III SA/GL 1726/21

III SA/Gl 1726/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-10-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-12-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Barbara Orzepowska-Kyć /sprawozdawca/
Małgorzata Herman /przewodniczący/
Piotr Pyszny
Symbol z opisem
6145 Sprawy dyrektorów szkół
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Oświata
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1082
art. 66 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.), Asesor WSA Piotr Pyszny, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2022 r. sprawy ze skargi M. B. na zarządzenie Prezydenta Miasta S. z dnia 19 października 2021 r. nr 415 w przedmiocie odwołania ze stanowiska dyrektora szkoły oddala skargę.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta S. (dalej: organ, Prezydent) zarządzeniem nr 415 z 19 października 2021 r., po zasięgnięciu opinii [...] Kuratora Oświaty, odwołał z dniem 19 października 2021 r. M. B. (dalej: strona, skarżąca) ze stanowiska dyrektora Szkoły Podstawowej nr [...] w S. (dalej: SP nr [...]).
W podstawie prawnej zarządzenia organ powołał art. 30 ust. 2 pkt 5 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.: Dz.U. z 2021 r. poz. 1372 ze zm.), art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy z 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1082 ze zm.).
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że zarządzeniem nr 640 z 30 czerwca 2017 r. stronie zostało powierzone na okres od 1 września 2017 r. do 31 sierpnia 2022 r. stanowisko dyrektora SP nr [...].
Jednakże w ocenie organu zachodzą przesłanki do zastosowania art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 29 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe, wobec wagi zarzutów kierowanych w stosunku do skarżącej.
Organ wskazał, że w sprawie działalności skarżącej wpłynęły liczne skargi, listy rodziców uczniów uczęszczających do SP nr [...], absolwentów, jak i pracowników SP nr [...]. Niepokojąca treść wystąpień opisująca charakter zdarzeń wskazuje na daleko idące niezadowolenie z sytuacji panującej w szkole, obawę o jej dalsze funkcjonowanie, a zwłaszcza zagrożenie bezpieczeństwa i stanu psychicznego uczniów, uchybienie godności zawodu nauczyciela, rażące zaniedbania podstawowego obowiązku nauczyciela jakim jest dawanie przykładu własną postawą, zachowaniem w postaci wychowywania młodzieży w atmosferze wolności sumienia i przede wszystkim szacunku dla każdego człowieka. Przekroczenie uprawnień, uchybienia związane z organizacją pracy szkoły jako placówki oświatowej, w ocenie organu prowadzącego są nie do przyjęcia i dalsze kierowanie Szkołą przez skarżącą godzi w interes Szkoły, jako interes publiczny, rodząc konieczność natychmiastowego przerwania zarządzania placówką. Organ wskazał, że osoba wykonująca zawód nauczyciela, a zwłaszcza pełniąca znaczącą funkcję dyrektora placówki oświatowej, musi posiadać szereg kompetencji z zakresu: nadzoru pedagogicznego nad nauczycielami w podległej jej placówce, zarządzania i kierowania pracą szkoły, wykonywaniem czynności w sferze prawa pracy wobec pracowników szkoły w zakresie awansu zawodowego nauczycieli oraz związanych z działalnością dydaktyczno-wychowawczą i opiekuńczą szkoły, winna być oceniana jako osoba legitymująca się nieskazitelnym charakterem i nieposzlakowaną opinią.
Wobec powyższego organ prowadzący podjął czynności, celem zabezpieczenia prawidłowego funkcjonowania placówki i dobra uczących się tam podopiecznych, inicjując podjęcie postępowania wyjaśniającego przez Rzecznika Dyscyplinarnego Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] w związku z podejrzeniem popełnienia czynu naruszającego prawa i dobro dzieci - uczniów SP nr [...] przez dyrektora tejże szkoły, a także uchybienia godności zawodu nauczyciela i obowiązkom, o których mowa w art. 6 ustawy z 25 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1762). Spotkania organizowane z uczestnictwem przedstawicieli organu prowadzącego zmierzające do rozwiązania zaistniałej sytuacji w szkole nie przyniosły zamierzonych rezultatów. Organ prowadzący w kontekście powagi i wiarygodności zarzutów formułowanych w odniesieniu do skarżącej, działając z urzędu, a także mając na uwadze fakt podjęcia Uchwały nr [...] Rady Pedagogicznej SP nr [...] z 26 sierpnia 2021 r. w sprawie: wniosku o odwołanie nauczyciela ze stanowiska dyrektora na podstawie art. 72 ust. 2 ustawy Prawo oświatowe, który jest obrazem sytuacji panującej w placówce, stanowiąc jedną z wielu okoliczności potwierdzających skalę konfliktu i nieprawidłowości, jakie mają miejsce w szkole, podjął decyzję o odsunięciu skarżącej od pełnienia funkcji dyrektora placówki, a tym samym realizowania obowiązków związanych z wykonywaniem pracy nauczyciela. Niniejsze nastąpiło z dniem 1 września 2021 r. na mocy Zarządzenia nr 364 z 31 sierpnia 2021 r. w sprawie: zawieszenia skarżącej w pełnieniu obowiązków nauczyciela pełniącego funkcję dyrektora SP nr [...]. Postępowanie w tej sprawie nie zostało ostatecznie rozstrzygnięte.
