III SA/Łd 836/22

III SA/Łd 836/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-03-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Małgorzata Kowalska /sprawozdawca/
Monika Krzyżaniak /przewodniczący/
Paweł Dańczak
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 3, art. 134, art. 145, art. 151, art. 200, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 105, art. 107
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 24, art. 28, art. 31
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 70, art. 108, art. 115, art. 118
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Dnia 30 marca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Sędzia WSA Paweł Dańczak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 marca 2023 roku sprawy ze skargi S. C. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 października 2022 roku nr 2224/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz S. C. kwotę 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
10 stycznia 2022 r. S.C. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie odsetek od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne.
Decyzją z 29 kwietnia 2022 r Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia odsetek od nieopłaconych składek.
W złożonym 25 maja 2022 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia odsetek od zaległych składek strona wniosła ponadto o umorzenie należności głównej. W uzasadnieniu pisma pełnomocnik wnioskodawczyni odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013 r., SK 40/12, w którym Trybunał orzekł, że art. 70 § 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2002 r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Przepis ten stanowił, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki.
Z uwagi na zbieżność regulacji art. 24 ust. 5 u.s.u.s. z przepisem art. 70 § 6, Ordynacji podatkowej zdaniem pełnomocnika strony należy poddać pod rozwagę to, czy wystąpił problem tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Wszak zarówno art. 24 ust. 5 u.s.u.s., jak i powołane przepisy Ordynacji podatkowej są identyczne w zakresie podstaw, które doprowadziły do stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności przepisu ustawy ze standardami konstytucyjnymi, tj. całkowitego wyłączenia przedawnienia należności publicznoprawnej i równocześnie uczynienie tego na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności). Dodał, że wprawdzie powyższy wyrok Trybunału odnosił się do kwestii przedawnienia podatku, lecz składki na ubezpieczenia społeczne są również należnościami publicznoprawnymi. W ocenie pełnomocnika strony wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału z 8 października 2013 r., SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 O. p. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych. W konsekwencji pełnomocnik podniósł, że nie może zgodzić się z organem, że w odniesieniu do spornych należności nadal istnieje możliwość dochodzenia z uwagi na zabezpieczenie ich hipoteką na nieruchomości.
Decyzją nr UP-632/2022 z 3 sierpnia 2022 r. Zakład utrzymał w mocy decyzję ZUS z 29 kwietnia 2022 r. nr 900/2022 o odmowie umorzenia odsetek od zaległych składek.
Stanowiąca przedmiot niniejszego postępowania decyzją z 18 października 2022 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz.1009), dalej - "u.s.u.s.", Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił S.C. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 52 814,84 zł, w tym:
a) ubezpieczenia społeczne - za okres 01/1999-12/2000, 02/2001-09/2002, 02/2003-02/2004 w łącznej kwocie 41 274,15 zł,
b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres 09/1999-03/2000, 08/2000-12/2000, 02/2001- 06/2001, 08/2001-02/2004 w kwocie 9 307,33 zł,
c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za okres 11/2001- 02/2004 w kwocie 2 233,36 zł (pkt.1 decyzji) oraz na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych zwanej dalej "u.s.u.s."
oraz w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), dalej "rozporządzenie", odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 31 230,99 zł, w tym:
a) ubezpieczenia społeczne za okres 05/1999-12/2000, 02/2001-09/2002, 02/2003-02/2004 w kwocie 21 051,80 zł:
b) ubezpieczenie zdrowotne za okres 09/1999-03/2000, 08/2000-12/2000, 02/2001-06/2001, 08/2001-02/2004 w kwocie 9 307,33 zł
c) Fundusz Pracy za okres 11/2001-02/2004 w kwocie 871,86 zł (pkt.2 decyzji).
W uzasadnieniu organ administracji podniósł na wstępie, że wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą jako wspólnik spółki cywilnej, płatnikiem za pracowników i osobę prowadzącą działalność gospodarczą była spółka Z. S.C., M.J. a należności będące przedmiotem wniosku były księgowane na spółkę.
Organ wyjaśnił, że w związku z faktem, że do sprawy o umorzenie należności głównej nie zostały dołączone żadne dodatkowe dokumenty, Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej, strony na podstawie wszystkich dokumentów uzyskanych przez organ z urzędu oraz przedłożonych przez stronę do sprawy z wniosku o umorzenie z 10 stycznia 2022 r.
