III SA/Gl 160/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Gliwicach uchylił decyzję Prezesa ZUS o stwierdzeniu nieważności wcześniejszych decyzji, uznając, że wszczęcie postępowania nadzwyczajnego po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego jest niedopuszczalne.
Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Prezesa ZUS stwierdzającą nieważność decyzji o zwolnieniu z opłacania składek. Sąd uchylił decyzję Prezesa ZUS, uznając, że organ nie mógł wszcząć postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, która została już zaskarżona do sądu administracyjnego. Sąd podkreślił, że po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego, organ nie może prowadzić postępowania wewnątrzadministracyjnego w celu stwierdzenia nieważności zaskarżonego aktu, z wyjątkiem sytuacji autokontroli.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpoznał skargę wspólników spółki cywilnej na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 grudnia 2021 r., którą stwierdzono nieważność wcześniejszych decyzji dotyczących zwolnienia z opłacania składek za marzec i kwiecień 2021 r. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, umorzył postępowanie administracyjne i zasądził zwrot kosztów. Kluczowym zagadnieniem było ustalenie, czy organ administracji publicznej może wszcząć postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, która została już zaskarżona do sądu administracyjnego. Sąd podzielił stanowisko skarżących, że takie postępowanie jest niedopuszczalne. Podkreślono, że po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego, sąd staje się 'gospodarzem' sporu, a ingerencja organu administracji w sprawę zawisłą przed sądem jest ograniczona do sytuacji przewidzianych w przepisach, takich jak autokontrola (art. 54 § 3 p.p.s.a.). Wszczęcie postępowania nadzwyczajnego po złożeniu skargi do sądu narusza zasadę prawa do sądu i prowadzi do dwutorowości postępowania. Sąd powołał się na liczne orzecznictwo sądów administracyjnych, które potwierdzają tę zasadę.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Nie, wszczęcie postępowania nadzwyczajnego (w tym stwierdzenia nieważności) po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego jest niedopuszczalne, z wyjątkiem sytuacji autokontroli.
Uzasadnienie
Po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego, sąd staje się 'gospodarzem' sporu, a organ administracji nie może ingerować w sprawę poza zakresem określonym w art. 54 § 3 p.p.s.a. Wszczęcie postępowania nadzwyczajnego narusza zasadę prawa do sądu i prowadzi do dwutorowości postępowania.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (15)
Główne
p.p.s.a. art. 3 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
k.p.a. art. 157 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 156 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 158 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
u.s.u.s. art. 123
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 56
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 54 § § 3
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 205 § § 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
rozp. Min. Spraw. z 22.10.2015 art. 14 § § 1
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie
Argumenty
Skuteczne argumenty
Po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego nie jest dopuszczalne wszczynanie postępowań mających na celu weryfikację skarżonego aktu w trybie nadzwyczajnym. Wniesienie skargi do sądu administracyjnego stanowi przeszkodę do wszczęcia w sprawie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego.
Odrzucone argumenty
Zawisłość sprawy sądowoadministracyjnej nie wyklucza wszczęcia przez organ postępowania w celu zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji lub wznowienia postępowania administracyjnego.
Godne uwagi sformułowania
po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego nie jest dopuszczalne wszczynanie postępowań mających na celu weryfikację skarżonego aktu w trybie nadzwyczajnym sąd staje się 'gospodarzem' sporu uniknięcia dwutorowości postępowania ingerencja organu administracji w sprawę zawisłą przed sądem administracyjnym, wykraczająca poza dyspozycję tego przepisu, jest niedopuszczalna jako godząca w określoną w art. 45 ust. 1 oraz w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP zasadę prawa do sądu.
Skład orzekający
Dorota Fleszer
przewodniczący
Adam Gołuch
członek
Aleksandra Żmudzińska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady, że po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego organ nie może wszczynać postępowania nadzwyczajnego w tej samej sprawie."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy postępowanie nadzwyczajne jest wszczynane po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego. Nie dotyczy sytuacji, gdy postępowanie administracyjne zostało wszczęte przed wniesieniem skargi (art. 56 p.p.s.a.).
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia procesowego dotyczącego relacji między postępowaniem administracyjnym a sądowoadministracyjnym, co jest kluczowe dla praktyków prawa administracyjnego.
“Sąd administracyjny górą: organ ZUS nie mógł unieważnić decyzji po skardze do sądu!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Gl 160/22 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2022-09-15 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-02-09 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Adam Gołuch Aleksandra Żmudzińska /sprawozdawca/ Dorota Fleszer /przewodniczący/ Symbol z opisem 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a ustaw Hasła tematyczne Inne Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 735 art. 157 par. 2 w zw. z art. 156 par. 1 w zw. z art. 158 par. 1 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Asesor WSA Aleksandra Żmudzińska (spr.), Protokolant Specjalista Beata Kujawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2022 r. sprawy ze skargi J. G., J. C., W. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 grudnia 2021 r. nr 380300/71/2021/RDZ-B7/260131/RKS/JT-215/N w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) umarza postępowanie administracyjne; 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 480 złotych (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Zaskarżoną w sprawie decyzją z dnia 20 grudnia 2021 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej zwany organem), działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 – dalej zwanej k.p.a.) w zw. z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 423, ze zm.) stwierdził nieważność decyzji tego organu z dnia 17 czerwca 2021 r. nr [...] oraz utrzymującej ją w mocy decyzji z dnia 20 sierpnia 2021 r. nr [...] w sprawie zwolnienia z opłacania składek za okres od marca do kwietnia 2021 r. Decyzja ta wydana została w następującym stanie faktycznym: Decyzją z dnia 20 sierpnia 2021 r. nr [...], na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ utrzymał w mocy wydaną w pierwszej instancji decyzję z dnia 17 czerwca 2021 r., którą odmówiono F.H.U. A. s.c. w Z. prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych za marzec i kwiecień 2021 r. Decyzję tę skutecznie doręczono pełnomocnikowi ww. Spółki w dniu 7 września 2022 r. a w dniu 4 października 2021 r. została ona zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach przez J. G. (G.), J. C., W. C. - wspólników ww. Spółki. Postępowanie sądowe w tej sprawie oznaczono sygn. akt III SA/Gl 1551/21. Tymczasem w dniu 9 listopada 2021 r. organ zawiadomił ww. wspólników o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji powyższych z 17 czerwca i 20 sierpnia 2021 r. Wskazał, że decyzje te zostały skierowane do osoby nie będącej stroną. Następnie 2 grudnia 2021 r. zawiadomił o zakończeniu tego postępowania i 20 grudnia 2021 r. wydał zaskarżoną w sprawie decyzję, którą stwierdził nieważność obu tych decyzji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ podał, że stroną postępowania nie może być spółka cywilna, lecz jej wspólnicy. W skardze z dnia 3 stycznia 2022 r., prowadzonej pod sygn. akt III SA/Gl 160/22, wspólnicy F.H.U. A. s.c. w Z. podnieśli zarzut naruszenia art. 157 § 2 w zw. z art. 156§ 1 pkt 4 w zw. z art. 158 § 1 k.p.a. poprzez wszczęcie z urzędu, prowadzenie i wydanie decyzji o stwierdzeniu nieważności ww. decyzji z 20 sierpnia i 17 czerwca 2021 r., podczas gdy nie było to możliwe, gdyż decyzje te zostały uprzednio zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W oparciu o ten zarzut skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów, w tym zastępstwa procesowego. W ocenie skarżących po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego nie jest dopuszczalne wszczynanie postępowań mających na celu weryfikację skarżonego aktu w trybie nadzwyczajnym. Powołali się w tym zakresie na wyrok WSA w Gliwicach z 21 stycznia 2010 r. sygn. akt II SA/Gl 794/20 oraz wyrok WSA w Olsztynie z 6 października 2009 r. sygn. akt II SA/Ol 660/09. Z kolei organ w odpowiedzi na skargę wnosząc o jej oddalenie wskazał na rozbieżność stanowisk w omawianej kwestii i powołując się na ekonomikę postępowania opowiedział się za stanowiskiem zgodnie z którym zawisłość sprawy sądowoadministracyjnej nie wyklucza wszczęcia przez organ postępowania w celu zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji lub wznowienia postępowania administracyjnego. Przy czym odwołał się w tym względzie do wyroków NSA z 24 lipca 2014 r. sygn. akt I GSK 609/13, z 20 marca 2013 r. sygn. akt II FSK 1497/11, z 20 marca 2013 r. sygn. akt II FSK 1927/11, z 31 marca 2015 r. sygn. akt II GSK 59/14, z 24 stycznia 2008 r. sygn. akt I FSK 153/07 oraz wyroki WSA w Białymstoku z 27 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Bk 2/13 i WSA w Krakowie z 27 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 467/13. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że rozstrzygnięcie to narusza prawo. W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia zagadnienia natury procesowej dotyczącej możliwości bądź niemożliwości wszczęcia postępowania nadzwyczajnego, w sytuacji gdy została w tej sprawie złożona już skarga do sądu administracyjnego. Stwierdzając zasadność skargi Sąd podzielił pogląd wyrażony przez stronę skarżącą i w oparciu o analizę dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych, w tym wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 stycznia 2010 r. sygn. akt II SA/Gl 794/09, stwierdził, że w przypadku gdy decyzja (postanowienie) została zaskarżona do sądu administracyjnego, to sąd dokonuje oceny zgodności z prawem tej decyzji (postanowienia) także pod kątem zaistnienia przesłanek do stwierdzenia jej nieważności. Zatem skoro zostało już wszczęte postępowanie sądowe zmierzające do oceny prawidłowości postępowania, to brak jest podstaw by dawać pierwszeństwo postępowaniu administracyjnemu, które uruchomione zostało po wszczęciu postępowania przed sądem administracyjnym. Okoliczność ta jest z kolei bezsporna na gruncie niniejszej sprawy, gdyż skarga na decyzję z dnia 20 sierpnia 2021 r. została wniesiona 4 października 2021 r., a postępowanie w sprawie wszczęcia nieważności tej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 17 czerwca 2021 r. wszczęło zawiadomieniem z dnia 9 listopada 2021 r. Sąd w obecnym składzie, analogicznie jak Sąd w w/w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 794/09, stwierdził zatem, że jeśli po wniesieniu skargi do sądu co do tej samej decyzji wszczęte zostało postępowanie o stwierdzenie jej nieważności, to postępowanie to powinno zostać umorzone. Ustawowym wyjątkiem jest sytuacja unormowana w art. 56 p.p.s.a., gdzie ustawodawca zastrzegł, że w razie wniesienia skargi do sądu po wszczęciu postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania, postępowanie sądowe podlega zawieszeniu, co oznacza, że wówczas toczy się postępowanie w trybie nadzoru przed organem administracji publicznej. Interes skarżącego chroniony jest w takim przypadku także przez sąd, który na skutek żądania strony ma możliwość skontrolowania zgodności podjętego w toku postępowania administracyjnego rozstrzygnięcia, a co w konsekwencji doprowadzi do prawomocnego zakończenia sprawy. Istniejący problem prawny sprowadzający się do uniknięcia dwutorowości postępowania w rozpatrywanym przypadku, był przedmiotem orzecznictwa zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i wojewódzkich sądów administracyjnych. Zagadnienie to było również przedmiotem rozważań doktryny. Brak jest bowiem jednoznacznej regulacji, która określałaby sposób postępowania w sytuacji, gdy postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności jest wszczynane dopiero po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego. Zauważyć zatem wymaga, że już pod rządami ustawy z dnia z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) przyjmowano, że po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego nie jest dopuszczalne wszczęcie przez organ administracji publicznej w tej samej sprawie postępowania w celu zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji. Pogląd taki wyrażono w uzasadnieniu wyroku NSA oz w Gdańsku z dnia 7 stycznia 1999 r. w sprawie II SA/Gd 1353/99 (OSP zeszyt 5 z 2000 r., poz. 81) oraz w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 27 czerwca 2000 r. w sprawie FPS 12/99 (ONSA nr 1 z 2001 r., poz. 7). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m. in., że: "ustawa o NSA, podobnie jak uchylone przez tę ustawę przepisy działu VI k.p.a., zawiera uregulowania zmierzające do wyłączenia konkurencyjności nadzwyczajnych postępowań administracyjnych z postępowaniem sądowoadministracyjnym, wszczętych prawnie skutecznym wniesieniem skargi. Wymaga jednak podkreślenia, że art. 35 ust. 4 ustawy o NSA dotyczył wprost tylko jednego przypadku zbiegu nadzwyczajnych postępowań administracyjnych z postępowaniem wszczętym wniesieniem skargi do sądu administracyjnego, wyłączając możliwość wniesienia tej skargi, jeżeli toczy się postępowanie administracyjne (...) w celu zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności aktu albo innej czynności". Co prawda powołany przepis ustawy o NSA nie wprowadzał zakazu wszczynania nadzwyczajnych postępowań administracyjnych w sprawach, w których wniesiono skargę do NSA. Zakazu takiego nie przewidywały także przepisy dawnego działu VI k.p.a. Jednakże na tle przytoczonych rozwiązań prawnych zarówno w orzecznictwie, jak i w doktrynie z reguły przyjmowano, że wniesienie prawnie skutecznej skargi do NSA stanowi przeszkodę do wszczęcia w sprawie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego. Wśród przedstawicieli doktryny pogląd taki wyraził m.in. A. Zieliński (Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod red. J. Borkowskiego, Warszawa 1989, s. 333). Natomiast po wejściu w życie ustawy o NSA Sąd ten wypowiedział się w rozważanej kwestii w wyroku z dnia 7 stycznia 1999 r., sygn. II SA/Gd 1353/98 (OSP 2000, nr 5, poz. 81), uznając za niedopuszczalne wszczęcie przez organ administracji publicznej postępowania w celu zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji po wniesieniu skargi w tej sprawie do sądu administracyjnego. Zgodnie z postanowieniami tego ostatniego wyroku po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego organ administracji publicznej jest uprawniony do uchylenia i zmiany zaskarżonej decyzji tylko na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy o NSA. L. Żukowski w glosie do tego wyroku (OSP 2000, nr 5, s. 265-270) podziela w całości wyrażony w nim pogląd i zauważa, że skutkiem prawnym wniesienia skargi do NSA jest powstanie ex lege nowego stosunku prawnego, w którym organ administracji publicznej staje się tylko przeciwnikiem procesowym strony, traci zatem swe kompetencje do weryfikacji stosunku prawnego, ukształtowanego wcześniej przez wydanie decyzji administracyjnej, w znaczeniu materialnym i procesowym. Wyjątkiem jest w tym wypadku wynikająca z art. 38 ust. 2 ustawy o NSA kompetencja tego organu do weryfikacji zaskarżonej decyzji w trybie autokontroli. Jednocześnie, jak słusznie zauważył WSA w Gliwicach w w/w wyroku z dnia 21 stycznia 2010 r. sygn. akt II SA/Gl 794/09 obecny stan prawny wynikający z przepisów obowiązującej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczący konkurencyjności administracyjnych postępowań nadzwyczajnych i postępowania przed sądem administracyjnym, nie różni się istotnie od stanu prawnego wynikającego z ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. W szczególności uprawnienia organu administracji publicznej do ingerowania w zaskarżony do sądu administracyjnego akt są w swej istocie takie same (art. 38 ust. 2 ustawy o NSA oraz art. 54 § 3 p.p.s.a.) i nadal istnieje zakaz prowadzenia postępowania przed sądem administracyjnym po wszczęciu postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania (odpowiednio art. 35 ust. 4 i art. 56). Przy czym Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd doktryny (Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat. M. Niezgódka-Medek, teza 4 do art. 56 opublikowano: LEX/el. 2021), że dotychczasowe stanowisko jest aktualne także pod rządami ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Co więcej, Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę za zasadnym uznał odwołanie się również do tezy sformułowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny do wyroku z dnia 17 kwietnia 2007 roku, sygn. akt I FSK 1470/06, zgodnie z którą "z unormowania art. 54 par. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ wynika, że każda ingerencja organu administracji w sprawę zawisłą przed sądem administracyjnym, wykraczająca poza dyspozycję tego przepisu, jest niedopuszczalna jako godząca w określoną w art. 45 ust. 1 oraz w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP zasadę prawa do sądu. Mimo zatem niesformułowania expressis verbis w Prawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz w Kodeksie postępowania administracyjnego i Ordynacji podatkowej zakazu wszczynania nadzwyczajnych postępowań administracyjnych w sprawach, w których wniesiono skargę do sądu administracyjnego, należy przyjąć, że po wniesieniu prawnie skutecznej skargi do sądu prowadzenie takich postępowań jest dopuszczalne jedynie w granicach określonych w art. 54 par. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". W pełni akceptując zacytowane stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd w niniejszym składzie, stwierdza jednocześnie, że nie ma żadnych podstaw, aby odmówić temu stanowisku aktualności. Zgodzić należy się zatem, że "wniesienie skargi do sądu administracyjnego przez uprawniony podmiot powoduje wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego. Z tą chwilą między skarżącym a organem, którego działanie lub bezczynność zostały zaskarżone, rozpoczyna się spór o legalność, stanowiący przedmiot rozstrzygnięcia sądu administracyjnego. Od tego momentu gospodarzem sporu wywołanego wniesieniem skargi jest sąd administracyjny, co oznacza, że – co do zasady – uprawnionym do orzeczenia w przedmiocie tego sporu jest sąd przed którym zawisła sprawa. Jedyny wyjątek od tej zasady przewidziany został w art. 54 § 3 P.p.s.a." Tożsamy pogląd został szeroko i w sposób przekonujący uzasadniony w wyroku WSA w Olsztynie z dnia 15 lipca 2010 r. sygn. akt I SA/Ol 354/10. WSA w Olszynie wskazał bowiem, że zgodnie z art. 54 § 1 p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi. Pierwszym i podstawowym skutkiem procesowym wniesienia skargi jest uruchomienie postępowania przed sądem administracyjnym. Oznacza to, że z tą chwilą między stroną skarżącą a organem, którego działanie lub bezczynność zostały zaskarżone, rozpoczął się spór o legalność zaskarżonego aktu lub czynności (bezczynności), który ma zostać rozstrzygnięty orzeczeniem sądu administracyjnego. Sąd ten od chwili wniesienia skargi staje się "gospodarzem" postępowania, w którym organ administracji publicznej zaczyna być stroną sporu o legalność podjętego przez siebie aktu lub dokonanej czynności. W tej nowej roli procesowej podstawowym obowiązkiem organu jest przekazanie sądowi skargi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę (art. 54 § 2). Wniesienie skargi do sądu administracyjnego sprawia, iż – co do zasady – ocena legalności aktów wydanych we wszystkich postępowaniach w granicach sprawy (art. 135) przechodzi już w kompetencje sądu administracyjnego. Na tym etapie w proces badania sprawy skierowanej do sądu – na zasadzie wyjątkowych i wykonywanych w związku z wniesieniem skargi uprawnień samokontrolnych – może włączyć się już tylko organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono. Wyłącznie ten organ może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy, kierując się generalnie analogicznymi jak sąd przesłankami, tj. badaniem zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Samodzielną podstawą prawną jego działania jest art. 54 § 3, który przewiduje instytucję autokontroli działania lub bezczynności. Innymi słowy, w takim stanie rzeczy jakakolwiek inna ingerencja tego (i jakiegokolwiek innego) organu w przedmiot objęty postępowaniem sądowym jest niedopuszczalna. Skoro bowiem sprawa pozostaje już w gestii sądu administracyjnego, to przewidziane w tym przepisie odstępstwo nie może być odczytywane tylko jako dodatkowe (istniejące obok możliwości działania organu w ramach wzruszania wadliwych decyzji ostatecznych w trybach nadzwyczajnych) uprawnienie organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi, lecz jako jedyne jego uprawnienie na tym etapie sprawy. W ocenie WSA w Olsztynie przepis ten powinien być traktowany jako przepis szczególny wobec pozostałych przepisów dających organowi podstawę do eliminowania z obrotu prawnego wadliwych decyzji ostatecznych w postępowaniu administracyjnym. Na etapie zainicjowanego już postępowania sądowego i w granicach sprawy nim objętej te ostatnie zostają wyłączone. W powołaniu na wyrok NSA z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt I FSK 530/13 wskazać należy również, że za stanowiskiem, zgodnie z którym wyłączona jest konkurencyjność (poza przypadkiem wskazanym w art. 54 § 3 p.p.s.a.) kompetencji sądu i organu przemawia efektywność funkcji kontrolnej sądownictwa administracyjnego (art. 1 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i art. 3 § 1 p.p.s.a.). Spór kompetencyjny powinien zostać rozstrzygnięty na rzecz sądu administracyjnego, ponieważ przemawia za tym prawo do sądu i nie może być tutaj mowy o żadnej dwutorowości w rozstrzyganiu zagadnień prawnych, które są przedmiotem sprawy zawisłej przed sądem. Reasumując w okolicznościach niniejszej sprawy słuszny jest zarzut strony skarżącej, że poddana kontroli Sądu decyzja wydane zostało z naruszeniem wskazanych przepisów. W ocenie Sądu, organ w celu zapobieżenia dwutorowości postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego w stosunku do decyzji z dnia 20 sierpnia 2021 r. (a także poprzedzającej ją decyzji z dnia 17 czerwca 2021 r.) wobec faktu złożenia na nią skargi do sądu administracyjnego nie powinien był wszczynać postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności. Wykluczona jest bowiem po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego możliwość wszczęcia postępowania wewnątrzadministracyjnego zmierzająca do stwierdzenia nieważności skarżonego wcześniej aktu. Mając na powyższe uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję. Jednocześnie, w oparciu o regulację art. 145 § 3 p.p.s.a. Sąd umorzył postępowanie administracyjne. Rozstrzygnięcie o kosztach uzasadnia przepis art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę składają się koszty zastępstwa procesowego ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1800, ze zm.).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI