III SA/GL 232/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GliwicachGliwice2025-04-09
NSAAdministracyjneŚredniawsa
samorząd terytorialnycentrum usług społecznychstatutnadzóruchwałakompetencje rady gminyprzekroczenie upoważnieniaprawo miejscowekontrola sądowa

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Miasta Ruda Śląska na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego, uznając częściową nieważność uchwały Rady Miasta w sprawie statutu Centrum Usług Społecznych.

Miasto Ruda Śląska zaskarżyło rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego, które stwierdziło nieważność części uchwały Rady Miasta w sprawie nadania statutu Centrum Usług Społecznych. Wojewoda uznał, że Rada przekroczyła upoważnienie ustawowe zawarte w art. 12 ustawy o centrum usług społecznych, regulując kwestie nadzoru, szczegółowej organizacji, zadań dyrektora i gospodarki finansowej. Sąd administracyjny, oddalając skargę, potwierdził, że Rada Miasta nie miała podstaw do regulowania tych kwestii w statucie, a kompetencje te należą do dyrektora lub wynikają z innych przepisów, nie zaś z art. 12 u.c.u.s.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę Miasta Ruda Śląska na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego, które stwierdziło nieważność części uchwały Rady Miasta w sprawie nadania statutu Centrum Usług Społecznych (Centrum). Wojewoda uznał, że Rada Miasta przekroczyła zakres upoważnienia ustawowego zawartego w art. 12 ustawy o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (u.c.u.s.). Dotyczyło to regulacji w statucie w zakresie nadzoru nad działalnością Centrum (§ 3), szczegółowej organizacji Centrum (§ 14 ust. 2), zadań i ich realizacji przez Dyrektora Centrum (§ 10-13) oraz zasad gospodarki finansowej (§ 16-18). Skarżące Miasto zarzuciło Wojewodzie naruszenie art. 12 u.c.u.s. poprzez zawężającą interpretację upoważnienia ustawowego oraz naruszenie art. 8 § 2 k.p.a. w związku z art. 91 ust. 5 u.s.g. poprzez odstąpienie od utrwalonej praktyki orzeczniczej, wskazując, że w podobnych przypadkach inne organy nadzoru nie kwestionowały takich zapisów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, oddalając skargę, uznał, że Wojewoda prawidłowo stwierdził nieważność części uchwały. Sąd podkreślił, że art. 12 u.c.u.s. jednoznacznie upoważnia radę gminy do określenia w statucie jedynie rodzaju i zakresu zadań przekazanych centrum oraz jego szczegółowej organizacji. Regulacje dotyczące nadzoru nad Centrum oraz zasad gospodarki finansowej nie mieszczą się w zakresie tego upoważnienia. Sąd zgodził się również ze skarżącym co do braku jednolitości stosowania prawa przez Wojewodę, jednak uznał, że nie miało to wpływu na zgodność z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia nadzorczego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, rada gminy nie może regulować tych kwestii w statucie, gdyż wykraczają one poza zakres upoważnienia ustawowego z art. 12 u.c.u.s.

Uzasadnienie

Art. 12 u.c.u.s. upoważnia radę gminy do określenia w statucie jedynie rodzaju i zakresu zadań przekazanych centrum oraz jego szczegółowej organizacji. Regulacje dotyczące nadzoru nad Centrum oraz zasad gospodarki finansowej nie mieszczą się w tym upoważnieniu i nie mogą być scedowane na dyrektora.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

u.c.u.s. art. 12

Ustawa o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych

Pomocnicze

k.p.a. art. 8 § par. 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.s.g. art. 91 § ust. 5

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 18 § ust. 2 pkt 15

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 40 § ust. 1 i ust. 2 pkt 2

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 41 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym art. 92 § ust. 1 pkt 1 i ust. 2

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych art. 11 § ust. 2

Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych art. 12 § w związku z ust. 1 pkt 2

u.s.a. art. 1 § § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 1 i 7

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.s.g. art. 91 § ust. 1 i 3

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

u.s.g. art. 91 § ust. 4

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rada Miasta przekroczyła upoważnienie ustawowe z art. 12 u.c.u.s. regulując w statucie kwestie nadzoru, szczegółowej organizacji, zadań dyrektora i gospodarki finansowej. Szczegółowa organizacja Centrum powinna być określona w statucie przez radę, a nie przez dyrektora w regulaminie organizacyjnym.

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia art. 8 § 2 k.p.a. w związku z art. 91 ust. 5 u.s.g. poprzez odstąpienie przez organ nadzoru od utrwalonej praktyki orzeczniczej.

Godne uwagi sformułowania

Sąd administracyjny jako sąd prawa publicznego w ramach sprawowanej kontroli nad szeroko rozumianą administracją publiczną nie stosuje również klauzul generalnych (np. zasad współżycia społecznego). Tego typu stanowisko, jak prezentowane w odpowiedzi na skargę, w oczywisty sposób podważa jednolitość systemu nadzoru oraz jednolitość stosowania środków nadzorczych niwecząc tym samym cele, którym ma służyć nadzór.

Skład orzekający

Adam Pawlyta

sprawozdawca

Barbara Brandys-Kmiecik

przewodniczący

Dorota Fleszer

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja zakresu upoważnienia ustawowego do tworzenia statutów jednostek samorządu terytorialnego, w szczególności Centrum Usług Społecznych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej Centrum Usług Społecznych i jego statutu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy interpretacji przepisów dotyczących tworzenia statutów jednostek samorządu terytorialnego, co jest istotne dla prawników zajmujących się prawem administracyjnym i samorządowym.

Rada Miasta przekroczyła uprawnienia? Sąd rozstrzyga o zakresie kompetencji przy tworzeniu statutu Centrum Usług Społecznych.

