III SA/Gl 163/24

III SA/Gl 163/24 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-10-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Machcińska
Małgorzata Herman /przewodniczący/
Marzanna Sałuda /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 104
art. 12a  ust. 1,3,5,  art. 22  ust. 1   pkt 3
Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Beata Machcińska,, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant Referent Stażysta Katarzyna Pisula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 października 2024 r. sprawy ze skargi A. sp.k. z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 9 stycznia 2024 r. nr 2401-IOA.4823.55.2023.JK w przedmiocie kary pieniężnej w transporcie drogowym oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 09 stycznia 2024 r. nr 2401-IOA.4823.55.2023.JK Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS, organ odwoławczy), utrzymał w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno-Skarbowego w K. (dalej: organ pierwszej instancji) z 27 września 2023 r. nr . nakładającą na A Spółka komandytowa (dalej: skarżąca, przewoźnik) karę pieniężną w kwocie 20 000 zł z tytułu niedopełnienia przez przewoźnika obowiązku, o którym mowa w art. 12a ust. 3 ustawy SENT poprzez nieprzedstawienie środka transportu w dacie zakończenia przewozu towaru objętego zgłoszeniem SENT [...] w wyznaczonym w miejscu dostarczenia towaru w celu przeprowadzenia kontroli.
W podstawie prawnej organ odwoławczy powołał art. 233 § 1 pkt 1 oraz art. 13 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm., dalej: O.p.) oraz art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 104 ze zm., dalej: ustawa SENT).
Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 10 maja 2019 r. zarejestrowano w systemie monitorowania przewozu towarów (dalej określanego, jako SENT) pod numerem referencyjnym SENT [...] transport 22.000 kg oleju talowego -TUDALEN 3912 - sklasyfikowanego pod pozycją 2710 CN. Podmiotem wysyłającym towar była niemiecka spółka z H., podmiotem odbierającym była czeska spółka z U.. Przewoźnikiem na trasie z Niemiec do Czech był A Spółka jawna, aktualnie po przekształceniu spółka komandytowa. Zgodnie ze zgłoszeniem wjazd do Polski i jej opuszczenie miały mieć miejsca w S. i w G..
W wyniku analizy danych w rejestrze stwierdzono, że przewóz towarów wskazany w zgłoszeniu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem, wobec czego przewoźnik otrzymał wezwanie do przedstawienia środka transportu wraz z towarem objętym zgłoszeniem w oddziale celnym urzędu celno-skarbowego zlokalizowanym najbliżej miejsca zakończenia przewozu na terytorium kraju w celu przeprowadzenia kontroli, tj. w G..
W wezwaniu wskazano również ułatwienia kontroli, poprzez zgłoszenie się w miejscu najbliższej lokalizacji związanej z miejscem rozpoczęcia przewozu (celem nałożenia zamknięć urzędowych, zabezpieczających tożsamość przewożonego towaru po otrzymaniu wezwania), tj. w terminalu w S., jak i określono konsekwencje niestawiennictwa. Pod wskazanymi numerami telefonu istniała możliwość powiadomienia Naczelników Urzędów Celno- Skarbowych o planowanej dacie i godzinie dostarczenia towaru do miejsca dostarczenia, ustalenia daty i godziny nałożenia zamknięcia urzędowego.
Przewoźnik nie przedstawił pojazdów do kontroli w wykonaniu wezwania, co doprowadziło do wszczęcia wobec niego postępowania w sprawie kary pieniężnej w związku z naruszeniem przepisów ustawy SENT, które Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w K. zakończył opisaną wyżej decyzją, wymierzając m. in. na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy SENT karę pieniężną w kwocie 20.000 zł za nieprzedstawienie środka transportu (towaru) do kontroli.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ, nie dopatrzył się okoliczności skutkujących odstąpieniem od wymierzenia kary.
Pismem z 12 października 2023 r. pełnomocnik strony złożył odwołanie od ww. decyzji, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania.
Żądanie oparto na zarzutach naruszenia:
1. przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 121 i art. 122, art. 180, art. 187 § 1, art. 191 Ordynacji podatkowej w związku z art. 2 Konstytucji poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasady zaufania obywateli do organów, prawdy obiektywnej poprzez pominięcie ratio legis przepisów ustawy oraz niewyjaśnienie okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy, niewystarczające ustalenie stanu faktycznego, nierozpatrzenie całego materiału dowodowego;
2. przepisów prawa materialnego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 22 ust. 3 w związku z art. 26 ust. 3 ustawy SENT poprzez ich niezastosowanie i nieodstąpienie od nałożenia kary pieniężnej, podczas gdy było to uzasadnione z uwagi na ważny interes przewoźnika i interes publiczny; w tym:
- błędną wykładnię i pominięcie w ustalaniu pojęcia ważnego interesu publicznego zasad proporcjonalności, bezpieczeństwa i zaufania do organów państwowych, co w konsekwencji nie pozwoliło organom odstąpić od nałożenia kary;
- pominięcie rzeczywistej intencji ustawodawcy i nieodstąpienie od nałożenia kary pomimo braku uszczuplenia Skarbu Państwa w podatku akcyzowym i podatku od towarów i usług;
3. art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej przez wydanie decyzji naruszającej zasadę proporcjonalności, przejawiające się niewspółmiernością zastosowanych środków (kary) względem celu jaki ma osiągnąć ustawa SENT i nieuwzględnieniem innych mniej uciążliwych dla strony rozwiązań przewidzianych przez tę ustawę.
DIAS nie uwzględnił odwołania decyzja z dnia 9 stycznia 2024r.
W motywach rozstrzygnięcia DIAS odwołał się do regulacji z art. 3 ust. 1 pkt 1 lit.c , art. 2 pkt 8, art.7 ust. 1, art. 12a ust.1,3,5 i art. 22 ust.1 pkt 3 ustawy SENT.
Podkreślił, że jeżeli w wyniku analizy danych w rejestrze stwierdzono, że przewóz towarów wskazany w zgłoszeniu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem m. in. przewoźnik otrzymuje przesłane wraz z numerem referencyjnym albo potwierdzeniem aktualizacji danych w rejestrze wezwanie do przedstawienia środka transportu, o którym mowa w art. 2 pkt 11 lit. a ustawy (pojazd samochodowy lub zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy w rozumieniu ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym), w oddziale celnym urzędu celno-skarbowego zlokalizowanym najbliżej miejsca zakończenia przewozu na terytorium kraju w celu przeprowadzenia kontroli. Przewoźnik powiadamia telefonicznie organ Krajowej Administracji Skarbowej wskazany w wezwaniu o planowanym dostarczeniu towaru do miejsca, o którym mowa.
W przypadku gdy przewoźnik nie wywiąże się z obowiązku, o którym mowa w art. 12a ust. 3, to nakłada się na niego karę pieniężną w wysokości 20.000 zł. (Art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy SENT) .
Zaznaczył, iż przepisy ustawy SENT mają charakter bezwzględnie obowiązujący i nie przewidują wartościowania przyczyn naruszenia zasad systemu monitorowania drogowego przewozu towarów. Natomiast sankcje pieniężne są przewidziane za obiektywnie stwierdzony fakt naruszenia przepisów i są one niezależne od winy tych podmiotów .
Organ odwoławczy wskazał, iż z dowodów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że 10 maja 2019 r. zarejestrowano w SENT pod numerem [...] transport krajową trasą ze S. do G.. Jak wynika ze zgłoszenia, wraz z wygenerowanym automatycznie jego numerem rejestrujący otrzymał "przesłane wraz z numerem referencyjnym" - wezwanie do przedstawienia środków transportu wraz z towarem: " (...) w Oddziale Celnym w G., [...] (...) w celu przeprowadzenia kontroli.
Przewoźnik jest obowiązany powiadomić Naczelnika Urzędu Celno- Skarbowego o planowanej dacie i godzinie dostarczenia towaru do miejsca dostarczenia towaru lub miejsca zakończenia przewozu (...). istnieje możliwość przyspieszenia realizacji czynności kontrolnych (...) poprzez zgłoszenie się w S. (...) ,tj. do miejsca najbliższej lokalizacji związanej z miejscem przewozu, celem nałożenia zamknięć urzędowych zabezpieczających tożsamość przewożonego towaru po otrzymaniu wezwania." Zatem prawidłowo realizując nałożony obowiązek przewoźnik powinien: zgłosić pojazd w S. (terminal odpraw celnych) celem nałożenia zamknięć urzędowych zabezpieczających tożsamość przewożonego towaru na trasie ze S. do G., stawić pojazd w G. (oddział celny) do usunięcia nałożonych zamknięć urzędowych i do kontroli, albo bez nałożonych zamknięć urzędowych zabezpieczających tożsamość przewożonego towaru, stawić pojazd w G. (oddział celny) do kontroli.
W ocenie DIAS skarżący tego obowiązku nie wykonał.
DIAS przypomniał, iż [...] Urząd Celno- Skarbowy w G. w piśmie z 22 listopada 2019 r. stwierdził, że podległe mu jednostki organizacyjne nie kontrolowały przewozu zarejestrowanego w SENT pod numerem [...].
Spółka zaś w piśmie z 6 listopada 2019 r. wyjaśniając powody niestawienia się na wezwanie wskazała, że kontrola miała miejsce 10 maja 2019 r.: "w S. na parkingu stacji [...] przy autostradzie A2 podczas postoju auta." Do pisma dołączono m. in. mapę, na której zaznaczono miejsce postoju oraz wydruk z tachografu, z którego wynika przerwa w transporcie od godz. 22:01 dnia 10 maja 2019 r. do godz. 7:00 następnego dnia.
Wg oświadczeń kierowcy z 8 listopada i 9 grudnia 2019 r. w krytycznym dniu: "miał kontrolę Służby Celno-Skarbowej, w S. na parkingu stacji [...] przy autostradzie A2, dotyczącą zgodności dokumentów transportowych do zgłoszenia SENT [...]. Nie musiał zjeżdżać na parking urzędu celnego z uwagi, że patrol celny był na parkingu gdzie zatrzymał się na postój (...) przekazał dokumenty przewozowe do kontroli."
W piśmie z 30 grudnia 2019 r. spółka uzupełniła informacje przekazane wcześniej: wyjaśniając, iż "Kierowca nie musiał jechać specjalnie na parking Urzędu Celnego w S. gdyż patrol celny z tego urzędu wskazanego w zgłoszeniu SENT był obecny w miejscu postoju kierowcy na parkingu w S., co jest bardzo częstym przypadkiem z uwagi na dogodne miejsce do prowadzenia tego typu kontroli. (...) mamy już kilka przypadków nie odnotowania (...) przez służbę celną odpraw w SENT (...)."
Pismem z 15 stycznia 2020 r. spółka wystąpiła do Naczelnika [...] Urzędu Celno- Skarbowego w G. o wydanie zaświadczenia w formie protokołu z kontroli z 10 maja 2019 r. Poinformowano o przypadkach odmów wydania protokołów, co miało mieć miejsce i tym razem.
Postanowieniem z kolei 18 z czerwca 2021 r. Naczelnik [...] Urzędu Celno- Skarbowego w G. odmówił wydania zaświadczenia o żądanej treści, argumentując: iż "środek transportu (...) nie zgłosił się we wskazanej w dyrektywie jednostce organizacyjnej (...) w Oddziale Celnym w S., nie został zgłoszony patrolowi znajdującemu się na przejściu granicznym w S., nie poinformowano telefonicznie o zgłoszeniu woli przeprowadzenia wcześniejszej kontroli poddania się procedurze nałożenia zamknięć celnych (...) z wydruku trasy przejazdu wynika, że zjazd do miejsca kontroli został pominięty."
Organ odwoławczy oceniając zaistniałą sekwencję zdarzeń uznał, iż Skarżący nie wypełnił skierowanego doń wezwania co do wykonania obowiązku nadzoru opisanego w art. 12a ust. 3 ustawy SENT. Jakiekolwiek bowiem inne zdarzenie (kontrola) w trakcie podróży między S., a G. nie uwalniało od poddania się opisanym czynnościom we wskazanych miejscach i nie stanowiło ich realizacji, bądź je zastępowało.
Podnoszony przez Skarżącego przebieg zdarzeń mający wskazywać na obowiązek wykonania stawienia się do kontroli w G. nie został zrealizowany poprzez "kontrolę" na autostradzie w okolicach S.. W ocenie DIAS wskazuje na kontrolę w przygodnym miejscu na autostradzie w okolicach S., a nie na nałożenie (w terminalu odpraw celnych w S. lub innym miejscu np. na parkingu stacji [...] przy autostradzie A2) zamknięć urzędowych zabezpieczających w peregrynacji tożsamość przewożonego towaru.
DIAS analizując przesłanki z art. 22 ust. 3 ustawy SENT w myśl którego w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem przewoźnika lub interesem publicznym, na jego wniosek lub z urzędu, organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej nie stwierdził ich istnienia .
Oceniając ważny interes przewoźnika, w kontekście podjęcia decyzji o przyznaniu ulgi w postaci odstąpienia od wymierzenia kary pieniężnej, organ zwrócił uwagę, że nie może tu chodzić o naturalne dążenie każdej racjonalnie działającej jednostki do zminimalizowania wysokości obciążenia finansowego. Okolicznościami stanowiącymi ważny interes przewoźnika mogą być: znaczne pogorszenie jego sytuacji ekonomicznej, w szczególności na skutek zdarzenia losowego czy też zagrożenie jego egzystencji. Jest to całokształt okoliczności dotyczących sytuacji przewoźnika, w szczególności aktualnej, lecz nie bez pominięcia przyczyn, które tę sytuację spowodowały.
Organ odwoławczy zaaprobował ustalenia organu pierwszej instancji w zakresie wysokości przychodów i dochodów spółki za lata 2019-2023, w tym informacje przekazane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. i Zus w P. w pismach z 16 i 27 marca 2023 r. i przyjął je za własne nie powtarzając ich.
Wskazał, iż z zeznań spółki (CIT8) za 2022 r. wynikają przychody w kwocie 64.529.850 zł, dochód w wysokości 4.945.599 zł (w podawanych wartościach pominięto zadeklarowane grosze, gdyż przy wykazanych kwotach taki brak precyzji nie ma znaczenia).W deklaracji dla potrzeb VAT z złożonej 24 listopada 2023 r. spółka wykazała przychody w kwocie 5.609.262 zł.
W ocenie DIAS wszelkie kary, skutkujące obniżeniem podatku byłoby ponoszone przez Państwo), są w aspekcie księgowym (podatkowym) finansowane (rozliczane) z przychodów pomniejszonych o koszty ich uzyskania (z dochodu) w ujęciu podatkowym. Nie zmienia to jednak faktu, że obiektywnie wszelkie wydatki, tj. będące i niebędące kosztami uzyskania przychodów (w tym kary) są finansowane z tego ostatniego elementu kalkulacyjnego (przychodu), bowiem jego brak nie pozwala na ponoszenie jakichkolwiek wydatków.
Według organu skoro określony w Konstytucji Rp obowiązek płatności należności publicznych, do których należy wymierzona kara, wyprzedza inne obowiązki płatnicze (w tym prywatne), choćby związane z działalnością gospodarczą i służące uzyskaniu przychodu, to możliwym jest takie ułożenie biegu interesów, by uregulować (również) zobowiązania publiczne. Uznanie zatem za zasadne twierdzenia o nadmiernej finansowej dolegliwości kary, stanowiącej 0,03% przychodu, bądź 0,4% dochodu za 2022 r. i 0,3% ostatnio deklarowanego przychodu, byłoby pomyłką.
Biorąc zatem pod uwagę rozmiary elementów kalkulacyjnych działalności gospodarczej za lata 2019-2023 i nawet bez sumowania, zestawiając je z wysokością kary należy stwierdzić, że zapłata jej nie jest niemożliwa, nie wpłynie znacząco na kondycję finansową firmy oraz nie wskazuje na zagrożenie zdolności do dalszej działalności.
Odnosząc się do wykładni pojęcia "interesu publicznego" w ocenie DIAS interpretować go trzeba uwzględniając zasady konstytucyjne. Zgodnie zaś z art. 84 Konstytucji, każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, tu wymierzonej kary. Zatem odstąpienie od jej wymierzenia w przypadku nieuzasadnionym szczególnymi okolicznościami byłoby wbrew wskazanemu interesowi.
Odwołał się organ odwoławczy do uzasadnienia projektu ustawy o monitorowaniu drogowego przewozu towarów gdzie podkreślono, że nieuchronność, katalog i wysokość kar mają przede wszystkim oddziaływać prewencyjne na podmioty, dokonujące przewozu towarów. Wskazano, iż system kar z uwagi na sposób ich wymierzania, jest czytelny, łatwy do stosowania i przejrzysty. Kara jest wysoka, tak by niedopełnienie obowiązku rejestracji, uzupełniania i aktualizacji wpisów było dla podmiotów "nieopłacalne". Nakładanie wysokich kar pieniężnych albo grzywien winno mieć działanie odstraszające i prewencyjne.
DIAS zaznaczył iż z okoliczności podnoszonych przez stronę winno wynikać iż w interesie publicznym leży odstąpienie od ukarania , a skarżący żadnych takich okoliczności nie wykazał.
Zaznaczył przy tym, iż w innym niż w rozpatrywany przypadek potwierdzonych przez organ kontroli kierowcy realizujący przewozy stawili się w miejscu wskazanym w wezwaniu i poddali się czynnościom tam określonym i przywołał notatki na te okoliczności sporządzone.
DIAS za wyrokiem WSA z 25 maja 2018 r., III SA/Gd 52/18 podzielił pogląd, że wysokość kary administracyjnej, aby mogła spełnić swoją rolę prewencyjną, nie może być zbyt niska, a zasada proporcjonalności nie może służyć za podstawę ochrony interesu wynikającego z naruszenia prawa (wyrok TK z 26 marca 2002 r., SK 2/01, OTK ZU nr 2/A/2002, poz. 15). Z tych powodów za bezpodstawny uznał zarzut nieproporcjonalności nałożonej kary w stosunku do wagi przewinienia. Skoro przepisy nie przewidują miarkowania wysokości kary, lecz ustanowiono ją na niezmiennym poziomie, to trudno jest twierdzić o orzekaniu o wysokości proporcjonalnej do zawinienia.
DIAS przypomniał, iż kilkukrotne uchybienie obowiązkom wynikającym z ustawy SENT jest przejawem traktowania ich co najmniej bez dostatecznej uwagi. Jest to, trzynaste naruszenie przez skarżącego ustawy SENT, zakończone piątą decyzją wymierzającą karę pieniężną. Wprawdzie stanowią one (wszystkie naruszenia) 0,1% w masie dokonanych zgłoszeń, czyli stosunkowo niewiele, niemniej jednak poprzestanie na tym i pominięcie znaczenia oraz konsekwencji, choćby jednorazowego naruszenia, świadczyłoby o niepełnej ocenie.
Dla spółki nie jest to jedyny a drugi przypadek nieprzedstawienie środka transportu do kontroli, co nie może wpłynąć pozytywnie na podejmowane w tym zakresie rozstrzygnięcie. Również dwukrotnie nie uzupełniono w wymagany sposób zgłoszeń do SENT i raz w związku ze zgłoszonym transportem nie zapewniono nadzoru geolokalizacyjnego.
Podsumowując w ocenie DIAS mając na uwadze znaczenie i potencjale skutki stwierdzonego naruszenia ustawy SENT, opisane realia sprawy, w tym zachowanie przewoźnika, również po zdarzeniu, wykluczając możliwość wymierzenia niższej kary, nie sposób odstąpić od ukarania z powodu ważnego interesu publicznego. Wymierzenie kary z jednej strony będzie powinno mieć skutek wychowawczy na przyszłość i skłoni stronę do większej dbałości o przestrzeganie przepisów ustawy w tym właściwego reagowania na wezwania, z drugiej konsekwencje finansowe nie będą na tyle dotkliwe, aby zagroziły istotnym interesom firmy, w tym jej istnieniu.
