III SA/Gl 1834/13

III SA/Gl 1834/13 - Postanowienie WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2014-04-30
Data wpływu
2013-11-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Leszek Wolny /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II GSK 741/15 - Wyrok NSA z 2016-10-13
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 246 § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. J. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w C. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie płatności obszarowych w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.
Uzasadnienie
Strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata.
W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, pełnomocnik procesowy wnioskodawcy (jego żona) stwierdziła, że sama nie pojmuje pojęć sądowych oraz unijnych przepisów. Poza tym, wnioskodawca wymaga nieustannej opieki i jego żona nie ma czasu jeździć do G. Jednocześnie wysokie koszty pochłania leczenie skarżącego, jak również koszty utrzymania i opłaty za media. Okoliczności te uzasadniają zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych.
Z oświadczenia zawartego na urzędowym formularzu PPF wynika, że skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe razem ze swoją żoną A. Jedynym dochodem we wspólnym gospodarstwie domowym jest świadczenie rentowe wnioskodawcy w wysokości [...] zł brutto. A. J. nie osiąga żadnego dochodu.
Na majątek strony składa się: nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha, z której to nieruchomości osiągany jest niewielki dochód – przeznaczany tylko na użytek domowy. Poza tym, skarżącemu przysługuje jedynie służebność 1 pokoju o powierzchni [...] m2.
Poza tym, wnioskodawca nie posiada innych nieruchomości, ruchomości, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro.
Z oświadczenia zawartego na druku urzędowego formularza PPF wynika, że ponoszone są następujące opłaty miesięczne: [...] zł – lekarstwa; [...] zł – prąd; [...] zł – spłata kredytu zaciągniętego w "A" S.A.
W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 28 marca 2014 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy, również z uwzględnieniem stanu majątkowego małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Istotnym punktem wezwania, było wykazanie rzeczywistego kręgu osób, z którymi wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Miało temu służyć nadesłanie zaświadczenia o osobach zameldowanych w miejscu zamieszkania skarżącego (pod wskazanym na druku urzędowego formularza PPF adresem). Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy.
W odpowiedzi na to wezwanie, wnioskodawca nadesłał następujące dokumenty: wyciąg ze swojego konta bankowego prowadzonego w "B za luty 2014 r.; terminarz spłaty pożyczki zaciągniętej w "A" S.A. oraz kserokopię jednej strony z aktu notarialnego, w którym ustanowiona została (w zamian za darowiznę nieruchomości) dożywotnia, nieodpłatna służebność osobista mieszkania dla małżonków J. (w jednym pokoju w budynku będącym przedmiotem umowy darowizny oraz do wspólnego korzystania z kuchni i łazienki w tym budynku).
Jednocześnie, w piśmie przewodnim z dnia [...] r., pełnomocnik procesowy wnioskodawcy oświadczył, że J. J. posiada tylko jeden rachunek bankowy, a miesięczna, orientacyjna wysokość kosztów bieżącego utrzymania wynosi [...] zł.
Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje:
Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami) – zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.
Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).
Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata.
Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku J. J., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli na zasadzie art. 245 § 2 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki albo ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).
Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne.
Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie udowodnił w sposób przekonujący, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W pierwszej kolejności, należy stwierdzić, że skarżący nie wypełnił w żądanym zakresie wezwania referendarza sądowego tutejszego Sądu z dnia 28 marca 2014 r. Z uwagi na to, że oświadczenia i informacje zawarte na formularzu urzędowego druku PPF powinny być w odpowiedni sposób wykazane, "potwierdzone" poprzez nadesłanie odpowiednich dokumentów i materiałów źródłowych, strona została wezwana do uzupełnienia danych i uprawdopodobnienia informacji zawartych w formularzu PPF. Działanie takie znajduje umocowanie w normie zawartej w art. 255 P.p.s.a. Nie wystarczają bowiem jedynie same oświadczenia wnioskodawcy do tego, aby dokonać rzetelnej oceny całokształtu jego sytuacji majątkowej i kondycji finansowej. Potrzebne są dokumenty i materiały źródłowe, uprawdopodobniające i uzupełniające te oświadczenia. Dopiero wnioski wyciągnięte z analizy dokonanej na podstawie badania nadesłanych dokumentów stanowią podstawę do rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy, tj. stwierdzenia, czy w konkretnej sprawie zostały spełnione ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy.
W przedmiotowej sprawie, wnioskodawca nadesłał jedynie wyciąg ze swojego rachunku bankowego, harmonogram spłaty pożyczki zaciągniętej w "A" oraz jedną stronę z aktu notarialnego, którego treścią była umowa darowizny nieruchomości osobom bliskim małżonkom J. – w tym darowanie zabudowanej nieruchomości ich wspólnej córce A. J., w zamian za obciążenie jej prawa własności dożywotnią i nieodpłatną służebnością mieszkania w jedynym pokoju w budynku i korzystania z kuchni i łazienki.
W tej sytuacji należy wnioskować, że skarżący J. J. i jego żona, A. J. nie prowadzą samodzielnego gospodarstwa domowego, lecz pozostają we wspólnocie domowej razem ze swoją córką A. J. Nie można również wykluczyć, że w budynku tym zamieszkuje również mąż ich córki, jak również jej powinowaci. Co istotne, w toku postępowania administracyjnego korespondencję adresowaną do strony tego postępowania, J. J., odbierali także: B. W. (określający się jako zięć) oraz J. W. Informacje te pochodzą ze zwrotnych potwierdzeń odbioru korespondencji organu (decyzji i innych pism wydawanych w toku postępowania administracyjnego) znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy.
W tej sytuacji należało sprecyzować jaki jest rzeczywisty i realny krąg osób, z którymi skarżący oraz jego żona pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym. Temu właśnie celowi służyć miało dostarczenie do akt sprawy odpowiedniego zaświadczenia wskazującego osoby zameldowane pod adresem wskazanym na druku urzędowego formularza PPF, jako miejsce zamieszkania skarżącego (jego adres). Wezwanie to pozostało bez jakiejkolwiek odpowiedzi. Strona nie nadesłała takiego zaświadczenia, ani w żaden sposób nie odniosła się do tej kwestii w swoim piśmie przewodnim z dnia [...] r.
Tymczasem "rzadko zdarza się, aby osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwa domowe" (postanowienie NSA z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, niepublikowane). Należy zaznaczyć, że zaświadczenie o zameldowaniu nie stanowi w istocie dowodu stwierdzającego, że wszystkie osoby zameldowane pod danym adresem tworzą w rzeczywistości – i w takim samym zakresie – jedno wspólne gospodarstwo domowe. Zaświadczenie takie stwarza domniemanie, pozwalające wnioskować o powyższym fakcie. Jest to domniemanie obalalne; obalenie tego domniemania wymaga jednak jasnego i wyraźnego wykazania, że osoby zameldowane w lokalu nie tworzą w istocie wspólnego gospodarstwa domowego. Wykazanie to powinno usuwać jakiekolwiek wątpliwości w tej kwestii.
Strona jednak nie wykazała tego faktu. Co istotne, jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą (innymi osobami) – w tym przypadku także ze swoją córką (oraz z jej potencjalnymi powinowatymi) – to właśnie łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść.
Bezsprzecznie, rozpatrywane wezwanie może być skierowane wyłącznie do osoby wnioskującej o prawo pomocy, a nie do osób trzecich czy innych podmiotów. Jeśli natomiast osoba trzecia odmówi współpracy z wnioskodawcą, to powinna się liczyć z tym, że swoją postawą naraża tegoż wnioskodawcę na negatywne konsekwencje w postaci odmowy przyznania prawa pomocy.
Tym bardziej, że z nadesłanej części aktu notarialnego wynika, że wnioskodawca oraz jego żona mieszkają razem ze swoją córką A. Korespondencję z organem w toku postępowania odbierali małżonkowie W. (brak ustaleń, co do ich rzeczywistej relacji do wnioskodawcy). W takiej sytuacji, przy ocenie tego, czy w stosunku do skarżącego zachodzą przesłanki przyznania mu prawa pomocy, w żądanym zakresie, należy mieć na uwadze fakt, że mieszka on wraz ze swoją córką, która stosownie do treści art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zobowiązana jest do udzielenia mu pomocy finansowej, w tym do partycypowania w ponoszeniu kosztów postępowania (tak w postanowieniu NSA z dnia 24 lipca 2008 r., II FZ 254/08, LEX nr 493661).
Poza tym, że wnioskodawca uniemożliwił rozpoznającemu wniosek ustalenie rzeczywistego kręgu osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, to nie zastosował się do wezwania również jego pełnomocnik procesowy – jego małżonka. Jeżeli w formularzu zawarte jest oświadczenie o tym, że żona skarżącego nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu, to fakt ten należało udowodnić, poprzeć odpowiednim zaświadczeniem (wskazanym zresztą w wezwaniu z dnia 28 marca 2014 r.). Pełnomocnik procesowy skarżącego tymczasem pominął całkowicie tę kwestię. Brak w aktach stosownego zaświadczenia z właściwego miejscowo urzędu skarbowego, lecz brak jest także jakiegokolwiek pisemnego ustosunkowania się do tego zagadnienia.
Brak w aktach sprawy także dokumentów, które wskazywałyby jakie koszty utrzymania wspólnego gospodarstwa (np. opłaty za media) ponosi skarżący. Tym bardziej, że z reguły, z odpowiednich rachunków, paragonów, dowód opłat wynika wysokość poszczególnych płatność oraz także osoba bezpośrednio zobowiązana do ich uregulowania.
Tak więc, w świetle materiałów źródłowych przedłożonych do akt sprawy przez pełnomocnika procesowego skarżącego, w żadnym razie nie można stwierdzić, czy spełnia on w rzeczywistości ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie.
Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.