W ocenie organu analiza dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wykazała, że wnioskodawczyni: jest osobą rozwiedzioną; pobiera emeryturę w kwocie 1 622,13 zł brutto, z którego po potrąceniach egzekucyjnych w kwocie 405,53 zł, do wypłaty przysługuje 1 323,05 zł netto (w tym dodatek pielęgnacyjny); nie posiada dochodu z innych źródeł, jednakże korzysta z ulg przyznawanych przez Państwo np. z zasiłku celowego na pożywienie (250,00 zł). prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem J.J. ([...]), który prowadzi działalność gospodarczą (K. J.J.), która przynosi straty. Organ wskazał, że pomimo oświadczenia wnioskującej, że ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem na łączną kwotę 1 800 zł miesięcznie (opłaty - 350,00 zł, opłaty eksploatacyjne - 1 300,00 zł, koszty związane z leczeniem - 150,00 zł) do akt spraw nie przedłożono rachunków, faktur potwierdzających rodzaj, wysokość, regulowanie, bądź nie powyższych kosztów utrzymania i leczenia. Wnioskodawczyni poinformowała organ, że posiada także inne zobowiązania pieniężne: z tytułu podatków za okres 2021 r. w kwocie 1400,00 zł, miesięcznie 115,00 zł, z tytułu zaciągniętych kredytów za okres 8 lat w kwocie około 70 000,00 zł, oraz w instytucjach (Urząd Gminy) w kwocie 16 000,00 zł – które nie są regulowane. Jako formę spłaty wnioskodawczyni wskazała egzekucję komorniczą. Organ wskazał, że do sprawy przedstawiono: zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z 23 lipca 2021r.;zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z 17 listopada 2021r.; nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym z 17 kwietnia 2019r.; postanowienie Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie z 22 maja 2019r.; wezwanie do złożenia wykazu majątku z 17 listopada 2021r.; zajęcie wierzytelności z 17 listopada 2021r., 19 stycznia 2022r. - szt. 9; wezwanie do dokonywania potrąceń z renty lub emerytury z 17 listopada 2021r. Organ poinformował, że wnioskodawczyni oświadczyła, że jest właścicielem domu (nr [...]) o powierzchni 200 m2 położonego przy ul. [...] w miejscowości C. oraz innej nieruchomości (działka leśna, nr [...]) o powierzchni 5074 m2 znajdującej się przy ul. [...] w miejscowości C. a nadto z danych zawartych w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że posiada ona na własność: nieruchomość gruntową ([...], nr działki [...], [...], [...]) o powierzchni 0,3924 ha, zabezpieczoną na rzecz ZUS i Gminy Zgierz; nieruchomość gruntową ([...], nr działki [...], [...], [...]) zabezpieczoną na rzecz ZUS; nieruchomość gruntową ([...], działka nr [...]) o powierzchni 0,1683 ha położoną przy ul. [...] w miejscowości C., zabezpieczonej na rzecz ZUS oraz nieruchomość gruntową ([...], nr działki [...]) o powierzchni 0,0599 ha położoną przy ul. [...] w miejscowości C.
Organ wskazał, że we wniosku o umorzenie odsetek z 10 stycznia 2022 r. pełnomocnik wnioskującej nadmienił, że w celu spłaty zadłużenia zdecydowała się ona sprzedać działkę nr [...] położoną przy ul. [...] i w tym celu 6 grudnia 2021r. zawarła umowę przedwstępną sprzedaży nieruchomości. Wskazał przy tym, że kwota uzyskana ze sprzedaży będzie wystarczająca na pokrycie należności głównej wobec ZUS. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym wnioskodawczyni nadmieniła, że powyższa umowa zawiera warunek uzyskania przez sprzedającego promesy umorzenia odsetek. Organ zauważył, iż aktualnie w bazie CBDKW powyższa nieruchomość nadal figuruje jako własność wnioskującej. Organ przypomniał, iż wnioskująca wskazała, że nie dysponuje środkami transportu, a jedynie innymi składnikami mienia ruchomego (telewizor, lodówka, pralka) o łącznej wartości 1 050,00 zł. Powołała się nadto na sytuację zdrowotną własną i syna –J.J. oraz oznajmiła, że ma problemy z silnymi zaburzeniami psychiatrycznymi (depresja lękowa, nawracający stres sytuacyjny) a syn od 2006 r. choruje na schizofrenię, wymaga opieki, cierpi na cukrzycą i ma kłopoty z nerkami - do akt sprawy została przedłożona dokumentacja medyczna potwierdzająca wykazane schorzenia. Wnioskodawczyni poinformowała organ, że 19 grudnia 2021 r. zmarł jej drugi syn.
W opinii organu w związku z faktem, że przedmiotowe zaległości zostały zabezpieczone przez ZUS wpisem do hipoteki na należącym do wnioskującej majątku nieruchomym, to nie uległy one przedawnieniu, jednakże w związku z upływem terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia, zgodnie z zapisem art. 24 ust. 5 u.s.u.s. odwołując się do orzecznictwa organ wskazał na brak podstaw do kwestionowania konstytucyjności zapisów art. 24 ust. 5 u.s.u.s. i niezasadności analogicznego przenoszenia rozważań Trybunału Konstytucyjnego dotyczących konstytucyjności uregulowań art. 70 § 6 Ordynacji Podatkowej na grunt art. 24 ust. 5 u.s.u.s.
Według organu analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności zaległości. W stosunku do wnioskodawczyni przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., nie zachodzą. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zobowiązanie przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, a zatem przesłanka z art. 28 ust.3 pkt 4a u.su.s. nie zachodzi. Wnioskująca zaprzestała prowadzenia działalności, ale jednocześnie uzyskuje dochód z tytułu pobieranego świadczenia emerytalnego, posiada majątek nieruchomy. Organ podkreślił, że co do przedmiotowych należności upłynął termin przedawnienia, ale z uwagi na fakt, że ZUS zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości, nadal istnieje możliwość ich dochodzenia z przedmiotu zabezpieczenia. Organ zauważył, że aktualnie nie jest prowadzone w stosunku do wnioskującej postępowanie egzekucyjne - nie nastąpiło więc stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję a nadto nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z tego powodu wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3,5 i 6 u.s.u.s. Organ uznał, że przedstawione powyżej fakty dowodzą, że w tej sprawie nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o u.s.u.s. Zdaniem organu, przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania, ponieważ wnioskująca nie prowadzi już działalności gospodarczej. Organ wskazał, że wnioskodawczyni powołała się na sytuację zdrowotną własną i syna, jednak, według organu, wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Zakład nie zakwestionował sytuacji zdrowotnej wnioskodawczyni i jej syna, ale uznał, że miała by ona znaczenie w sytuacji gdyby pozbawiała ją możliwości pozyskiwania dochodu. Tymczasem wnioskodawczyni dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci pobieranej emerytury, która przyznawana jest niezależnie od stanu zdrowia a syn wnioskującej, pomimo problemów zdrowotnych, figuruje jako aktywny przedsiębiorca. Zatem brak było w ocenie organu podstaw do uznania, że wnioskodawczyni nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny.
ZUS rozważył możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Wnioskująca jako emeryt uzyskuje świadczenie w wysokości 1 622,13 zł brutto, ze świadczenia dokonywane są potrącenia z tytułu egzekucji sądowej w kwocie 405,53 zł. Do wypłaty przysługuje około 1 323,05 zł netto (w tym dodatek pielęgnacyjny). Syn, z którym wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, posiada aktualny tytuł do ubezpieczeń w ZUS jako osoba prowadząca działalność gospodarczą w zakresie restauracji i innych stałych placówek gastronomicznych, co uniemożliwia przeprowadzenie rzetelnej analizy obecnej sytuacji finansowej badanego gospodarstwa domowego. Z uwagi na fakt, że wnioskująca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, to w analizie sytuacji materialnej rodziny konieczne jest uwzględnienie wszystkich dochodów, w tym również uzyskiwanych przez J.J. Organ przywołał, że zgodnie z danymi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych minimum socjalne w 2022 r. (dane za II kwartał 2022 r.) dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2 461,22 zł, tj. 1 230,61 zł na osobę. Natomiast minimum egzystencji dla wskazanego rodzaju gospodarstwa domowego wynosi 1 084,39 zł, tj. 542,20 zł na osobę (IPiSS za 2021 r.). Na tej podstawie można jednoznacznie stwierdzić, że deklarowany przez wnioskującą dochód gospodarstwa domowego (tylko z emerytury) jest niższy niż minimum socjalne określone przez IPISS i wyższy od poziomu minimum egzystencji. Ponoszone, miesięcznie koszty zostały oszacowane na kwotę 1 800 przekraczają deklarowane osiągane miesięcznie dochody. Można więc sądzić, że materiał dowodowy jest niejednoznaczny i nie daje podstaw do uznania, że sytuacja materialna badanego gospodarstwa domowego jest ciężka. Faktem jest, że wnioskująca korzystała z pomocy społecznej, jednak z decyzji Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Zgierzu wynika, że wypłata zasiłku celowego na zakup żywności w wysokości 100,00 zł odbyła się jedynie w marcu 2020 r., a świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności w kwocie 200,00 zł w kwietniu 2020 r. jednak w tamtym okresie wnioskująca oczekiwała na przyznanie świadczenia emerytalnego. Obecnie wnioskodawczyni uzyskuje stałe dochody i zapewne pomoc nie jest kontynuowana i jest ona w stanie zaspokajać swoje potrzeby materialne bez pomocy państwa.
W ocenie ZUS podjęcie decyzji o umorzeniu należności na obecnym etapie postępowania byłoby działaniem nieuzasadnionym. Analiza zgromadzonego w sprawie materiału nie pozwala na stwierdzenie, że sytuacja materialno-bytowa wnioskodawczyni całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności. Na uwagę zasługuje fakt, że na omawianą sytuację finansową mają wpływ nie tylko uzyskiwane środki finansowe, ale również posiadane składniki majątkowe. Wnioskująca jest w posiadaniu kilku nieruchomości a więc majątku nieruchomego, który także mógłby stanowić źródło pozyskania środków na spłatę zadłużenia. Organ wyjaśnił, że zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala ZUS na obecnym etapie postępowania na umorzenie powstałych zobowiązań.
W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi S.C. wniosła o jej uchylenie.
Pełnomocnik skarżącej zarzucił organowi naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek przez błędną wykładnię tego przepisu, i uznanie przez organ, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności, podczas gdy z zebranej dokumentacji wynika, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną S.C. nie jest w stanie opłacić należności składkowych, ponieważ pociągnęłoby to dla niej zbyt ciężkie skutki. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej wskazał, że organ nie przedstawił przekonującej argumentacji w zakresie możliwości uiszczenia przez S.C. przedmiotowych należności bez uszczerbku dla zaspokojenia jej podstawowych potrzeb.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy). W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259) – dalej "p.p.s.a" sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, wskazane zostały w art. 145 § 1 p.p.s.a. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiot tak rozumianej kontroli w rozpoznawanej sprawie stanowiła decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 października 2022 r. odmawiająca S.C. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników oraz osobę prowadzącą działalność gospodarczą. Przeprowadzona przez sąd kontrola powyższego rozstrzygnięcia wykazała, że zaskarżona decyzja została podjęte z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w stopniu obligującym sąd do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.
Ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji rozpocząć należy od wskazania, że rozstrzygnięcie organu dotyczy składek, które ciążyły na spółce cywilnej Z. S.C. M.J. W zaskarżonej decyzji organ nie wyjaśnił, na jakiej podstawie domaga się od skarżącej jako wspólnika zlikwidowanej spółki cywilnej spłaty zaległości składkowych spółki cywilnej jako płatnika składek. W przypadku składek, które ciążyły na spółce ustawodawca w art. 31 u.s.u.s. nakazał do należności tych stosować odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.) dalej: "Ordynacja podatkowa". Podkreślenia wymaga, że wspólnicy zlikwidowanej spółki cywilnej nie są jej następcami prawnymi, lecz - według przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa- zaliczani są do kręgu osób trzecich. W przypadku więc rozwiązania spółki cywilnej za jej zobowiązania odpowiadają w szczególnym trybie, przewidzianym w przepisie art. 115 Ordynacji podatkowej (por. wyrok NSA OZ we Wrocławiu z 21 lutego 2003 r. w sprawie sygn. akt I SA/Wr 2499/00 publ. w POP 2003/5/132, wyrok WSA w Warszawie z 12 października 20076 r. w sprawie sygn. akt V SA/Wa 1208/07 Lex nr 484004). Powyższe oznacza, że obciążenie wspólnika składkami, które ciążyły na spółce jest możliwe w wyniku wydania i doręczenia decyzji konstytutywnej, o której mowa w art. 108 i art. 115 Ordynacji podatkowej. Dopiero wówczas - po powstaniu zobowiązania wspólnika do zapłaty składek - istnieje możliwość zastosowania ulgi w postaci umorzenia składek na podstawie art. 28 u.s.u.s (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 kwietnia 2005 r. III SA/Wa 263/05 LEX nr 166514).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy zauważyć, że w zaskarżonej decyzji ani w aktach sprawy przesłanych przez organ pierwotnie wraz ze skargą nie wskazano decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne na skarżącą jako wspólnika byłej spółki cywilnej. Dopiero z uzupełnionych na wezwanie sądu akt administracyjnych wynika, że decyzja taka została w stosunku do strony oraz drugiego ze wspólników wydana 27 czerwca 2003 r. i doręczona skarżącej 1 lipca 2003 r. Przyjąć zatem należy, że w rozstrzyganej sprawie istnieje podstawa do domagania się przez ZUS od skarżącej zapłaty składek nieuregulowanych przez zlikwidowaną spółkę cywilną, a co za tym idzie istnieje również możliwość zastosowania wobec strony ulgi w postaci umorzenia składek, a zatem postępowanie w przedmiotowej sprawie było co do zasady dopuszczalne.
Kolejno wskazać należy, że wydanie prawidłowej decyzji odmawiającej umorzenia należności składkowych wymaga wyjaśnienia przez organ, czy istnieją zaległości z tytułu należności składkowych, o których umorzenie występuje wnioskodawca, a następnie czy zostały spełnione przesłanki pozwalające na stwierdzenie ich całkowitej nieściągalności bądź zachodzi uzasadniony przypadek o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
W tym zakresie w pierwszym rzędzie rozważenia wymaga kwestia przedawnienia należności z tytułu składek. W orzecznictwie wskazuje się, że wniosek strony o umorzenie zaległości nie rozstrzyga ani o istnieniu zaległości, ani o ich wysokości – organ powinien samodzielnie zweryfikować w toku postępowania w przedmiocie umorzenia, czy zaległości w należnych wpłatach w ogóle istnieją. Jeżeli w jakiejś części zaległości nie istnieją – zostały zapłacone, nie powstały lub uległy przedawnieniu – postępowanie w tej części jest bezprzedmiotowe i powinno zostać umorzone na zasadzie art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyroki: NSA: z 6 marca 2008 r., II GSK 421/07, WSA w Gliwicach z 15 lipca 2009 r., III SA/Gl 442/09; WSA w Krakowie z 28 maja 2014 r., I SA/Kr 129/14; WSA w Gliwicach z 12 listopada 2014 r., I SA/Gl 485/14, NSA z 14 stycznia 2021 r. I GSK 1569/20; 5 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 868/21 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej "CBOSA"). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 5 stycznia 2022 r., sygn. akt I GSK 868/21 ustalenie, że składki, co do których został złożony wniosek o umorzenie istnieją (np. nie uległy przedawnieniu), to warunek wstępny do procedowania w przedmiocie umorzenia tych należności. Nie można procedować w oparciu o przesłanki do umorzenia pomieszczone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., czy § 3 ust. 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., w sytuacji gdy składki te nie istnieją. Postępowanie w przedmiocie umorzenia składek w takim przypadku byłoby bezprzedmiotowe. Zatem Zakład w pierwszej kolejności winien zbadać przedmiotowość złożonego wniosku, jeśli choćby w części należności uległy przedawnieniu, wtedy w tej części organ zobowiązany będzie do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego, w pozostałej zaś części nieprzedawnionej, organ zobowiązany będzie wydać decyzję umarzającą należności z tytułu składek lub odmówić ich umorzenia. Tak więc Zakład posiada kompetencję do ustalenia w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu składek, czy nie doszło do przedawnienia tych należności, zaś sąd administracyjny kognicję do kontroli wydanej przez Zakład w tym przedmiocie decyzji.
