III SA/Gl 19/25

III SA/Gl 19/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-06-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Pawlyta /sprawozdawca/
Beata Machcińska
Małgorzata Herman /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.; art. 28 ust.3a u.s.u.s.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7 k.p.a.; art. 77 par. 1 k.p.a.; art. 80 k.p.a.
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Beata Machcińska, Asesor WSA Adam Pawlyta (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi S. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 11 grudnia 2024 r. nr UP-819/2024 (340000/71/434056/2024 ulp) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS, organ; organ rentowy) z 11 grudnia 2024 r., nr UP-819/2024, znak sprawy: 340000/71/434056/2024 ulp (dalej: decyzja), po ponownym rozpatrzeniu sprawy wskutek wniosku S.M. (dalej: strona, skarżąca; wnioskodawca), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: organ pierwszej instancji) z 9 października 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.
Prezes ZUS wydał zaskarżoną decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2 kwietnia 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (aktualny tekst jedn. z 26 lutego 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 497, ze zm.; dalej: u.s.u.s.).
W jej uzasadnieniu przedstawiono stan faktyczny i wskazano, że strona skarżąca 24 lipca 2024 r. zwróciła się o umorzenia całości zadłużenia z tytułu składek powołując się na trudną sytuację życiową, finansową oraz zdrowotną.
Natomiast po przeanalizowaniu sytuacji materialno - życiowej skarżącego decyzją z 9 października 2024 r. nr [...] organ pierwszej instancji odmówił umorzenie wnioskowanych należności z tytułu składek. Argumentując to rozstrzygnięcie organ, opierając się na brzmieniu art. 28 ust. 2 i 3"a" u.s.u.s., podkreślił fakt nie wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności oraz nie wykazania, że ze względu na swój stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego strony; nie wskazania jednoznacznie, aby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; nie wykazania, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie strona skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy 28 października 2024 r. (wpływ do organu). Wyjaśniła, że wniosek jest w szczególności uzasadniony stanem zdrowia strony, a także "orzecznictwem Sądów administracyjnych które coraz częściej uznają iż art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest niezgodny z art. 64 ust 2 Konstytucji".
Natomiast po zapoznaniu się z treścią wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz biorąc pod uwagę analizę materiału dowodowego i jednocześnie ustosunkowując się do argumentów Prezes ZUS zaznaczył, że podejmując w sprawie decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych oparł rozstrzygnięcie na wnikliwej analizie zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów dołączonych do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz dostępnych informacji. W związku z powyższym, po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes ZUS zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne, podzielając dotychczasowe stanowisko i argumentację.
Celem rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku organ dokonał analizy zgromadzonego w materiału dowodowego w oparciu o przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Całkowita nieściągalność występuje, gdy:
1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r., poz. 1520 ze zm.),
3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383),
4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym.
4c. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,
5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Przytoczone powyżej przypadki stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że występuje całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że:
1. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,
2. przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:
a. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,
b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
c. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
d. ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy - Prawo upadłościowe;
3. nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – 15 stycznia 2008 r. strona zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej;
4. nie zachodzi kryterium braku majątku z którego można prowadzić egzekucję, ponieważ strona:
a. jest właścicielem nieruchomości gruntowej o pow. 0,0781 ha, położonej w R. przy ul. [...] , dla której Sąd Rejonowy w R. prowadzi KW nr [...] (celem zabezpieczenia nieopłaconych należności z tytułu składek ZUS dokonał wpisu hipoteki na łączną kwotę 68.631,22 zł);
b. jest właścicielem nieruchomości gruntowej o pow. 0,2088 ha, położonej w R., dla której Sąd Rejonowy w R. prowadzi KW nr [...] (celem zabezpieczenia nieopłaconych należności z tytułu składek ZUS dokonał wpisu hipoteki na łączną kwotę 55.187,45 zł);
5. przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie strona wnosi, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;
6. przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż strona posiada dwie nieruchomości (zauważono, że obie nieruchomości zabezpieczone zostały hipotekami, korzystającymi z pierwszeństwa zaspokajania przed wpisami na rzecz ZUS);
7. przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi – przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu, gdyż zabezpieczone są hipoteką, jednakże w związku z upływem terminu przedawnienia mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia; poza tym organ wskazał, że Komornik Sądowy w R. R. K. przeprowadził w 2023 r. licytację nieruchomości o nr KW [...], posiada informację wynikającą z przesłanego obwieszczenia o licytacji, zgodnie z którym została ona oszacowana na kwotę 346.700,00 zł. Oznacza to, jak dalej wskazał organ, że istnieje możliwość przeprowadzenia egzekucji z tego składnika majątku, która pozwoli na pokrycie nieopłaconych składek, kosztów egzekucyjnych oraz zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych strony tym bardziej, że nieruchomość o nr KW [...] nie stanowi miejsca zamieszkania strony.
Ponieważ wobec strony nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek uniemożliwiło to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Zgodnie z art. 28 ust. 3"a" u.s.u.s. w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365; dalej rozporządzenie), należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Jednocześnie Prezes ZUS podkreślił, że decydując się na założenie działalności gospodarczej należy być świadomym obowiązków opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek.
Wystąpienie przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości.
Prezes ZUS wskazał, że w toku postępowania strona przedłożyła dokumentację medyczną (historia zdrowia i choroby ze Szpitala Rejonowego w R.; karta informacyjna z leczenia szpitalnego), z której jednak nie wynika, aby strona była w ogóle niezdolna do pracy zarobkowej. Zaznaczono, że strona nie przedstawiła zaświadczeń orzekających o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do podejmowania zatrudnienia.
Natomiast ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie.
Organ podkreślił, że zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 k.p.a. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla strony, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w prowadzonym postępowaniu badał sprawę (stan faktyczny), swoją ocenę opierając na przekonywających podstawach, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Podczas gromadzenia materiału dowodowego, jak dalej wskazano, z urzędu organ I instancji dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych i prawnych. Stan faktyczny, jak argumentował organ, został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej.
Konkludując i biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, Prezes ZUS nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji z 9 października 2024 r. nr [...].
Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (WSA w Gliwicach). W skardze zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego w postaci:
1. art. 28 ust. 3a u.s.u.s. poprzez jego niewłaściwą interpretację;
2. § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (dalej: rozporządzenie) i przyjęcie, że sytuacja rodzinna, a w szczególności choroba skarżącego oraz jego stan majątkowy pozwala na opłacenie należności z tytułu składek i nie pociąga to dla niego i jego rodziny zbyt ciężkich skutków;
3. art. 7 k.p.a. przez niepodjęcie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy oraz nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela;
4. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego.
Podnosząc powyższe zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także o zasądzenie zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik strony wskazał, że organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną skarżącego powinien ocenić w sposób wyczerpujący przedstawiony materiał dowodowy uwzględniając przy tym jego słuszny interes oraz wystąpienie przesłanek w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Następnie argumentowano, że ZUS w toku postępowania powinien wnikliwie ustalić i ocenić wskazane okoliczności zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której mówi art. 77 § 1 k.p.a.
Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, uznając zarzuty za bezpodstawne. W ocenie organu, zarzuty podniesione przez skarżącego są nieuzasadnione, gdyż organ, rozpatrując sprawę w obydwu instancjach przeprowadził w wyczerpujący sposób postępowanie dowodowe, zapewniając stronie czynny udział w tym postępowaniu, rozpatrzył i należycie ocenił całokształt zebranego materiału dowodowego i dokonał rozstrzygnięcia w oparciu o obowiązujące przepisy, co znalazło odzwierciedlenie w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji,
W szczególności, w ocenie organu, w sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek i niemożliwe zatem było pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (aktualny tekst jedn. z 19 sierpnia 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem rozstrzygniętą sprawę z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. z 23 maja 2024 r., Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego aktu w całości lub w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przy rozstrzyganiu spraw Sąd nie kieruje się zasadami słuszności, sprawiedliwości społecznej, wyjątkowymi, w ocenie strony skarżącej, okolicznościami, które miałyby uzasadniać niezastosowania jakiegoś przepisu prawa, bądź interpretację sprzeczną z treścią przepisu.
Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie można organom zarzucić naruszenia przepisów prawa.
Na początku rozważań wskazać trzeba, że za podstawę wyroku Sąd przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane w zaskarżonym rozstrzygnięciu, albowiem nie stwierdził naruszenia prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy organy zasadnie odmówiły stronie umorzenia wnioskowanych należności z tytułu składek zusowskich w ustalonym stanie faktycznym tej sprawy.
Rozpoznając merytorycznie niniejszą sprawę, należy przytoczyć przepisy prawne dotyczące przesłanek całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z 6 maja 2004 r., II UZP 6/04, Legalis nr 62933 Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że: "Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. »uznania administracyjnego«, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone".
Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie stwierdzono całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącej.
Natomiast w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jednakże dotyczy to wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności zawiera przepis art. 28 ust. 3"a" u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w których jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez stronę zobowiązaną, że:
a. opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
b. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
c. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Skarżący w tym zakresie odwołał się do własnej, ciężkiej sytuacji zdrowotnej, a także finansowej. Podkreślenia jednak wymaga, że decyzje podejmowane na podstawie art. 28 ust. 3"a" u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mają charakter uznaniowy. Również i w tych sytuacjach prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje ZUS do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście, gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Podkreślić należy, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie, w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.
Oceniając rozpatrywaną sprawę pod wyżej wskazywanym kątem Prezes ZUS, powołując się na zebrany w sprawie (z urzędu i na wniosek strony) materiał dowodowy, zasadnie stwierdził, że wykazane przez stronę trudności nie cechują się trwałym lub wyjątkowym charakterem.
W toku prowadzonego postępowania skarżący nie przedstawił m.in. zaświadczeń orzekających o istnieniu przeciwskazań zdrowotnych do podejmowania zatrudnienia. Skarżący nie legitymuje się także orzeczoną niezdolnością do pracy ani orzeczonym stopniem niepełnosprawności.
Zasadnie zatem dostrzeżono, że strona nie znajduje się w takim stanie zdrowotnym, który w sposób trwały eliminuje ją z możliwości podejmowania jakiejkolwiek pracy i uzyskiwania dochodu. Jakkolwiek z dokumentacji medycznej złożonej za wnioskiem o umorzenie należności oraz z samego oświadczenia o stanie rodzinnym i zdrowotnym wynika, że skarżący choruje na postępującą marskość wątroby (zwłóknienie wątroby) oraz problemy kardiologiczne to nie są to schorzenia tego typu, że wykluczają stronę z możliwości wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Przede wszystkim ustalenia organu nawiązują do dokumentów złożonych przez stronę, w tym karty informacyjnej z leczenia szpitalnego z której również wynika, że pomimo deklarowanego stanu zdrowia skarżący w grudniu 2023 r. był w stanie odbyć podróż do Wietnamu.
Organ odniósł się zatem do zagadnienia podnoszonego przez stronę i zweryfikował dokumentację medyczną dołączoną do wniosku z 24 lipca 2024 r. Ww. ustalenia należy rozważyć natomiast łącznie z faktem, że strona w ramach postępowania administracyjnego nie przedłożyła takich dokumentów z których wynikałoby, że od 2008 r. pozostaje w stałym leczeniu oraz że fakt ten spowodował, że przez 16 lat skarżący nie mógł podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia (ze względu na swój stan zdrowia). Co istotny z dokumentu złożonego za wnioskiem o umorzenie należności z 24 lipca 2025 r. w postaci karty informatycznej z leczenia szpitalnego z 31 maja 2024 r. wynika, że skarżący znajduje się "w stanie ogólnym dobrym".
Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach administracyjnych wynika również, że skarżący jest żonaty i gospodarstwo domowe prowadzi wraz z małżonką, która uzyskuje dochody w kwocie 5.000,00 zł netto miesięcznie. Otrzymywane w ten sposób środki finansowe stanowią źródło utrzymania dwuosobowego gospodarstwa domowego strony.
Tym samym Prezes ZUS nie przekroczył granic uznania administracyjnego, na którym oparta jest konstrukcja art. 28 u.s.u.s. Zgodzić należy się ze stanowiskiem organu i jego oceną wyrażoną w zaskarżonej decyzji, że w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne istotne jest ustalenie całkowitej nieściągalności tych należności, przy czym ta nieściągalność musi być ujmowana w znaczeniu jakie nadają temu terminowi przepisy prawa, a więc art. 28 u.s.u.s. Taka sytuacja nie występuje natomiast w rozpoznawanej sprawie.
Poza tym, jak prawidłowo dostrzegł organ, strona dysponuje dwoma nieruchomościami gruntowymi, na których ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego.
Trudno w takiej sytuacji mówić o stanie całkowitej nieściągalności, która musi się cechować trwałością, stanem nieprzemijalności, a w przedmiotowej sprawie, nie zachodzą okoliczności opisane w dyspozycji tych przepisów. Sąd nie podziela zatem zarzutu skargi, aby organ dokonał jakiegokolwiek błędu w ustaleniach faktycznych.
Wobec powyższego prawidłowa była zatem kwalifikacja prawna okoliczności dokonana przez organ, który wskazał konkretne elementy stanu faktycznego i wyciągnął z nich wniosek, iż nie zostały spełnione wskazane wyżej przesłanki umorzenia należności składkowych. Wobec powyższego Sąd nie mógł uwzględnić postawionych zarzutów. Ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono, mieszczą się w ramach prawem przewidzianych tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Umorzenie bowiem zaległości zusowskich osobie posiadającej dwie nieruchomości gruntowe (nawet obciążone) stałoby także w sprzeczności z interesem społecznym. Instytucja ta została przewidziana dla przypadków beznadziejnych, pozbawionych szansy na jakiekolwiek uzyskanie dochodu umożliwiającego spłatę zaległości. Taka sytuacji, wbrew argumentacji skargi, jednak nie występuje w tej sprawie.
W ocenie Sądu, Prezes ZUS w przedmiotowej sprawie prawidłowo, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wynikającą z art. 80 k.p.a. dokonały oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego obrazującego tak sytuację majątkową jak i zdrowotną i rodzinną skarżącej (dokumentacja medyczna dołączona do wniosku o umorzenie z 24 lipca 2024 r.). W tym zakresie organ oparł się na oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym skarżącej oraz dostępnych rejestrach centralnych, w szczególności REGON, oraz Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Następnie organ rozważał dokumentację przedstawioną w toku postępowania administracyjnego przez stronę (m.in. dokumentację medyczną). Na tej podstawie Prezes ZUS zasadnie przyjął, że względem skarżącego nie zachodzą żadne przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazujące na całkowitą nieściągalność, w szczególności określoną w pkt 3, bowiem skarżąca posiada stały dochód w postaci świadczenia rentowego, czy z tytułu umowy zlecenia oraz ma następców prawnych. Nie można zatem przyjąć, jak oczekiwała tego skarżący, że organ nie dokonał rozważania i oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji niezasadnie odmówił jej przyznania wnioskowanej ulgi.
Brak było również podstaw do uznania zasadności zarzutu z pkt 3 – pkt 4 petitum skargi, a mianowicie naruszenia przez organ art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich przewidzianych prawem czynności niezbędnych do zebrania całego materiału dowodowego. W tym zakresie podkreślić przede wszystkim należy, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jednakże w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności składkowych na podstawie przepisów art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. i ust. 3"a" u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS nie jest co do zasady obciążony obowiązkiem zbierania dowodów na okoliczność istnienia wspomnianych w tych przepisach przesłanek (m.in.: wyrok NSA z 13 marca 2024 r., I GSK 239/23, LEX nr 3705628; wyrok NSA z 17 lutego 2015 r., II GSK 2317/13, LEX nr 1772231). W świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek będących podstawą dla organu do wydania decyzji o umorzeniu składek to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy (por. wyroki NSA: z 2 kwietnia 2014 r., II GSK 157/13, LEX nr 1485492; z 13 marca 2014 r., II GSK 31/13, LEX nr 1488104; z 13 marca 2013 r., II GSK 2132/11, LEX nr 1296028). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (por. wyrok NSA z 14 marca 2012 r., II GSK 149/11, Legalis nr 2844051). Na organie zaś, zgodnie z art. 80 k.p.a., spoczywa obowiązek dokonania oceny stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym dostarczonego przez wnioskującego o umorzenie.
W okolicznościach rozważanej sprawy strona złożyła oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym wskazując, że prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochód netto w wysokości 5000 zł. Poza tym zadeklarowała posiadanie dwóch nieruchomości gruntowych położonych w R.
Mając na uwadze wyżej wskazane informacje trzeba uznać, że ustalenia co do sytuacji rodzinnej i możliwości finansowej skarżącej zawarte w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a następnie powtórzone w treści odpowiedzi na skargę za prawidłowe.
Organ administracji publicznej, jakim jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością, a musi czynić to na zasadach i w sposób przewidziany w przepisach prawa. Umorzenie powyższych należności traktowane jest jako instytucja o wyjątkowym charakterze i jako taka nie może być swobodnie stosowana, a jedynie po zaistnieniu konkretnie wskazanych prze ustawodawcę przesłanek umorzenia. Zdaniem Sądu w składzie orzekającym, takowe nie zaistniały w rozpatrywanej sprawie. Strona nie podnosi, aby obecnie jej brakowało środków na pokrycie bieżących opłat, czy leczenia. Z aktualnej sytuacji finansowej nie wynika zatem, aby istniała obawa ograniczenia, czy w ogóle pozbawienia skarżącej możliwości leczenia ze względu na stan zdrowia, gdyby prowadzona była egzekucja należności.
Wszystko to oznacza, że organ podjął właściwe rozstrzygnięcie. W związku z tym nie można mieć również na uwadze przekroczenia granic uznania administracyjnego na którym oparta jest konstrukcja zarówno art. 28 u.s.u.s. jak § 3 rozporządzenia.
Prezes ZUS ustosunkowując się do zarzutów podnoszonych przez stronę obszernie przedstawił okoliczności faktyczne i prawne przedmiotowej sprawy, uzasadniając swoje stanowisko, czym wypełnił obowiązek wynikający z art. 107 § 3 k.p.a. Organ zindywidualizował sprawę, tzn. odniósł się do faktycznej sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i finansowej skarżącej rozważając przy tym dokumentację złożoną przez stronę (dokumentacja medyczna), jak i prowadząc postępowanie z urzędu. Skład orzekający Sądu w całości podziela wyrażone poglądy, które znajdują oparcie w zebranym materiale dowodowym.
Sąd zwraca jednocześnie uwagę, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany w razie zaistnienia zmiany sytuacji zdrowotnej lub bytowej zainteresowanej i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub utraty źródeł dochodów skarżąca może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ administracji. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.
W tym stanie sprawy, mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne, uznając za chybione zarzuty skargi i stwierdzając brak innych naruszeń prawa warunkujących uchylenie zaskarżonej decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.