Sektor

administracja publiczna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Gl 232/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-04-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-03-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Pawlyta /sprawozdawca/
Barbara Brandys-Kmiecik /przewodniczący/
Dorota Fleszer
Symbol z opisem
6260 Statut
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
III OSK 1489/25 - Wyrok NSA z 2025-11-12
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 8 par. 2 k.p.a.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 1465
art. 91 ust. 5 u.s.g.
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Asesor WSA Adam Pawlyta (spr.), Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi Miasta Ruda Śląska na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego z dnia 3 stycznia 2025 r. nr NPII.4131.1.1013.2024 w przedmiocie uchwały Rady Miasta w sprawie nadania statutu Centrum Usług Społecznych oddala skargę.
Uzasadnienie
Rozstrzygnięciem nadzorczym z 3 stycznia 2025 r. Nr NPII.4131.1.1013.2024 (dalej: rozstrzygnięcie nadzorcze) Wojewoda Śląski stwierdził nieważność w części uchwały Nr PR.0007.199.2024 Rady Miasta Ruda Śląska (dale również jako: Rada; Rada Miasta; strona; skarżący) z 28 listopada 2024 r. w sprawie nadania statutu Centrum Usług Społecznych w Rudzie Śląskiej (dalej również: Statut), tj. w części określonej w:
1) § 3 załącznika do uchwały – jako sprzecznej z art. 12 ustawy z 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1818; dalej: u.c.u.s.),
2) § 10-13 załącznika do uchwały – jako sprzecznej z art. 12 u.c.u.s.,
3) § 14 ust. 2 załącznika do uchwały w zakresie wyrazów: Szczegółową organizację wewnętrzną oraz po przecinku: w tym komórki organizacyjne niższego rzędu – jako sprzecznej z art. 12 u.c.u.s.,
4) § 16-18 Załącznika do uchwały – jako sprzecznej z art. 12 u.c.u.s.
W podstawie prawnej ww. uchwały Nr PR.0007.199.2024 Rady Miasta Ruda Śląska z 26 września 2024 r. powołano: art. 18 ust. 2 pkt 15, art. 40 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 i art. 41 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn. z 18 września 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 1465 ze zm.; dalej: u.s.g.), art. 92 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 107), art. 12 ustawy z 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych (Dz. U. poz. 1818) oraz art. 11 ust. 2 i art. 12 ust. 2 w związku z ust. 1 pkt 2 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1530 i 1572).
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Wojewoda Śląski (dalej: Wojewoda, organ nadzoru; organ) argumentował, że Centrum Usług Społecznych uznać należy za instytucję gminną w rozumieniu art. 40 ust. 2 pkt 2 u.s.g., a jego statut stanowi akt prawa miejscowego. Zgodnie z art. 8 u.c.u.s. może być utworzone przez gminę w celu zaspokajania potrzeb wspólnoty samorządowej w zakresie określonych usług społecznych oraz koordynacji tych usług. Centrum jest jednostką budżetową (art. 8 ust. 2 u.c.u.s.). Organ nadzoru dalej wskazał, że zgodnie z powołanym w podstawie prawnej uchwały przepisem art. 12 u.c.u.s. Rodzaj i zakres zadań, w tym usług społecznych, przekazanych do realizacji centrum oraz szczegółową organizację centrum określa statut centrum nadany przez radę gminy w drodze uchwały. Jak wynika z treści cytowanego wyżej przepisu ustawy do kompetencji rady gminy należy określenie w statucie centrum:
1) rodzaju i zakresu zadań przekazanych centrum do realizacji oraz
2) szczegółowej organizacji centrum.
Zagadnienia wymienione w tym przepisie, jak dalej przekonywał Wojewoda, stanowią obligatoryjne elementy statutu, które bezwzględnie powinny zostać w nim uregulowane przez radę gminy, co wynika wprost z użytego przez ustawodawcę w treści tego upoważnienia sformułowania "określa".
Dlatego też, jak wskazał dalej organ nadzoru, za niezgodną z prawem należy uznać regulację zawartą w § 3 Statutu. W przepisie tym Rada Miasta Ruda Śląska postanowiła, iż nadzór nad działalnością Centrum sprawuje Rada Miasta Ruda Śląska oraz Prezydent Miasta Ruda Śląska w ramach posiadanych kompetencji. Zdaniem organu nadzoru, postanowienie, na mocy którego nadzór nad wskazanym Centrum sprawuje organ stanowiący i wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego, nie mieści się w zakresie upoważnienia określonego w art. 12 u.c.u.s.
Stanowi to, w ocenie Wojewody, przekroczenie upoważnienia ustawowego z art. 12 u.c.u.s.
W ocenie organu nadzoru regulacja zawarta w § 14 ust. 2 Statutu wskazująca, iż Dyrektor Centrum w regulaminie określi szczegółową organizację Centrum, w tym komórki organizacyjne niższego rzędu jest również sprzeczna z art. 12 u.c.u.s. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, iż szczegółową organizację centrum określa statut centrum nadany przez radę gminy w drodze uchwały. Zatem szczegółowa organizacja Centrum winna być określona w sposób kompleksowy przez Radę w statucie, a nie przez Dyrektora w regulaminie organizacyjnym.
Za sprzeczne z prawem, w ocenie organu, należy uznać również następujące regulacje przedmiotowego Statutu: § 10; § 11; § 12 i § 13. Zdaniem organu nadzoru wskazane wyżej postanowienia statutu istotnie naruszają prawo, ponieważ wykraczają poza zakres upoważnienia. Powołanych wyżej regulacji Statutu nie można zaliczyć do materii, która powinna być uregulowana przedmiotowym Statutem. Podobnie należy ocenić również regulację zawartą w części IV Statutu zatytułowaną "Zasady gospodarki finansowej". Regulacje tam zawarte nie mieszczą się w zakresie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 12 u.c.u.s.
Z akt administracyjnych ponadto wynika, że ww. uchwałę Rady Miasta Ruda Śląska z 28 listopada 2024 r. doręczono organowi nadzoru 4 grudnia 2024 r. Natomiast pismem z 20 grudnia 2024 r. Nr NPII.4131.1.859.2024 powiadomiono Radę Miasta Ruda Śląska (via ePUAP – 23 grudnia 2024 r.) o wszczęciu postępowania nadzorczego w sprawie stwierdzenia nieważności uchwały Nr PR.0007.199.2024 (w części). W piśmie tym równocześnie zawarto pouczenie, że stronie przysługuje prawo złożenie wyjaśnień w sprawie, przy czym równocześnie zaznaczono, że termin na wydanie rozstrzygnięcia nadzorczego upływa z dniem 3 stycznia 2025 r.
Ww. rozstrzygnięcie nadzorcze zostało doręczone Radzie Miasta Ruda Śląska 3 stycznia 2025 r.
W skardze z 3 lutego 2025 r. (data nadania listem rejestrowym) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na rozstrzygnięcie nadzorcze Rada Miasta Ruda Śląska (dalej: strona; skarżący) zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, a mianowicie:
1. art. 12 u.c.u.s. polegające na uznaniu, że Rada Miasta uchwalając w załączniku do uchwały Nr PR.0007.199.2024 z 28 listopada 2024 r. w sprawie nadania statutu Centrum Usług Społecznych w Rudzie Śląskiej (statut) postanowienia: § 10-13; § 14 ust. 2 oraz § 16-18, przekroczyła delegację ustawową,
2. art. 12 u.c.u.s. w związku z art. 18a ust. 1 u.s.g. poprzez uznanie, że Rada Miasta poprzez przyjęcie w statucie postanowienia § 3, przekroczyła delegację ustawową
3. art. 8 § 2 k.p.a. w związku z art. 91 ust. 5 u.s.g. poprzez naruszenie obowiązku zachowania jednolitości orzecznictwa, odstąpienie przez organ nadzoru od utrwalonej praktyki orzeczniczej i uznanie, że Rada Miasta, uchwalając statut, działała z przekroczeniem upoważnienia ustawowego pomimo, że w przypadku uchwał innych jednostek samorządu terytorialnego, które zapadały w takim samym stanie faktycznym i prawnym, zawierających statuty centrów usług społecznych, z takimi samymi, jak zakwestionowane w rozstrzygnięciu postanowieniami, organ nie dopatrywał się żadnych naruszeń prawa.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty strona wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia nadzorczego, jak również o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
Zdaniem skarżącego nie można zgodzić się z stanowiskiem organu nadzoru prezentowanym w rozstrzygnięciu nadzorczym i jego uzasadnieniu. Organ nadzoru dokonał bowiem zawężającej interpretacji zakresu upoważnienia wynikającego z przepisu art. 12 u.c.u.s. Dodatkowo wskazać należy, że odstąpił od własnej dotychczasowej praktyki orzeczniczej, czym, zdaniem skarżącego naruszył przepis art. 8 § 2 k.p.a., stosowany do niniejszej sprawy odpowiednio na podstawie przepisu art. 91 ust. 5 u.s.g.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymując swoje stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi.
Na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2025 r. pełnomocnik strony skarżącej podtrzymała prezentowane stanowisko przedstawione w uzasadnieniu skargi. Zasygnalizowała problem braku jednolitości stosowania prawa przez Wojewodę, jak również zarzuciła wybiórcze kwestionowanie w trybie nadzorczym aktów gminy (karta nr 44 akt sądowych).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu, chociaż nie można było odmówić racji części argumentów w niej zawartych.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267; dalej: u.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola taka sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego, stosownie do art. 3 § 1 i 7 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).
Dodatkowo zauważyć należy, że kryterium sądowej kontroli zgodności z prawem aktów nadzoru nad samorządem terytorialnym pozostaje w bezpośrednim związku z kryterium stosowanym przez organ nadzoru w przypadku podjęcia określonego środka nadzoru (por. wyrok WSA w Gliwicach z 14 listopada 2018 r., II SA/Gl 742/18, Legalis nr 1870013). Zatem badając zgodność z prawem aktu nadzoru sąd upoważniony jest także do oceny, czy w istocie zaskarżona uchwała narusza prawo i czy jest to takie uchybienie, które powinno skutkować stwierdzeniem jej nieważności. W przeciwnym bowiem wypadku kontrolowane rozstrzygnięcie nadzorcze naruszałoby gwarantowaną konstytucyjnie samodzielność gminy i wymagałoby usunięcia z obrotu prawnego.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia nadzorczego stanowi art. 91 ust. 1 i 3 u.s.g. zgodnie z którym uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. O nieważności uchwały lub zarządzenia w całości lub w części orzeka organ nadzoru w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia doręczenia uchwały lub zarządzenia, w trybie określonym w art. 90. Natomiast według art. 91 ust. 4 u.s.g. w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały lub zarządzenia, ograniczając się do wskazania, iż uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa.
Podstawą stwierdzenia nieważności uchwały lub zarządzenia organu gminy są istotne naruszenia prawa, przy czym art. 91 ust. 1 u.s.g. nie typizuje takich istotnych naruszeń prawa, podobnie jak nie charakteryzuje nieistotnych naruszeń prawa, które ustawodawca uwzględnił w art. 91 ust. 4 u.s.g., sankcjonując w odmienny niż stwierdzenie nieważności sposób tę kategorię wadliwości wymienionych aktów organu gminy. W orzecznictwie sądów administracyjnych do istotnych wad uchwały, skutkujących stwierdzeniem jej nieważności, przyjmuje się takiego rodzaju naruszenia prawa jak: podjęcie uchwały przez organ niewłaściwy, brak podstawy do podjęcia uchwały określonej treści, niewłaściwe zastosowanie przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały, czy też naruszenie procedury podjęcia uchwały (por. wyrok NSA z 12 kwietnia 2011 r., II OSK 117/11, Legalis nr 364827; wyrok NSA z 26 maja 2011 r., II OSK 412/11, Legalis nr 379231).
Z nieistotnym naruszeniem prawa, które nie daje podstaw do stwierdzenia nieważności uchwały, mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty można postawić tezę, że również przy ich zachowaniu zostałaby podjęta uchwała o treści identycznej co zaskarżona. Innymi słowy, chodzi o takie sytuacje, gdy popełnione przy podejmowaniu uchwały naruszenia przepisów proceduralnych nie miały wpływu na jej treść (por. M. Rzążewska, Zaskarżanie uchwał samorządu terytorialnego do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa–Zielona Góra 1997, s. 54–55; wyrok NSA z 27 stycznia 1995 r., SA/Rz 58/94, OwSS 1996/3, poz. 87). Za nieistotne naruszenie należy uznać takie, które jest mniej doniosłe w porównaniu z innymi przypadkami wadliwości, jak nieścisłość prawna czy też błąd, który nie ma wpływu na istotną treść aktu (wyrok WSA w Szczecinie z 13 kwietnia 2006 r., II SA/Sz 1174/05, Legalis nr 292731).
