III SA/Gl 233/11

III SA/Gl 233/11 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2011-09-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-02-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Magdalena Jankiewicz
Małgorzata Jużków /sprawozdawca/
Mirosław Kupiec /przewodniczący/
Symbol z opisem
6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
art. 17, art. 18, art. 110, art. 110o
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 123, art. 134
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Kupiec, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Małgorzata Jużków (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Olender, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2011 r. przy udziale – sprawy ze skargi P. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...] r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej w K. stwierdził niedopuszczalność zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. z dnia [...] r. nr [...]o przystąpieniu do opisu i oszacowania nieruchomości położonej w R. (mapa [...] działki nr (...), (...), (...)). Jako podstawę prawną zaskarżonego postanowienia wskazano art. 123 i art. 134 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., w skrócie K.p.a.) w związku z art. 17 i 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., w skrócie u.p.e.a.).
Rozstrzygniecie zapadło w poniższym stanie faktycznym i prawnym.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec P.M. który jest dłużnikiem (zaległości składkowe) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. i Oddział w Z. Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez wierzycieli nr [...] do [...],[...]do [...]oraz [...] do [...] z nieruchomości położonej w R. stanowiącej własność zobowiązanego. Organ egzekucyjny zajął nieruchomość wzywając jednocześnie zobowiązanego do zapłaty długu. Zawiadomienie o zajęciu z dnia [...] r., nr [...] zostało doręczone P.M. w dniu [...] r. Pozostało jednak bez odpowiedzi.
Postanowieniem z dnia [...]r. nr [...], wydanym na podstawie art. 110 u.p.e.a. oraz § 27-37 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. postanowił przystąpić do opisu i oszacowania zajętej nieruchomości.
Postanowienie zostało doręczone P.M. w dniu [...]r., który w dniu [...] r. wniósł od niego zażalenie podnosząc, że jest ono przedwczesne, gdyż ZUS dokonuje regularnych potrąceń z jego renty.
Dalej wskazano, że zgodnie z art. 17 u.p.e.a., o ile jej przepisy nie stanowią inaczej, rozstrzygniecie i zajmowane przez organ egzekucyjny stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia i służy na nie zażalenie, jeżeli ta ustawa lub K.p.a. tak stanowi. Przepisy ustawy egzekucyjnej regulują także tryb postępowania w określonych kwestiach, nakazując wydawanie postanowień zaskarżalnych, bądź nie w administracyjnym toku instancji. Przystąpienie do opisu i oszacowania nieruchomości wyraża stanowisko organu egzekucyjnego i właściwą dla niego formą jest postanowienie.
Tryb postępowania w zakresie opisu i oszacowania nieruchomości uregulowany jest w dziale II rozdziale 7 oddziale 3 u.p.e.a., gdzie w art. 110o ustawodawca nałożył na organ egzekucyjny obowiązek powiadomienia uczestników postępowania o terminie opisu i oszacowania nieruchomości, ale nie przewidział dla tego rodzaju postanowienia żądnych środków zaskarżenia. Tym samym skoro unormowania art. 110 u.p.e.a. nie przyznają zobowiązanemu prawa do wniesienia zażalenia na takie zawiadomienie (postanowienie), to jego kwestionowanie zażaleniem musi skutkować stwierdzeniem niedopuszczalności tego środka zaskarżenia.
W przedmiotowej sprawie przepisy prawa wyłączają możliwość zaskarżenia postanowienia w toku instancji i nawet błędne pouczenie organu egzekucyjnego zawarte w postanowieniu z dnia [...]r. o możliwości wniesienia zażalenia nie może skutkować jego rozpoznaniem. Organ wskazał na ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych, prezentujące pogląd, że samo pouczenie strony o możliwości zaskarżenia postanowienia organu I instancji nie tworzy uprawnienia do wniesienia tego środka, a więc organ wyższego stopnia musi je potraktować jako niedopuszczalne (zobacz wyrok NSA z 27 kwietnia 2001 r., sygn. akt I SA/Gd 170/10).
Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, gdyż P.M. stosując się do błędnego pouczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. wniósł zażalenie na niezaskarżalne postanowienie będące zawiadomieniem o przystąpieniu do opisu i oszacowania nieruchomości, jednakże brak ustawowego upoważnienia do takiego działania powoduje, że jedynym usankcjonowanym prawnie rozstrzygnięciem może być stwierdzenie niedopuszczalności zażalenia.
Skarżący będzie mógł natomiast zaskarżyć, poprzez wniesienie zarzutów w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości sam opis i oszacowanie nieruchomości na podstawie art. 110u § 1 u.p.e.a., w sprawie których organ egzekucyjny obowiązany jest wydać postanowienie zaskarżalne zażaleniem.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się P.M. składając skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, które uważa za bezpodstawne.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podkreślając, że zaskarżone postanowienie jest konsekwencją braku podstaw prawnych do zaskarżenia postanowienia organu egzekucyjnego będącego zawiadomieniem o przystąpieniu do opisu i oszacowania nieruchomości w ramach postępowania egzekucyjnego z nieruchomości dłużnika.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej "p.p.s.a.", sąd uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ewentualnie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, jeżeli zachodzą przyczyny określone we właściwych przepisach. Tak więc tylko stwierdzenie, że zaskarżona decyzja dotknięta jest przynajmniej jedną z powyższych wad skutkuje jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego. Ponadto należy wskazać na art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy. Zaskarżenie orzeczenia organu podatkowego skutkuje tym, że przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest tylko ta kwestia, która w tym orzeczeniu została rozstrzygnięta.
Przedmiotem rozpoznawanej sprawy było postanowienie o niedopuszczalności zażalenia na zawiadomienie o przystąpieniu organu egzekucyjnego do opisu i oszacowania nieruchomości dłużnika. Zawiadomienie to ma formę postanowienia i stosownie do regulacji zawartej w art. 110o nie jest zaskarżalne. Jego zaskarżenia nie przewiduje także K.p.a.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest dopuszczalność rozpoznania merytorycznego zażalenia wniesionego na skutek błędnego pouczenia organu I instancji.
Zgodnie z art. 134 K.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania (zażalenia) oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Zawarcie przez ustawodawcę w cytowanym przepisie określenia "organ odwoławczy stwierdza" oznacza, iż organ II instancji jest zobligowany stwierdzić niedopuszczalność środka zaskarżenia w razie jego niedopuszczalności. Uchybienie temu obowiązkowi i merytoryczne rozpoznanie zażalenia stanowiłoby rażące naruszenie prawa (tak: NSA w wyroku z dnia 30 grudnia 1998 r., IV SA 2294/96, LEX nr 45698). Dyrektor Izby Skarbowej w K., stwierdzając, że zażalenie było niedopuszczalne, nie mógł, zatem postąpić inaczej, jak tylko wydać w tym przedmiocie postanowienie. Każde, bowiem inne rozstrzygnięcie w opisanym stanie faktycznym sprawy, w szczególności zaś o charakterze merytorycznym, obarczone byłoby wadą, skutkującą stwierdzeniem jego nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., jako wydanego z rażącym naruszeniem art. 134 K.p.a.
Należy przypomnieć, że wniesienie środka odwoławczego obliguje organ administracji do zbadania w pierwszej kolejności, czy środek taki przewidziany został przepisami prawa i czy może być on złożony w stosunku do wskazanego w nim rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. W ocenie Sądu Dyrektor Izby Skarbowej prawidłowo przyjął, że na postanowienie organu egzekucyjnego wydane w trybie art. 110o u.p.e.a. stanowiące zawiadomienie o przystąpieniu do opisu i oszacowania nieruchomości zajętej na poczet zaległych składek nie służy zażalenie.
Zażalenie jest, bowiem zwyczajnym, samodzielnym i formalnym środkiem prawnym, który przysługuje tylko na niektóre postanowienia. Zgodnie z treścią art. 141 § 1 K.p.a. na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy Kodeks tak stanowi. Oznacza to, iż zażalenie może być wnoszone tylko na postanowienia enumeratywnie wyliczone w kodeksie lub gdy wynika to z wyraźnej podstawy ustawowej, w tym mającej zastosowanie w sprawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Przedmiotem zażalenia w niniejszej sprawie było postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. nr [...]z [...] r. wydane na podstawie art. 110 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm., w skrócie u.p.e.a.) oraz § 27 -37 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. (Dz. U. Nr 137, poz.1541 ze zm.).
Zgodnie z art. 110 § 1 u.p.e.a. " Z nieruchomości może być przeprowadzona egzekucja administracyjna, jeżeli zastosowanie środków egzekucyjnych, o których mowa w rozdziałach 2-6, nie było możliwe lub okazało się bezskuteczne." Organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości (art. 110c § 1 u.p.e.a.), a "Zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości" (art. 110c § 2 u.p.e.a.). "Równocześnie z wysłaniem zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w § 2, organ egzekucyjny przesyła do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o dokonanie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji lub składa wniosek do zbioru dokumentów, a także przesyła wierzycielowi zawiadomienie o zajęciu nieruchomości (art. 110c § 3 u.p.e.a.). Czternastodniowy termin do zapłaty jest terminem zawitym. Oznacza, iż po bezskutecznym upływie tego terminu organ egzekucyjny powinien przystąpić do opisu i oszacowania wartości zajętej nieruchomości oraz przesłać zawiadomienie o zajęciu nieruchomości (art. 110m i art. 110o u.p.e.a.). Zobowiązany również po upływie tego terminu może wpłacić egzekwowaną należność - ostatecznym terminem dla zobowiązanego jest moment poprzedzający zamknięcie licytacji (art. 111f § 5 u.p.e.a.). W przypadku zapłaty należności przez zobowiązanego na wezwanie poborcy stosuje się przepisy art. 68 § 1-2 u.p.e.a. Jeżeli zobowiązany wskutek wezwania zapłaci egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi, to organ egzekucyjny umarza postępowanie.
Żaden ze wskazanych wyżej przepisów nie wskazuje zaskarżalności zawiadomienia (które ma tylko formę postanowienia) z art. 110o u.p.e.a., wręcz przeciwnie wskazuje, iż przystąpienie do opisu i oszacowania nieruchomości jest "rygorem" odmowy zapłaty przez dłużnika egzekwowanej należności pieniężnej w zakreślonym terminie.
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w art. 17 stanowi, że "o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. "Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia." Przepis ten stanowi odpowiednik art. 141 K.p.a. Nadto art. 18 u.p.e.a. stanowi, że "Jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu. Komentowany przepis wyraża zatem zasadę pomocniczego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Jak wskazano wyżej K.p.a. również nie daje podstawy prawnej do zaskarżenia spornego postanowienia.
Reasumując powyższe regulacje należy stwierdzić, iż przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak również K.p.a., nie przewidują możliwości wniesienia przez stronę postępowania zażalenia na zawiadomienie organu egzekucyjnego o przystąpieniu do opisu i oszacowania nieruchomości zajętej w toku postępowania egzekucyjnego, z której ma być prowadzona egzekucja. Wniesienie, zatem przez skarżącego zażalenia na niezaskarżalne postanowienie było niedopuszczalne. Przedmiotem zaskarżenia może być dopiero opis i oszacowanie nieruchomości, stosownie do regulacji zawartej w art. 110u § 1 u.p.e.a., który stanowi, że "Zarzuty do opisu i oszacowania wartości nieruchomości mogą być wnoszone przez wszystkich uczestników postępowania egzekucyjnego w terminie 14 dni od dnia ukończenia opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie opisu i oszacowania wartości nieruchomości przysługuje zażalenie."
Tym samym wniesione przez skarżącego zażalenie należało uznać za przedwczesne i niedopuszczalne, niezależnie od faktu, iż w postanowieniu z dnia [...] r. organ egzekucyjny błędnie pouczył P.M. o możliwości złożenia zażalenia na takie rozstrzygnięcie, do którego to pouczenia zastosował się skarżący. Należy powtórzyć za organem odwoławczym, iż samo pouczenie o zażaleniu nie stwarza możliwości jego rozpatrzenia. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który m.in. w wyroku z dnia 27 kwietnia 2001 r. (sygn. akt I SA/Gd 170/00, LEX nr 76083) stwierdził, że samo pouczenie strony o możliwości zaskarżenia postanowienia nie tworzy uprawnienia do zaskarżenia postanowienia organu I instancji. Skoro, zatem brak jest normy prawa pozytywnego, która dopuszczałaby zaskarżenie postanowienia o przystąpieniu do opisu i oszacowania nieruchomości, to stanowisko organu odwoławczego stwierdzające niedopuszczalność zażalenia jest prawidłowe. Skład orzekający w niniejszej sprawie pogląd ten podziela. Podkreślić należy, iż opis i oszacowanie nieruchomości obejmuje dwa stadia, najpierw organ egzekucyjny dokonuje opisu nieruchomości w formie protokołu, a następnie wyznacza rzeczoznawcę do jej oszacowania. Oszacowania wartości zajętej nieruchomości dokonuje rzeczoznawca majątkowy wyznaczony przez organ egzekucyjny. Organ egzekucyjny obligatoryjnie zawiadamia o terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości znanych mu uczestników postępowania egzekucyjnego oraz obwieszczeniem uczestników, o których nie ma wiadomości, oraz osoby, które roszczą sobie prawa do nieruchomości i jej przynależności, aby przed ukończeniem opisu zgłosiły swoje prawa. O terminie opisu i oszacowania wartości nieruchomości organ egzekucyjny zawiadamia uczestników postępowania nie później niż na 14 dni przed rozpoczęciem opisu celem zgłoszenie przez zainteresowanych należnych im praw przed zakończeniem opisu, aby mogli być uwzględnieni przy oszacowaniu nieruchomości (W. Grześkiewicz,Komentarz do art.110(o) ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX).
W tym stanie rzeczy, Sąd nie dopatrzył się podstaw do uznania, iż zaskarżone postanowienie jest bezpodstawne i narusza prawo. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę, jako nieuzasadnioną.