III SA/Gl 198/22

III SA/Gl 198/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-08-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Małgorzata Herman /przewodniczący/
Marzanna Sałuda
Piotr Pyszny /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
III OSK 2689/22 - Wyrok NSA z 2024-02-21
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 478
art. 86,  art. 93 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Joanna Pasiecznik-Sól, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w C. z dnia 4 stycznia 2022 r. nr SS.417.3.1.2022 w przedmiocie nieprzyznania stypendium socjalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu [...] w C. z dnia 18 listopada 2021 r.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 4 stycznia 2022 r. nr SS.417.3.1.2022, Rektor Uniwersytetu [...] w C. (dalej jako organ, Rektor) utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału Nauk Społecznych (dalej jako organ I instancji) z 18 listopada 2022 r. w sprawie odmowy przyznania I. S. (dalej jako strona, skarżąca) stypendium socjalnego.
Organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji podał, że strona 28 października 2021 r. złożyła wniosek o przyznanie jej stypendium socjalnego na rok akademicki 2021/2022, w którym przedstawiła swoją sytuację materialną. Z oświadczenia strony wynikało również, że wcześniej studiowała przez okres dłuższy niż 72 miesiące. Okres studiowania organ zrównał z okresem, w którym stronie przysługiwało stypendium socjalne niezależnie od tego, czy to stypendium strona rzeczywiście pobierała, czy też nie. Następnie organ przytoczył treść art. 92 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 478) stwierdzając, że upłynął już sześcioletni okres, przez który strona mogła pobierać świadczenie socjalne. Okres ten biegł od daty złożenia ślubowania przez studenta, biegł również w czasie urlopu studenta, a w przypadku przerwania studiów i podjęcia na nowo biegł dalej. Żadna z tych okoliczności nie spowodowała, że termin rozpoczął swój bieg na nowo. Podobnie w przypadku zakończenia studiów I stopnia i podjęcia studiów magisterskich okresy studiowania podlegały sumowaniu.
Strona wniosła odwołanie od tej decyzji, które uargumentowała powołując się na korzystny dla niej wyrok tutejszego Sądu dotyczący stypendium na poprzedni rok akademicki (wyrok zaskarżony skargą kasacyjną organu, która jeszcze nie została rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny – przypis Sądu).
W wyniku rozpoznania odwołania strony od tej decyzji Rektor utrzymując ją w mocy podzielił stanowisko organu I instancji. Rektor zbadał sytuację materialną strony i stwierdził, że jej miesięczny dochód uzasadnia przyznanie stypendium socjalnego.
Organ ustalił jednak, że okresy, w których strona posiadała status studenta przedstawiały się następująco:
- 1 października 1995 r. – 18 lutego 2003 r. na kierunku historia,
- 1 października 2003 r. – 22 października 2004 r. na kierunku historia,
- 11 października 2006 r. – 15 marca 2007 r. na kierunku historia,
- 1 października 2001 r. – 21 lutego 2002 r. na kierunku filologia polska,
- 1 października 2018 r. – 20 września 2021 r. – bez podania kierunku,
- 1 października 2020 r. – brak daty granicznej - na kierunku filozofia.
Organ zsumował te okresy, wyjąwszy te, które się dublowały i stwierdził, że strona studiuje 144. miesiąc. Organ powołał się na te same przepisy, co organ I instancji wskazując dodatkowo na § 10 ust. 4 Regulaminu świadczeń dla studentów oraz stanowisko Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego i wynikający z nich sposób liczenia sześcioletniego okresu, przez który przysługują studentom świadczenia. W oparciu o powyższe uznał stanowisko organu I instancji za prawidłowe.
Odnosząc się do twierdzeń strony o korzystnym dla niej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organ stwierdził, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. ,poz. 329 – dalej jako ppsa) wyrok wiąże w danej sprawie. W związku z tym, że poprzedni wyrok dotyczył roku akademickiego 2020/2021, organ nie był nim związany przy rozpatrywaniu wniosku strony o stypendium na rok 2021/2022.
W skardze do tutejszego Sądu skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji.
Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce poprzez błędną wykładnię i uznanie, że stypendium nie przysługuje po upływie 6 lat posiadania statusu studenta, podczas gdy przepis ten ogranicza okres pobierania świadczeń do 6 lat, a nie odnosi się do samego faktu bycia studentem.
Uzasadniając skargę powołała się na ugruntowaną jej zdaniem linię orzeczniczą sądów administracyjnych, w tym na wyrok tutejszego Sądu III SA/Gl 309/21, z których wynika, że istotne znaczenie ma fakt pobierania świadczenia, a nie tylko posiadania statusu studenta. Skarżąca zaś nie przekroczyła okresu pobierania świadczeń socjalnych. Przytoczyła obszerne fragmenty orzeczeń sądowych potwierdzających jej stanowisko w sprawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Ponad wcześniej powołaną argumentację organ podniósł, że terminowa realizacja procesu kształcenia jest istotna z punktu widzenia finansów publicznych. Przyznanie stypendium skarżącej skutkowałoby różnicowaniem sytuacji tych studentów, którzy kończą studia w terminie i tych, którzy z różnych przyczyn przekraczają termin właściwy dla danego kierunku i stopnia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga okazała się uzasadniona.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ppsa, (publikator podany w części wstępnej uzasadnienia), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa).
Rozpoznając niniejszą sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.
Przede wszystkim nie został ustalony wyczerpująco stan faktyczny sprawy w zakresie dotyczącym okresów, przez które skarżąca pobierała stypendium socjalne. Uchybienie to było jednak wynikiem przyjęcia przez organ wadliwej wykładni prawa materialnego. Z tych względów w pierwszej kolejności przedstawić należy prawidłową wykładnię przepisów regulujących okresy przysługiwania stypendium socjalnego i innych stypendiów, wynikające z Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce. Wykładni tej tutejszy Sąd dokonywał już chociażby w wyrokach III SA/Gl 995/21, III SA/Gl 1155/19, III SA/Gl 309/21. Stanowisko tam zawarte Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela.
Zauważyć jedynie dla porządku należy, że wyrok wydany ze skargi skarżącej w sprawie stypendium socjalnego za poprzedni rok akademicki nie jest jeszcze prawomocny.
Należy również mieć na uwadze, że ustawą z 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 2232) przepisy regulujące okresy, na które może zostać przyznane stypendium zostały znowelizowane. Zgodnie jednak z art. 16 ustawy nowelizującej do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Z tych względów do oceny wniosku strony o przyznanie stypendium socjalnego znalazły zastosowanie przepisy dotychczasowe.
Należy zauważyć, że zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zawarte w tym przepisie pojęcie "przysługują", które powiązano z konkretnymi rodzajami świadczeń, należy rozumieć i odnosić do świadczeń, które zostały studentowi przyznane. Świadczenia nie mogą przysługiwać potencjalnie, lecz przysługują realnie i to nie wszystkim studentom, a tylko tym, którym zostały one przyznane decyzją właściwego organu. Zatem świadczenia nie przysługują z faktu bycia studentem, lecz zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy, student może jedynie ubiegać się o przyznanie stypendium. Nadto jak stanowi art. 87 ust. 1 ustawy, stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, przepis ten określa zatem przesłanki prawa do ubiegania się o stypendium socjalne, zaś w art. 88 ustawy wskazano warunki uzyskania stypendium socjalnego.
Oznacza to, aby świadczenie przysługiwało, muszą zostać spełnione warunki: 1) ubiegający się musi mieć status studenta; 2) ubiegający się musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc 3) ubiegający się musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane w art. 87 ustawy właściwe dla tego rodzaju stypendium. Zatem student nie może korzystać ze świadczeń (nawet jakby nadal spełniał warunki do ich otrzymywania) dłużej niż przez 6 lat, gdyż zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy nie będą mu już przysługiwać. Stąd też należy go odnosić do okresu kiedy rzeczywiście studentowi świadczenie przysługiwało w rozumieniu jego pobierania. Sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej.
Należy przy tym zauważyć, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ustawy, przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania (por. wyroki: WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Sz 222/20, WSA w Krakowie z 24 listopada 2020 r., sygn. III SA/Kr 638/20, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Go 155/20, WSA w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Sz 222/20, wyrok WSA w Kielcach z dnia 23 września 2020 r., sygn. II SA/Ke 356/20).
Z przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ustawy wynika zatem, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres sześciu lat, a nie w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. Dlatego sposób obliczania 6-letniego okresu, w którym student może pobierać stypendium, powinien być odniesiony do okresu, kiedy studentowi świadczenie rzeczywiście przysługiwało, tj. gdy student stypendium pobierał lub zostało mu ono przyznane.
Zgodnie z treścią art. 92 ust. 1 ustawy stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. Podkreślić należy, że stypendia są przyznawane na semestr lub na rok akademicki. Rok akademicki wprawdzie nie pokrywa się z rokiem kalendarzowym (trwa od 1 października jednego roku do 30 września kolejnego roku kalendarzowego), jednak również trwa 12 miesięcy. Zatem fakt, że świadczenia są wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy nie ma znaczenia dla liczenia okresów, w których przysługują studentowi świadczenia. Wprawdzie ustawodawca nie wskazał wyraźnie, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres 6 lat akademickich, lecz nie oznacza to, że chodzi w tym przypadku o lata kalendarzowe, a już zwłaszcza, że liczą się tylko te miesiące w trakcie roku akademickiego, w których są wypłacane świadczenia. W ocenie Sądu przepisy ustawy odwołują się do konstrukcji roku akademickiego lub semestru studiów, na jaki prawo do świadczenia jest przyznawane, nie roku kalendarzowego (por. m.in. wyrok NSA z 15 czerwca 2021 r., sygn. III OSK 3978/21).
Ponownie rozpoznając sprawę organ wyjaśni stan faktyczny, w szczególności ustali, przez jaki okres skarżąca już pobierała stypendium. Następnie tak poczynione ustalenia oceni przez pryzmat przepisów Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce stosują ich wykładnię wynikającą z niniejszego wyroku.
Z powyższych względów, Sąd dopatrując się naruszenia prawa materialnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ppsa w zw. z art. 135 ppsa, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję pierwszoinstancyjną. Obie były dotknięte tym samym uchybieniem.
Strona była zwolniona od kosztów sądowych i nie korzystała z pomocy pełnomocnika z wyboru zatem nie zachodziła konieczność orzekania o kosztach postępowania.