Następnie organ przywołał 25 pism (skargi/wystąpienia), które wpłynęły w okresie od 19 marca 2021 r. do 10 września 2021 r. do organu prowadzącego, w związku z działalnością skarżącej, pochodzących od rodziców uczniów, absolwentów, jak i pracowników SP nr [...].
Omawiając zgromadzony materiał organ wyjaśnił, że obrazuje on zachowania w wyniku których, nie ulega wątpliwości, że skarżąca utraciła zdolność wykonywania powierzonej funkcji z przyczyn etycznych nadużywając posiadaną władzę, jak i niewłaściwej organizacji pracy placówki. Wśród stawianych zarzutów organ zwrócił uwagę na stosunek strony do pracowników: cyt.: Ja tu jestem dyrektorem, wydaję komendy", "Zatrudnię Ukrainki, które będą myły podłogi na kolanach i lizały posadzki". Ponadto wskazał w szczególności na:
- nadużywanie kompetencji w stosunku do pracowników szkoły polegające na wykorzystywaniu zależności służbowej i nakładaniu na pracowników dodatkowych obowiązków niezwiązanych z realizacją czynności na rzecz placówki oświatowej, w której pozostają zatrudnieni (cyt. "W okresie zimowym pracownicy musieli odśnieżać ścieżkę od bramy szkoły do bramy budynku, w którym mieszka p. dyrektor"; "Kazała dozorcom sprzątać, kosić, odśnieżać teren przed bramą należący do spółdzielni tylko dlatego, że mieszka w tym bloku"; "Pracownicy otrzymali polecenie zabrania z mieszkania dyrektora zdemontowanych podczas remontu kafelków i schowania ich w szkole"; "Pracownicy otrzymali polecenie "zlikwidowania" mieszkania po śmierci matki p. dyrektor. Wynieśli całe jego wyposażenie, część sprzętów trafiła do szkoły"; "Pracownik otrzymał polecenie wykopania z terenu szkoły czterech krzaków róż i ponownego wsadzenia ich przed oknami mieszkania dyrektora"; "W okresie urlopowym z polecenia p. Dyrektor przenosiłyśmy z jej mieszkania kwiatki doniczkowe (jej prywatne) do szkoły, aby je pielęgnować w czasie jej nieobecności");
- wywoływanie przez skarżącą złej i nerwowej atmosfery w pracy oraz wywieranie presji na nauczycielach cyt.: "Ja tutaj jestem dyrektorem, ja tu rządzę, proszę nie dyskutować"; w tematach dla niej niekorzystnych nie dopuszczała Rady Pedagogicznej do głosu w ogóle. Nagminnie wzywała do gabinetu osoby, które nie zgadzały się z jej zdaniem na konferencji lub rozpoczynały niewygodny dla niej temat. W "zaciszu" gabinetu nauczyciel był ostro strofowany za "wychylanie się. W niektórych przypadkach pojawia się nawet zarzut mobbingu, uwagi co do zasad przyznawania dodatków motywacyjnych cyt.: "Dodatki przyznane były całkowicie bez znajomości tego, co nauczyciele zrobili w danym okresie. Obniżone zostały osobom, które skarżąca uważała za nieprzychylne sobie. Za to osoby, które darzyła sympatią otrzymywały bardzo wysokie dodatki. (...) nastawiała negatywnie innych pracowników przeciwko tym "lepszym" - manipulowała faktami, twierdziła, że źle mówią o innych. Takiej manipulacji poddawała również tych wyróżnionych (...) osoby, które otrzymywały niski dodatek nazywała "nierobami". Używała również obraźliwe niecenzuralne epitety wobec tych "nierobów". W odczuciu rozmówców, robiła to celem skłócenia, podzielenia grona pedagogicznego. Metoda manipulacji stosowana była również przeciwko osobom, które uznane zostały przez skarżącą za "donosicieli", co w konsekwencji spowodowało znaczną rotację w kadrze pedagogicznej SP nr [...] (rezygnacja z pracy przez kolejnych nauczycieli);
- naruszanie przez skarżącą zasad współżycia społecznego (zastraszanie, przemoc psychiczna - cyt.: " zastraszała pracowników niewypłaceniem poborów, jeśli nie wykonają jakiejś pracy, nawet w nierealnym do wykonania terminie"; "zażądała nazwisk rodziców, którzy się skarżyli. Gdy wychowawca odmówił, wykrzyczała, że jest to polecenie służbowe. Pomimo tego wychowawca nie udzielił nauczycielowi takiej informacji. To zdarzenie obróciło się przeciwko wychowawcy jak i klasie - po tej uwadze byli traktowani w sposób "szczególny" - często mówiła o klasie negatywnie w trakcie konferencji Rady Pedagogicznej, a nauczyciel traktowany był jako ten "niewygodny", "nauczyciele otrzymywali od skarżącej smsy z negatywnymi uwagami późnymi wieczorami lub w środku nocy"; wywoływanie stresu u dzieci - uczniów placówki - cyt. "Dzieci boją się uczęszczać na lekcje prowadzone przez skarżącą. Lekcje z tą Panią to dla nich duży stres i negatywne emocje"; dzieci "boją się mściwości Nauczyciela [...]"; " skarżaca nagminnie podnosiła głos na uczniów - również podczas nauki zdalnej. Była niemiła, roszczeniowa, nie uznawała "ważności" innych przedmiotów");
- niewłaściwe organizowanie pracy dotyczące zarówno sfery prowadzonych przez nią zajęć z [...], jak i organizacji pracy samej placówki oświatowej m.in. poprzez pomijanie potrzeb dzieci z orzeczeniem z poradni psychologiczno - pedagogicznej, czy też wydawanie niezrozumiałych poleceń, nieomawianie wyników sprawdzianów, wysoka zmienność co do stawianych uczniom oczekiwań i brak konsekwencji w realizacji ustaleń, jak i nierealizowanie podstaw programowych dla poszczególnych klas, co przekłada się na proces nauczania (cyt. "Uczniowie, których uczy są idiotami, nie uczą się [...]-u, nie dyskutują, bo są ograniczeni"; "Na napisanie kartkówek online (gdzie wpływ ma wiele czynników takich jak dostęp do Internetu, umiejętności komputerowe, szybkość pisania na klawiaturze i inne) dawała zwykle około 7 minut. Nie przyjmowała tłumaczenia, że zawiesił się komputer, nie udało się otworzyć arkusza Forms z pytaniami, czy nie udało się wysłać odpowiedzi przed czasem (po wyznaczonym czasie nie było możliwości odesłania pracy). Za nieodesłane przez platformę Teams prace domowe stawiała oceny niedostateczne");
- poświadczanie nieprawdy poprzez potwierdzanie w dziennikach lekcyjnych faktu przeprowadzenia zajęć lekcyjnych, które się nie odbyły;
- narażenia zdrowia współpracowników oraz innych osób przebywających w placówce poprzez pojawianie się w szkole (osobiście lub członków rodziny) mimo objawów zachorowania;
- pojawiają się również zarzuty w zakresie gospodarowania środkami finansowymi.
W ocenie organu charakter zaistniałych zdarzeń oraz wiarygodność stawianych zarzutów są na tyle istotne, że uzasadniają zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawo oświatowe. Organ podkreślił, że zachowanie skarżącej wypełnia definicję mobbingu, o której mowa w art. 943 § 1 i § 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks Pracy (t.j.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1320 ze zm., dalej: K.p.).
W tym stanie rzeczy organ stwierdził, że ujawnione liczne zaniedbania - naruszenia obowiązków i uprawnień względem uczniów, jak i pracowników placówki, niegodne zachowanie skarżącej, nie tylko powodują destabilizację w realizacji funkcji szkoły w zakresie realizacji jej zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, lecz także godzą w interes placówki. Nie jest do zaakceptowania postępowanie Dyrektora Szkoły naruszające zasady współżycia społecznego i zasady etyki, brak ponoszenia odpowiedzialności i bagatelizowanie skutków podejmowanych decyzji. Taka postawa powoduje utratę zaufania, szacunku do Dyrektora ze strony pracowników Szkoły, uczniów i ich rodziców. Ponadto należy zwrócić uwagę na zaufanie obywateli do organów publicznych i osób sprawujących funkcje publiczne, które ze względu na rolę jaką odrywają w życiu publicznym i społecznym powinny pozostawać poza wszelkimi podejrzeniami.
