będące przedmiotem zgłoszenia przez okres co najmniej 6 miesięcy podczas stałego zamieszkania w państwie trzecim.
Nie można zgodzić się z pełnomocnikiem strony skarżącej, że organy celne błędnie oceniły zebrany materiał dowodowy poprzez przyjęcie, iż strona w danym momencie nie przeniosła z USA swojego miejsca zamieszkania na teren Polski. Według pełnomocnika o przebywaniu strony na terenie Z., czyli elemencie obiektywnym, świadczyły między innymi takie okoliczności faktyczne jak: spędzanie przez stronę pewnego czasu w okresie wakacyjnym w nieruchomości położonej w Z., zameldowanie tam na pobyt stały, a także posiadanie polskich dokumentów w postaci dowodu osobistego i prawa jazdy. Natomiast zamiar stałego pobytu, jako element subiektywny, można było wywodzić z tych okoliczności, a także bezpośrednio z oświadczenia strony, która potwierdziła to w protokole przesłuchania z dnia [...] października 2007 r. Natomiast o zaprzestaniu zamieszkiwania na stałe w USA miały świadczyć takie okoliczności jak, zakończenie tam działalności gospodarczej i przeprowadzenie się wraz z żoną do Polski.
Zaistniałe w sprawie okoliczności nie uzasadniają takich wniosków strony. Nie można przyjąć, w świetle zebranego materiału dowodowego, że na dzień wydania decyzji organu odwoławczego centrum życiowe i majątkowe strony znajdowało się na terenie celnym Wspólnoty, czyli w Z. Z zeznań świadków i wyjaśnień samej strony wynika, że strona nie przebywała tam w sposób stały. Strona przyjeżdżała do swojego domu w Z. tylko raz, dwa razy w roku szczególnie w czasie wakacji i to najdłużej na jeden miesiąc. Poza tym okresem domem opiekowała się rodzina mieszkająca w kraju. Potwierdzeniem tego są też nieskuteczne próby doręczenia korespondencji w trakcie czynności sprawdzających i trwania postępowania celnego przez Pocztę.
Oznacza to, że samo zameldowanie administracyjne na pobyt stały oraz posiadanie polskich dokumentów nie może prowadzić do wniosków przeciwnych. Również posiadanie majątku w postaci nieruchomości położonej w Z. nie ma waloru przesądzającego w tym zakresie. Jak oświadczyła to strona w trakcie postępowania, a pełnomocnik w skardze, posiada ona nieruchomości zabudowane nie tylko w Polsce i USA, ale też w Kanadzie i Meksyku. Nieruchomość znajdująca się w Polsce była jedną z wielu należących do strony, co w świetle krótkiego w niej przebywania (kilka razy do roku), może świadczyć o tym, że w danym momencie nie koncentrował się w niej ośrodek życiowy strony. Opieranie się tylko na stwierdzeniu strony, że ma zamiar zamieszkania na pobyt stały w Z. z powołaniem się na powyższe okoliczności nie jest wystarczające. Takie czynności strony można uznać jedynie za przejaw woli zakończenia stałego zamieszkania w USA i zamiaru ustalenia miejsca zamieszkania na terenie Z. Wyrażenie tylko woli nie oznacza zakończenia stałego miejsca zamieszkania w USA. Tak też sam zamiar ustalenia miejsca zamieszkania nie może być zrównany z faktem zamieszkania na stałe. Należy zgodzić się z pełnomocnikiem, że zakończenie stałego zamieszkiwania w państwie trzecim i ustalenie nowego miejsca zamieszkania jest zdarzeniem wieloczynnościowym i rozciągniętym w czasie. Nie można jednak korzystać ze zwolnienia celnego, jeśli ten proces nie zostanie zakończony. W toku prowadzonego postępowania organ celny nie doszukał się okoliczności świadczących o tym, mimo podjętych w tym zakresie działań z urzędu. Poza tym strona, mimo wezwań organu celnego, nie wykazała w sposób skuteczny, że ten proces został faktycznie zakończony, tzn. że przesiedliła się na teren Wspólnoty w realizacji uprzednio podjętego zamiaru przenosząc swoje miejsca zamieszkania z USA do Z. Sama intencja zamieszkania na stałe może być uwzględniana na zasadzie art. 4 akapit drugi rozporządzenia w sprawie wspólnotowych zwolnień celnych, ale w zakresie odstępstwa od elementu podmiotowego dotyczącego zamieszkiwania nieprzerwanie przez okres co najmniej 12 miesięcy poza obszarem celnym wspólnoty, a nie na terenie Wspólnoty. Ten element nie był kwestionowany przez organy celne. Takiego wyjątku prawodawca wspólnotowy nie przewidział, jeśli chodzi o przesłankę przeniesienia miejsca zamieszkania na teren celny Wspólnoty, o której mowa w art. 2 tego rozporządzenia.
Pozostaje zatem do rozważenia zarzut zgłoszony w piśmie procesowym z [...] sierpnia 2009 r. o naruszeniu przez organy celne art. 71 ust. 1, art. 29 ust. 1, art. 31 ust. 1 i 2 lit. c) oraz art. 214 ust. 1 Wspólnotowego Kodeksu Celnego. Swój zarzut strona skarżącą oparła na stwierdzeniu, iż w przypadku dokonania weryfikacji zgłoszenia celnego, a takiej weryfikacji dokonał organ celny, podstawę stosowania przepisów regulujących procedurę celną muszą stanowić dane będące wynikiem dokonanej weryfikacji, a nie dane wynikające z samego zgłoszenia. Z zapisów w zgłoszeniu celnym i załączonego doń rachunku zakupu samochodu wynika jego wartość z dnia zakupu, czyli [...] listopada 2001 r., stąd oczywistym powinno być dla organów celnych, że w dniu zgłoszenia towaru do objęcia procedurą celną jego wartość była niższa. Przyjmując zatem wartość towaru z dnia jego zakupu organy celne naruszyły art. 214 WKC, ponieważ przyjęły inną wartość towaru, niż z dnia powstania długu celnego. Naruszyły jednocześnie art. 31 ust. 2 lit. c) WKC, gdyż wbrew temu przepisowi ustaliły wartość celną na podstawie ceny towaru na rynku wewnętrznym kraju wywozu.
Stanowiska tego Sąd nie podzielił. Skarżący domaga się, by w decyzji organu pierwszej instancji z [...] r., stwierdzającej niedopełnienie warunków wymaganych do zwolnienia towaru z należności celnych przywozowych i określających kwotę długu celnego, zastosowano wartość celną towaru ustaloną w wyniku weryfikacji zgłoszenia celnego dokonanej [...] grudnia 2005 r. Rzecz jednak w tym, że weryfikacja zgłoszenia celnego z [...] grudnia 2005 r. nie objęła wartości celnej towaru i nie ma innej wartości, niż ta zadeklarowana przez skarżącego.
Zastosowanie przez organy podatkowe normy z art. 71 ust. 1 WKC, w ten sposób, by w miejsce zadeklarowanej przez skarżącego wartości celnej samochodu zastosować inną, będącą wynikiem weryfikacji zgłoszenia celnego, nie jest tu możliwe. Przepis ten brzmi "Podstawę stosowania przepisów regulujących procedurę celną, którą objęte są towary, stanowią wyniki dokonanej weryfikacji zgłoszenia." Jest zatem oczywiste, że do realizacji tej normy konieczne są wyniki weryfikacji zgłoszenia celnego, które zastąpią dane wynikające z samego zgłoszenia. Domagając się zastosowania art. 71 ust. 1 WKC skarżący nie wskazał jaka to wartość celna towaru wynika z weryfikacji dokonanej przez organ celny i jaka ma być przyjęta zamiast tej zadeklarowanej w zgłoszeniu, stwierdził jedynie, że niższa.
Weryfikacja zgłoszenia celnego, o jakiej mowa w art. 68 WKC, pozostawiona jest uznaniu organu celnego, tak co do zasadności jej przeprowadzenia, jak i zakresu. Jest oczywistym, że organ weryfikuje te elementy zgłoszenia, które budzą jego wątpliwości. Przy braku jakiejkolwiek inicjatywy ze strony skarżącego organ nie weryfikował wartości celnej samochodu. Nie można tracić tu z pola widzenia normy art. 62 WKC, który na podmioty wnioskujące o objęcie towaru określoną procedurą nakłada obowiązek przedstawienia wszystkich elementów niezbędnych do zastosowania przepisów regulujących procedurę celną oraz dołączenia wszystkich dokumentów, których przedłożenie jest wymagane. Z kolei zgodnie z art. 199 ust. 1 Rozporządzenia Rady (EWG) 2454/93 ustanawiającego przepisy w celu wykonania Wspólnotowego Kodeksu Celnego zgłaszający jest odpowiedzialnym za prawdziwość informacji podanych w zgłoszeniu.
Postanowieniem z [...] r. wszczęto natomiast postępowanie w trybie art. 78 ust. 2 WKC, czyli postępowanie, jakie wszczyna się po zwolnieniu towaru. Zakres tego postępowania został ograniczony do zachowania warunków wymaganych do zwolnienia towaru z należności celnych, co wynika wprost z treści pytań skierowanych do skarżącego. I w tym przypadku, przy braku jakiejkolwiek inicjatywy ze strony skarżącego, nie poddano weryfikacji wartości celnej samochodu i w decyzji kończącej to postępowanie w pierwszej instancji również nie określono innej wartości towaru, niż zadeklarowana przez stronę i, w świetle tego, co tu napisano w poprzedzającym akapicie, nie można z tego powodu postawić organom celnym zarzut naruszenia prawa. Trzeba natomiast mieć na uwadze fakt, iż określenie wartości towaru z dnia objęcia go zgłoszeniem, po jego zwolnieniu i upływie 3 lat i 8 miesięcy jest praktycznie niemożliwe, gdyż samochód ten przez cały ten czas nie podlegał już dozorowi celnemu.
Mając to wszystko na uwadze Sąd oddalił skargę R. S. w trybie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.