Zatem obowiązkiem organu w sprawie dotyczącej umorzenia należności składkowych było wykazanie, że niezapłacone przez stronę postępowania składki objęte zaskarżoną decyzją nie uległy przedawnieniu. W ocenie sądu z obowiązku tego organ nie wywiązał się prawidłowo.
Zgodnie z art. 24 ust. 5d u.s.u.s., obowiązującym w dacie wydania decyzji orzekającej o odpowiedzialności, przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. W niniejszej sprawie decyzja taka – o odpowiedzialności skarżącej i drugiego z byłych wspólników spółki cywilnej za należności z tytułu składek – została wydana 27 czerwca 2003 r. i doręczona skarżącej 1 lipca 2003 r. A zatem termin przedawnienia przewidziany tym przepisem upłynął z dniem 31 grudnia 2008 r. Wydanie decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności na osoby trzecie powoduje, że termin przedawnienia należności z tytułu składek w stosunku do dłużnika pierwotnego przestaje obowiązywać, natomiast z końcem roku kalendarzowego, w którym wydano decyzję zaczyna biec 5-letni termin przedawnienia należności wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności na osoby trzecie. Przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie regulują kwestii przerwania, czy zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązań z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, gdyż w tym zakresie nie mają zastosowania ani art. 24 ust. 5a i ust. 5b, ani art. 24 ust. 5c u.s.u.s., gdyż regulacje te dotyczą zobowiązań płatnika składek, a nie osoby trzeciej (zob. m.in. wyrok WSA w Gliwicach z 4 kwietnia 2011 r., sygn. akt III SA/Gl 630/10, LEX nr 994591. wyrok WSA w Olsztynie z 30 września 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 359/15). Jak wskazuje się w orzecznictwie, art. 24 ust. 5b u.s.u.s. ma zastosowanie tylko wobec należności składkowych dochodzonych na zasadach ogólnych, a do należności wynikających z decyzji o odpowiedzialności osób trzecich, stosuje się termin przedawnienia z art. 24 ust. 5d u.s.u.s. oraz regulacje z ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa dotyczącą przerwania i zawieszenia biegu terminu przedawnienia zawartą w art. 70 tej ustawy stosowanej odpowiednio na podstawie art. 31 u.s.u.s. (por. wyrok NSA z 30 lipca 2020 r. w sprawie sygn. akt I GSK 860/20 LEX nr 3047636, wyrok NSA z 12 maja 2010 r. w sprawie sygn. akt II FSK 8/09 LEX nr 596614).
Odnosząc powyższe do okoliczności rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie poczynił w zaskarżonej decyzji, żadnej analizy w zakresie ewentualnego przedawnienia zaległości skarżącej. Na gruncie kontrolowanej sprawy organ rentowy mimo, że w październiku 2022 r. orzekał w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, za które odpowiedzialność na stronę skarżącą została przeniesiona w 2003 r. nie rozważył kwestii przedawnienia, czym dopuścił się istotnego naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Dla dopuszczalności prowadzenia postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych składek istotne jest ustalenie, czy nastąpiło zawieszenie bądź przerwa biegu terminu przedawnienia. Jak już wskazano wyżej, oceny tej należy dokonać w oparciu o treść art. 70 § 2 § 3 i 4 Ordynacji podatkowej w związku z art. 118 § 2 zd. 2 Ordynacji podatkowej i art. 31 u.s.u.s.
Zdaniem sądu, niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności skarżącej z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia. Naruszenia te, w ocenie sądu, mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy i muszą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.
W prowadzonym ponownie postępowaniu ZUS w pierwszym rzędzie ustali, czy składki o których umorzenie wniosła skarżąca uległy przedawnieniu czy też nie. W tym zakresie przeprowadzi analizę mających zastosowanie regulacji prawnych z uwzględnieniem poczynione wyżej rozważań i oceny prawnej i jeśli będzie zamierzał powołać się na instytucję zawieszenia lub przerwania biegu terminu przedawnienia należności składkowych dołączy do akt sprawy dokumenty, które będą obrazować wszystkie istotne w tej mierze okoliczności faktyczne.
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a.
k.ż.