Wobec powyższego, w ocenie organu, doszło do rażących uchybień niepozwalających na dalsze zajmowanie stanowiska, zatem prowadzących do konieczności natychmiastowego odsunięcia osoby pełniącej funkcję kierowniczą w szkole od pracy na tym stanowisku w trakcie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Tym samym zaistniały okoliczności mieszczące się w ustawowych "przypadkach szczególnie uzasadnionych", które uprawniają do odwołania skarżącej ze stanowiska dyrektora w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia.
W skardze do sądu administracyjnego strona wniosła o uchylenie zarządzenia z 19 października 2021 r., zarzucając naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, to jest art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe poprzez błędne zastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy brak jest szczególnie uzasadnionych przesłanek do odwołania skarżącej z funkcji dyrektora szkoły;
2) przepisów postępowania, to jest art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy przejawiającego się w czynieniu ustaleń faktycznych sprzecznych z rzeczywistością.
W uzasadnieniu skargi strona wskazał, że z lektury listów i skarg kierowanych do organu wynika, że opisywane tam i stawiane skarżącej zarzuty dotyczą okresu już od 2015 r. Co więcej, "konflikt" pomiędzy niektórymi uczniami i rodzicami a dyrekcją szkoły trwa od dłuższego czasu i nie znajduje uzasadnienia zastosowanie odwołania z funkcji dyrektora szkoły dopiero teraz, na początku nowego roku szkolnego.
Ważne jest także to, że na chwilę obecną, wedle wiedzy skarżącej, postępowanie dyscyplinarne nie zostało wszczęte. Biorąc pod uwagę ilość i zakres zarzutów jej stawianych, i to od wielu lat, przemawia to za tezą, że w niniejszej sytuacji brak jest znamion szczególnego przypadku. Wiele z zarzutów dotyczy działań skarżącej nie jako dyrektora placówki, ale jako nauczyciela - w takiej sytuacji nieuzasadnione jest odwołanie skarżącej z funkcji dyrektora szkoły.
Skarżąca nie zgadza się ze zgłaszanymi wobec niej zarzutami, ale biorąc pod uwagę, że nie zostało wszczęte w jej sprawie postępowanie dyscyplinarne, polemika z tymi zarzutami na obecnym etapie byłaby przedwczesna, dlatego prosi organ odwoławczy o ich przeanalizowanie pod kątem, czy tego rodzaju zastrzeżenia noszą znamiona szczególnie uzasadnionego przypadku. Powołując się na orzecznictwo sądowaadministracyjne skarżąca wskazała, że uzasadnione przypadki oznaczają tylko takie sytuacje, w których nie jest możliwe pełnienie przez nauczyciela funkcji kierowniczej i zachodzi konieczność natychmiastowego przerwania wykonywania funkcji dyrektora z uwagi na zagrożenie dla interesu publicznego i dalszego funkcjonowania szkoły, na tyle istotne, iż nie pozwala na dalsze wykonywanie obowiązków przez daną osobę. Podstawą odwołania dyrektora określoną w tym przepisie nie mogą być przypadki zwyczajne, typowe - bazujące na negatywnej ocenie pracy czy wykonania bieżących zadań nauczyciela - dyrektora szkoły.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Na rozprawie 4 października 2022 r. pełnomocnik strony skarżącej wnosił i wywodził jak w skardze. Ponadto wskazał, że przesłanki zwolnienia skarżącej nie zostały rzetelnie zbadane, o czym świadczy przedłożone do akt prawomocne orzeczenie dyscyplinarne wydane przez Komisję Dyscyplinarną Nauczycieli działającą przy Wojewodzie [...] z 13 czerwca 2022 r., uznającą skarżącą za niewinną, tego, że będąc nauczycielem dyplomowanym uchybiła godności zawodu i obowiązkom nauczyciela.
Pełnomocnik organu wnosił i wywodził jak w odpowiedzi na skargę, akcentując, że orzeczenie Komisji Dyscyplinarnej zostało wydane w innym trybie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zmianami, zwanej dalej: "p.p.s.a.") w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany granicami skargi, w związku z czym zarzuty podniesione w jej treści nie wyznaczają kierunku analizy podejmowanej przez Sąd.
Podstawą zaskarżenia zarządzenia Prezydenta Miasta jest przepis art. 101 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 713), zgodnie z którym każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Z kolei w art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a. ustawodawca przewidział skargę na akty organów jednostek samorządu terytorialnego inne niż akty prawa miejscowego, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej. Do tej kategorii zalicza się zarządzenia organów jednostek samorządu terytorialnego o charakterze ogólnym wewnętrznego urzędowania, w tym regulaminy, wytyczne skierowane do podległych organów i jednostek, akty budżetowe, jak również akty o charakterze indywidualnym, np. w sprawach likwidacji szkoły, a także zarządzenia z zakresu przeprowadzania konkursów na dyrektorów samorządowych placówek oświatowych i powierzania stanowiska dyrektorów szkół i placówek oświatowych. Powierzenie stanowiska dyrektora szkoły wiąże się także z jego odwołaniem.
Powyższe przesądza zatem, że zarządzenie Prezydenta Miasta stanowiące przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego podlega kognicji sądów administracyjnych, a zatem wniesiona skarga podlegała rozpatrzeniu. Tak jak wskazano, zarządzenie organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego jest aktem wewnętrznego kierowania jednostkami organizacyjnymi, które wykonują zadania z zakresu administracji publicznej. Chociaż w tym przypadku zarządzenie tak jak decyzja administracyjna przesądza o sytuacji prawnej adresata, to należy zauważyć, że przy wydawaniu zarządzenia, organ nie stosuje przepisów ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Prezydent Miasta wydając zarządzenie nie prowadził postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Prezydent Miasta występujący w sprawie nie jako organ administracji publicznej tylko jako organ wykonawczy samorządu Miasta był zobowiązany do działania na podstawie przepisów Prawa oświatowego. Wśród nich nie ma mowy o wszczęciu i prowadzeniu postępowania administracyjnego. Już sam ten fakt przesądza o niezasadności zarzutów podniesionych przez skarżącą, dotyczących naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Z uwagi na brak zastosowania k.p.a. w niniejszej sprawie, każdy z tych zarzutów jest niezasadny.
Materialnoprawną podstawą wydania zarządzenia zapadłego w niniejszej sprawie jest art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe. Powołany przepis stanowi: "Organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty, a w przypadku szkoły i placówki artystycznej oraz placówki, o której mowa w art. 2 pkt 8, dla uczniów szkół artystycznych prowadzonej przez jednostkę samorządu terytorialnego - ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, może odwołać nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia". Treść powołanego przepisu wskazuje, że po pierwsze ustawodawca wprowadza klauzulę generalną w postaci "przypadków szczególnie uzasadnionych", po drugie, przepis wskazuje na uznaniowość organu, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce. Oznacza to, że organ może, ale nie musi decydować się na podjęcie tego rozstrzygnięcia.
Przechodząc do zagadnienia "przypadku szczególnie uzasadnionego" należy odwołać się do słownikowego znaczenia słowa "szczególnie", które przesądza o kwalifikowanym charakterze przedmiotowej przesłanki. I tak, szczególny oznacza "jedyny w swoim rodzaju, odznaczający się czymś osobliwym, zwracający uwagę, niezwykły, wyjątkowy" (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003, s. 986). Znaczenie słownikowe podkreśla wyjątkowość wystąpienia czegoś.
Z orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że: "Przypadki szczególnie uzasadnione" są wąsko ujmowane - jako sytuacje, w których doszło do rażących uchybień niepozwalających na dalsze zajmowanie stanowiska, zatem prowadzących do konieczności natychmiastowego odsunięcia osoby pełniącej funkcję kierowniczą w szkole lub placówce oświatowej od pracy na tym stanowisku w trakcie roku szkolnego bez wypowiedzenia. Dotyczą sytuacji drastycznych, rażąco sprzecznych z celami powołania na stanowisko, a więc innych od tych, dla których przewidziany jest normalny tryb odwołania ze stanowiska z końcem roku szkolnego". (wyrok WSA z 24 lutego 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 690/20, dostępny w CBOSA).
Przypadki szczególnie uzasadnione, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe, to nie są sytuacje, które w subiektywnym odczuciu organu prowadzącego mają charakter szczególny, tylko takie, które obiektywnie powodują destabilizację szkoły pod względem dydaktycznym, wychowawczym czy oświatowym, a jedyną możliwością zapobiegnięcia takiej sytuacji jest odwołanie dyrektora placówki w trakcie roku szkolnego (wyrok WSA z 14 maja 2019 r., sygn. akt III SA/Łd 1047/18, dostępny w CBOSA). Nie jest przy tym wymagana negatywna ocena ze strony podmiotów uprawnionych do oceny pracy dydaktycznej i organizatorskiej dyrektora szkoły. Wystarczającym jest fakt, że mają miejsce zachowania destabilizujące realizację przez szkołę jej fundamentalnych funkcji (wyrok NSA z 12 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1009/19, podobnie wyrok NSA z 1 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 690/17, dostępne w CBOSA).
Odnosząc te uwagi do rozpoznawanej sprawy, wskazać przyjdzie, że Prezydent Miasta przedstawił szerokie uzasadnienie wydania zaskarżonego zarządzenia. Przywołał 25 pism (skargi/wystąpienia), które wpłynęły w okresie od 19 marca 2021 r. do 10 września 2021 r. do organu prowadzącego, w związku z działalnością skarżącej, pochodzących od rodziców uczniów, absolwentów, jak i pracowników SP nr [...].
Omawiając zgromadzony materiał organ wyjaśnił, że obrazuje on zachowania, w wyniku których nie ulega wątpliwości, że skarżąca utraciła zdolność wykonywania powierzonej funkcji z przyczyn etycznych nadużywając posiadaną władzę, jak i niewłaściwej organizacji pracy Placówki. Wśród stawianych zarzutów organ zwrócił uwagę na stosunek strony do pracowników, który należy określić jako arogancki. Nadto jej wypowiedzi skierowane do pracowników upokarzają kobiety ukraińskie. Słusznie też wskazał na nadużywanie kompetencji w stosunku do pracowników szkoły, polegające na wykorzystywaniu zależności służbowej i nakładaniu na pracowników dodatkowych obowiązków niezwiązanych z realizacją czynności na rzecz placówki oświatowej, w której pozostają zatrudnieni. Np: sprzątanie, koszenie, odśnieżanie terenu przed blokiem skarżącej należącego do spółdzielni, polecenie zabrania z mieszkania skarżącej zdemontowanych podczas remontu kafelków i schowania ich w szkole, "zlikwidowanie" mieszkania po śmierci matki skarżącej, poprzez wyniesienie całego jego wyposażenia i umieszczenia części sprzętów w szkole; polecenie wykopania z terenu szkoły czterech krzaków róż i ponownego wsadzenia ich przed oknami mieszkania skarżącej; polecenie przenoszenia z mieszkania skarżącej jej kwiatków doniczkowych i pielęgnowanie ich w okresie urlopowym w szkole.
Informacje o takim zachowaniu skarżącej organ otrzymał 10 września 2021 r. w piśmie z 9 września 2021 r. skierowanym do organu przez pracowników SP nr [...], które stanowi załącznik nr [...] (str. [...] akt administracyjnych). Do pisma dołączono oświadczenia imienne pracowników potwierdzające przedstawione zarzuty.
Organ wezwał skarżącą do ustosunkowania się do przedstawionych zarzutów w terminie 3 dni. Strona pismem z 23 września 2021 r. wniosła o przedłużenie terminu do 14 dni oraz o przesłuchanie osób podpisujących się pod pismem w jej obecności. W piśmie z 4 października 2021 r. pracownicy SP nr [...] nie wyrazili zgody na przesłuchanie w obecności skarżącej, obawiając się z jej strony szykan. Organ pismem z 5 października 2021 r. przedłużył stronie termin do ustosunkowania się do pisma do 7 dni i poinformował o tym, iż nie dojdzie do przesłuchania z uwagi na odmowę osób zaangażowanych. W wyznaczonym terminie strona nie ustosunkowała się do przedstawionych zarzutów.
Zdaniem Sądu wykorzystywanie pracowników do wykonywania zadań, które nie należą do ich kompetencji, lekceważące odnoszenie się do pracowników i publiczne poniżanie kobiet ukraińskich budzi poważne wątpliwości co do etyki postępowania osoby, która jest jednocześnie zwierzchnikiem służbowym, jak i zleceniodawcą prac prywatnych. Takie działanie skarżącej było nadużyciem posiadanej władzy, powodującym utratę zaufania i szacunku do dyrektora ze strony pracowników szkoły, uczniów i ich rodziców. W ocenie Sądu, stanowisko dyrektora szkoły jest stanowiskiem eksponowanym, a osoba je piastująca stanowi pewien wzór nie tylko dla pracowników i uczniów, ale także dla ich rodziców. To powoduje, że osoba taka winna prezentować wysoki poziom zachowań etycznych i moralnych, bowiem w innym przypadku osiągnięcie celów wychowawczych szkoły nie będzie możliwe.
Przywołane w skardze orzecznictwo dotyczące wykładni pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku" z art. 66 ust. 1 pkt 2 Prawo oświatowe i odwołania na tej podstawie z funkcji dyrektora, nie kłóci się z zastosowaniem tego przepisu przez Prezydenta w rozpoznawanej sprawie.
Tylko te powody wymienione wyżej są wystarczające do wydania zaskarżonego zarządzenia.
Nie można jednak stracić z pola widzenia innych nagannych zachowań skarżącej wymienionych w piśmie z 9 września 2021 r. i dołączonych do niego oświadczeń, tj. wywoływanie przez skarżącą złej i nerwowej atmosfery w pracy oraz wywieranie presji na nauczycielach poprzez aroganckie odnoszenie się do nauczycieli i Rady Pedagogicznej. Lektura tych oświadczeń oraz licznych skarg kierowanych do organu wskazuje, że skarżąca naruszała zasady współżycia społecznego poprzez np. zastraszanie pracowników niewypłaceniem poborów, przesyłaniem nauczycielom smsów z negatywnymi uwagami późnymi wieczorami lub w środku nocy. Słusznie wskazał organ, że zachodzi podejrzenie, że takie zachowanie nosi cech mobbingu, o którym mowa w art. 943 § 1 i § 2 K.p.
Powyższe przykłady zachowań skarżącej są w pełni przekonujące o zasadności twierdzeń sformułowanych przez organ w uzasadnieniu zaskarżonego zarządzenia.
Skarżąca jako nauczyciel i dyrektor szkoły powinna mieć świadomość, że funkcja jaką sprawowała była związana z koniecznością zachowywania, a także ustawicznego eksponowania najwyższych standardów kultury osobistej.
Od nauczyciela, który jest wychowawcą grupy dzieci i młodzieży oczekuje się najwyższych kwalifikacji moralnych. Nauczyciel, który prezentuje pogardliwy stosunek do innych osób całkowicie zaprzecza misji wychowawczej (aspekt moralny) oraz edukacyjnej (aspekt budowania społeczeństwa obywatelskiego) szkoły, którą kieruje jako dyrektor. Jeżeli choćby jeden z przejawów działalności szkoły, czy innej placówki oświatowej doznawał uszczerbku z powodu działalności jej kierownika, to zachodzi przesłanka jego odwołania, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe.
W tym miejscu należy zwrócić uwagę na przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2215 ze zmianami, zwanej dalej "Kartą Nauczyciela"). W preambule do powołanej ustawy ustawodawca zawarł motywy tej regulacji, które wynikają z aksjologii misji edukacji, wychowawstwa oraz opieki. Ustawodawca przypisuje wychowawstwu i edukacji szczególną rolę w Rzeczypospolitej Polskiej. Drogą do urzeczywistniania tych wartości jest działalność kadry nauczycielskiej. Ustawodawca zdając sobie sprawę z powagi tego zawodu, wyniósł go do rangi społecznej o szczególnym znaczeniu. Wyrazem tego uzasadnienia aksjologicznego jest treść art. 6 Karty Nauczyciela. Zgodnie z powołanym przepisem: "Nauczyciel obowiązany jest:
1) rzetelnie realizować zadania związane z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą, w tym zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę;
2) wspierać każdego ucznia w jego rozwoju;
3) dążyć do pełni własnego rozwoju osobowego;
3a) doskonalić się zawodowo, zgodnie z potrzebami szkoły;
4) kształcić i wychowywać młodzież w umiłowaniu Ojczyzny, w poszanowaniu Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w atmosferze wolności sumienia i szacunku dla każdego człowieka;
5) dbać o kształtowanie u uczniów postaw moralnych i obywatelskich zgodnie z ideą demokracji, pokoju i przyjaźni między ludźmi różnych narodów, ras i światopoglądów".
Szczególną uwagę zwraca treść art. 6 pkt 1, 4 i 5 Karty Nauczyciela. Jednym z wymagań formalnych do bycia powołanym na stanowisko nauczyciela jest przestrzeganie podstawowych zasad moralnych (art. 9 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela). Dyrektor publicznej szkoły jest zobowiązany do spełnienia kryteriów przewidzianych dla nauczyciela. Dotyczy to przygotowania pedagogicznego i posiadania kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela w danej szkole (§ 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 11 sierpnia 2017 r. w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać osoba zajmująca stanowisko dyrektora oraz inne stanowisko kierownicze w publicznym przedszkolu, publicznej szkole podstawowej, publicznej szkole ponadpodstawowej oraz publicznej placówce [t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1449]). Zatem, skarżąca jako dyrektor powinna przestrzegać obowiązków skierowanych do nauczycieli.
Niedopuszczalnym jest, aby nauczyciel i zarazem dyrektor, który naucza, wychowuje i sprawuje opiekę nad dziećmi i młodzieżą, swoim zachowaniem zaprzeczał wartościom i postawom, które powinien przekazywać swoim podopiecznym w świetle obowiązków z art. 6 i art. 9 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela. Dyrektor, który jest nauczycielem powinien cieszyć się autorytetem wśród dzieci, ich rodziców i innych pracowników szkoły nie tylko przez wzgląd na zajmowane stanowisko i wykonywany zawód, ale przede wszystkim z uwagi na to, że kształtuje młode pokolenie przez ukazywanie jemu wzorów zachowań społecznie aprobowanych, wpisaną w kulturę i cywilizację europejską. Nauczyciel jest wzorem do naśladowania. Dzieci i młodzież jako osoby, których moralność i światopogląd podlegają dopiero kształtowaniu nie mogą odbierać od swoich nauczycieli (edukatorów i wychowawców) wzorców, które przeczą tym, jakie poznają w szkole. Rozbieżności, jakie powstają na tym polu niweczą misję oświaty.
Warto podkreślić, że tak jak w Karcie Nauczyciela, również w ustawie Prawo oświatowe ustawodawca wynosi do rangi wiodącej misję edukacji i szkolnictwa. Ustawodawca wskazuje w preambule do ustawy Prawo oświatowe, że: "Nauczanie i wychowanie - respektując chrześcijański system wartości - za podstawę przyjmuje uniwersalne zasady etyki. Kształcenie i wychowanie służy rozwijaniu u młodzieży poczucia odpowiedzialności, miłości Ojczyzny oraz poszanowania dla polskiego dziedzictwa kulturowego, przy jednoczesnym otwarciu się na wartości kultur Europy i świata. Szkoła winna zapewnić każdemu uczniowi warunki niezbędne do jego rozwoju, przygotować go do wypełniania obowiązków rodzinnych i obywatelskich w oparciu o zasady solidarności, demokracji, tolerancji, sprawiedliwości i wolności". Rozwinięciem wskazanych wartości jest przepis art. 1 ustawy Prawo oświatowe, z którego wynika prawo każdego obywatela do kształcenia i wychowania oraz opieki. W pkt 3 tego przepisu wskazuje się, że wychowanie rozumiane jako wspieranie dziecka w rozwoju ku pełnej dojrzałości w sferze fizycznej, emocjonalnej, intelektualnej, duchowej i społecznej, wzmacniane i uzupełniane przez działania z zakresu profilaktyki problemów dzieci i młodzieży.
Zachowania skarżącej przeczą misji nauczyciela, a tym bardziej misji szkoły. W świetle powołanego już orzecznictwa zarysowuje się wniosek, że w niniejszej sprawie istotnie wystąpiła przesłanka szczególnie uzasadniająca odwołanie skarżącej ze stanowiska dyrektora szkoły.
Fakt wyrażenia negatywnej opinii przez [...] Kuratora Oświaty w piśmie z 15 października 2021 r., budzi zdziwienie Sądu, nie ma jednak wpływu na zaskarżone zarządzenie. W myśl art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe warunkiem koniecznym dla zastosowania tego przepisu jest zasięgnięcie przez organ opinii kuratora oświaty, jednakże treść tej opinii nie jest wiążąca dla organu.
Słusznie też wskazał pełnomocnik organu, że prawomocne orzeczenie dyscyplinarne wydane przez Komisję Dyscyplinarną Nauczycieli działającą przy Wojewodzie [...] z 13 czerwca 2022 r., uznającą skarżącą za niewinną tego, że będąc nauczycielem dyplomowanym uchybiła godności zawodu i obowiązkom nauczyciela, także nie ma wpływu na zaskarżone zarządzenie, albowiem zapadło w innym trybie, a zastosowanie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe, nie jest wykluczone w przypadku uniewinnienia skarżącej przez Komisję Dyscyplinarną Nauczycieli.
Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o niezasadności zarzutów podniesionych w skardze. Nie znaleziono także innych podstaw uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonego zarządzenia. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.