III SA/Gl 23/24

III SA/Gl 23/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-10-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Pawlyta
Beata Machcińska /sprawozdawca/
Magdalena Jankiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6532 Sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
I GZ 174/24 - Postanowienie NSA z 2024-06-19
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2651
art. 33 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.), Asesor WSA Adam Pawlyta, Protokolant Starszy Referent Weronika Leśniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2024 r. sprawy ze skargi G. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 27 listopada 2023 r. nr SKO.FD/41.4/152/2023/21765 w przedmiocie ustanowienia zabezpieczenia na majątku na poczet przewidywanych należności z tytułu zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem oraz odsetek za zwłokę 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi G. J. (dalej "Skarżący") jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach wydana w przedmiocie zabezpieczenia na poczet przewidywanych należności z tytułu zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem oraz odsetek.
Stan sprawy przedstawia się następująco:
1. Decyzją nr [...] z dnia 9 sierpnia 2023 r., wydaną na podstawie art. 67 § 1 w związku z art. 60 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 z późn. zm., dalej "u.f.p.") oraz w związku z art. 33 § 1, § 2 pkt 2, § 3 i § 4 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2651 z późn. zm., dalej: "o.p.") oraz w związku z art. 104 § 1 i art. 107 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), Prezydent Miasta G. (dalej: "organ pierwszej instancji") zabezpieczył na majątku Skarżącego, prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "G. G.J." z siedzibą w K. przy ul. [...], na poczet przewidywanych należności z tytułu zwrotu:
1) dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem, w wysokości 322.484,68 zł (słownie: trzysta dwadzieścia dwa tysiące czterysta osiemdziesiąt cztery złote 68/100),
2) odsetek za zwłokę naliczonych na dzień wydania decyzji w wysokości 73.341,09 zł (słownie: siedemdziesiąt trzy tysiące trzysta czterdzieści jeden złotych 09/100),
w związku z zawartą ze Skarżącym umową na realizację zadania publicznego pn. "Organizacja opieki nad dziećmi do lat 3 w Żłobku [...] przy ul. [...] w G.".
Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że na podstawie ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, G. - Miasto Na Prawach Powiatu (jako Zleceniodawca) zawarło w dniu 26 sierpnia 2021 r. ze Skarżącym umowę nr [...] na realizację zadania publicznego pn. "Organizacja opieki nad dziećmi do lat 3 w Żłobku [...] przy ul. [...], [...]-[...] G.". Na realizację zadania Zleceniodawca przekazał Skarżącemu (jako Zleceniobiorcy) dotację w łącznej kwocie 353.760,00 zł. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że Zleceniobiorca nie dochował warunków określonych w § 1 ust. 8 i ust. 11 umowy, zobowiązujących go do wykonania zadania zgodnie z ofertą, z uwzględnieniem jej aktualizacji, do niepobierania od rodzica/opiekuna dziecka świadczeń pieniężnych i rzeczowych w wysokości wyższej niż to wskazano w ofercie i jej aktualizacji oraz niepobierania świadczeń niewskazanych w tych dokumentach, a także do umieszczenia w umowie zawartej z rodzicem/opiekunem dziecka informacji o wysokości pobieranych świadczeń pieniężnych i rzeczowych, zgodnej z informacją zawartą w ofercie i jej aktualizacji, co stanowiło podstawę do rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym (§ 10 ust. 1 lit. b umowy). W dniu 27 września 2022 r. przekazano Zleceniobiorcy ostateczne wezwanie do zwrotu dotacji w wysokości 322.484,68 zł wraz z odsetkami w wysokości jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania dotacji, a wobec faktu, iż wezwanie to okazało się bezskuteczne, pismem z dnia 28 kwietnia 2023 r. przesłano Zleceniobiorcy zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego, które nie zostało jeszcze ukończone.
W ocenie organu w sprawie zachodzi uzasadniona obawa, że zobowiązanie do zwrotu dotacji wraz z odsetkami nie zostanie wykonane przez Skarżącego po tym, jak decyzja określająca kwotę dotacji do zwrotu i termin naliczania odsetek stanie się ostateczna.
Organ pierwszej instancji wskazał, że decyzją z dnia 24 kwietnia 2023 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach określiło Skarżącemu dotację pobraną w nadmiernej wysokości w kwocie 22.219,77 zł, płatną w terminie 15 dni od dnia doręczenia decyzji. Mimo, iż decyzja ta jest ostateczna, Skarżący nie zapłacił wynikających z niej należności. W związku z tym konieczne było wystawienie tytułu wykonawczego i skierowanie sprawy do organu egzekucyjnego. Skarżący zaskarżył decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze złożył wniosek o wstrzymanie jej wykonania, a uzasadniając go podał, że wykonanie decyzji rodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Argumentował, iż zapłata kwoty ponad 20 tys. zł spowoduje utratę płynności finansowej i doprowadzi do upadłości prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa. Podał, że prowadzi działalność w branży żłobkowo-przedszkolnej, która doznała znacznych ograniczeń sanitarnych w związku z pandemią C0VID-19. Sytuacja jego jest nadal trudna ze względu na znaczny spadek liczby dzieci od marca 2020 r., trudności w rekrutacji dzieci z uwagi na liczne ograniczenia w funkcjonowaniu placówek oraz pracę zdalną rodziców. Stwierdził, że jego sytuacja nie ulegnie w najbliższym czasie poprawie. Na chwilę obecną skupia się on na utrzymaniu funkcjonujących miejsc pracy (na stałe zatrudnia ok. 150 osób) oraz na utrzymaniu funkcjonowania placówek, do których uczęszcza ok. 500 dzieci. Konieczność jednorazowej zapłaty kwoty ponad 20 tys. zł doprowadziłaby przedsiębiorstwo do upadku co wiązałoby się z utratą pracy 150 osób oraz pozostawieniem bez zapewnienia opieki 500 dzieci Prowadzona przez niego działalność charakteryzuje się niską marżą i obecnie notuje wynik ujemny, przy czym nie ma możliwości podnoszenia czesnego ze względu na zawarte umowy dotacyjne i sprzeciw rodziców. Powołał się też na rosnące koszty utrzymania nieruchomości, a także presję płacową ze strony pracowników. Wskazał, że zawarł układ ratalny z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, przy czym ustalone raty, a także podatki, kredyty i leasingi spłaca terminowo. Posiadane nieruchomości są obciążone hipotekami na rzecz banków, a w przedsiębiorstwie nie ma innych istotnych składników majątkowych. Powołał się również na okoliczność, iż w dwóch innych sprawach WSA w Gliwicach wydał postanowienia o wstrzymaniu zaskarżonych decyzji. Są to sprawy prowadzone pod sygn. III SA/GI 59/22 i III SA/GI 713/22. Z informacji dostępnych na stronie internetowej Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.gov.pl) wynika, że w sprawie III SA/GI 59/22 nieprawomocnym wyrokiem z dnia 7 listopada 2022 r. WSA w Gliwicach oddalił skargę Skarżącego na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 27 października 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania środków z Europejskiego Funduszu Społecznego oraz środków z budżetu krajowego wraz z odsetkami. Z uzasadnienia wyroku wynika, że chodzi o zwrot dofinansowania w łącznej kwocie 353.833,61 zł. Natomiast w sprawie III SA/GI 713/22 WSA w Gliwicach nieprawomocnym wyrokiem z dnia 19 grudnia 2022 r. uchylił decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 20 lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dofinansowania w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020.
Dalej organ pierwszej instancji wskazał, iż pismem z dnia 26 czerwca 2023 r. (sygn. akt: [...]) Prokuratura Rejonowa G.- [...] w G. zawiadomiła Prezydenta Miasta G., jako pokrzywdzonego, o przesłaniu do Sądu Rejonowego w G. aktu oskarżenia m.in. przeciwko Skarżącemu - oskarżonemu o popełnienie przestępstwa z art. 286 § 1 kk i art. 297 § 1 kk w zw. z art. 11 § 2 kk w zw. z art. 12 § 1 kk. W postępowaniu tym Skarżący jest podejrzany o to, że działając w krótkich odstępach czasu, z góry powziętym zamiarem wspólnie i w porozumieniu z inną ustaloną osobą, jako prowadzący działalność gospodarczą G. G. J., działając w celu osiągnięcia korzyści majątkowej w postaci uzyskania dotacji ze środków publicznych pochodzących z budżetu Miasta G. związanych z realizacją zadania publicznego w dziedzinie organizacji opieki nad dziećmi sprawowanej w formie żłobka, doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem Miasta G. w łącznej kwocie 422.400,00 zł poprzez przedłożenie w Urzędzie Miejskim w G. ofert zawierających w swej treści nierzetelne pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczenia dla uzyskania dotacji w postaci:
- niepobierania od rodzica/opiekuna dziecka świadczeń pieniężnych i rzeczowych w wysokości wyższej niż to wskazano w ofercie i jej aktualizacji, w sytuacji gdy wysokość opłaty miesięcznej nie obejmowała kosztów wyżywienia dziecka oraz zajęć i imprez okolicznościowych na terenie i poza terenem żłobka, terapii psychologicznej lub logopedycznej i indywidualnej,
- informacji o wysokości pobieranej opłaty za przygotowanie pakietu startowego,
- niepobierania świadczeń rzeczowych niewskazanych w ofercie, tj. pieluch i środków higieny.
Postępowanie karne dotyczy m.in. dotacji udzielonej na podstawie umowy stanowiącej przedmiot niniejszego postępowania. W postępowaniu karnym w dniu 16 czerwca 2023 r. zostało wydane postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym na mieniu Skarżącego poprzez obciążenie hipotekami przymusowymi na kwotę 20.000 zł i 422.400 zł nieruchomości położonej w K., dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...]. W kwocie zabezpieczenia 422.400 zł mieści się m.in. kwota 137.760 zł stanowiąca oszacowaną na potrzeby postępowania karnego szkodę, jaką Miasto G. poniosło w związku z doprowadzeniem przez Skarżącego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Z wydruku księgi wieczystej wynika, że wskazane wyżej hipoteki zostały wpisane w dziale IV, przy czym poprzedza ją hipoteka umowna na kwotę 619.351,20 zł na rzecz [...]Banku.
W ocenie organu pierwszej instancji z przywołanych wyżej okoliczności wynikających przede wszystkim z twierdzeń samego Skarżącego, zawartych w skardze na decyzję SKO w Katowicach z dnia 24 kwietnia 2023 r. wynika, że zachodzi realna, uzasadniona obawa, że zobowiązanie do zwrotu dotacji, stanowiącej przedmiot niniejszej decyzji wraz odsetkami, nie zostanie wykonane w czasie, gdy decyzja określająca wysokość tego zobowiązania stanie się ostateczna. Z twierdzeń Skarżącego wprost wynika, że jego sytuacja majątkowa jest zła. Prowadzi on przedsiębiorstwo na dość dużą skalę, zatrudniając ok. 150 pracowników, a jednocześnie podnosi, że jednorazowa zapłata kwoty ponad 20 tys. zł może spowodować jego upadłość. Posiada rozłożone na raty zaległości w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Toczą się przeciwko niemu postępowania administracyjne dotyczące zwrotu dofinansowania udzielonego przez Zarząd Województwa Śląskiego. Został postawiony w stan oskarżenia w związku z doprowadzeniem Miasta G. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w postaci udzielenia mu dotacji.
2. W odwołaniu od ww. decyzji organu pierwszej instancji Skarżący wniósł o jej uchylenie oraz o przeprowadzenie dowodu ze wskazanych dokumentów.
Zdaniem Skarżącego organ pierwszej instancji nie wykazał przesłanek uzasadniających wydanie decyzji o zabezpieczeniu.
3. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej "organ odwoławczy") decyzją z dnia 27 listopada 2023 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że w sprawach o zabezpieczenie nie stosuje się przepisów o wszczęciu postępowania w formie postanowienia oraz o obowiązku zawiadomienia strony o wszczęciu postępowania. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji jest przepis art. 33 o.p., z którego wynika, że zobowiązanie podatkowe przed terminem płatności może być zabezpieczone na majątku podatnika, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że nie zostanie ono wykonane, a w szczególności gdy podatnik trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym lub dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą utrudnić lub udaremnić egzekucję.
Uzasadniając istnienie przesłanek zabezpieczenia, organ odwoławczy podniósł, że w sprawie nie ulega wątpliwości, że przed organem pierwszej instancji toczy się postępowanie w sprawie określenia wysokości kwoty dotacji do zwrotu za okres od 1 września 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. w związku umową nr [...] na realizację zadania pn. "Organizacja opieki nad dziećmi do lat 3 w Żłobku [...] przy ul. [...] w G.". Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji co do dopuszczalności dokonania zabezpieczenia przed ustaleniem ostateczną decyzją wysokości dotacji do zwrotu. Organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że przedmiotowe zobowiązania nie uległy przedawnieniu, gdyż, co do zasady, roszczenia o zwrot dotacji przedawniają się z upływem 5 lat, na zasadach określonych w dziale III Ordynacji podatkowej.
Natomiast w odniesieniu do spełnienia przesłanki uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania, organ odwoławczy stwierdził, że organ pierwszej instancji zbadał, czy brak zabezpieczenia może pozbawić wierzyciela publicznego zaspokojenia należnych od podatnika zobowiązań podatkowych. Zasadnie oparł się na twierdzeniach samego Skarżącego zawartych w skardze z dnia 27 kwietnia 2023 r., wniesionej do WSA w Gliwicach na wcześniejszą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 24 lutego 2023 r. orzekającą o zwrocie dotacji w kwocie ponad 22.219,77 zł. Skarżący, wnosząc o wstrzymanie wykonania tej decyzji, opisał bowiem sytuację finansową prowadzonej przez siebie firmy. Wskazał, że wykonanie decyzji rodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Podał, że zapłata kwoty ponad 20.000,00 zł spowoduje utratę płynności finansowej i doprowadzi do upadłości prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa. Podniósł, że prowadzi działalność w branży żłobkowo-przedszkolnej, która doznała znacznych ograniczeń sanitarnych w związku z pandemią C0VID-19. Skarżący wyjaśnił, że jego sytuacja jest nadal trudna ze względu na znaczny spadek liczby dzieci od marca 2020 r. i trudności w rekrutacji dzieci. Uznał jednocześnie, że jego sytuacja nie ulegnie w najbliższym czasie poprawie. W konkluzji stwierdził, że konieczność jednorazowej zapłaty kwoty ponad 20.000,00 zł doprowadziłaby przedsiębiorstwo do upadku. Ponadto Skarżący powołał się na fakt, iż w dwóch innych sprawach WSA w Gliwicach wydał postanowienia o wstrzymaniu zaskarżonych decyzji (sygn. akt III SA/Gl 59/22 i III SA/Gl 713/22).
Mając na uwadze powyższe, organ pierwszej instancji słusznie uznał, że istnieje realna obawa, że zobowiązanie podatkowe (zwrot dotacji publicznej) nie zostanie wykonane. Ustalono także, że w związku z wszczętym wobec Skarżącego postępowaniem karnym przez Prokuraturę Rejonową G.- [...] w G., w dniu 16 czerwca 2023 r. zostało wydane postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym na mieniu Skarżącego poprzez obciążenie jego nieruchomości hipotekami przymusowymi na kwotę 20.000 zł i 422.400,00 zł. Z księgi wieczystej wynika, że nieruchomość jest już obciążona hipoteką umowną na kwotę 619.351,20 zł na rzecz [...]Banku.
Dodatkowo Prezydent Miasta G. w piśmie z dnia 10 października 2023 r. podał, iż po wydaniu zaskarżonej decyzji otrzymał zajęcie innej wierzytelności pieniężnej skierowane do Naczelnika Urzędu Skarbowego K.-[...], z którego wynika, że Skarżący nie zapłacił na rzecz Prezydenta Miasta Z. kwoty około 7.350,00 zł, co potwierdza, że Skarżący nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym.
Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji słusznie przyjął, że istnieje uzasadniona obawa co do skuteczności przeprowadzenia egzekucji, bez uprzedniego zabezpieczenia zwrotu dotacji.
4. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1) przepisów postępowania, tj. art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez powołanie się przez organ na ustalenia dokonane w innym postępowaniu, pomimo że organ winien poczynić ustalenia własne, a nie powoływać się na stanowisko strony zaprezentowane w innym postępowaniu, któremu zresztą organ nie dał wiary. Skarżący zarzucił również, iż organ w zasadzie nie odniósł się do argumentów podniesionych w odwołaniu, a jedynie w sposób lakoniczny potwierdził prawidłowość stanowiska Prezydenta Miasta G.;
2) przepisów prawa materialnego, tj. art. 33 o.p. poprzez uznanie, że zachodzą przesłanki do zabezpieczenia zobowiązania na majątku Skarżącego, podczas gdy przesłanki te nie zostały chociażby uprawdopodobnione w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez Prezydenta Miasta G. oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze.
Skarżący zarzucił, iż ani Prezydent Miasta G., ani organ odwoławczy nie dokonały jakichkolwiek ustaleń własnych w ramach postępowania administracyjnego. Tymczasem art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. stanowią, że to organ jest zobowiązany zebrać i rozpoznać materiał dowodowy sprawy w toku administracyjnego postępowania dowodowego.
Skarżący zarzucił, iż organ nie powołał się na przesłanki wymienione literalnie w treści przepisu art. 33 § 1 o.p. Organ w ogóle nie dokonał oceny sytuacji majątkowej Skarżącego, co czego był zobowiązany. TK w wyroku z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt SK 40/12 wskazał, że punktem odniesienia oceny decyzji o zabezpieczeniu jest jej uzasadnienie, które musi zawierać co najmniej podstawowe dane o aktualnej sytuacji majątkowej (w ramach której wskazać należy chociaż źródła i wysokość średnich miesięcznych dochodów i obciążeń podatnika) i życiowej podatnika (w kontekście przede wszystkim środków koniecznych na zapewnienie bytu osobom pozostającym na utrzymaniu strony). Zasadne jest również zobrazowanie sytuacji majątkowej podatnika i jego rzetelności w wywiązywaniu się z obowiązków fiskalnych w oparciu o deklaracje i zeznania podatkowe posiadane przez organ podatkowy.
W ocenie Skarżącego uzasadnienie decyzji nie zawiera jakichkolwiek konkretnych danych o jego sytuacji majątkowej. Organ powołał się jedynie na ogólnikowe twierdzenia Skarżącego zawarte w skardze do WSA, lecz pominął okoliczność, że WSA nie wstrzymał wykonania w/w decyzji, a więc sytuacja majątkowa Skarżącego nie jest tak trudna, jak przedstawia to organ. Zwrócił uwagę na stanowisko organu w postępowaniu [...], gdzie Skarżący, z powołując się na analogiczne przesłanki, złożył wniosek o udzielenie ulgi, lecz wniosek ten został zwrócony bez rozpoznania.
Skarżący podniósł, iż organ, powołując się na fakt, iż w sprawach III SA/Gl 59/22 i III SA/Gl 713/22 WSA w Gliwicach wydał postanowienia o wstrzymaniu zaskarżonych decyzji, powinien zwrócić uwagę, że WSA opierał się na stanie faktycznym z 2022 r. W sprawie organ zobowiązany był ustalić sytuację finansową i majątkową Skarżącego na dzień wydania decyzji, tj. drugą połowę 2023 r., czego w ogóle nie uczynił. Co istotne powinny to być ustalenia i analizy własne organu.
Zdaniem Skarżącego można zaryzykować twierdzenie, iż organ wydał decyzję bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga okazała się uzasadniona.
Kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlega decyzja organu odwoławczego z dnia 27 listopada 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o zabezpieczenie na majątku Skarżącego kwot przewidywanych należności z tytułu zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem wraz z odsetkami.
W kontrolowanej sprawie organy wywodziły okoliczność zaistnienia "uzasadnionej obawy" głównie faktu, iż to Skarżący, w skardze wniesionej do WSA w Gliwicach na wcześniejszą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 24 kwietnia 2023 r. orzekającą o zwrocie dotacji w kwocie ponad 22.219,77 zł oraz we wniosku wstrzymanie wykonania tej decyzji, opisał sytuację finansową prowadzonej przez siebie firmy jako bardzo trudną. Ponadto organy powołały się na okoliczność braku dobrowolnej zapłaty przez Skarżącego zobowiązania wynikającego z ww. ostatecznej decyzji organu odwoławczego oraz wydania przez Prokuraturę Rejonową G.- [...] w G. w dniu 16 czerwca 2023 r. postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym poprzez obciążenie hipotekami przymusowymi na kwotę 20.000 zł i 422.400,00 zł nieruchomości Skarżącego, która, co wynika z księgi wieczystej, jest już obciążona hipoteką umowną na kwotę 619.351,20 zł na rzecz [...]Banku.
Zgodnie z art. 33 § 1, § 2 pkt 1, 2 i 3, § 3 i § 4 pkt 2 o.p. zobowiązanie podatkowe przed terminem płatności może być zabezpieczone na majątku podatnika, a w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim także na majątku wspólnym, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że nie zostanie ono wykonane, a w szczególności gdy podatnik:
- trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań o charakterze publicznoprawnym lub
- dokonuje czynności polegających na zbywaniu majątku, które mogą utrudnić lub udaremnić egzekucję. W przypadku zabezpieczenia na majątku wspólnym małżonków przepis art. 29 § 2 stosuje się odpowiednio (§ 1).
Zabezpieczenia w ww. okolicznościach można dokonać również w toku postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej, przed wydaniem decyzji: ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego, określającej wysokość zobowiązania podatkowego, określającej wysokość zwrotu podatku (§ 2 pkt 1, 2 i 3).
W przypadku, o którym mowa w § 2 pkt 2, zabezpieczeniu, z zastrzeżeniem art. 54 § 1 pkt 1, podlega również kwota odsetek za zwłokę należnych od zobowiązania na dzień wydania decyzji o zabezpieczeniu (§ 3).
W przypadku, o którym mowa w § 2, organ podatkowy na podstawie posiadanych danych co do wysokości podstawy opodatkowania określa w decyzji o zabezpieczeniu:
1) przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego, jeżeli zabezpieczenie następuje przed wydaniem decyzji, o której mowa w § 2 pkt 1;
2) przybliżoną kwotę zobowiązania podatkowego oraz kwotę odsetek za zwłokę należnych od tego zobowiązania na dzień wydania decyzji o zabezpieczeniu, jeżeli zabezpieczenie następuje przed wydaniem decyzji, o której mowa w § 2 pkt 2 (§ 4).
Uregulowane w art. 33 o.p. postępowanie zabezpieczające jest postępowaniem szczególnym, którego głównym celem jest zabezpieczenie skuteczności przyszłej egzekucji zobowiązania. Jest to postępowanie pomocnicze w stosunku do postępowania egzekucyjnego. Zabezpieczenie ma stanowić gwarancję, że zobowiązanie zostanie w przyszłości wykonane. Decyzja o zabezpieczeniu nie zastępuje decyzji określającej wysokość zobowiązania. Decyzja zabezpieczająca uprawdopodabnia jedynie wysokość zobowiązania (zaległości). Nie rozstrzyga sprawy co do istoty, ponieważ nie przesądza treści przyszłej decyzji określającej wysokość zobowiązania. W decyzji o zabezpieczeniu organ podatkowy opiera się na "posiadanych danych" - które, co do zasady, będą podlegać odrębnej weryfikacji w toku postępowania wymiarowego. W orzecznictwie prezentowane jest stabilne stanowisko, że określenie w decyzji o zabezpieczeniu przybliżonej kwoty zobowiązania ma charakter informacyjny w tym znaczeniu, że wskazuje kwotę podlegającą zabezpieczeniu na majątku zobowiązanego. W szczególności nie oznacza to, że jest to kwota rzeczywiście obciążająca go, to określi bowiem dopiero decyzja wymiarowa. Istotą tej decyzji jest dokonanie zabezpieczenia, a nie rozstrzyganie co do wysokości zobowiązania.
Nie można wiązać przesłanek zabezpieczenia wykonania zobowiązań podatkowych z przesłankami określenia wysokości zobowiązania podatkowego (wymiaru podatku). Są to dwie odrębne instytucje prawa, które nie mają wspólnego zakresu przedmiotowego (zob. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2024 r. I FSK 2417/21).
Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, w sprawie organy prawidłowo wskazały przybliżoną kwotę do zwrotu dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w wysokości 322.484,68 i kwotę odsetek za zwłokę.
Organy, powołując się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, wskazały, że Skarżący (jako Zleceniobiorca) nie dochował warunków określonych w § 1 ust. 8 i ust. 11 umowy na realizację zadania publicznego ([...]), zobowiązujących go do niepobierania od rodzica/opiekuna dziecka świadczeń pieniężnych i rzeczowych w wysokości wyższej niż to wskazano w ofercie i jej aktualizacji oraz niepobierania świadczeń niewskazanych w tych dokumentach, a także do umieszczenia w umowie zawartej z rodzicem/opiekunem dziecka informacji o wysokości pobieranych świadczeń pieniężnych i rzeczowych, zgodnej z informacją zawartą w ofercie i jej aktualizacji - co stanowiło podstawę do rozwiązania umowy ze skutkiem natychmiastowym.
Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu wydanej decyzji szczegółowo i obszernie wyjaśnił jakie okoliczności faktyczne uzasadniały stanowisko, że Skarżący nie dochował warunków umowy na realizację zadania publicznego. Powołał się na złożone przez Skarżącego w dniu 27 stycznia 2022 r. sprawozdanie częściowe z realizacji zadania za okres 01.09.-31.12.2021 r., na złożone przez Skarżącego korekty do tego sprawozdania oraz dołączone dokumenty (m.in. umowy z rodzicami), których analiza upoważniła do stwierdzenia, że od rodziców/opiekunów dzieci pobierane były opłaty wyższe niż to wynikało z zawartej pomiędzy Zleceniodawcą a Zleceniobiorcą umowy. Mianowicie poza miesięczną opłatą za czesne w wysokości 709,00 zł i jednorazową opłatą za pakiet startowy w wysokości 300,00 zł rodzice ponosili osobno opłatę za wyżywienie. Z umów zawartych z rodzicami wynika, iż opłata miesięczna w wysokości 709 zł nie zawiera kosztów wyżywienia i w tym zakresie miała zostać podpisana odrębna umowa z rodzicem. Organ pierwszej instancji wskazał, iż ta niedozwolona praktyka została potwierdzona przez pracowników Skarżącego, którzy poinformowali, że oprócz miesięcznej opłaty za pobyt, która jest wpłacana na konto Zleceniobiorcy, uiszczana była osobna opłata za wyżywienie, wpłacana na konto firmy cateringowej.
Organ pierwszej instancji podał, że w związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami umowa na realizację zadania ([...]) została rozwiązana ze skutkiem natychmiastowym, o czym Skarżący został powiadomiony w dniu 22 czerwca 2022 r. Następnie został wezwany do zwrotu dotacji wysokości 322.484,68 zł wraz z odsetkami jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania dotacji, a wobec faktu, iż wezwanie to okazało się bezskuteczne, pismem z dnia 28 kwietnia 2023 r. przesłano Skarżącemu zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego, które nie zostało jeszcze ukończone.
Skarżący nie przedstawił w skardze argumentów podważających te ustalenia.
Przesłanką zabezpieczenia jest uzasadniona obawa niewykonania zobowiązania.
W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt III FSK 695/23 stwierdzono, że "Nie jest zatem wystarczające stwierdzenie jakiejkolwiek obawy w odniesieniu do wykonania zobowiązania podatkowego, lecz takiej, która ma wymiar kwalifikowany poprzez jej uzasadnienie. Ustalenie całokształtu okoliczności, które należy brać pod uwagę przy ocenie zaistnienia kwalifikowanej obawy niewykonania zobowiązania podatkowego jest istotne z uwagi na to, iż prawodawca posłużył się w tym przypadku zwrotem kategorycznym, wskazując, że stan ten zachodzi, a nie jest jedynie stanem potencjalnym". Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, iż w orzecznictwie tego Sądu podkreśla się konieczność uwzględnienia całokształtu okoliczności, które należy brać pod uwagę przy ocenie zaistnienia przesłanki uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania podatkowego, które to ustalenie nie może oznaczać dowolności. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2023 r., sygn. akt I FSK 843/23 przyjęto więc, w oparciu o orzecznictwo tego Sądu, że "Ustalenie to nie może oznaczać przy tym dowolności, lecz powinno być dokonane na podstawie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych. Istotne jest zwłaszcza ustalenie sytuacji finansowej podatnika, w tym wielkości jego majątku mogącego pokryć ewentualne przyszłe zobowiązania publicznoprawne. Konieczne jest także ustalenie, że zobowiązania finansowe wobec budżetu państwa pozostają w takiej proporcji w stosunku do posiadanego majątku, że zaspokojenie określonych decyzjami wymiarowymi zobowiązań podatkowych dobrowolnie bądź w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie będzie utrudnione lub udaremnione"
Zdarzenia w postaci trwałego nieuiszczania wymagalnych zobowiązań publicznoprawnych lub zbywanie majątku są tylko przykładami zachowań wskazujących na istnienie powyższej ustawowej przesłanki. Oznacza to, że organy podatkowe mogą za pomocą wszelkich okoliczności i dowodów wykazywać, że istnieje groźba niewykonania zobowiązania podatkowego w przyszłości, przy czym uzasadniona obawa musi istnieć w chwili rozstrzygania w przedmiocie zabezpieczenia. W konkretnym przypadku do uznania organu podatkowego pozostawiono stwierdzenie, czy istnieje obawa niewykonania zobowiązania podatkowego. Organ powinien zatem uprawdopodobnić, że podatnik z uwagi na swój stan majątkowy nie będzie w stanie uiścić należnego podatku.
Należy zgodzić się z zarzutami Skarżącego, że w niniejszej sprawie organy nie wykazały w wystarczający sposób istnienia przesłanki zabezpieczenia -uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania.
Wprawdzie określone w art. 33 § 1 o.p. zdarzenia w postaci trwałego nieuiszczania wymagalnych zobowiązań publicznoprawnych lub zbywanie majątku są tylko przykładami zachowań wskazujących na zaistnienie ustawowej przesłanki dokonania zabezpieczenia, lecz stanowią jednocześnie ustawowe kryterium przy ocenie innych okoliczności, których wystąpienie pozwala na stwierdzenie ww. przesłanki.
Mimo że zwrot "trwałe nieuiszczanie wymagalnych zobowiązań" nie został zdefiniowany w ustawie, to za trafny uznać należy pogląd, że określa on stan, w którym zobowiązania nie są wykonywane, a jednocześnie, na podstawie informacji o sytuacji ekonomicznej dłużnika wiadomo, że nie będzie on miał w dającej się przewidzieć przyszłości środków na wykonanie zobowiązań (B. Brzeziński, M. Kalinowski, A. Olesińska, M. Masternak, J. Orłowski: Ordynacja Podatkowa, Komentarz, Toruń 2007, str. 292).
Natomiast okoliczność zbywania przez podatnika majątku uzasadnia obawę, że zobowiązanie podatkowe może nie zostać wykonane, w szczególności wtedy, gdy dochodzi do uszczuplenia jego majątku, co utrudni lub uniemożliwi ewentualną egzekucję.
Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 19 marca 2024 r., I FSK 2161/23 obydwie ww. przesłanki ustawowe, wskazujące, że zachodzi "uzasadniona obawa", iż zobowiązanie podatkowe nie zostanie wykonane, odnoszą się jednoznacznie do sfery "majątkowej" podatnika. Ich stwierdzenie czyni zatem zabezpieczenie wykonania zobowiązania podatkowego uzasadnionym, skoro sytuacja majątkowa podatnika jest już na tyle niedobra, że trwale nie uiszcza on wymagalnych zobowiązań publicznoprawnych, albo - poprzez uszczuplanie majątku - może dojść do utrudnienia lub uniemożliwienia ewentualnej egzekucji. Oznacza to, że określona w art. 33 § 1 o.p. przesłanka do wydania decyzji o zabezpieczeniu wykonania zobowiązania podatkowego, jaką jest uzasadniona obawa, że zobowiązanie podatkowe nie zostanie wykonane, ma miejsce wówczas, gdy organ podatkowy wykaże, że majątek podatnika, w kontekście przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego, z uwzględnieniem ewentualnych odsetek za zwłokę, jest w takiej kondycji, lub - w wyniku działań podatnika - może być w takiej kondycji, że brak zabezpieczenia może pozbawić wierzyciela publicznego, jakim jest organ podatkowy, zaspokojenia należnych od podatnika zobowiązań podatkowych (wyrok NSA z 26 maja 2015 r., sygn. akt I FSK 538/14).
Powołane wyżej poglądy NSA, które Sąd uznaje za własne, choć wyrażone zostały na gruncie postępowań podatkowych, należy uwzględnić również w niniejszej sprawie, gdzie organy wydały kontrolowane decyzje na podstawie art. 33 o.p.
W sprawie organy nie ustaliły jaki jest stan majątkowy Skarżącego, który przecież prowadzi działalność gospodarczą. Oparły się przede wszystkim na informacjach samego Skarżącego podanych w innym postępowaniu w celu uzyskania orzeczenia o wstrzymaniu wykonalności decyzji. Nie poczyniły zaś własnych ustaleń. Zauważyć należy, iż Skarżący, informując o swojej sytuacji finansowej, wskazał, że ustalone z ZUS raty, a także podatki, kredyty i leasingi spłaca terminowo. To, że Skarżący dobrowolnie nie uregulował zobowiązania wynikającego z innej, wcześniejszej decyzji organu odwoławczego, czy wskazanych przez organ odwoławczy należności objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi przez Prezydenta Miasta Z. (nie wiadomo z jakiego tytułu), nie przesądza, że Skarżący trwale nie uiszcza wymagalnych zobowiązań publicznoprawnych. Również okoliczność, że nieruchomość Skarżącego jest obciążona hipotekami oraz że wobec Skarżącego wszczęto postępowanie karne związane pobraniem dotacji, w świetle powyższych rozważań, nie stanowi o wystąpieniu przesłanki uzasadnionej obawy niewykonania zobowiązania zwrotu kwoty dotacji wraz z odsetkami.
Jak już Sąd podniósł, istotne jest to, że organ nie ustalił aktualnej sytuacji majątkowo-finansowej Skarżącego w odniesieniu do wysokości przewidywanego zobowiązania wraz z odsetkami, co czego był zobowiązany. Sąd zwrócił uwagę, iż organ pierwszej instancji nie wezwał Skarżącego do złożenia oświadczenia o nieruchomościach oraz prawach majątkowych, które mogą być przedmiotem hipoteki przymusowej i rzeczach ruchomych oraz zbywalnych prawach majątkowych, które mogą być przedmiotem zastawu skarbowego, nie przeanalizował zeznań rocznych Skarżącego.
Jeżeli bowiem majątek przedsiębiorstwa jest na tyle pokaźny, że może zaspokoić zobowiązania z nawiązką, to prawdopodobieństwo niewykonania zobowiązania nie zachodzi lub jest niewielkie. (por. wyrok NSA z 30 czerwca 2021 r., I FSK 596/21). Przewidywana bowiem wysokość zobowiązania oraz jego charakter nie mogą stanowić wystarczającej podstawy zastosowania zabezpieczenia, o ile nie zostanie wykazane, że w zestawieniu z sytuacją majątkową strony zachodzi uzasadniona obawa niewykonania zobowiązania podatkowego także w ramach postępowania egzekucyjnego, na co wskazuje treść art. 33 § 1 p.p. Wskazane w tym przepisie zdarzenia w postaci trwałego nieuiszczania wymagalnych zobowiązań publicznoprawnych lub zbywanie majątku są wprawdzie tylko przykładami zachowań wskazujących na zaistnienie powyższej ustawowej przesłanki, lecz stanowią jednocześnie ustawowe kryterium przy ocenie innych okoliczności, których zaistnienie pozwala na stwierdzenie tejże przesłanki (por. wyrok NSA z 25 marca 2021 r., I FSK 673/19).
Trybunał Konstytucyjny w ww. wyroku z 8 października 2013 r. (SK 40/12) wskazał, że choć zabezpieczenie docelowo ma zapewnić spełnienie przez podatnika obowiązku płynącego z art. 84 Konstytucji, to jednak stosowane jest na etapie, kiedy byt i zakres tego obowiązku są jedynie prawdopodobne, a nie - pewne i ostateczne. Wynika z tego, że organy skarbowe mają obowiązek nie tylko wykazać - z powołaniem na konkretne elementy sytuacji podatnika, zwłaszcza jego kondycji majątkowej - że istnieje prawdopodobieństwo jego niewypłacalności, lecz także powinny ujawnić w uzasadnieniu decyzji zabezpieczającej powody zastosowania zabezpieczenia. Oznacza to, że instytucja zabezpieczenia powinna być stosowana w sposób rozważny i racjonalny.
Rozpoznając sprawę ponownie, organ będzie zobowiązany uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną.
W sprawie konieczna jest ocena sytuacji majątkowo-finansowej Skarżącego i odniesienie jej do wysokości przewidywanego zobowiązania wraz z odsetkami. W szczególności, czy i jakie Skarżący posiada aktywa, w tym nieruchomości, środki transportu, jakie uzyskuje dochody w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (bądź czy wykazuje stratę) i jakie poczynił działania, np. operacje finansowe, które mogły mieć wpływ na uszczuplenie stanu majątkowego, czy reguluje terminowo zobowiązania publicznoprawne.
Mając powyższe na względzie, zasadne okazały się zarzuty skargi, w których, wytykając braki w ustaleniach dotyczących sytuacji majątkowej Skarżącego, wskazano na naruszenie art. 7 i 77 k.p.a., co skutkowało także naruszeniem art. 33 § 1 o.p.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z póżn. zm.; zwana dalej: "p.p.s.a."), uchylił zaskarżoną decyzję.
O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł, obejmującą uiszczony wpis sądowy od skargi.