III SA/GL 631/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję ZUS odmawiającą umorzenia należności składkowych z powodu niewyjaśnienia przez organ kwestii przedawnienia tych należności.
Skarżąca H. G. wniosła o umorzenie należności z tytułu składek ZUS na łączną kwotę ponad 383 tys. zł. Prezes ZUS odmówił umorzenia, uznając, że nie wystąpiły przesłanki do umorzenia ani całkowitej nieściągalności należności, a także nie wykazano, że spłata wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. WSA w Gliwicach uchylił decyzję ZUS, wskazując na brak wyczerpującego wyjaśnienia przez organ kwestii przedawnienia składek, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Sprawa dotyczyła skargi H. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która odmówiła umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także odsetek za zwłokę, na łączną kwotę 383.317,14 zł. Organ ZUS odmówił umorzenia, argumentując, że nie wystąpiły przesłanki do uznania należności za nieściągalne ani nie wykazano, że spłata naraziłaby gospodarstwo domowe skarżącej na brak środków do życia. ZUS ustalił sytuację majątkową skarżącej i jej męża, wskazując na dochody i zobowiązania. Skarżąca zarzuciła błędną ocenę sytuacji majątkowej i niemożność uregulowania zadłużenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd uznał, że ZUS nie wyjaśnił w sposób wystarczający kwestii przedawnienia składek, które obejmują okres od 2003 do 2021 roku. Brak precyzyjnego wskazania, kiedy i w jakim zakresie bieg terminu przedawnienia został zawieszony lub przerwany, uniemożliwił sądowi kontrolę legalności decyzji. Sąd podkreślił, że umorzeniu mogą podlegać jedynie istniejące zobowiązania, a przedawnione należności wygasają. W związku z tym, organ powinien dokładnie zbadać i wykazać, które należności nie uległy przedawnieniu, uwzględniając przy tym przepisy dotyczące zawieszenia biegu terminu przedawnienia oraz ewentualne zabezpieczenia hipoteczne.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, organ nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności, w szczególności kwestii przedawnienia należności, co uniemożliwiło merytoryczną ocenę wniosku.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organ ZUS nie wykazał w sposób wyczerpujący, że należności składkowe nie uległy przedawnieniu. Brak precyzyjnego wyjaśnienia kwestii zawieszenia i przerwania biegu terminu przedawnienia dla poszczególnych należności stanowi naruszenie przepisów postępowania.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (21)
Główne
u.s.u.s. art. 83 § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 28 § 2 i 3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 28 § 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 32
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 24 § ust. 4
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 24 § ust. 5a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 24 § ust. 5b
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Pomocnicze
Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne art. 3 § ust. 1
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych art. 93 § ust. 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i 2
p.p.s.a. art. 145 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców art. 27
Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw art. 1 § pkt 9 lit. a
u.s.u.s. art. 31
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 29 § ust. 1a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewystarczające wyjaśnienie przez organ ZUS kwestii przedawnienia należności składkowych.
Godne uwagi sformułowania
Organ w przedmiotowej sprawie nie wyjaśnił kwestii przedawnienia składek objętych zaskarżoną decyzją. Decyzja organu jest w tym przedmiocie lakoniczna, a przy tym nie znajduje poparcia w przedłożonych Sądowi aktach sprawy. Merytoryczna decyzja w przedmiocie wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek (...) może być wydana wyłącznie w przypadku należności istniejących, czyli takich, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast merytoryczne rozstrzyganie w sytuacji, gdy zobowiązania nie ma, bo np. wygasło wskutek przedawnienia.
Skład orzekający
Anna Apollo
przewodniczący
Małgorzata Herman
sprawozdawca
Marzanna Sałuda
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przedawnienia należności składkowych ZUS oraz obowiązków organu w zakresie wyjaśniania tej kwestii w postępowaniu o umorzenie."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wniosku o umorzenie należności, a nie ogólnego ustalania przedawnienia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy istotnego zagadnienia przedawnienia należności ZUS, które może mieć znaczenie dla wielu przedsiębiorców i osób ubezpieczonych. Pokazuje, jak ważne jest prawidłowe udokumentowanie przez organ zawieszenia biegu terminu przedawnienia.
“Czy ZUS może dochodzić przedawnionych składek? Sąd wyjaśnia kluczowe błędy organu.”
Dane finansowe
WPS: 383 317,14 PLN
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Gl 631/23 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2023-11-07 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-08-01 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Anna Apollo /przewodniczący/ Małgorzata Herman /sprawozdawca/ Marzanna Sałuda Symbol z opisem 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a ustaw Hasła tematyczne Ubezpieczenie społeczne Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 2000 art. 7, art. 8, art. 77, art. 80, art. 107 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j. Dz.U. 2022 poz 1009 art. 24 ust. 4, art. 31 Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Referent Magdalena Janik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2023 r. sprawy ze skargi H. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 czerwca 2023 r. nr 1282/2023 (340000/71/157731/2023 RSU) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją nr 1282/23 (340000/71/157731/2023/RSU), z dnia 7 czerwca 2023 r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ) na podstawie I. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1009, dalej: u.s.u.s.), odmówił H. G. (dalej: strona, skarżąca) umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek, odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 383.317,14 zł, w tym na: a) ubezpieczenia społeczne - za okres od 05.2003 r. od 07.2003 r., od 11.2003 r. do 02.2021 r. w kwocie łącznej 264.239,18 zł, w tym z tytułu: składek- 131.795,38 zł, odsetek- 129.303,00 zł, opłaty dodatkowej - 3.000,00 zł i kosztów upomnienia- 140,80 zł; b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 03.2003 r. do 05.2003 r., od 08.2003 r. do 11. 2003 r., od 01.2004 r. do 03.2004 r., od 05.2004r. do 03.2007 r., od 05.2007 r. do 05.2008 r., od 12.2008 r. do 02.2009 r., od 04.2009 r. do 03.2016 r., od 05.2016 r. do 06.2021 r. w kwocie łącznej 100.787,26 zł, w tym z tytułu: składek - 51.740,46 zł, odsetek -48.238,00 zł, opłaty dodatkowej 800,00 zł, kosztów upomnienia -8,80 zł; c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres 2003. r. do 05.2003 r., od 07.2003 r. do 02.2006 r., od 04.2006r. do 10.2006 r., od 12.2006 r. do 05.2007 r., 07.2007 r., od 09.2007 r. do 03.2018 r. w kwocie łącznej 18.290,70 zł, w tym z tytułu: składek - 8.579,50 zł, odsetek- 9.476,00 zł, opłaty dodatkowej - 200,00 zł, kosztów upomnienia - 35,20 zł. II. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 dalej: rozporządzenie): odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 376.979,19 zł, w tym na: a) ubezpieczenia społeczne - za okres od 05.2003 r. do 07.2003 r., od 11.2003 r. do 02.2021r. w kwocie łącznej 260.175,71 zł, w tym z tytułu: składek-131.032,91 zł, odsetek- 126.002,00 zł, opłaty dodatkowej 3.000,00 zł oraz kosztów upomnienia -140,80 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 03.2003 r. do .05.2003 r., od 08.2003 r. do 11. 2003r. ,01.2004 r. do 03.2004 r., od 05.2004 r. do 03.2007 r., od 05.2007 r. do 05.2008r., od 12.,2008 r. do 02.2009 r., od 04.2009r. do 03.2016 r. od 05.2016r. do 06.2021r. w kwocie łącznej 99.452,26 zł w tym z tytułu:. składek-51.740,46 zł, odsetek -46.903,00 zł, opłaty dodatkowej - 800,00 zł, kosztów upomnienia - 8,80 zł, c) Fundusz Pracy - za okres od 04.2003 r. do 05.2003 r., od 07.2003 r. do 02.2006 r., od 04.2006 r. do 10.2006 r., od 12.2006 r. do 05.2007 r., 07/2007 r., od 09.2007 r.do 03.2018 r. w kwocie łącznej 17.351,22 zł, w tym z tytułu: składek-8.279,02 zł, odsetek-8.837,00 zł, opłaty dodatkowej - 200,00 zł i kosztów upomnienia - 35,20 zł. Odsetki wyliczono na dzień wpływu wniosku o umorzenie tj. 6 kwietnia 2023 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że strona, w 6 kwietnia 2023 r. złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Organ po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia, zaskarżoną decyzją z 7 czerwca 2023 r., odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ: - nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 3 u.s.u.s.; - wnioskodawca nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego; Organ ustalił, że skarżąca z dniem 21 czerwca 2021 r. wyrejestrowała prowadzoną działalność gospodarczą i obecnie pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.245,64 zł netto. Prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, który uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 1.700,00 zł netto. Organ ustalił, że mąż skarżącej zgłoszony jest do ubezpieczeń społecznych jako osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę z podstawą wysokości wymiaru składek do ubezpieczeń społecznych w wysokości: w 03.2023 r. 4.400,00 zł brutto tj. 3.122,24 zł netto, w 04.2023 r. 4.407,39 zł brutto, tj. 3.137,39 zł netto, a ponadto pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy w kwocie 1.490,54 zł brutto tj. 1.356,39 zł netto. Z oświadczenia skarżącej wynika, że ponosi koszty utrzymania z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 2.700,00 zł. Posiada bieżące zobowiązanie podatkowe w kwocie 700,00 zł. Zadłużenie z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie 30.000,00 zł, z miesięczną ratą 1.000,00 zł. Wskazane należności spłacane są w ratach w łącznej wysokości 1.700,00 zł. Skarżąca jest właścicielem domu o pow. 200 m2, położonego w miejscowości G. Zgodnie z Ewidencją Ksiąg Wieczystych figuruje jako właściciel nieruchomości- rola, teren niezabudowany, oznaczony nr [...], na którym Zakład dokonał zabezpieczenia nieopłaconych składek ZUS poprzez wpis do hipoteki. W Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców nie figuruje Pani jako właściciel środków transportu. Organ stwierdził, że zgodnie z art. 24 u.s.u.s nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być dochodzone. Zgodnie z przepisami ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie od 24 listopada 1998 r. do 31 grudnia 2011 r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W związku z uchwaleniem ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, której przepisy weszły w życie z dniem 1 stycznia 2012 r., do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zostały wprowadzone zmiany dotyczące m.in. skrócenia okresu przedawniania należności z tytułu składek do 5 lat. Zgodnie z art. 24 ust 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Należności figurujące na koncie skarżącej od 28 kwietnia 2004 r. kierowane były do przymusowego dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Dyrektora Oddziału ZUS w R.. Postępowanie egzekucyjne prowadzone było do 27 października 2017 r. tj. do chwili jego umorzenia przez organ egzekucyjny jakim był Naczelnik Urzędu Skarbowego w P.. Powyższe skutkuje zawieszeniem biegu terminu przedawnienia w wyżej wymienionym okresie. Ponadto zgodnie z art. 24 ust.5a u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zwieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 2a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Bieg terminu przedawnienią wobec należności skarżącej ulęgł_ząwjęszeniu w związku z zawarciem 20 maja 2022 r. umowy ratalnej i trwał do chwili jej rozwiązania tj. do 18 marca 2023 r. Okresu spłaty należności w układzie ratalnym nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu przedawnienia. * Uwzględniając powyższe okoliczności Zakład stwierdza, że należności nie uległy przedawnieniu. Strona nie skorzystała z prawa złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i zgodnie z pouczeniem zawartym w doręczonej decyzji organu wywiodła skargę na powyższą decyzję organu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Decyzję zaskarżyła w całości, zarzucając własnymi słowami, że organ dokonał błędnej oceny sytuacji majątkowej skarżącej, a kwota należności w wysokości ok. 400 000,00 zł jest niemożliwa do uregulowania. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga okazała się uzasadniona. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej p.p.s.a.) wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. ZUS w przedmiotowej sprawie nie wyjaśnił kwestii przedawnienia składek objętych zaskarżoną decyzją, które dotyczą okresu od 03/2003 do 06/2021. Decyzja organu jest w tym przedmiocie lakoniczna, a przy tym nie znajduje poparcia w przedłożonych Sądowi aktach sprawy. Organ wprawdzie stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu, ale w żaden sposób nie wyjaśnił tej kwestii. Wskazał na zabezpieczenie wynikające z wpisu do hipoteki i na tym poprzestał bez wyjaśnienia kiedy, do jakiej kwoty i na jakiej podstawie to zabezpieczenie zostało ustanowione. Zaskarżona decyzja z tego względu wymyka się spod pełnej kontroli i oceny, czy zaszły okoliczności powodujące przerwanie lub zawieszenie terminu przedawnienia. Ewentualne stwierdzenie przedawnienia określonych należności powoduje z kolei konieczność umorzenia postępowania w tym zakresie, ponieważ prowadzenie postępowania o umorzenie należności składkowych, które uległy przedawnieniu jest bezprzedmiotowe. Jak stwierdził NSA w wyroku z 8 grudnia 2016 r. (sygn. akt II GSK 3945/16): skoro kwestia przedawnienia płatności składek mieści się w granicach sprawy o umorzenie tych należności, to organ zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać oraz rozpatrzyć cały materiał dowodowy w tym zakresie i stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a. ustalenia poczynione na podstawie zebranego materiału dowodowego zawrzeć w uzasadnieniu decyzji. Stosownie bowiem do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w obecnym brzmieniu, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Do 31 grudnia 2011 r. ten przepis stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Należy wskazać, że 5-letni termin przedawnienia należności składkowych wprowadzono z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r., poz. 1378). Jednakże w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. (a więc jak również w tej sprawie), stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2). Zgodnie z art. 24 ust. 5a u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. W myśl art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został powiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1793 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ, nie wyjaśniając tej kwestii i nie dołączając do akt dokumentów uzasadniających zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności składkowych dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Stosownie bowiem do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wskazane uchybienie może mieć istotne znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ nie można wykluczyć, że rzetelna analiza tego zagadnienia przez ZUS doprowadzi do wniosku, że choćby część z należności składkowych, co do których stwierdził aktualność swojego roszczenia, uległa już przedawnieniu. W tym bowiem przypadku orzekanie o umorzeniu albo odmowie umorzenia należności, która się przedawniła, jest bezprzedmiotowe. Organ w zaskarżonej decyzji poprzestał na stwierdzeniu, że wobec skarżącej prowadzone jest przymusowe dochodzenie należności. Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Zatem zawieszenie biegu przedawnienia następuje odrębnie w stosunku do każdej zaległości za poszczególne okresy składkowe, w stosunku do których wystawiono tytuły wykonawcze i następnie prowadzono egzekucję. Na gruncie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ustawodawca w art. 24 ust. 5b u.s.u.s. przyjął, że do zawieszenia biegu terminu przedawnienia wystarczające jest podjęcie czynności zmierzającej do wyegzekwowania zaległości. W ocenie Sądu taką czynnością jest doręczenie upomnienia z zagrożeniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego w rozumieniu art. 15 § 1 p.e.a. W związku z powyższym organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powinien wskazać odrębnie, w stosunku do każdej z egzekwowanych należności, w jakim przedziale czasu (początek i koniec tego okresu) bieg terminu przedawnienia został zawieszony. Organ winien wskazać, w stosunku do każdej z należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Każda z należności ma odrębny termin wymagalności a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia. W konsekwencji powyższych ustaleń organ winien wskazać, które należności z tytułu składek są nadal wymagalne na dzień wydania decyzji i nie uległy przedawnieniu. Informacje dotyczące wskazanych wyżej kwestii powinny znaleźć się w uzasadnieniu decyzji, podane w sposób zrozumiały, czytelny i jasny dla strony. Konieczne jest wyjaśnienie, wobec której grupy należności nastąpiły okoliczności zawieszające bieg terminu przedawnienia z precyzyjnym wskazaniem podstawy prawnej takiego stanu. Zagadnienie przedawnienia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma bowiem zasadnicze znaczenie z punktu widzenia ustalenia dopuszczalności prowadzenia i zakresu postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych składek oraz stosowania przepisów określających warunki tego umorzenia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że umorzeniu może podlegać jedynie zobowiązanie istniejące, do którego uiszczenia płatnik jest nadal zobowiązany. Organ w ramach ustaleń dotyczących wymagalności dochodzonych składek winien wziąć pod uwagę zmieniające się unormowania dotyczące terminu przedawnienia dochodzonych należności. Począwszy bowiem od dnia 1 stycznia 2003 r. termin przedawnienia należności został wydłużony od lat pięciu do dziesięciu lat na mocy art. 1 pkt 9 lit. a ustawy z 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074). Pięcioletni termin przedawnienia należności wprowadzono ponownie z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378). Zgodnie z art. 27 tej ustawy nowelizującej, do przedawnienia należności z tytułu składek, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r. stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012r. (ust. 1), a jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2). W postępowaniu w sprawie umorzenia należności, organ, stosownie do odesłania zawartego w art. 31 u.s.u.s., związany jest zasadami i regulacjami zawartymi m.in. w art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. Ciąży więc na nim obowiązek dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz ich oceny, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Dotyczy to również tych okoliczności, które są istotne z punktu widzenia ustalenia, które z zaległości składkowych skarżącego istnieją na dzień wydania decyzji, a więc także dotyczących zdarzeń wpływających na bieg terminu przedawnienia. Konstrukcja uzasadnienia, w którym organ nie wyjaśnił kwestii przedawnienia, nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Merytoryczna decyzja w przedmiocie wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek (uwzględniająca wniosek lub odmawiająca umorzenia składek) może być wydana wyłącznie w przypadku należności istniejących, czyli takich, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Aby można wydać merytoryczne rozstrzygnięcie musi zatem istnieć zobowiązanie. Niedopuszczalne jest natomiast merytoryczne rozstrzyganie w sytuacji, gdy zobowiązania nie ma, bo np. wygasło wskutek przedawnienia. Wskutek upływu terminu przedawnienia zobowiązanie wygasa i w takim przypadku nie można ani umorzyć ani odmówić umorzenia należności z tytułu składek. Z uwagi na brak wyjaśnienia kwestii biegu przedawnienia w stosunku do poszczególnych należności, objętych przedmiotowym postępowaniem Sąd stwierdził naruszenie wskazanych przepisów art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. w zw. z art. 31 u.s.u.s. Powyższe stwierdzenie prowadzi do wniosku, że organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że skarga jest uzasadniona. Organ wyjaśni zatem i wykaże, że nie doszło do przedawnienia objętych decyzją składek, uwzględniając zabezpieczenie hipoteczne, o którym mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy należy wskazać, że przedwczesna jest ocena ewentualnego wystąpienia przesłanek umorzenia należności, a to z uwagi na brak wyjaśnienia podstawowej kwestii dotyczącej przedawnienia poszczególnych zaległości składkowych, decydujących o zakresie prowadzonego postępowania. Mając na względzie powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI