III SA/Gl 162/25

III SA/Gl 162/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-10-15
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Barbara Brandys-Kmiecik /sprawozdawca/
Dorota Fleszer
Krzysztof Wujek /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2015 poz 415
§ 4 ust. 2 pkt 5
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Protokolant Specjalista Izabela Maj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 października 2025 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie z dnia 9 grudnia 2024 r., nr OR12-2024-283 w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 9 grudnia 2024 r., nr OR12-2024-283 Dyrektor Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie (dalej też: Dyrektor ŚlOR), po rozpatrzeniu odwołania M. M. (dalej także: Wnioskodawca, Strona, Skarżący) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Z. dalej: Kierownik ARiMR) nr [...], z 4 października 2024r. w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014- 2020).
W uzasadnieniu wyjaśnił, że Wnioskodawca 6 czerwca 2021 r. złożył do Biura Powiatowego ARiMR w M. wniosek o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2021, za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus. W dniach 14 czerwca 2021 r. i 15 lipca 2021 r. złożył zmiany do wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2021; końcowo zadeklarował powierzchnię 93,99 ha. Wskazane działki rolne poddane zostały kontroli zgodności, kompletności oraz kontroli administracyjnej z wykorzystaniem systemu informatycznego.
W dniu 2 listopada 2021 r. Kierownik ARiMR wezwał do złożenia wyjaśnień lub dokumentów w zakresie zmniejszenia łącznej powierzchni TUZ w stosunku do deklaracji z roku 2020 (niespełnienie wymogu nieprzekształcania TUZ) oraz w sprawie zmiany powierzchni realizacji Wariantu [...] w stosunku do deklaracji w sprawie pierwszorocznej.
W odpowiedzi na wezwanie Strona wyjaśniała, że działka ewidencyjna nr [...] uległa podziałowi geodezyjnemu zgodnie z decyzją. We wniosku na 2021 r. zadeklarowała działki ewidencyjne zgodnie z podziałem; działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] nie zostały zadeklarowane we wniosku, ponieważ na dzień złożenia wniosku Strona nie była ich właścicielem; działki zostały sprzedane/ wydzierżawione przez inne osoby, które oświadczyły, że nie będą kontynuować podjętego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego.
W dniu 19 listopada 2021 r. przeprowadzono kolejną kontrolę administracyjną danych wniosku, uwzględniającą złożone wyjaśnienia i ustalono, że początkowa powierzchnia kwalifikowana do płatności PRSK wynosiła łącznie 93,90 ha. Następnie wniosek strony został poddany kontroli kompletności i kontroli administracyjnej prostej, która wykazała nieprawidłowości. Dodatkowo od 23 listopada 2021 r. do 14 lutego 2022 r. przeprowadzono w gospodarstwie Strony kontrolę w zakresie działania rolno-środowiskowo-klimatycznego. Z wizytacji sporządzono raport z czynności kontrolnych i stwierdzono błędy, mające wpływ na wysokość przyznanej płatności (m.in. błędy w zakresie wymogów wspólnych – stwierdzono, że strona przekształciła występujące w gospodarstwie rolnym trwałe użytki zielone lub pastwiska w rozumieniu art. 4 lit h rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1307/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009; Dz. Urz. UE, seria L, nr 347, s. 608, ze zm.; dalej: rozporządzenie 1307/2013).
Kierownik ARiMR 5 kwietnia 2022 r. wydał decyzję w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020), którą: umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności w ramach działania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020 w części dotyczącej powierzchni wycofanej, oraz przyznał stronie płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na rok 2021 w łącznej wysokości 66.722,57 zł. Wskutek wniesionego odwołania Dyrektor ŚlOR 29 sierpnia 2022 r. uchylił tę decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Następnie organ I instancji 14 listopada 2022 r. wydał kolejną decyzję w sprawie, od której Skarżący ponownie wniósł odwołanie. W wyniku jej rozpoznania organ II instancji ponownie uchylił decyzję organu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Organ I instancji 22 marca 2022 r. ponownie wydał decyzję nr [...] w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020), którą umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności w ramach Działania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020 w części dotyczącej powierzchni wycofanej, oraz przyznał stronie płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na rok 2021 w łącznej wysokości 66.690,19 zł.
Strona złożyła odwołanie od tej decyzji. Jednak Dyrektor ŚlOR rozpoznając sprawę decyzją 12 lipca 2023 r. utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną.
W konsekwencji powyższego tj. z uwagi na fakt, że organ pierwszej instancji decyzją z 22 marca 2023 r. przyznał Stronie płatności PRSK na rok 2021 w łącznej wysokości 66.690,19 zł, stwierdzono, że wypłacone Wnioskodawcy 29 listopada 2021 r. kwoty w formie zaliczki na poczet płatności PRSK za rok 2021 w wysokości 80.915,52 zł są w części nienależne, dlatego też wszczęto postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Strona zawnioskowała o zawieszenie tego postępowania wobec wniesienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargi na decyzję z 12 lipca 2023 r. o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia 22 marca 2023 r. w sprawie przyznania płatności w niższej wysokości, co organ uwzględnił. Następnie Dyrektor ŚlOR 29 sierpnia 2024 r. przekazał do ARiMR kopię prawomocnego wyroku z dnia 15 kwietnia 2024 r., o sygn. akt III SA/Gl 860/24, którym WSA w Gliwicach oddalił skargę Strony i tym samym decyzja nr [...] z 22 marca 2023 r. stała się ostateczna.
Mając powyższe na uwadze postanowieniem z 23 września 2024 r. Kierownik ARiMR podjął zawieszone postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, a następnie 4 października 2024 r. wydał decyzję nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020) obligując Stronę do zwrotu łącznej kwoty 14.225,33 zł.
Kwestionując prawidłowość tego rozstrzygnięcia Skarżący złożył odwołanie i zarzucił organowi pierwszej instancji naruszenie wskazywanych przepisów. Podkreślił, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, ponieważ stan faktyczny jego sprawy powoduje, że obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje. Wg Strony, płatność zaliczki w wysokości 80.915,52 zł została zrealizowana na skutek błędu organu pierwszej instancji dotyczącego elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczenia płatności. Ponadto Skarżący wskazał, że zaliczka na poczet pomocy finansowej powinna zostać wypłacona dopiero po kontroli administracyjnej danych wniosku, nie wyłączając kontroli na miejscu. Podkreślił, że zaliczka w kwocie 80.915,52 zł została wypłacona w trakcie trwania kontroli, a więc w czasie, w którym organ miał możliwość ustalenia, że wniosek dotyczy terenu o powierzchni większej niż objętej aktualnym zobowiązaniem rolno-środowiskowo- klimatycznym.
Zaskarżoną w tym postępowaniu sądowo-administracyjnym decyzją organ odwoławczy nie uznał zasadności zarzutów i utrzymał w mocy w/w pierwszo-instancyjne rozstrzygnięcie. Powołał się m.in. na regulacje art. 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności. Wskazał, że wypłacone nienależnie środki finansowe za 2021 r. z tytułu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznego pochodzą z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 oraz krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1-2 ustawy o Agencji. Celem postępowania było więc ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną wypłacone na mocy art. 38a ust. 1 ustawy o EFRROW w formie zaliczki w określonej kwocie, a następnie zostanie wydana decyzja o przyznaniu płatności w pomniejszonej wysokości. Zatem zaznaczył, iż w takim przypadku zadaniem organu odwoławczego ARiMR nie jest kontrolowanie zasadności zastosowania wykluczeń i zmniejszeń w decyzji w sprawie przyznania płatności, a jedynie ustalenie czy środki finansowe zostały wypłacone producentowi w kwocie wyższej niż określone w ostatecznej decyzji.
Podkreślił, że dopiero po uprawomocnieniu się decyzji z 22 marca 2023r. w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) Kierownik ARiMR wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za 2021 r., wypłaconych Stronie w formie zaliczki. Rozstrzygnięcie bowiem tej pierwotnej decyzji opierało się na orzeczeniu, w którym organ po realizacji płatności zaliczkowej (stanowiącej iloczyn 85% stawek pomocy finansowej w ramach tego działania oraz obszaru stwierdzonego w ramach kontroli administracyjnych, jako spełniający warunki do przyznania tej pomocy), wydał decyzję 22 marca 2023 r., w sprawie przyznania płatności w pomniejszonej wysokości z uwagi głównie na fakt, że Wnioskodawca nie przestrzegał wymogów zgodnie z § 4 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. 2015 r., poz. 415 ze zm.). W konsekwencji Kierownik ARiMR przyznał Stronie płatności PRSK w pomniejszonej wysokości, stosownie do brzmienia § 15 ust. 3 i § 33 ust. 3, ust. 6 i ust. 14 ww. rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Z akt sprawy wynika, że płatności PRSK za rok 2021, wypłacone w formie zaliczki, na podstawie złożonego 6 czerwca 2021 r. wniosku o przyznanie płatności, zmian do wniosku oraz przepisów ustawy o EFRROW, zostały przekazane 29 listopada 2021 r. na rachunek bankowy wskazany przez producenta we Wniosku o wpis do ewidencji producentów rolnych w łącznej kwocie 80.915,52 zł. Dopiero w wyniku wydania decyzji 23 marca 2023 r., o przyznaniu płatności PRSK w wysokości 66.690,19 zł należy uznać, że Wnioskodawca utracił uprawnienie do uzyskania części tych płatności za rok 2021 w łącznej kwocie 14.225,33 zł, w związku z czym środki, przekazane na jego rachunek bankowy 29 listopada 2021 r., zostały pobrane nienależnie.
Odnosząc się do zarzutów odwołania wskazano, że fakt nieprzestrzegania wymogów przez Stronę miał wpływ na wysokość przyznanych płatności końcowych, jednak pozostawał bez znaczenia dla ustalenia wielkości obszaru użytkowanego rolniczo jako czynnika niezbędnego do określenia wysokości zaliczki na poczet płatności PRSK. Wg opinii organu odwoławczego nie można uznać, że w tej sprawie organ pierwszej instancji dokonał płatności zaliczkowej 29 listopada 2021 r. na rzecz Strony z powodu swojego błędu - niewłaściwego określenia powierzchni użytkowanej rolniczo. Wynikiem przeprowadzonego postępowania organu pierwszej instancji w sprawie przyznania płatności PRSK, było wydanie decyzji z 22 marca 2023 r., utrzymanej w mocy przez Dyrektora ŚlOR z 12 lipca 2023 r. będącą przedmiotem orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (sygn. akt SA/Gl 860/23), Strona nie przestrzegała odpowiednich wymogów. Nie może zatem przerzucać odpowiedzialności na organy za niepodjęcie przez siebie właściwych działań i przekonywać o swojej niewiedzy o tym fakcie. Strona powinna wykazać się należytą starannością w dbałości o własny interes. Tym samym wskazywany w odwołaniu art. 7 ust. 3 ww. rozporządzenia nie ma zastosowania w sprawie.
Kwestionując powyższą decyzję ostateczną Strona wniosła skargę żądając uchylenia decyzji obu instancji i zasądzenia kosztów postępowania. Zarzuciła:
1. Naruszenie art. 7 ust. 3 Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE. L Nr 221, str. 69) w zw. z § 2 pkt 2 lit. a) i § 1 pkt 2 lit. a) Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 1 października 2021 r. w sprawie zaliczek na poczet pomocy finansowej w ramach niektórych działań i poddziałań objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 za 2021 r. w zw. z art. 59 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) m 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) m 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 549, z późn. zm.) poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji orzeczenie obowiązku zwrotu przez Skarżącego otrzymanej płatności z tytułu działań rolno-środowiskowo-klimatycznych (PROW 2014-2020) za rok 2021 w kwocie 14.225,33 zł, podczas gdy płatność zaliczki została dokonana na skutek błędu organu I instancji co do stanu faktycznego, którego beneficjent nie mógł wykryć, a od dnia dokonania płatności do dnia doręczenia decyzji organ I instancji w sprawie zwrotu płatności upłynęło ponad 12 miesięcy, co wyklucza w tym przypadku możliwość wydania decyzji o zwrocie płatności, a także wykluczało możliwość utrzymania w mocy decyzji organu I instancji.
2. Naruszenie art. 7 ust. 1 Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE. k Nr 227. str. 69) w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w zw. z art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 poprzez ich bezpodstawne zastosowanie i w konsekwencji ustalenie Skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działań rolno-środowiskowo-klimatycznych (PROW 2014-2020) za rok 2021 w kwocie 14.225,33 zł (utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji).
3. Naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej k.p.a.) poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym badana jest legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.
Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1427; dalej "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje poprzez uchylenie decyzji lub postanowienia w całości albo w części w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Przeprowadzona w rozpoznawanej sprawie, według powyższych kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Spór w sprawie dotyczy prawidłowości ustalenia skarżącemu kwoty 14.286,53 zł stanowiącej różnicę między wypłaconą zaliczką a ostatecznie przyznaną płatnością - tytułem zwrotu nienależnie pobranych płatności na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w związku z art. 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014.
Stan faktyczny sprawy wskazuje, że Skarżący złożył wniosek 6 czerwca 2021 r. o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2021. Na podstawie wstępnych kontroli administracyjnych przyznano zaliczkę w kwocie 80.915,52 zł i wypłacono ją 29 listopada 2021 r. Po przeprowadzeniu kontroli od 23 listopada 2021 r. do 14 lutego 2022 r. na miejscu stwierdzono nieprzestrzeganie wymogów dotyczących użytkowania gruntów (przekształcenie trwałego użytku zielonego), skutkujące zmniejszeniem ostatecznej płatności do kwoty 66.690,19 zł – decyzja I instancji z 22 marca 2023 r.; II instancji z 12 lipca 2023 r.; wyrok WSA z 15 kwietnia 2024 r. o sygn. akt III SA/Gl 860/23 oddalający skargę. W konsekwencji pierwszoinstancyjną decyzją organ ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w wysokości 14.225,33 zł. Organ odwoławczy zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy ustalenia konieczności zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami.
Tym samym należało stwierdzić, że ww. wyrok przesądził kwestię przyznania Skarżącemu płatności w obniżonej wysokości i nałożenia sankcji za niedotrzymanie zobowiązania. Zaskarżone zaś w tej sprawie decyzje są jedynie konsekwencją w/w rozstrzygnięć, którymi organy były związane.
Oceniając więc zasadność głównego zarzutu skargi tj. naruszenia art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 – zgodnie z którym obowiązek zwrotu nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Dodatkowo, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania płatności, przepis ten stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności – należy uznać jego bezzasadność.
Kluczową przesłanką zastosowania art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 jest wystąpienie pomyłki właściwego organu. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że pomyłka organu musi polegać na błędnym działaniu organu wykraczającym poza normalne procedury administracyjne.
W niniejszej sprawie zaliczka została wypłacona zgodnie z obowiązującymi przepisami po przeprowadzeniu dwóch kontroli administracyjnych - w dniu 2 listopada 2021 r. oraz 19 listopada 2021 r. Wysokość zaliczki została obliczona jako iloczyn 85% stawek pomocy finansowej oraz obszaru stwierdzonego w ramach kontroli administracyjnych (93,90 ha), zgodnie z § 2 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 października 2021 r. Fakt, że kontrola na miejscu wykazała później nieprzestrzeganie wymogów przez beneficjenta, nie oznacza pomyłki organu w zakresie określenia powierzchni do zaliczki. Organ prawidłowo ustalił powierzchnię na podstawie dostępnych mu w chwili wypłaty zaliczki danych z kontroli administracyjnych – co potwierdza ww. wyrok WSA.
Nie można uznać za pomyłkę organu sytuacji, w której organ działa zgodnie z przepisami prawa, a później kontrola na miejscu ujawnia okoliczności wpływające na ostateczną wysokość płatności. Taka interpretacja prowadziłaby do przyjęcia, że każda różnica między zaliczką a płatnością końcową stanowi pomyłkę organu, co pozostawałoby w sprzeczności z systemem wypłat zaliczkowych.
Nawet gdyby przyjąć wystąpienie pomyłki organu, co de facto nie ma miejsca, należy ocenić, czy błąd mógł zostać wykryty przez samego beneficjenta w zwykłych okolicznościach. W tym zakresie należy stwierdzić, że Skarżący zobowiązał się do realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego przez 5 lat, w tym do nieprzekształcania trwałego użytku zielonego. Złożenie wniosku o płatność PRSK nie jest obowiązkiem rolnika, lecz dobrowolną decyzją związaną z przyjęciem określonych zobowiązań. Beneficjent winien znać warunki realizacji tych zobowiązań i wykazać należytą staranność w ich wykonywaniu. Jak trafnie wskazał organ, beneficjent "powinien wykazać się należytą starannością w dbałości o własny interes" i "nie może przerzucać odpowiedzialności na organy za niepodjęcie przez siebie właściwych działań". Ta ocena znajduje potwierdzenie w orzecznictwie, zgodnie z którym "skarżący jako prowadzący działalność rolniczą i korzystający ze szczególnej formy pomocy jaką są dopłaty musi dysponować pewnym zasobem wiedzy i mieć świadomość co do ciążących na nim obowiązków związanych z partycypowaniem w programie pomocowym".
Skarżący w skardze podnosi, że od dnia wypłaty zaliczki (29 listopada 2021 r.) do dnia doręczenia decyzji o zwrocie (7 października 2024 r.) upłynął okres przekraczający 12 miesięcy. Jednak zauważyć należy, że przesłanka 12-miesięczna ma zastosowanie jedynie wówczas, gdy spełnione są pozostałe warunki z art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014, tj. gdy płatność nastąpiła na skutek pomyłki organu i nie mogła być wykryta przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach. Skoro przesłanki te nie zostały spełnione, brak jest podstaw do analizy kwestii terminu 12 miesięcy.
Należy również podkreślić, że organ słusznie wskazał na przyczyny opóźnienia w wydaniu decyzji o zwrocie, które wynikały z toczącego się postępowania sądowego i zawieszenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 4 pkt 4 k.p.a., o co wnioskował sam Skarżący. Dopiero po uprawomocnieniu się decyzji o przyznaniu płatności w niższej kwocie mogło zostać podjęte zawieszone postępowanie w niniejszej sprawie dot. zwrotu nienależnie pobranej części płatności.
Konkludując należy więc uznać prawidłowość zastosowanych przez organy podstaw prawnych swoich rozstrzygnięć. Organ prawidłowo zastosował przepisy art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji oraz art. 7 ust. 1 rozporządzenia 809/2014. Skoro nie zachodzą przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu z art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014, zastosowanie przepisów nakładających obowiązek zwrotu było uzasadnione. Organ zbadał również inne przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu, w tym związane z przedawnieniem oraz progiem bagatelności (100 euro), stwierdzając słusznie, że nie zachodzą podstawy do zwolnienia beneficjenta ze zwrotu.
Oceniając zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. należy wskazać, że jest on pochodną pozostałych zarzutów. Skoro decyzja organu pierwszej instancji była prawidłowa, jej utrzymanie w mocy przez organ odwoławczy również było uzasadnione. Organ drugiej instancji przeprowadził ponowną analizę sprawy, dokonał własnej oceny materiału dowodowego i przepisów prawa, przedstawiając szczegółowe uzasadnienie swojego stanowiska. Postępowanie odwoławcze zostało przeprowadzone z zachowaniem zasady dwuinstancyjności i naczelnych norm procesowych, co znalazło odbicie w szczegółowym uzasadnieniu. Nadto postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone prawidłowo z zachowaniem gwarancji procesowych stron. Beneficjent miał możliwość składania wyjaśnień, wnoszenia odwołań i aktywnego udziału w postępowaniu na każdym jego etapie. Organ dokonał prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w tym: wniosku o przyznanie płatności i jego zmian; wyników kontroli administracyjnych z listopad 2021 r.; wyjaśnień beneficjenta z listopada 2021 r.; raportu z kontroli na miejscu; ostatecznej decyzji o przyznaniu płatności. Zastosowano więc właściwą podstawę prawną i uwzględniono wszystkie istotne okoliczności sprawy.
Odnosząc się końcowo do twierdzeń Skarżącego podkreślić należy, że system płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych opiera się na dobrowolnym przyjęciu przez rolników określonych zobowiązań w zamian za wsparcie finansowe. Wypłata zaliczek ma charakter tymczasowy i podlega weryfikacji po przeprowadzeniu pełnych kontroli. Różnice między zaliczką a płatnością końcową wynikające z nieprzestrze-gania wymogów przez beneficjenta nie mogą być traktowane jako pomyłka organu. Przepis art. 7 ust. 3 rozporządzenia 809/2014 ma charakter wyjątkowy i wymaga ścisłej interpretacji. Jego zastosowanie jest uzasadnione jedynie w sytuacjach, gdy organ działał niezgodnie z prawem lub popełnił oczywisty błąd, którego beneficjent przy zachowaniu należytej staranności nie mógł wykryć.
W niniejszej sprawie organ działał zgodnie z obowiązującymi przepisami, a różnica w wysokości płatności wynikała z nieprzestrzegania przez beneficjenta przyjętych zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych, co zostało stwierdzone w toku kontroli na miejscu.
Z tego względu, działając na podstawie z art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł jak w sentencji.