Nie znajdując formalnoprawnych przeszkód do rozpoznania skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach jest zobligowany rozstrzygnąć, czy słusznie Wojewoda przypisał zarzucane w rozstrzygnięciu nadzorczym uchybienia.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie stanowi ustalenie, czy Rada Miasta przekroczyła upoważnienie ustawowe z art. 12 u.c.u.s. regulując w statucie Centrum Usług Społecznych w Rudzie Śląskiej – także – kwestie nadzoru nad działalnością Centrum (§ 3 Statutu); szczegółowej organizacji Centrum (§ 14 ust. 2 Statutu); kwestii zadań i ich realizacji wykonywanych przez Dyrektora Centrum (§ 10 - § 13 Statutu); oraz zasad gospodarki finansowej (§ 16 – 18 Statutu).
Zadania pomocy społecznej w gminach wykonują jednostki organizacyjne - ośrodki pomocy społecznej lub centra usług społecznych, o których mowa w ustawie z 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych. Ustawa o pomocy społecznej nie określa struktury organizacyjnej ośrodków pomocy społecznej czy centrów usług społecznych. Ośrodki pomocy społecznej tworzone są na podstawie uchwały rady gminy, która nadaje im statut.
Natomiast rodzaj i zakres zadań, w tym usług społecznych, przekazanych do realizacji centrum oraz szczegółową organizację centrum określa statut centrum nadany przez radę gminy w drodze uchwały (art. 12 u.c.u.s.). Jak wynika z treści powołanego art. 12 ww. ustawy do kompetencji rady należy określenie w statucie centrum: 1) rodzaju i zakresu zadań przekazanych centrum do realizacji oraz 2) szczegółowej organizacji centrum. Zagadnienia wymienione w tym przepisie stanowią obligatoryjne elementy statutu, które bezwzględnie powinny zostać w nim uregulowane przez radę, co wynika z użytej przez ustawodawcę w treści tego upoważnienia formuły imperatywnej "określa". Oznacza to, z jednej strony, obowiązek realizacji w pełni upoważnienia wynikającego z treści tego przepisu ustawy, z drugiej zaś strony to, że w treści statutu nie mogą znaleźć się ani regulacje nieznajdujące uzasadnienia w normie zawierającej delegację ustawową do jej podjęcia ani też takie, które cedują na inny podmiot uprawnienie do uregulowania kwestii wskazanych w tym przepisie.
Uchwała podjęta na podstawie upoważnienia określonego w art. 12 u.c.u.s. jest aktem prawa miejscowego. Organ stanowiący musi zatem ściśle uwzględniać wytyczne zawarte w upoważnieniu ustawowym, jak również wyczerpać zakres upoważnienia ustawowego, na podstawie którego podejmuje uchwałę, w kwestiach uznanych przez ustawodawcę za istotne dla prawidłowego prowadzenia działalności centrum.
W ocenie Sądu regulacja § 10, § 11, § 12, § 13 zawarta w części III ("Organizacja Centrum") Statutu jest sprzeczna z treścią art. 12 u.c.u.s. Podobnie jak § 14 ust. 2 Statutu odwołujący się do zagadnienia szczegółowej organizacji wewnętrznej i struktury organizacyjnej Centrum oraz podziału zadań realizowanych przez poszczególne zespoły, które określa Dyrektor Centrum w Regulaminie Organizacyjnym Centrum. Jak wynika z definicji zawartej w Słowniku Języka Polskiego (https://sjp.pwn.pl) pod pojęciem "szczegółowa organizacja" należy rozumieć dokładny, zawierający wiele detali sposób zorganizowania czegoś. Szczegółowa organizacja Centrum winna być określona w sposób dokładny przez Radę w statucie, a nie przez Dyrektora Centrum w regulaminie organizacyjnym. Przepis art. 12 u.c.u.s. zawiera szczegółowe upoważnienie, określające materię, jaką pozostawiono uregulowaniu przez radę gminy. Nie daje ono radzie gminy prawa scedowania przyznanych jej kompetencji na inny podmiot. Trzeba zatem podkreślić, że na podstawie art. 12 u.c.u.s. to rada gminy została wyłącznie upoważniona do określenia "szczegółowej organizacji" centrum. Określenie struktury Centrum i jej podziału na komórki organizacyjne niższego rzędu należy do kompetencji Rady Miasta Ruda Śląska i nie może być scedowane na dyrektora tej jednostki. W konsekwencji, to statut, a nie regulamin organizacyjny, winien określać szczegółową organizację Centrum.
Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, realizując przysługujące mu kompetencje, powinien ściśle uwzględniać wytyczne zawarte w upoważnieniu ustawowym. Podejmując uchwałę stanowiącą akt prawa miejscowego Rada powinna działać tylko i wyłącznie na podstawie upoważnienia i w jego granicach, stąd też niedopuszczalnym jest podejmowanie przez Radę regulacji bez wyraźnego upoważnienia lub z jego przekroczeniem.
Tymczasem z art. 12 u.c.u.s. nie wynika, aby Rada posiada jakiekolwiek podstawy do określenia w uchwale: organów sprawujących nadzór nad działalnością Centrum Usług Społecznych (§ 3 Statutu), jak również zasad gospodarki finansowej (część IV Statutu - § 16, § 17, § 18). Treść art. 12 u.c.u.s. jest czytelna i nie zawiera tego typu upoważnienia.
Odnosząc się natomiast do trzeciego zarzutu eksponowanego w petitium skargi trzeba na wstępie przypomnieć, że z art. 1 § 2 u.s.a. wynika, że kontrola sprawowana przez sądy administracyjne nad działalnością administracji publicznej dokonywana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w jej ramach sąd administracyjny nie dokonuje oceny kontrolowanego aktu z perspektywy jego funkcjonalności, celowości, czy słuszności. Sąd administracyjny jako sąd prawa publicznego w ramach sprawowanej kontroli nad szeroko rozumianą administracją publiczną nie stosuje również klauzul generalnych (np. zasad współżycia społecznego). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga, czyli orzeka "w granicach danej sprawy". W niniejszej sprawie przedmiotem oceny Sądu stanowi rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody Śląskiego z 3 stycznia 2025 r. NR NPII.4131.1.1013.2024 na mocy której organ nadzoru stwierdził nieważność w części uchwały Rady Miasta Ruda Śląska z 28 listopada 2024 r. Nr PR.0007.199.2024 w sprawie nadania statutu Centrum Usług Społecznych w Rudzie Śląskiej. Oznacza to, że tylko ww. akty wyznaczają granice tej konkretnej sprawy. Sąd administracyjny nie może natomiast odnieść się do innych aktów normatywnych wymienionych w uzasadnieniu skargi i orzekać o ich legalności.
Rację należy jednak przyznać skarżącej i jej pełnomocnikowi w zakresie argumentów prezentowanych w uzasadnieniu skargi i omówionych na rozprawie 9 kwietnia 2025 r. co do braku jednolitości stosowania prawa przez Wojewodę, jak również wybiórczego kwestionowania w trybie nadzorczym aktów jednostek samorządu terytorialnego. Prosta czynność jaką jest zapoznanie się z dziennikiem urzędowym województwa, jak również informacjami publikowanymi w biuletynie informacji publicznej pozwala na stwierdzenie, że w obrocie prawnym funkcjonują przepisy, które na gruncie przedmiotowej sprawy zdołał skutecznie podważyć Wojewoda Śląski. Przy tym nie przekonuje Sądu argumentacja organu nadzoru zawarta w odpowiedzi na skargę, a którą warto w tym miejscu przytoczyć in extenso: "(...) na gruncie postępowania w sprawach nadzoru nad działalnością gminną nie można mówić o »utrwalonej praktyce rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym« w odniesieniu do uchwał, które nie stały się przedmiotem rozstrzygnięcia nadzorczego. Jeżeli organ nadzoru nie podjął rozstrzygnięcia nadzorczego w stosunku do jakiejś uchwały to jeszcze nie oznacza, że rozstrzygnął o jej legalności w konkretnym stanie faktycznym i prawnym. Fakt ten oznacza jedynie, że nie znalazł podstaw do wszczęcia postępowania nadzorczego w stosunku do danej uchwały (zarządzenia). Przy tym mógł się pomylić w tej kwestii, a decyzja w tym względzie nie podlega żadnej weryfikacji w trybie przewidzianym przez prawo".
Tego typu stanowisko, jak prezentowane w odpowiedzi na skargę, w oczywisty sposób podważa jednolitość systemu nadzoru oraz jednolitość stosowania środków nadzorczych niwecząc tym samym cele, którym ma służyć nadzór. Na taką okoliczność, co należy raz jeszcze podkreślić, słusznie zwracała uwagę pełnomocnik strony skarżącej w uzasadnieniu skargi oraz ustnie na terminie rozprawy. Zdaniem Sądu, konstytucyjne i ustawowe regulacje związane ze sprawowanym nadzorem przez Wojewodę oznaczają również i to, że ma być to nadzór skuteczny. Sąd zwraca przy tym uwagę na obowiązki Wojewody (o czym organ zdaje się zapominać prezentując m.in. wyżej wskazaną argumentację w odpowiedzi na skargę) – tj. w zakresie sprawowanego nadzoru nad jednostkami samorządu terytorialnego i ich doniosłość w relacji, w której jest (ma być) on wykonywany – możliwość skutecznej reakcji organu nadzoru na naruszenie prawa.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze nie jest obarczone ani naruszeniem przepisów postępowania, ani też naruszeniem prawa materialnego. Z tych wszystkich względów, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku i skargę oddalono.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI