III SA/GL 1597/21

III SA/Gl 1597/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-09-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aleksandra Żmudzińska
Barbara Orzepowska-Kyć /sprawozdawca/
Magdalena Jankiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2013 poz 1367
§ 8
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, 77 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.), Asesor WSA Aleksandra Żmudzińska, Protokolant Specjalista Joanna Pasiecznik-Sól, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2022 r. sprawy ze skargi R. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia 21 września 2021 r. nr NS-HP.2332.2.30.2021 w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: organ) decyzją z 21 września 2021 r. nr NS-HP.2332.2.30.2021, po rozpatrzeniu odwołania R sp. z o.o. (dalej: strona, skarżąca, spółka) utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w K. (dalej: PPIS) z 30 czerwca 2021 r. nr [...], stwierdzającą u B. R. (dalej: uczestniczka) chorobę zawodową: przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni w obrębie nadgarstka, wym. w poz. 20/1 wykazu chorób zawodowych określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych, wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy Kodeks pracy.
W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: K.p.a.), art. 2351 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1320 ze zm.) oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367 ze zm., dalej: rozp. wykonawcze).
Z akt administracyjnych wynika, że uczestniczka w okresach od:
- 1990-1991 była zatrudniona w "K" Sklep Wielobranżowy w S., jako uczeń;
- 1992-1993 była zatrudniona w S, na stanowisku sprzedawcy;
- 1995-1998 prowadziła własną działalność gospodarczą w spółce cywilnej;
- 1998-2004 – prowadziła własną działalność gospodarczą pod nazwą H;
- 2008-2019 – była zatrudniona w spółce na stanowiskach: operator[...] przemysłowej;
- od 2019 i nadal jest zatrudniona w zakładzie T S.A., na stanowisku motorniczego.
Organ I instancji ustalił też, że uczestniczka w trakcie zatrudnienia w spółce była narażona na powstanie choroby zawodowej wymienionej w pozycji 20.1 wykazu chorób zawodowych. Orzeczeniem lekarskim z 13 stycznia 2021 r. nr [...], lekarze orzecznicy Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. - Poradni Chorób Zawodowych w S. (PChZ WOMP) orzekli o rozpoznaniu choroby zawodowej: przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstka wym. w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych.
Mając na uwadze powyższe decyzją z 30 czerwca 2021 r. nr [...], PPIS stwierdził u uczestniczki chorobę zawodową.
W odwołaniu od tej decyzji spółka wniosła o jej uchylenie, zarzucając, że doszło do naruszenia przepisów postępowania poprzez niezbadanie wpływu zatrudnienia uczestniczki w okresie od 1992 r. do 2004 r. na stwierdzone schorzenie oraz wpływu czynników pozazawodowych; niezapewnienie spółce czynnego udziału w postępowaniu, poprzez brak zawiadomienia spółki o przesłuchaniu uczestniczki w charakterze strony 5 grudnia 2019 r.; brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego polegający na przyznaniu wiarygodności orzeczeniu lekarskiemu nr [...], podczas gdy orzeczenie to zawiera lakoniczne, nieprzekonujące uzasadnienie, nie odnosi się do okresu zatrudnienia sprzed i po pracy w spółce, nie wskazuje zakresu przeprowadzonych badań, przeanalizowanej dokumentacji medycznej oraz stanu zdrowia uczestniczki, nie wyjaśnia też wpływu pozazawodowych czynników ryzyka na wystąpienie schorzenia.
Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął warunki jakie powinny być spełnione do uznania zawodowej etiologii rozpoznanego schorzenia, biorąc pod uwagę definicję choroby zawodowej, określonej w art. 235¹ K.p.
Następnie odnosząc się do zarzutów odwołania organ zaakcentował, że postępowanie wyjaśniające wykazało, że uczestniczka była zatrudniona w spółce w latach 2008-2019 na stanowiskach: operatora, operatora ICB oraz montera podzespołów automatyki przemysłowej; wykonywała czynności przeciążające kończyny górne w stawach nadgarstkowych, poprzez przeciążenia mięśni palców, dłoni (chwyt pęsetowy); obsługiwała urządzenia emitujące drgania mechaniczne przenoszone przez kończyny górne, a wykonywane przez nią czynności wymagały rytmiczności, powtarzalności, precyzji ruchów oraz narzuconego rytmu pracy. W związku z powyższym była narażona na powstanie choroby zawodowej wymienionej w pozycji 20.1 wykazu chorób zawodowych.
W pozostałym okresie zatrudnienia nie potwierdzono występowania narażenia zawodowego związanego z ryzykiem powstania choroby zawodowej w postaci zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.
Uczestniczka była badana na podstawie przepisów rozp. wykonawczego w PChZ WOMP, gdzie lekarze orzecznicy orzekli o rozpoznaniu choroby zawodowej (orzeczenie lekarskie z 13 stycznia 2021 r. nr [...]). W wywiadzie uzyskanym od badanej stwierdzono występujące od ok. 10 lat bóle i drętwienia obu rąk, drętwienie palców II-V obu rąk z przewagą po stronie prawej, wypadanie przedmiotów z ręki prawej, osłabienie siły mięśniowej rąk. Lekarze orzecznicy stwierdzili, że w wykonanym w 2017 r. badaniu elektroneurograficznym stwierdzono cechy zespołu cieśni nadgarstka obustronnie, bardziej nasilone po stronie prawej. W dniu 25 lipca 2017 r. uczestniczka miała wykonane operacyjne uwolnienie prawego nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka. W badaniu elektroneurograficznym 14 lipca 2020 r. stwierdzono prawidłowe przewodzenie w obu nerwach pośrodkowych. Badania laboratoryjne wykazały podwyższone stężenie cholesterolu całkowitego i glukozy. Pozostałe wyniki były w normie. Lekarze specjaliści PChZ WOMP wyjaśnili, że biorąc pod uwagę opis sposobu wykonywania pracy wskazujący na istotne obciążenie stawów nadgarstkowych i potwierdzenie monotypii ruchów, istnieją wystarczające podstawy do uznania z przeważającym prawdopodobieństwem zawodowej etiologii zespołu cieśni w obrębie nadgarstka - obecnie w remisji.
Organ po przeanalizowaniu dokumentacji sprawy uznał, że zarzuty spółki są bezpodstawne.
Organ przyznał, że strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin, a także z czynności przesłuchania innej strony, przynajmniej na siedem dni przed terminem, czego nie uczyniono, jednakże naruszenie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy. Ustalenia prowadzące do stwierdzenia choroby zawodowej nie wynikały z informacji uzyskanych podczas przesłuchania uczestniczki jako strony, lecz z oceny narażenia zawodowego związanego z pracą w spółce, która to ocena przeprowadzona została przy udziale spółki. Ponadto strona została powiadomiona przed wydaniem decyzji o uprawnieniach wynikających z art. 10 § 1 K.p.a., dot. możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym, w tym z protokołem przesłuchania uczestniczki z 5 grudnia 2019 r., z których to uprawnień nie skorzystała. Zdaniem organu w okolicznościach przedmiotowej sprawy brak zawiadomienia spółki o przesłuchaniu nie spowodował pozbawienia jej możliwości czynnego udziału w postępowaniu, a uzyskane podczas przesłuchania informacje nie miały istotnego wpływu na rozstrzygnięcie.
Organ zwrócił uwagę na fakt, że rozpoznanie choroby zawodowej w postaci zespołu cieśni w obrębie nadgarstka powinno nastąpić w okresie do dwóch lat od ustania narażenia zawodowego, aby można było uznać związek przyczynowy pomiędzy schorzeniem a wykonywaną pracą. W przypadku uczestniczki chorobę rozpoznano w 2017 r., tj. w czasie, gdy od wielu już lat (od 2008 r.) pracowała w spółce. Zdaniem organu istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy sposobem wykonywania pracy, a rozpoznaną chorobą ujętą w wykazie chorób zawodowych, które to domniemanie można obalić jedynie dowodem przeciwnym. W rozpatrywanej sprawie lekarze orzecznicy po przeprowadzeniu diagnostyki różnicowej, na co wskazuje szereg wykonanych badań, nie udokumentowali decydującego wpływu jakiegokolwiek czynnika pozazawodowego na powstanie choroby. A zatem, zostały spełnione przesłanki pozwalające wydać decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej.
Organ podkreślił, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Spółka poza przytoczeniem czynników pozazawodowych mogących mieć wpływ na powstanie schorzenia, nie przedstawiła żadnego dowodu potwierdzającego ich rzeczywistą, decydującą rolę w powstaniu zespołu cieśni nadgarstka u pracownicy. Ponadto, jednostki uprawnione do rozpoznawania chorób zawodowych w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym nie są zobowiązane do jednoznacznego ustalania przyczyn choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych jeśli występuje ona w populacji generalnej również z przyczyn niezwiązanych z warunkami pracy zawodowej (np. zespół cieśni nadgarstka). Organ uznał, iż orzeczenie lekarskie PChZ WOMP nr [...] jest kompletne i wewnętrznie niesprzeczne, logicznie i przekonująco uzasadnione. W ocenie organu brak jest podstaw do uznania, że budzi ono istotne wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Zdaniem ŚPWIS okres zatrudnienia w narażeniu zawodowym w spółce (2008-2019) w powiązaniu z rozpoznaniem schorzenia w 2017 r. w pełni uzasadnia wskazanie spółki jako miejsca zatrudnienia, w którym wystąpiło narażenie zawodowe, stanowiące przyczynę zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej.
W skardze do sądu administracyjnego strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej, zarzucając naruszenie:
1) prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, tj.:
- art. 79 K.p.a. w zw. z art. 86 K.p.a. oraz art. 10 K.p.a. przez niezapewnienie spółce czynnego udziału w postępowaniu polegające na braku zawiadomienia jej o przesłuchaniu uczestniczki w charakterze strony 5 grudnia 2019 r., a co za tym idzie uniemożliwieniu wzięcia udziału w przeprowadzeniu dowodu, co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowych ustaleń w zakresie stwierdzenia choroby zawodowej m.in. w zakresie narażenia na chorobę zawodową w poprzednich miejscach pracy uczestniczki, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.
2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 7, art. 77 oraz art. 80 K.p.a. w zw. z § 6 ust. 1 rozp. wykonawczego przez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego polegający na przyznaniu wiarygodności orzeczeniu lekarskiemu nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej, podczas gdy:
- orzeczenie to zawiera jedynie lakoniczne, nieprzekonujące uzasadnienie,
- nie wyjaśnia wpływu stwierdzonego u uczestniczki podwyższonego stężenia cholesterolu całkowitego i glukozy na stwierdzoną chorobę zawodową,
- nie odnosi się do okresu zatrudnienia sprzed i po pracy w spółce, w tym zostało sporządzone przed sporządzeniem karty oceny narażenia zawodowego w obecnym miejscu pracy uczestniczki,
- nie wskazuje dokładnego zakresu przeprowadzonych badań, przeanalizowanej dokumentacji medycznej oraz stanu zdrowia,
- nie obejmuje swoim zakresem analizy pozazawodowych przyczyn wystąpienia schorzenia,
co dyskwalifikuje to orzeczenie, jako podstawę orzeczenia w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej;
- art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a. przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego dotyczącego historii zatrudnienia uczestniczki w okresie 1992 - 2004, sposobu wykonywania pracy w tym okresie, wpływu zatrudnienia w tym okresie na stwierdzone schorzenie, wpływu czynników pozazawodowych na wystąpienie schorzenia, a oparcie się w tym zakresie wyłącznie na lakonicznych zeznaniach bezpośrednio zainteresowanej wynikiem sprawy oraz nieprzekonującym orzeczeniu lekarskim nr [...], co skutkowało niepełnymi ustaleniami w zakresie stwierdzonej choroby zawodowej, w tym błędnym ustaleniem że okres narażenia zawodowego dotyczy okresu zatrudnienia w spółce;
- art. 77 K.p.a. przez przerzucenie obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego na spółkę, podczas gdy jest to obowiązek organu;
- art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. przez utrzymanie w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej, w sytuacji gdy ze względu na uchybienia, którymi jest dotknięta, organ odwoławczy powinien ją uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji,
3) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
• § 8 ust. 2 rozp. wykonawczego w zw. z art. 237 § 1 K.p. przez ich niezastosowanie i niewystąpienie przez organ do lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o dodatkowe uzasadnienie tego orzeczenia, w którym zostaną wyjaśnione kwestie podniesione w zarzucie dotyczącym przyznania wiarygodności temu orzeczeniu, podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy, a w szczególności orzeczenie lekarskie nr [...] nie było wystarczające do wydania decyzji stwierdzającej chorobę zawodową,
• art. 2351 K.p. w zw. z § 8 ust. 1 rozp. wykonawczego przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na wydaniu decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej, w sytuacji gdy zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić, że została ona spowodowana sposobem wykonywania pracy.
W uzasadnieniu skargi spółka zaakcentowała, że niezapewnienie jej czynnego udziału w postępowaniu polegające na braku zawiadomienia o przesłuchaniu uczestniczki w charakterze strony w dniu 5 grudnia 2019 r., uniemożliwiło jej wzięcie udziału w przeprowadzeniu tego dowodu. Skarżąca została pozbawiona możliwości zadania uczestniczce pytań dotyczących sposobu wykonywania pracy w okresie od 1992-2004 r. oraz w obecnym miejscu pracy, czy możliwości skonfrontowania prawdziwości twierdzeń uczestniczki np. w zakresie jakoby w tym okresie nie wykonywała ona prac wymagających utrzymywania łokci w pozycji zgiętej przy równoczesnym ich opieraniu o podłoże lub nie nosiła ciężkich rzeczy. Uchybienie to doprowadziło do poczynienia przez organ nieprawidłowych ustaleń faktycznych w zakresie wpływu zatrudnienia w poprzedzających skarżącego miejscach pracy na wystąpienie choroby zawodowej, a w konsekwencji stwierdzenia choroby zawodowej, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był niepełny i nie pozwalał na takie stwierdzenie, co czyni uzasadnionym stawiany zarzut.
Spółka nie zgodziła się z twierdzeniem organu, że naruszenie to, konwalidowało zawiadomienie spółki o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym w trybie art. 10 § 1 K.p.a. przed wydaniem decyzji. W ocenie spółki takie uchybienie jest podstawą do wznowienia postępowania.
Zdaniem skarżącej organy zaniechały wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego dotyczącego historii zatrudnienia uczestniczki w okresie 1992 – 2004 i wpływu zatrudnienia na stwierdzone schorzenie, wpływu czynników pozazawodowych. Tymczasem uczestniczka w okresie od 1992 r. do 1993 r. pracowała, jako sprzedawczyni w kiosku, a następnie prowadziła działalność gospodarczą w kiosku, w ramach której też wykonywała czynności sprzedawcy. Okolicznością notoryjną jest, że praca w kiosku wykonywana jest w pozycji siedzącej, na małej powierzchni. Doświadczenie życiowe wskazuje, że jest to praca, która wymaga utrzymywania łokci w pozycji zgiętej przy równoczesnym opieraniu ich o podłoże, a także może obciążać stawy nadgarstkowe czy łokciowe. Organ powinien wyjaśnić te okoliczności, zebrać w tym zakresie materiał.
Ponadto organ winien zwrócić się do lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie z wnioskiem o wyjaśnienie wpływu czynników pozazawodowych na powstanie choroby zawodowej. Orzeczenie lekarskie z 13 stycznia 2021 r. zawiera jedynie lakoniczne uzasadnienie, wskazując w jednym zdaniu, że opis sposobu wykonania pracy wskazuje na istotne obciążenie stawów nadgarstkowych i potwierdzenie monotypii ruchów, stąd istnieją wystarczające podstawy do uznania z przeważającym prawdopodobieństwem zawodowej etiologii stwierdzonego schorzenia. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że badania laboratoryjne wykazały u badanej podwyższone stężenie cholesterolu całkowitego, jak i glukozy, jednakże nie wyjaśniono, czy okoliczności te mają wpływ na występowanie zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Kwestionowane orzeczenie zostało wydane jeszcze przed sporządzeniem karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej w okresie zatrudnienia w T S.A. Karta oceny została przygotowana 5 maja 2021 r. (uzupełniona 25 maja 2021 r.), podczas gdy orzeczenie pochodzi z 13 stycznia 2021 r. Zatem orzeczenie to nie zostało opracowane w oparciu o komplet dokumentów, o których mowa w § 6 ust. 1 rozp. wykonawczego, gdyż nie zawiera szczegółowych informacji o przeprowadzonych przez lekarza orzecznika badaniach, dokumentacji medycznej, w oparciu o którą lekarz wydał orzeczenie, a także dokładniejszej informacji na temat stanu zdrowia uczestniczki.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej p.p.s.a.). W razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Oceniając w zakreślonych wyżej ramach zaskarżoną decyzję wskazać trzeba, że jest ona zgodna z prawem.
W pierwszym rzędzie przypomnieć przyjdzie, że materialnoprawne przesłanki stwierdzenia choroby zawodowej wyznacza definicja sformułowana w art. 235¹ Kodeksu pracy, zgodnie z którą za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
O stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje więc zachowanie dwóch wymogów. Pierwszym z nich jest występowanie schorzenia odpowiadającego schorzeniu zamieszczonemu w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia; drugim - ustalenie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a oddziaływaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić zgodnie z przepisami K.p.a.
Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych (art. 235² K.p.).
Innymi słowy choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Wywołuje ją praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania. Z tego powodu choroby zawodowe są przewidywalne, a owe przewidywalne uszkodzenia zdrowia zostały ujęte w tzw. wykazie chorób zawodowych.
Stosownie przy tym do § 8 ust. 1 rozp. RM wykonawczego podstawą wydania przez właściwego inspektora sanitarnego decyzji o stwierdzeniu lub odmowie stwierdzenia choroby zawodowej jest materiał dowodowy, a w szczególności dane zawarte w formularzu oceny narażenia zawodowego oraz w orzeczeniach lekarskich wyspecjalizowanych jednostek diagnostycznych powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 omawianego aktu wykonawczego.
W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy – opierając się na orzeczeniu uprawnionej jednostki medycznej - stwierdził, że u pracownicy skarżącej spółki zdiagnozowano zespół cieśni w obrębie nadgarstka, a jest to choroba zamieszczona w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia, wym. w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że pracownica pracowała w narażeniu zawodowym w spółce okresie od 2008 r. do 2019 r.; wystąpienie choroby zespołu cieśni nadgarstka wynika z jednoznacznych ustaleń uprawnionej jednostki orzeczniczej; przy czym 25 lipca 2017 r. wykonano zabieg uwolnienia nerwu pośrodkowego prawego w kanale nadgarstka. Organ prawidłowo podkreślił związanie treścią orzeczenia lekarskiego z 13 stycznia 2021 r. nr [...] r., w którym jednoznacznie stwierdzono zawodową etiologię schorzenia.
Z oceny narażenia zawodowego jednoznacznie wynika, że uczestniczka w okresach od 12 maja 2008 r. do 31 maja 2019 r. pracowała w spółce na stanowisku operator [...] przemysłowej w narażeniu na powstanie choroby zawodowej: cieśni nadgarstka. Ze sporządzonej przez inspektora sanitarnego, na podstawie danych uzyskanych ze spółki, karty oceny narażenia zawodowego wynika, że przez cały okres zatrudnienia w spółce uczestniczka wykonywała czynności przeciążające kończyny górne.
Bezsporne jest wystąpienie choroby stanowiącej chorobę zawodową oraz wykonywanie pracy w narażeniu zawodowym. Zasadniczy spór w sprawie dotyczy kwestii, czy powyższe ustalenia - w kontekście orzeczenia uprawnionej jednostki medycznej, tj. PChZ WOMP z 13 stycznia 2021 r., na którym oparły się organy inspekcji sanitarnej, dają podstawę do przyjęcia, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy w spółce; czy też jest wynikiem czynników występujących w innych miejscach pracy uczestniczki, czy też ma podłoże o charakterze pozazawodowym. Inaczej rzecz ujmując, czy istnieją podstawy do obalenia domniemania, a ich niedostrzeżenie przez organ jest wynikiem niedostatków postępowania dowodowego; w szczególności oparcia się na wadliwym – bo niekompletnym – orzeczeniu uprawnionej jednostki medycznej; nieprzeprowadzeniem oceny narażenia zawodowego w miejscach pracy uczestniczki przed zatrudnieniem w spółce; nieuwzględnieniem przez lekarzy orzeczników Karty oceny narażenia zawodowego uczestniczki sporządzonej w jej obecnym miejscu pracy; niezawiadomieniem strony o przesłuchaniu uczestniczki w 5 grudnia 2019 r.
W tym miejscu trzeba zwrócić uwagę, że przepis art. 235¹ Kodeksu pracy wyraźnie zakłada występowanie związku przyczynowo-skutkowego między warunkami pracy a ujawnionym schorzeniem. Oznacza to, że w przypadku równoczesnego pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych oraz, że praca była wykonywana w szkodliwych warunkach, istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą zawodową a warunkami narażającymi na jej powstanie (utrwalony pogląd judykatury - vide między innymi wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: z 19 lipca 2011 r. sygn. akt II SA/Bd 538/11, z 16 czerwca 2012 r. sygn. akt III SA/Kr 1183/10 oraz z 12 czerwca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wr 134/12, publ.: orzeczenia. nsa.gov). Domniemanie to ma charakter wzruszalny, co oznacza, że w sytuacji, gdy u strony zatrudnionej w warunkach szkodliwych dla zdrowia zdiagnozowana zostaje jedna z chorób wymienionych w rozporządzeniu, schorzenia tego można nie uznać za chorobę zawodową wyłącznie w przypadku, gdy zostanie wykazane w sposób bezsporny, że jej etiologia ma charakter pozazawodowy. Nie wystarcza tu więc jedynie wykazanie współistnienia czynników pozazawodowych. Organy sanitarne mogłyby odmówić stwierdzenia choroby zawodowej jedynie w przypadku jednoznacznego i przekonującego ustalenia, że właśnie takie czynniki - a nie sposób wykonywania pracy - wywołały dolegliwość (vide: wyrok WSA z 29 sierpnia 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 699/12, LEX nr 1365282).
Trzeba mieć na uwadze okoliczność, że domniemanie prawne prowadzi do zmiany ciężaru dowodu, co jest nieodłącznie związane ze zmianą samego tematu dowodu, gdyż przeprowadzone dowody zmierzają do obalenia wniosku domniemania prawnego (por. J. Nowacki: Domniemania prawne, Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach nr 142, Katowice 1976 r., s. 47 oraz powołana tam literatura).
Prościej rzecz ujmując konstrukcja domniemania prawnego, to założenie przez ustawodawcę, że jeżeli zachodzi pewien fakt (podstawa domniemania), to należy uznać istnienie pewnego innego faktu prawotwórczego, prawa czy stosunku prawnego (skutek domniemania). Fakt określony jako podstawa domniemania podlega dowodzeniu na zasadach ogólnych. Fakt prawotwórczy, prawo czy stosunek prawny stanowiące skutek domniemania nie podlegają dowodzeniu. Stosujący prawo jest obowiązany przyjąć ich istnienie, jeżeli udowodniono fakty stanowiące podstawę domniemania. W analizowanym domniemaniu w podstawie wskazano fakt istnienia choroby odpowiadającej chorobie wymienionej w wykazie oraz fakt pracy w narażeniu zawodowym. Te dwie okoliczności muszą zostać udowodnione. Jeżeli zostaną wykazane, to ustawodawca nakazuje organom przyjąć – już bez prowadzenia postępowania dowodowego na tę okoliczność – istnienie choroby zawodowej. Domniemanie jest jednak wzruszalne co oznacza, że ustawodawca założył, że mogą w rzeczywistości pojawić się sytuację, w których pomimo tego, że dojdzie do ustalenia faktów odpowiadających normatywnej treści podstawy domniemania, to choroba nie powinna być kwalifikowana jako choroba zawodowa. Jednak w takim przypadku konieczne jest przeprowadzenie przeciwdowodu, mocą którego dochodzi do zakwestionowania skutku domniemania. Aby organ mógł odmówić stwierdzenia choroby zawodowej pomimo tego, że choroba odpowiadająca schorzeniu zamieszczonemu w wykazie została przez uprawnioną jednostkę medyczną stwierdzona i wykazano pracę w narażeniu zawodowym, musi udowodnić, że rzeczywistość jest inna niż przyjął ustawodawca w skutku domniemania. Mając na uwadze związanie organu inspekcji sanitarnej orzeczeniami lekarskimi uprawnionych jednostek medycznych, rolą organu jest ocenie tych dowodów pod kątem możliwości przełamania domniemania.
Sąd stwierdza, że orzeczenie lekarzy specjalistów PChZ WOMP z 13 stycznia 2021 r. nr [...], na którym oparły się organy jednoznacznie wskazuje, że u pracownicy stwierdzono chorobę obwodowego układu nerwowego – zespół cieśni nadgarstka.
Z treści orzeczenia lekarskiego wynika, że zostało ono wydane w oparciu o: wywiad chorobowy, badanie przedmiotowe, kartę oceny narażenia zawodowego, analizę dokumentacji medycznej, z którego wynika, że u pracownicy rozpoznano stan po leczeniu operacyjnym zespołu cieśni nadgarstka prawostronnego.
Wyniki przeprowadzonych badań labolatoryjnych nie wskazywały odchyleń od normy. Lekarze orzecznicy wskazali wprawdzie na podwyższone stężenie choresterolu całkowitego i glukozy, jednakże nie ocenili tych wskaźników na istnienie u pracownicy czynników pozazawodowych zespołu cieśni nadgarstka. Lekarze orzecznicy zaakcentowali, że opis sposobu wykonywania pracy wskazujący na istotne obciążenie stawów nadgarstkowych i potwierdzenie monotypii ruchów, wskazuje, że istnieją wystarczające podstawy do uznania z przeważającym prawdopodobieństwem zawodowej etiologii zespołu cieśni w obrębie nadgarstka – obecnie w remisji.
Wynika stąd, że lekarze orzecznicy jednoznacznie potwierdzili zasadność przyjęcia skutku domniemania. Przybliżając medyczne aspekty choroby zespołu cieśni nadgarstka ocenili, że w aspekcie poczynionych ustaleń dowodowych istnieje podstawa do uznania z wysokim prawdopodobieństwem związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzoną chorobą - zespołem cieśni nadgarstka, a sposobem wykonywania pracy.
Niezasadne zatem okazały się zarzuty skargi, że orzeczenie lekarskie jest niekompletne; a w konsekwencji organ odwoławczy nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy, gdyż nie zwrócił się o doprecyzowanie, czy podwyższone stężenie chorsterolu całkowitego i glukozy ma wpływ na pozazawodowe przyczyny choroby.
Sąd stwierdza, że organy prawidłowo oparły się na orzeczeniu lekarskim z 13 stycznia 2021 r. i nie było w tej sprawie potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego. Treść orzeczenia uprawnionej jednostki medycznej wskazuje, że lekarze orzecznicy byli w pełni świadomi, iż ich obowiązkiem jest ustalenie istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy stwierdzoną chorobą, a sposobem wykonywania pracy; czemu dali wyraz w sporządzonym orzeczeniu; nadto obowiązkowi temu podołali.
Nie ma też racji strona skarżąca, że opinia lekarska nie zawiera żadnego odniesienia do ewentualnych pozazawodowych czynników ryzyka zespołu cieśni nadgarstka.
Jak słusznie podnosi się w judykaturze współistnienie czynników pozazawodowych - przy uznanym przez organy narażeniu zawodowym, występującym w trakcie pracy - nie jest bowiem wystarczające do wzruszenia domniemania związku przyczynowego pomiędzy wystąpieniem choroby a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia na jej powstanie (vide: wyrok WSA w Gliwicach z 28 października 2015 r., sygn. akt IV SA./Gl 183/15, LEX nr 1927148). Szczegółowa analiza czynników pozazawodowych ma znaczenie w przypadku krótkotrwałego narażenia, czy też w przypadku gdy narażenie występuje co prawda przez długi czas, ale charakter pracy powoduje, że w ciągu dnia pracy pracownik częściowo pracuje w narażeniu, a częściowo wykonuje prace w warunkach, które nie narażają na chorobę. W takich sytuacjach konieczne jest dogłębne przeanalizowanie wrażliwości osobniczej, możliwości kumulowania się negatywnego oddziaływania na organizm, a w szczególności istotności wpływu pozazawodowych czynników na wystąpienie choroby.
W okolicznościach tej sprawy nie było konieczności prowadzenia dalszego postępowania dowodowego i poszukiwania bliżej nieokreślonego czynnika pozazawodowego o tak nadzwyczajnym wpływie na powstanie choroby.
Organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że zgromadzony materiał dowodowy daje podstawę do wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia. Z powodów wyżej wyjaśnionych, w realiach tej sprawy, ocena całego materiału dowodowego dawała podstawę do przyjęcia, że okoliczności objęte żądaniem w zakresie relewantnym prawnie zostały udowodnione. Jeżeli, w oparciu o opisany w orzeczeniu zakres diagnostyki i dostępną dokumentację, lekarze nie ustalili czynników o pozazawodowym charakterze o tak istotnym oddziaływaniu na organizm, że mogłyby prowadzić do zniweczenia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy pracą w narażeniu a chorobą, to nie było konieczne wywodzenie na okoliczność ich istnienia. Sąd nie ma podstaw do kwestionowania wiedzy medycznej lekarzy orzeczników, a treść orzeczenia medycznego nie budzi żadnych wątpliwości w zakresie racjonalności przyjętych w nim ustaleń.
W tym miejscu wskazać należy, że pozostałe zarzuty skargi koncentrują się wokół nieprzeprowadzenia przez organy postępowania wyjaśniającego na okoliczność ustalenia, czy okres narażenia zawodowego na zaistnienie choroby zawodowej uczestniczki dotyczy także innych okresów jej zatrudnienia.
Sąd podziela stanowisko organów, które znajduje wyraz w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej nie ustala pracodawcy, u którego warunki pracy spowodowały wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, gdyż nie taka jest jej rola. Organy sanitarne rozpatrują sytuację związaną z narażeniem na powstanie choroby zawodowej, nie są zatem zobowiązane do udowodnienia, że praca u konkretnego pracodawcy chorobę tę spowodowała. Nie ustalają więc odpowiedzialności pracodawcy za ewentualne skutki szkodliwych warunków pracy. W tej materii właściwy jest sąd powszechny. (Por. np. wyrok tut. Sądu z 4 września 2013 r. sygn. akt IV SA/Gl 536/12, publ. orzeczenia. nsa.gov).
Słusznie wskazał organ, że choroba zawodowa u uczestniczki została rozpoznana w 2017 r., tj. przed okresem zatrudnienia w obecnym zakładzie pracy. Stąd też uzyskanie karty narażenia zawodowego w zakładzie T S.A. po sporządzeniu orzeczenia lekarskiego z 13 stycznia 2021 r., nie miało znaczenia dla ustalenia, że powstanie schorzenia mogło być związane przyczynowo z pracą świadczoną dla spółki. Rację ma także organ, że nie można również (i to niezależnie od przeprowadzonej oceny narażenia zawodowego) wiązać przyczynowo okresu zatrudnienia przed rokiem 2008 z zespołem cieśni nadgarstka rozpoznanym w 2017 r., ponieważ w przypadku omawianej choroby zawodowej musi zaistnieć odpowiednia korelacja czasowa narażenia zawodowego z wystąpieniem objawów choroby. Sąd podziela stanowisko organu, że korelacja ta zachodzi jedynie w stosunku do spółki.
W rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 79 § 1 K.p.a., poprzez niezawiadomienie spółki o terminie przesłuchania uczestniczki w charakterze strony.
Jednakże naruszenie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, zatem nie obliguje Sądu do uchylenia zaskarżonej decyzji w trybie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. Naruszenie to nie stanowi również podstawy do wznowienia postępowania.
Jak już wcześniej wskazano, decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej nie ustala pracodawcy, u którego warunki pracy spowodowały wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, gdyż nie taka jest jej rola. Zatem zadawanie skarżącej pytań dotyczących sposobu wykonywania pracy w okresie od 1992 r. do 2004 r. oraz w obecnym miejscu pracy nie ma wpływu na zmianę orzeczenia w zakresie stwierdzenia u uczestniczki choroby zawodowej cieśni nadgarstka.
Sąd zgadza się ze stanowiskiem organu wyrażonym w odpowiedzi na skargę, że organ prowadzący postępowanie wyjaśniające nie ma obowiązku przeprowadzać wszystkich dowodów zawnioskowanych przez stronę. Organ prowadzi postępowanie dowodowe tylko w takim zakresie jaki jest konieczny do wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy. Skoro organ w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego stwierdził, że dysponuje materiałem dowodowym w oparciu, o który zostaną wyjaśnione istotne dla sprawy okoliczności, to nie musi zbierać dodatkowych dowodów na potwierdzenie dokonanych już wcześniej ustaleń. Wbrew temu co twierdzi skarżąca organy sanitarne nie miały podstaw do kwestionowania ustaleń faktycznych, dokonanych zgodnie z zasadami z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy.
Tym samym Sąd podzielił pogląd organu odwoławczego, że zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania zgodnego z prawem rozstrzygnięcia, stwierdzającego chorobę zawodową uczestniczki. Jednocześnie Sąd ocenił jako chybione zamieszczone w skardze zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych i przepisów prawa materialnego. Do zasadniczej części skargi Sąd odniósł się już wyżej.
W tym stanie rzeczy niezasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 i art.. 80 K.p.a., albowiem w trakcie postępowania organ podatkowy w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy i podjął wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Organ nie naruszył też art. 107 K.p.a., albowiem uzasadnienie decyzji zawiera uzasadnienie prawne, z wyjaśnieniem podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa i uzasadnienie faktyczne, które w myśl § 3 tego artykułu obejmuje wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.
Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.