W zakresie podnoszonych zarzutów procesowych organ odwoławczy uznał je za niezasadne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Zarzucił organowi II instancji naruszenie:
1. przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- art. 121 i art. 122, art. 180, art. 187 § 1, art. 191 ustawy Ordynacja podatkowa w związku z art. 2 Konstytucji tj. prowadzenie postępowania podatkowego w sposób naruszający zasadę zaufania obywateli do organów podatkowych, zasadę prawdy obiektywnej poprzez pominięcie ratio legis przepisów ustawy oraz niewyjaśnienie okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy, niewystarczające ustalenie stanu faktycznego, nierozpatrzenie całego materiału dowodowego;
2. przepisów prawa materialnego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- art. 22 ust. 3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy SENT poprzez ich niezastosowanie i nieodstąpienie od nałożenia kary pieniężnej, podczas gdy było to uzasadnione z uwagi na ważny interes przewoźnika i interes publiczny; w tym:
- błędną wykładnię i pominięcie w ustalaniu pojęcia ważnego interesu publicznego zasad proporcjonalności, bezpieczeństwa i zaufania do organów państwowych, co w konsekwencji nie pozwoliło organom odstąpić od nałożenia kary;
- pominięcie rzeczywistej intencji ustawodawcy i nieodstąpienie od nałożenia kary pomimo braku uszczuplenia Skarbu Państwa w podatku akcyzowym i podatku od towarów i usług;
- art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej - zasady proporcjonalności, przez wydanie decyzji naruszającej zasadę proporcjonalności - przejawiającym się niewspółmiernością zastosowanych środków (kary) względem celu jaki ma osiągnąć ustawa Sent i nie uwzględnienie innych mniej uciążliwych dla strony rozwiązań.
Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi .
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach ważył, co następuje:
Skarga okazała się niezasadna.
Stosownie do art. 1 § 2 w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 - dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.
Celem systemu monitorowania drogowego przewozu towarów, regulowanego ustawą z dnia 9 marca 2017 r. o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi, jest zapobieganie i zwalczanie nielegalnego obrotu paliwami płynnymi, alkoholem całkowicie skażonym oraz suszem tytoniowym. Z tych też względów transport tychże towarów podlega szczególnemu nadzorowi i daleko idącej formalizacji. Z obowiązkami nałożonymi na uczestników tego obrotu (podmioty wysyłające, podmioty odbierające, przewoźnicy i kierujący) "sprzężony" jest system sankcji administracyjnoprawnych nakładanych w przypadku naruszenia przepisów ustawy
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie, przeprowadzonej pod względem legalności, była decyzja DIAS utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Celno –Skarbowego, którą nałożono na skarżącą karę pieniężną w kwocie 20.000 zł za niewywiązanie się z obowiązku przedstawienia środka transportu (...) wraz z towarem, w wyznaczonym miejscu w celu przeprowadzenia kontroli w związku z przewozem towarów objętych zgłoszeniem opisanym nr referencyjnym SENT [...] dot. transportu 22000 kg oleju talowego TUDALEN 3912.
Podstawę materialną powyższych decyzji stanowiły art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy o SENT, zgodnie z którym w przypadku niewykonania obowiązku, o którym mowa w art. 12a ust. 3 i 4 oraz art. 15 ust. 3 na przewoźnika nakłada się karę pieniężną w wysokości 20 000 zł.
W sprawie nie ulega wątpliwości, że kontrolowany przewóz podlega przepisom ustawy o SENT. Niesporne w sprawie było, że wykonywany transport mieścił się w pojęciu przewozu towarów, o którym mowa w art. 2 pkt 9 ustawy o SENT, odbywał się bowiem po drodze publicznej, zaś skarżąca była przewoźnikiem w rozumieniu art. 2 pkt 8 ustawy o SENT, co wynika ze zgłoszenia SENT i przedstawionego listu przewozowego.
Z uwagi na fakt, że w sprawie chodziło o przemieszczenie towaru z jednego państwa członkowskiego do drugiego przez terytorium Polski, obowiązki w zakresie zgłoszenia SENT do rejestru spoczywały na skarżącej, stosownie do art. 7 ust. 1 ustawy SENT, które zostały przez nią zrealizowane.
Stosownie do art. 12a ust. 1 ustawy SENT, jeżeli w wyniku analizy danych w rejestrze stwierdzono, że przewóz towarów wskazany w zgłoszeniu wiąże się ze zwiększonym ryzykiem, odpowiednio podmiot wysyłający, podmiot odbierający lub przewoźnik otrzymują wezwanie do przedstawienia środka transportu w czasie i miejscu, o których mowa odpowiednio w ust. 3 albo 4, przesłane wraz z numerem referencyjnym albo potwierdzeniem aktualizacji danych w rejestrze. Taki obowiązek został nałożony na skarżącą w odniesieniu do przewozu objętego zgłoszeniem SENT [...]. W takiej sytuacji przewoźnik dokonujący przewozu towarów po drodze publicznej - zgodnie z art. 12a ust. 3 ustawy o SENT - jest obowiązany przedstawić środek transportu, o którym mowa w art. 2 pkt 11 lit. a, w dacie zakończenia przewozu towaru, w miejscu dostarczenia towaru lub w oddziale celnym urzędu celno-skarbowego zlokalizowanym najbliżej miejsca zakończenia przewozu na terytorium kraju w celu przeprowadzenia kontroli. W niniejszej sprawie skarżący miał wykonać ten obowiązek w oddziale celnym urzędu celno-skarbowego zlokalizowanym najbliżej miejsca zakończenia przewozu na terytorium kraju w celu przeprowadzenia kontroli, tj. w G. . W wezwaniu wskazano również, iż w celu ułatwienia kontroli, możliwe jest zgłoszenie się w miejscu najbliższej lokalizacji związanej z miejscem rozpoczęcia przewozu (celem nałożenia zamknięć urzędowych, zabezpieczających tożsamość przewożonego towaru po otrzymaniu wezwania), tj. w terminalu w S., jak i określono konsekwencje niestawiennictwa. Nie ulega wątpliwości, iż skarżąca nie zastosowała się do powyższego wezwania i nie podstawiła do kontroli środka transportu przed opuszczeniem terytorium Polski.
Przechodząc do oceny, zarzutów podniesionych w skardze wskazać należy, iż zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego jest niezasadny.
W ocenie Sądu, DIAS wypełnił ciążące na nim obowiązki wynikające z Ordynacji podatkowej. Mianowicie organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, wyjaśniły wszystkie okoliczności mające istotne znaczenie oraz wziął pod uwagę cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie. Podkreślić należy, iż wbrew twierdzeniom skarżącego, organ zasadnie nie przeprowadził zawnioskowanych przez skarżącego dowodów, polegających na przesłuchaniu funkcjonariuszy celno-skarbowych oraz uzyskaniu dowodu z nagrania monitoringu stacji [...] przy autostradzie A2, na okoliczność przeprowadzenia przez funkcjonariuszy celno-skarbowych USC w S. kontroli przewozu SENT o numerze [...] w dniu 10 maja 2019r. Podkreślenia wymaga, iż okoliczności te nie miały znaczenia dla sprawy. Zauważyć bowiem należy, iż skarżący został poinformowany przez organ o planowanej kontroli przewozu i w dokumencie o tytule "Informacja o planowanej kontroli przewozu" Naczelnik [...] Urzędu Celno - Skarbowego w K. w pouczeniu wskazał, iż przewoźnik jest obowiązany powiadomić Naczelnika Urzędu Celno - Skarbowego w K. o planowanej dacie i godzinie dostarczenia towaru do " miejsca dostarczenia towaru lub miejsca zakończenia przewozu" oraz wskazał numer telefonu, pod którym należało takie informacje przekazać. Dalej w treści tego dokumentu określono alternatywną lokalizację, gdzie mogły zostać przeprowadzone czynności kontrolnych, celem nałożenia zamknięć urzędowych zabezpieczających tożsamość przewożonego towaru po otrzymaniu wezwania. Ponadto wskazano numer telefonu do kontaktu, w celu ustalenia daty i godziny nałożenia zamknięcia urzędowego.
Z treści art. 12a ust. 3 ustawy o SENT jednoznacznie wynika, iż przewoźnik ma obowiązek stawić się do kontroli w miejscu dostarczenia towaru lub w oddziale celnym urzędu celno-skarbowego zlokalizowanym najbliżej miejsca zakończenia przewozu na terytorium kraju w celu przeprowadzenia kontroli. Takie miejsca zostały określone przez Naczelnika Urzędu Celno - Skarbowego w K. w treści ww. "Informacji o planowanej kontroli przewozu", w związku z czym przewoźnik zobowiązany był - po uprzednim telefonicznym powiadomieniu Naczelnika - zgłosić się do kontroli. Zatem aby uznać, iż ciążący na skarżącym obowiązek wynikający z treści art. 12a ustawy o SENT, został należycie wykonany, przewoźnik musiałby się stawić się w jednym z miejsc wskazanych przez Naczelnika Urzędu Celno - Skarbowego w K. czego jednak nie uczynił.
Sąd podziela stanowisko organu II instancji, że nawet jeśli czynności funkcjonariuszy miały miejsce i odbyły się za przyczyną nalegań kierowcy podległego przewoźnikowi (czyli przewoźnika), to nie miały nic wspólnego z realizacją nałożonego obowiązku. Nie zwalniały od przedstawienia środka transportu wraz z towarem objętym zgłoszeniem celnym o NR SENT [...] w Oddziale Celnym w G. ul. [...] albo przyspieszenia realizacji czynności kontrolnych poprzez zgłoszenie się do [...] Terminal w S. . Na uwadze mieć należy, iż kierowca ominął terminal, na którym miał się stawić, a także nie stawił w wyznaczonym wezwaniem miejscu w G..
Skarżący w odniesieniu do powyższego podnosi, iż w sytuacji, gdy funkcjonariusze dokonaliby czynności, chociażby i na wniosek kierowcy, to zgodnie z wyrażoną w Ordynacji podatkowej zasadą zaufania obywateli do organów podatkowych, takie działania nie powinny pozostawać bez wpływu na okoliczności sprawy - kierowca, w przeciwieństwie do funkcjonariuszy publicznych, nie jest zobligowany do posiadania szczegółowej wiedzy w zakresie przepisów ustawy SENT. W tym kontekście wskazać należy, iż skarżący pomija zupełnie fakt, iż jest odpowiedzialny za działania i zaniechania swoich pracowników. To skarżący jako podmiot profesjonalnych, zobowiązany jest tak zorganizować pracę, aby nie dochodziło do naruszenia przepisów ustawy SENT. Z tego względu próby tłumaczenia się nieznajomością prawa przez kierowcę, nie zwalniają skarżącego z odpowiedzialności. Zwłaszcza, gdy zważy się na fakt, że skarżący - jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie - już wielokrotnie podlegał procedurom określonym w ustawie o SENT, wobec czego zna tę procedurę. Ponadto pouczony został przez organ o konsekwencjach nieprawidłowego wykonania tych obowiązków.
Na uwagę zasługuje dokument znajdujący się w aktach sprawy, stanowiący pisemne oświadczenie kierowcy, w treści którego kierowca oświadczył, iż miał kontrolę Służby Celno-Skarbowej w S. na parkingu przy stacji [...] przy autostradzie A2, a cyt. "Kontrola dotyczyła zgodności dokumentów transportowych do zgłoszenia SENT [...]. Z powyższego jednoznacznie wynika, iż kontrola ta dotyczyła wyłącznie zgodności dokumentów transportowych do zgłoszenia, wobec czego jej celem nie mogło być - jak próbuje przekonywać skarżący - wykonanie obowiązku określonego w art. 12a ust. 3 ustawy o SENT.
W związku z powyższym, zarzut sformułowany w pkt 1 skargi należało uznać za niezasadny.
Za nieuzasadnione Sąd uznał także podniesione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego.
W pierwszym z tych zarzutów skarżący koncentruje się głównie na wykazaniu, iż w sprawie doszło do naruszenia art. 22 ust. 3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy o SENT, poprzez ich błędną wykładnię przez organ, jak również bezpodstawne niezastosowanie. W ocenie skarżącego organ niezasadnie nałożył administracyjną karę pieniężną i wadliwie ocenił zasadność zastosowania instytucji odstąpienia od nałożenia kary.
Zaznaczyć należy, iż odpowiedzialność przewidziana w art. 22 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 12a ust. 3 ustawy o SENT, cechuje administracyjny i obiektywny charakter, co implikuje z kolei twierdzenie, że dla zastosowania sankcji wystarczające jest już samo popełnienie czynu opisanego w przepisie prawa materialnego. Kwestia zawinienia strony, w tym przypadku i na tym etapie nie ma większego znaczenia, choć może być przedmiotem dalszych rozważań w ramach badania przesłanek uzasadniających przyznanie swoistej ulgi w postaci odstąpienia od nałożenia kary.
W ocenie Sądu, zarówno organ I, jak i II instancji, nie dopuścił się błędnej wykładni art. 22 ust. 3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy o SENT. Zgodnie z treścią art. 22 ust. 3 ustawy o SENT w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem przewoźnika lub interesem publicznym, na wniosek przewoźnika lub z urzędu, organ może odstąpić od nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w ust. 1-2a, z uwzględnieniem art. 26 ust. 3. Z przywołanej regulacji wynikają dwie podstawowe przesłanki uzasadniające przystąpienie przez organ do oceny możliwości odstąpienia od nałożenia kary, to jest: ważny interes przewoźnika lub interes publiczny, które oceniane są indywidualnie, na tle każdej konkretnej sprawy.
Odnośnie ważnego interesu wskazać należy, że o istnieniu interesu uprawniającego do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej nie decyduje subiektywne przekonanie strony, ale kryteria zobiektywizowane, w każdym przypadku inne, uwzględniające różnorodne aspekty sprawy. Przy czym użycie słowa "ważny" podkreśla wyjątkowość zastosowania instytucji odstąpienia od nałożenia kary z uwagi na tenże interes. Termin "ważny interes" wyczerpuje się zarówno w wystąpieniu nadzwyczajnych okoliczności, ale także powinien uwzględniać normalną, aczkolwiek trudną sytuację ekonomiczną (wysokość uzyskiwanych dochodów, wydatków, ich wzajemne proporcje itp.). Nie każde przy tym trudności finansowe mogą uzasadniać zastosowanie ulg, lecz tylko takie, które w okolicznościach sprawy wiązałyby się z zagrożeniem dla istotnego interesu zobowiązanego, w szczególności dla realizacji podstawowych potrzeb bytowych osób zobowiązanych i ich rodzin, czy też - w konsekwencji z koniecznością sięgania po pomoc społeczną.
Podobne argumenty powodują bezpodstawność zarzutów o niewłaściwym rozważeniu "interesu publicznego" jako podstawy do odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej. Dobrem, które mieści się w pojęciu "interesu publicznego", jest zaufanie obywatela do organów państwa. Pojęcie to powinno być oceniane z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy. Innymi słowy, interes publiczny powinien być rozumiany w tym wypadku jako sytuacja, gdy dokonanie zapłaty kary pieniężnej spowodowałoby takie pogorszenie sytuacji ekonomicznej podmiotu (tu: skarżącej spółki), że na skutek zapłaty kary stałby się beneficjentem pomocy publicznej. Efekt przysporzenia do budżetu państwa na skutek uiszczenia kary byłby zatem pozorny. Tymczasem w interesie publicznym jest, aby dłużnicy publicznoprawni przestrzegali przepisów prawa i ponosili ich konsekwencje ale nie w taki sposób, że konsekwencje te prowadziłyby do sięgania po pomoc publiczną.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że brak jest w aktach sprawy informacji, z których wynikałoby, że uiszczenie kary pieniężnej byłoby sprzeczne z interesem publicznym w wyżej wskazanym rozumieniu. Podkreślić przy tym należy, iż skarżący nie wskazał żadnych okoliczności, które w istocie przemawiałyby za odstąpieniem od ukarania z uwagi na występowanie w sprawie interesu publicznego.
W ocenie Sądu, w interesie publicznym nie leży nakładanie przez organy kar pieniężnych na podmioty działające zgodnie z prawem, a dopuszczające się jedynie nieistotnych czy też oczywistych omyłek, błędów w zgłoszeniu SENT czy uchybień formalnych. Jednakże w niniejszej sprawie przewoźnik nie przedstawił w ogóle do kontroli środka transportu wraz z towarem objętym zgłoszeniem. Brak przedstawienia środka transportu wraz z towarem uniemożliwił organowi jakąkolwiek kontrolę dokonywanego przewozu drogowego. Należy podzielić stanowisko organu odwoławczego, że nie sposób zaaprobować wersji wykonania obowiązku przedstawianą przez stronę, tj. że w celu realizacji obowiązków wynikających z art. 12a ust. 3 ustawy o SENT, wystarczające jest zgłoszenie się przez przewoźnika do jakiegokolwiek patrolu funkcjonariuszy celno-skarbowych, w celu przeprowadzenia kontroli. Dopuszczenie takiej możliwości powodowałoby zupełne wypaczenie sensu uregulowań ustawy o SENT. Takie zachowania nie mogą być postrzegane jako zgodne z interesem publicznym.
W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie wymierzona w sprawie kara pieniężna za stwierdzone naruszenie jest adekwatna do celów ustawy SENT i nie jest dla strony dotkliwa w takim stopniu, który uzasadniałby zastosowanie odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej na podstawie przesłanki interesu publicznego, uwzględniającej treść zasady proporcjonalności. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można również przyjąć, że nałożona kara pieniężna doprowadzi do skutków niepożądanych z punktu widzenia tak społecznego, jak i indywidualnego, ani do sytuacji gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie Skarbu Państwa kosztami pomocy.
W ocenie Sądu nie doszło również do naruszenia zasady proporcjonalności z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP przy nałożeniu kary pieniężnej na skarżącego. Zasada proporcjonalności wywodzona z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, mimo że adresowana do ustawodawcy, powinna być traktowana również jako zasada stosowania prawa. Zasada ta musi być odnoszona również do wymierzania sankcji administracyjnych - jako jednej z najbardziej dotkliwych form ingerencji organu administracji publicznej w sferę uprawnień i obowiązków podmiotu administrowanego - w procesie stosowania prawa (zob. M. Śliwa-Wajda, Zasada proporcjonalności przy wymierzaniu administracyjnych kar pieniężnych, (w:) Standardy współczesnej administracji i prawa administracyjnego, red. Z. Duniewska, A. Rabiega-Przyłęcka, M. Stahl, Wolters Kluwer 2019, s. 112-127). Zastosowanie zasady proporcjonalności w odniesieniu do sankcji bezwzględnie oznaczonej (administracyjnej kary pieniężnej w określonej wysokości) wymaga rozważenia, czy wymierzenie kary pieniężnej w określonej wysokości będzie przydatne do osiągnięcia zamierzonych skutków (celów) danej regulacji oraz czy zachowana została właściwa dla demokratycznego państwa prawa proporcja między efektem wymierzonej sankcji pieniężnej a jej dolegliwością.
Właściwe odczytanie klauzuli interesu publicznego jako przewidzianej w art. 22 ust. 3 ustawy SENT przesłanki odstąpienia od nałożenia kary powinno nastąpić z uwzględnieniem zasady proporcjonalności, a zatem organ winien rozważyć, czy przewidziana sankcja stanowi w konkretnym stanie faktycznym dolegliwość proporcjonalną ze względu na cel jej wprowadzenia, czy też jest niewspółmiernie dolegliwa, przez co zasada proporcjonalności zostaje naruszona. Jeżeli sankcja, która miałaby być zastosowana jest nadmierna (dolegliwa w stopniu większym niż jest to niezbędne dla osiągnięcia założonego celu), to klauzula interesu publicznego nakazuje odstąpienie od nałożenia kary (zob.m.in. wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2024 r., II GSK 2219/22, CBOSA).
W ocenie Sądu, organ odwoławczy nie naruszył zasady proporcjonalności, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wymierzającą skarżącemu karę pieniężną z art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy o SENT. Organ odwoławczy trafnie stwierdził, iż niestawienie się do kontroli nie jest uchybieniem formalnym popełnionym przy zgłaszaniu przewozu do SENT. W niniejszej sprawie do kontroli nie doszło. Wbrew twierdzeniom skarżącego, nie sposób uznać, aby zachowanie przewoźnika w dniu 10 maja 2019r. miało na celu wypełnienie obowiązku nałożonego ustawą o SENT, skoro z wyżej cytowanego oświadczenia tego kierowcy wynika, iż kontrola dotyczyła wyłącznie zgodności dokumentów transportowych do zgłoszenia SENT nr [...]. W tych okolicznościach stwierdzić należy, iż skarżący dopuścił się naruszenia, które godzi w sens i cel ustawy SENT, tzn. zakłóca typowanie w analizie ryzyka i wyklucza rzeczywistą kontrolę nad przewozem ładunku objętego szczególną uwagą i nadzorem, a w konsekwencji uniemożliwia kontrolę obrotu towarami wrażliwymi. Dlatego też, w ocenie Sądu wymierzona w rozpoznawanej sprawie kara pieniężna nie jest dotkliwa w stopniu większym niż jest to niezbędne do osiągnięcia celów ustawy, a tym samym odmowa odstąpienia od ukarania nie jest sprzeczna z interesem publicznym, w tym z tworzącą go zasadą proporcjonalności (art. 22 ust. 3 ustawy SENT).
Konstatując należy stwierdzić, że ocena zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie dostarczyła podstaw do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.
W konsekwencji skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.