III SA/Gl 155/23

III SA/Gl 155/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-04-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Gołuch /sprawozdawca/
Barbara Brandys-Kmiecik
Magdalena Jankiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
I GSK 1274/23 - Wyrok NSA z 2024-08-30
Skarżony organ
Zarząd Województwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1634
art. 184, art. 207 ust1 pkt.2
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
Dz.U. 2020 poz 818
art. 9 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014- 2020 - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), Protokolant referent - stażysta Magdalena Janik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi Gminy K. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 29 grudnia 2022 r. nr 4369/RT/2022 w przedmiocie zwrotu dofinansowania przyznanego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2015 oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 29 grudnia 2022 r. nr 4369/RT/2022 Zarząd Województwa Śląskiego (dalej jako organ II instancji) po rozpatrzeniu odwołania od decyzji wydanej przez Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w K. nr [...] z dnia 29 sierpnia 2022r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję zobowiązującą Beneficjenta tj. Miasto i Gminę K. (dalej jako: strona, skarżący, Beneficjent) do zwrotu dofinansowania w kwocie 148 487,85zł powiększonej o wysokość odsetek określonych jak dla zaległości podatkowych obliczonych według następującego sposobu:
- dla kwoty 18 525,00 od dnia 4 października 2019 r. do dnia 4 października 2021 r i od dnia następnego po dniu w którym doręczono decyzję do dnia zwrotu,
- dla kwoty 70 588,32 od dnia 29 stycznia 2020 r. do dnia 04 października 2021 r. i od dnia następnego po dniu, w którym doręczono decyzję do dnia zwrotu,
- dla kwoty 59 374,53 zł od dnia 19 października 2020 r. do dnia 04 października 2021 r. i od dnia następnego po dniu, w którym doręczono decyzję do dnia zwrotu.
Podstawę prawna rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 104 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm.,- dalej: kpa), art. 41 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2094), art. 207 ust.1 pkt.2 i ust. 9 pkt.1 i ust.12 pkt.2 w zw. z art. 60 pkt.6, art. 61 ust. 3 pkt.2 i art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1634 ze zm.,- dalej: ufp) oraz w zw. z art. 9 ust. 1 pkt. 2 oraz ust.2 pkt.9 lit. c ustawy z dnia 11 lipca 2014r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014- 2020 (tj. Dz.U. z 2020r. poz.818 ze zm., – dalej jako ustawa o zasadach realizacji).
Dnia 5 kwietnia 2019 r. Województwo Śląskie - Wojewódzki Urząd Pracy w K. (dalej: IP lub WUP), zawarł z Gminą K. z siedzibą w K. u umowę o dofinansowanie projektu pn. "Rewitalizacja społeczna poprzez aktywizację zawodową mieszkańców gminy K.". Przedmiotowa umowa określała szczegółowe zasady, tryb i warunki, na jakich przekazywane, wykorzystywane i rozliczane miały być środki na realizację projektu. Projekt realizowany był w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020, Osi Priorytetowej VII - Regionalny rynek pracy. Działania 7.1 - Aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu, Poddziałania 7.1.2 - Poprawa zdolności do zatrudnienia osób poszukujących pracy i pozostających bez pracy na obszarach rewitalizowanych - RIT, w okresie od 1 kwietnia 2019 r. do 30 listopada 2020 r.
13 lipca 2020 r. zawarto aneks nr [...] do przedmiotowej umowy.
Na mocy umowy o dofinansowanie. Beneficjentowi przyznane zostało dofinansowanie na pokrycie wydatków kwalifikowalnych projektu w łącznej kwocie 148 487,85 zł.
Zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie projektu nr [...], głównym celem projektu był wzrost aktywności zawodowej 10 osób (6 kobiet i 4 mężczyzn), bezrobotnych i biernych zawodowo po 30 roku życia, zamieszkałych na terenie województwa śląskiego na obszarze gminy K. poprzez uzyskanie przez 8 uczestników projektu kwalifikacji zawodowych do 31.10.2020 r. oraz podjęcie zatrudnienia przez:
- minimum 33% uczestników projektu w wieku 50 lat i więcej,
- minimum 39% kobiet objętych wsparciem projektowym,
- minimum 33% uczestników projektu z niepełnosprawnościami,
- minimum 30% uczestników projektu będących osobami długotrwale bezrobotnymi,
- minimum 38% uczestników projektu o niskich kwalifikacjach.
Projekt objęty został kryteriami/wskaźnikami efektywności zatrudnieniowej zgodnie z zapisami Regulaminu Konkursu dla poszczególnych kategorii uczestników projektu z grupy docelowej. Założono, że kompleksowe wsparcie ujęte w projekcie przygotuje uczestników projektu do wejścia na rynek pracy i trwałego związania z nim. Uczestnicy projektu powinni zdobyć kwalifikacje dopasowane do swoich indywidualnych potrzeb i potrzeb lokalnego rynku pracy, podnieść kompetencje przez kursy zawodowe oraz nabyć doświadczenie praktyczne poprzez staże zawodowe (10 uczestników projektu).
W projekcie zaplanowano pięć zadań, w ramach których uczestnicy zostali objęci następującymi formami wsparcia:
- Identyfikacja potrzeb wraz z opracowaniem IPD dla 100% uczestników projektu (10 osób) [Indywidualny plan działania]
- Poradnictwo zawodowe w zakresie planowania rozwoju kariery zawodowej, w tym podnoszenia/uzupełniania kompetencji i kwalifikacji i pośrednictwo pracy dla 100% uczestników projektu (10 osób),
- Wsparcie psychologiczne i warsztaty kompetencyjne dla 100% uczestników projektu (10 osób),
- Szkolenia zawodowe dla 100% uczestników projektu (10 osób),
- Staże zawodowe dla 100% uczestników projektu (10 osób).
W wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych, na podstawie zastanego stanu faktycznego oraz kontrolowanych dokumentów IP stwierdziła nieprawidłowości polegające na zakwalifikowaniu do projektu 3 osób, tj. Pani M. M., Pani S. Z. oraz Pani E. C., które nie spełniały kryteriów uczestnictwa w projekcie, co w efekcie skutkowało nieosiągnięciem wskaźnika pn. Liczba osób o niskich kwalifikacjach objętych wsparciem w programie [osoby] 10 O (6 K, 4M).
IP oceniła, że realizacja projektu odbywała się z naruszeniem zapisów Szczegółowego Opisu Osi Priorytetowych Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2014-2020 (dalej: SZOOP), Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności w okresie programowania 2014-2020 (dalej: Wytyczne dot. kwalifikowalności) oraz umowy o dofinansowanie, co stanowiło podstawę do stwierdzenia nieprawidłowego wydatkowania przyznanego dofinansowania. Powyższe zostało szczegółowo opisane w treści Informacji Pokontrolnej nr [...] z 25 stycznia 2021 r. oraz w Ostatecznej Informacji Pokontrolnej nr [...] z 24 maja 2021 r.
W wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego Dyrektor Wojewódzkiego urzędu Pracy w K. wydał decyzję 29 sierpnia 2022 r. o nr [...] w sprawie zwrotu nieprawidłowo wykorzystanego dofinansowania wykorzystanego z naruszeniem procedur zobowiązując Beneficjenta do zwrotu środków w łącznej kwocie 148 487,85 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.
Od wskazanej decyzji Skarżący wniósł wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy.
Decyzją z dnia 29 grudnia 2022r., nr 4369/RT/2022 Zarząd Województwa Śląskiego utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Wojewódzkiego urzędu Pracy w K..
Skarżący wniósł skargę na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 29 grudnia 2022r., nr 4369/RT/2022, utrzymującą w mocy decyzję Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w K. z dnia 29 sierpnia 2022 r. o nr [...], zarzucając jej:
1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy w postaci przepisu:
- art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., w szczególności poprzez nieuwzględnienie, że: a) organ wydający zaskarżoną decyzję dokonał interpretacji umowy o dofinansowanie oraz warunków udziału w projekcie w sposób dowolny i arbitralny bez uwzględnienia specyfiki przedmiotowego projektu a ponadto nie uwzględnił ważnego interesu Gminy, b) za odstąpieniem od zwrotu dofinansowania i umorzeniem odsetek przemawia "interes publiczny", który także nie został przez organ orzekający w sprawie szczegółowo rozważony pomimo przedstawienia szeregu dokumentów i informacji przez Gminę, c) do powstania obowiązku zwrotu dofinansowania doszło wskutek zaniechania przez Instytucję Zarządzającą rzetelnej kontroli zakresu rzeczowego realizacji finansowanego projektu na etapie uruchamiania środków wsparcia finansowego, d) poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw rzekomej odpowiedzialności strony, w kontekście dokumentów przedstawionych przez Beneficjenta; e) dofinansowanie i odsetki te stanowią dodatkowe źródło zadłużenia gminy, zagrażające niezaspokojeniem potrzeb mieszkańców Gminy, którzy i tak w nieznacznym stopniu mają zaspokajane przez gminę potrzeby, w porównaniu z gminami ościennym, z uwagi na wcześniej realizowany program naprawczy;
2) art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 KPA w zw. z art. 207 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 184 ustawy z dnia z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 1634 ze zm.) poprzez błędne przyjęcie, że materiał dowodowy świadczy o wykorzystaniu środków przeznaczonych na realizację programów finansowych z udziałem środków europejskich z naruszeniem procedur określonych w umowie międzynarodowej lub innych procedur obowiązujących przy ich wykorzystaniu, a w konsekwencji o powstaniu zobowiązania do ich zwrotu; podczas gdy w realiach przedmiotowego stanu faktycznego taka sytuacja nie zachodzi.
3) naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci przepisu:
- art. 64 ust. 1 pkt 2 lit "a" ustawy z dnia 27 sierpnia 2019 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1634 ze zm. ) - dalej również jako u.f.p., poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu że w sprawie nie wystąpiły przesłanki ważnego interesu dłużnika oraz interesu publicznego uzasadniające odstąpienie od zwrotu dofinansowania i umorzenia w całości odsetek od zobowiązania wynikającego z ostatecznej decyzji Zarządu Województwa Śląskiego nr [...] z dnia 31 grudnia 2022 r.
W związku z powyższym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. wniósł o;
1. uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji;
2. zasądzenie od Zarządu Województwa Śląskiego na rzecz Gminy K. zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z dnia 29 grudnia 2022 r., skarżący m.in. podniósł, że wbrew błędnemu ustaleniu organu, dołożył wszelkiej staranności w procesie kwalifikacji uczestników projektu i ustalenia poziomu ich wykształcenia, zgodnie z postanowieniami regulaminu konkursu i innymi dokumentami konkursowymi oraz umową o dofinansowanie. W trakcie czynności kontrolnych IP-WUP w K. zinterpretował sposób weryfikacji kwalifikacji w sposób odbiegający od zapisów regulaminu konkursu, wprowadzając dopiero na etapie postępowania kontrolnego, a następnie niniejszego postępowania administracyjnego nowe formy potwierdzania kwalifikacji uczestników projektu, poprzez systemy informatyczne SEPI i Viator, będące własnością i służące celom organów promujących i wspierających zatrudnienie. Wskazana wyżej nieprawidłowość w postaci nieosiągnięcia jednego wskaźnika jest tego konsekwencją, a nie głównym zarzutem i niedopatrzeniem oraz niestarannością w postępowaniu Beneficjenta. Wskaźnik został osiągnięty, bo osoby przyjęte do udziału w projekcie zadeklarowały w oświadczeniach zgodność stanu faktycznego z warunkami kwalifikacji do projektu.
Beneficjent wskazał, iż w pismach skierowanych do WUP przedstawiał materiał dowodowy potwierdzający, że realizował projekt z należytą starannością, ponosząc wydatki w sposób celowy, rzetelny, racjonalny i oszczędny z zachowaniem zasad uzyskania najlepszych efektów, zgodnie z obowiązującymi regułami, zasadami i postanowieniami wynikającymi z programu, procedur, wytycznych oraz właściwych przepisów prawa krajowego i unijnego.
Wskazane uczestniczki spełniały kryteria uczestnictwa w projekcie, ponieważ na etapie rekrutacji wskazały, iż posiadają niskie wykształcenie na poziomie ISCED 3, jak następuje:
1) Uczestnik Projektu - E. C. - w dniu 01.10.2019r. złożyła deklarację uczestnictwa w projekcie z której wynikało, iż nie jest zatrudniona, jest w wieku aktywności zawodowej 30-65 lat, jest osobą bezrobotną, nieaktywną zawodowo po przerwie związanej z urodzeniem i wychowywaniem dziecka. W oświadczeniu, będącym załącznikiem do umowy uczestnictwa w projekcie, złożonym pod odpowiedzialnością karną w dniu 11.10.2019r., oświadczyła: "Jestem osobą samotnie wychowującą dziecko do lat 3, bierną zawodowo. Posiadam kwalifikacje nieadekwatne do rynku pracy ze względu na wykształcenie średnie". Treść złożonego oświadczenia wskazywała, że uczestniczka posiadała wykształcenie średnie, nie była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. W związku z tym i z podanymi danymi nie było możliwe sprawdzenie przez Realizatora Projektu złożonych w oświadczeniu informacji poprzez sugerowany przez IP-WUP system SEPI, który dotyczy tylko i wyłącznie osób zarejestrowanych w PUP. Ponadto Uczestniczka Projektu podpisała w dniu 4.10.2019r. tzw. zakres danych osobowych uczestników projektu powierzonych do przetwarzania, z którego również wynikało posiadanie wykształcenia średniego. Kolejnym dokumentem potwierdzającym posiadanie wskazanego wyżej wykształcenia był IPD - Indywidualny Plan Działania, sporządzony wspólnie z doradcą zawodowym, w którym wyżej wymieniona osoba też wskazała wykształcenie średnie. Dodatkowo w dniu 24.08.2021r. złożyła na tę okoliczność oświadczenie potwierdzone notarialne, załączone do niniejszego odwołania.
2) Uczestnik Projektu - S. Z. - w dniu 01.10.2019r. złożyła deklarację uczestnictwa w projekcie, z której wynikało: "jestem klientką MGOPS w K., nie jestem zatrudniona, jestem w wieku aktywności zawodowej 30-65 lat. Jestem osobą długotrwale bezrobotną. Jestem osobą bezrobotną nieaktywną zawodowo po przerwie związanej z urodzeniem dziecka". W oświadczeniu, będącym załącznikiem do umowy uczestnictwa w projekcie, złożonym pod odpowiedzialnością karną w dniu 14.10.2019r., napisała: "Jestem osobą wychowującą dziecko w wieku do lat 3, zarejestrowaną w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Nie posiadam stałej pracy, szukam ją na własną rękę. Posiadam wykształcenie techniczne informatyczne".
S. Z. podpisała w dniu 4.10.2019r. tzw. zakres danych osobowych uczestników projektu powierzonych do przetwarzania, z którego wynikało jednoznacznie posiadanie wykształcenia średniego. Ponadto w IPD - Indywidualnym Planie Działania - sporządzonym wspólnie z doradcą zawodowym wyżej wymieniona osoba wskazała wykształcenie średnie. Dodatkowo w dniu 24.08.2021r. złożyła na tę okoliczność oświadczenie potwierdzone notarialne, załączone do niniejszego odwołania.
3) Uczestnik Projektu – M. M. w dniu 01.10.2019r. złożyła deklarację uczestnictwa w projekcie, z której wynikało: "(-) jestem klientką MGOPS w K., nie jestem zatrudniona, jestem w wieku aktywności zawodowej 30-65 lat, jestem po 50 roku życia, jestem osobą długotrwale bezrobotną, jestem osobą bezrobotną, nieaktywną zawodowo po przerwie związanej z urodzeniem dziecka". W oświadczeniu będącym załącznikiem do umowy uczestnictwa w projekcie, złożonym pod odpowiedzialnością karną w dniu 11.10.2019r. napisała; "Nie pracuję. Jestem zarejesrtowana w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Jestem osobą wychowującą dziecko do lat 7. Posiadam wykształcenie średnie. Mam kwalifikacje nieadekwatne do obecnego rynku pracy."
Dodatkowo w dniu 23.08.2021r. złożyła na tę okoliczność oświadczenie potwierdzone notarialne, załączone do niniejszego odwołania.
Z M. M. przeprowadzona była również na etapie rekrutacji procedura wyjaśniająca jej wykształcenie z powodu rozbieżności w poszczególnych dokumentach. W ankiecie początkowej pn. "Wieloaspektowa Ocena Preferencji Zawodowych" zakreśliła na początku wykształcenie policealne. Jednak podczas weryfikacji ankiet przez pracowników MGOPS sprostowała swoje oświadczenie, wyjaśniając, iż ukończyła tylko technikum mleczarskie.
Uczestniczka projektu S. Z. podczas procesu rekrutacji oświadczyła, iż posiada wykształcenie średnie techniczne, tj. technikum. To oświadczenie podtrzymywała podczas trwania całego projektu. Zarówno E. C., S. Z. jak M. M. na poziomie rekrutacji były ustnie poinformowane przez pracowników MGOPS o minimalnym poziomie wykształcenia, jakie może posiadać osoba korzystająca ze wsparcia w ramach projektu EFS, a w szczególności wytłumaczono również różnice pomiędzy ISCED 3, a ISCED 4.
Regulamin konkursu ani żadne inne dokumenty konkursowe i umowa o dofinansowanie z załącznikami nie wskazywały formy i sposobu rekrutacji uczestników do projektu. IP-WUP nie określiła zakresu wymaganych treści w regulaminie rekrutacji, a co najważniejsze nie negowała na etapie konkursu możliwości dokonywania ustnych wyjaśnień, bezpośrednich spotkań z uczestnikami projektu celem przekazania niezbędnych informacji, w tym o wymaganym poziomie wykształcenia.
Beneficjent wskazał, że doradca zawodowy sporządzający Indywidualny Plan Działania z uczestnikami projektu wykorzystywał swoją wiedzę z zakresu znajomości Międzynarodowej Standardowej Klasyfikacji Edukacji ISCED 3 i ISCED 4. Zweryfikował ponownie złożone oświadczenia pod odpowiedzialnością karną przez Uczestników Projektu, dotyczące posiadanego wykształcenia. Uzyskane w ten sposób informacje były dla doradcy zawodowego kluczowe do dalszego uczestnictwa w projekcie. Doradca zawodowy prawidłowo dokonał diagnozy zawodowej uczestników projektu, bazując na założeniach projektu oraz informacjach uzyskanych podczas wywiadu z uczestnikami.
Strona podniosła, iż stwierdzenie i dochodzenie dlaczego trzy uczestniczki projektu "minęły się z prawdą" nie należy do zadań Beneficjenta i Realizatora Projektu jeśli nie podejrzewali nieścisłości i nie mieli możliwości potwierdzenia w wiarygodnych źródłach wskazywanych przez uczestników projektu informacji. Zadaniem Beneficjenta jest realizacja projektu, form wsparcia, osiągnięcie celu projektu, zmiana sytuacji grupy docelowej, a nie prowadzenie dochodzenia wobec grupy docelowej, czy mówią prawdę i czy składają pod odpowiedzialnością karną prawdziwe oświadczenia.
Ponadto wskazała, iż:
- realizowany był projekt społeczny na obszarze rewitalizacji, a więc dla bardzo trudnego odbiorcy, co w całej sprawie nie jest w ogóle brane pod uwagę,
- uczestniczki projektu wskazując średnie wykształcenie działały w stanie wyższej konieczności, bo była to dla nich jedyna szansa na zdobycie zatrudnienia i pozyskania źródeł zarobkowania w gminie, gdzie od lat jest dwucyfrowe bezrobocie.
Nadto Beneficjent podniósł, iż w dokumentacji konkursowej brak jest jednoznacznych zapisów, a więc nie ma podstaw prawnych, aby weryfikować wykształcenie uczestnika projektu poprzez systemy informatyczne i inne źródła, których nie ma. Warto zaznaczyć, że nawet w przypadku dostępu do wskazanych systemów informatycznych działanie to można uznać za niezgodnie z prawem, bo naruszające przepisy RODO. W przypadku systemu Viator i SEPI konieczne jest określenie na jakie potrzeby przetwarzane są dane osobowe znajdujące się w tych systemach. Systemy te zostały stworzone na potrzeby ustawy o promocji zatrudnienia, a nie na potrzeby badania statusu uczestnika projektu. Reasumując, tylko dostęp do wiarygodnych danych może potwierdzić określony status uczestnika projektu, a co się z tym wiąże potwierdzić kwalifikowalność wydatków. Wynika z tego, że wskazania IP-WUP, które pojawiły się na etapie postępowania i czynności kontrolnych nie mają poparcia merytorycznego i prawnego.
Skarżący wskazał też, że pandemia jest niewątpliwie wystąpieniem siły wyższej, która miała wpływ na podejmowanie wszystkich działań w projekcie, jak i czynności kontrolne.
Zdaniem skarżącego działanie siły wyższej, którą jest pandemia nie zostało w ogóle wzięte pod uwagę w decyzji. Cały projekt od rekrutacji po staże zawodowe realizowany był w tym okresie, któremu towarzyszyło zamknięcie obiektów użyteczności publicznej, instytucji, a nade wszystko izolacja. W związku z tym Realizator Projektu nie miał bezpośredniego i łatwego dostępu dc innych instytucji, w tym wskazywanych przez IP-WUP urzędów pracy, łącznie z tym położonym w województwie świętokrzyskim, gdzie zarejestrowanym był według danych IP- WUP jeden uczestnik.
W ocenie skarżącego organ wydający w tej sprawie decyzję pomimo zaoferowania i przedłożenia przez Gminę K. rozbudowanej argumentacji, popartej stosownym materiałem dowodowym nie dokonał ich wyczerpującego rozpatrzenia w kontekście mocno akcentowanej przez gminę przesłanki ważnego interesu gminy oraz ważnego interesu publicznego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W ocenie Organu w sprawie dochowano wszelkich procedur postępowania administracyjnego.
Zarząd Województwa Śląskiego, pełniący rolę IZ RPO WSL, jako organ administracji publicznej działa na podstawie przepisów prawa, a w toku prowadzonego postępowania stoi na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmuje wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony. Organ zgodnie z art. 77 KPA w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy zebrany w toku postępowania, świadczący o nieprawidłowościach na etapie realizacji projektu. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji wraz z motywami jakimi kierował się organ nie pozostawia wątpliwości co do zasadności przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy jej wydawaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 – dalej jako ppsa) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ppsa).
Według art. 184 ust. 1 ufp, wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. Jeżeli zaś środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ufp, podlegają one zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy. Stanowi o tym art. 207 ust. 1 pkt 2 ufp. Przy tym, za inne procedury, o których mowa w wyżej cytowanym art. 184 ufp, uważa się procedury zarówno wynikające z aktu prawa powszechnie obowiązującego, jak również reguły postępowania, obowiązujące przy wykorzystaniu środków pomocowych, w tym procedury określone w umowie o dofinansowanie, zawierającej m.in. prawa i obowiązki beneficjenta oraz zasady dofinansowania projektu. W orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że naruszenie postanowień umowy o dofinansowanie należy traktować jak naruszenie procedur, o którym mowa w art. 184 ust. 1 ufp (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 16 listopada 2017 r., sygn.. akt II GSK 486/16, z 22 stycznia 2015 r. o sygn. akt II GSK 2004/13 – dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
W przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w art. 207 ust. 1 pkt 2 ufp, instytucja zarządzająca wzywa do zwrotu środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, natomiast po bezskutecznym upływie ww. terminu, organ wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki oraz sposób zwrotu środków, z uwzględnieniem ust. 2, oraz zawierającą pouczenie o sankcji wynikającej z ust. 4 pkt 3 ww. przepisu ufp.
Mając na uwadze brzmienie cytowanych wyżej przepisów i orzeczeń NSA podnieść należy, że procedury, o których mowa w art. 207 ust. 1 pkt 2 i art. 184 ust. 1 ufp, wynikają nie tylko z aktu prawa powszechnie obowiązującego, ale także z łączącej strony umowy o dofinansowanie, w której zostaje określony uzgodniony sposób działania beneficjenta, zakres dofinansowania oraz cel, jaki poprzez realizację programu ma zostać osiągnięty. Zgodnie bowiem z art. 52 ust. 1 ustawy o zasadach realizacji, podstawę dofinansowania projektu stanowi Umowa o dofinansowanie projektu zawarta przez instytucję zarządzającą albo działającą w jej imieniu instytucję pośredniczącą z beneficjentem. Umowa określa warunki dofinansowania projektu, a także prawa i obowiązki beneficjenta z tym związane. W konsekwencji, w przypadku zawarcia umowy o dofinansowanie zgodnie z przyjętym przez instytucję wzorem, uznać należy, że reguluje ona również procedurę realizacji projektu. Niewypełnienie przez stronę postanowień umowy powoduje zatem konieczność odzyskiwania przez organ kwot podlegających zwrotowi.
Organ w niniejszej sprawie prawidłowo zdaniem Sądu ustalił, że strona była zobowiązana zgodnie z § 10 ust. 4 umowy o dofinansowanie do realizacji projektu na podstawie wniosku, a w przypadku dokonania zmian w projekcie – do realizacji projektu zgodnie z aktualnym wnioskiem.
Zgodnie zaś z zapisami § 4 ust. 5 umowy o dofinansowanie Beneficjent - w związku z kwotami ryczałtowymi - zobowiązał się zrealizować zadania oraz osiągnąć co najmniej wskaźniki wskazane w przedmiotowym paragrafie umowy. Z kolei w myśl § 4 ust. 6 umowy w przypadku niezrealizowania w pełni wskaźników produktu lub rezultatu objętych kwotą ryczałtową, kwota ta jest uznana za niekwalifikowaną. Zgodnie natomiast z zapisami § 4 ust. 12 umowy W przypadku nieosiągnięcia w ramach danej kwoty ryczałtowej w pełni wskaźnika produktu lub rezultatu, o których mowa w § 4 ust. 5 umowy o dofinansowanie uznaje się, iż Beneficjent nie wykonał zadania prawidłowo oraz nie rozliczył przyznanej kwoty ryczałtowej co skutkuje zmniejszeniem kosztów pośrednich Projektu o kwoty przekazane na zadania merytoryczne, które nie zostały rozliczone w związku z nieosiągnięciem wskaźników.
Nieprawidłowością w realizacji projektu było zakwalifikowanie przez Beneficjenta do udziału w projekcie osób niespełniających wymaganych kryteriów, a w konsekwencji nieosiągnięcie wskaźnika osób o niskich kwalifikacjach, tj. osób posiadających wykształcenie na poziomie do ISCED 3 włącznie, co w efekcie skutkowało nieosiągnięciem wskaźnika pn. Liczba osób o niskich kwalifikacjach objętych wsparciem w programie. Tymczasem, zgodnie z zapisami Rozdziału 8, podrozdziałem 8.2, pkt 1) i 2) Wytycznych z 2019 r.
1) w ramach projektu wsparcie udzielane jest uczestnikom określonym we wniosku o dofinansowanie, spełniającym warunki kwalifikowalności, o których mowa w pkt 2.
2) warunkiem kwalifikowalności uczestnika projektu jest:
a) spełnienie przez niego kryteriów kwalifikowalności uprawniających do udziału w projekcie, co jest potwierdzone właściwym dokumentem, tj. oświadczeniem lub zaświadczeniem, w zależności od kryterium uprawniającego daną osobę lub podmiot do udziału w projekcie (...),
b) uzyskanie danych o osobie fizycznej, o których mowa w załączniku nr 1 i 2 do rozporządzenia EFS, tj. m.in. płeć, status na rynku pracy, wiek, wykształcenie, lub danych podmiotu, potrzebnych do monitorowania wskaźników kluczowych oraz przeprowadzenia ewaluacji, oraz zobowiązanie osoby fizycznej do przekazania informacji na temat jej sytuacji po opuszczeniu projektu.
Zgodnie ż kolei z zapisami pkt 4 ww. podrozdziału Wytycznych z 2019 r.: Co do zasady, kwalifikowalność uczestnika projektu potwierdzana jest bezpośrednio przed udzieleniem mu pierwszej formy wsparcia w ramach projektu, przy czym jeżeli charakter wsparcia uzasadnia prowadzenie rekrutacji na wcześniejszym etapie realizacji projektu - kwalifikowalność uczestnika projektu potwierdzana może być na etapie rekrutacji do projektu.
W Regulaminie wskazano, że weryfikacja przez beneficjenta spełniania przez uczestnika kryteriów kwalifikowalności odbywa się na podstawie zaświadczeń lub innych dokumentów potwierdzających spełnienie przez uczestnika warunków kwalifikowalności na dzień podpisania umowy uczestnictwa w projekcie. Oświadczenia mogą być stosowane wyłącznie w przypadku, gdy nie ma możliwości uzyskania innego dokumentu ( w przypadku potwierdzenia poziomu wykształcenia). Przy czym Beneficjent ponosi całkowitą odpowiedzialność za prawidłowe zakwalifikowanie uczestników projektu. W przedmiotowym dokumencie wskazano również, że w ramach projektów przyjętych do realizacji w niniejszym konkursie dniem rozpoczęcia udziału w projekcie jest dzień podpisania umowy uczestnictwa w projekcie oraz, że Umowa uczestnictwa musi być zawarta przed rozpoczęciem pierwszej formy wsparcia w projekcie, w terminie umożliwiającym pozyskanie stosownych zaświadczeń lub innych dokumentów potwierdzających kwalifikowalność przez uczestników."
Integralną częścią umowy były załączniki do niej regulujące najistotniejsze kwestie związane realizacją projektu, do stosowania których - zgodnie z § 3 ust. 2 i ust. 9 umowy - zobowiązał się Beneficjent, m.in. Załącznik nr 4 do umowy - "Szczegółowe obowiązki Beneficjenta wynikające z realizacji projektu". W tym dokumencie określono, że weryfikacja przez beneficjenta spełniania przez uczestnika kryteriów kwalifikowalności odbywa się na podstawie zaświadczeń lub innych dokumentów potwierdzających spełnienie przez uczestnika warunków kwalifikowalności na dzień podpisania umowy uczestnictwa w projekcie. Określono tam zasadę, zgodnie z którą oświadczenia mają być stosowane wyłącznie w przypadku, ody nie ma możliwości uzyskania innego dokumentu (no. w przypadku potwierdzenia poziomu wykształcenia). Przy czym Beneficjent ponosi całkowitą odpowiedzialność za prawidłowe zakwalifikowanie uczestników projektu.
W realiach sprawy Sąd zauważył, że skarżący nie kwestionował stanu faktycznego ustalonego przez organ w zakresie poziomu wykształcenia uczestniczek, a poziom ich wykształcenia nie spełniał warunków kwalifikowalności.
Nieprawidłowością w realizacji projektu było zakwalifikowanie przez Beneficjenta do udziału w projekcie osób niespełniających wymaganych kryteriów, a w konsekwencji nieosiągnięcie wskaźnika osób o niskich kwalifikacjach, tj. osób posiadających wykształcenie na poziomie do ISCED 3 włącznie, co w efekcie skutkowało nieosiągnięciem wskaźnika pn. Liczba osób o niskich kwalifikacjach objętych wsparciem w programie [osoby] 10 O (6 K, 4M).
W ocenie Sądu skarżąca rozliczyła niekwalifikowalny wydatek w ramach projektu współfinansowanego ze środków unijnych, co stanowi o wystąpieniu szkody finansowej w ogólnym budżecie Unii Europejskiej. Niekwalifikowalność wydatku wynikała z zaniechania strony, które spowodowało naruszenie procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie świadczy o wykorzystaniu przez Beneficjenta środków przeznaczonych na realizację programów.
Naruszenia te stanowią nieprawidłowość, o której mowa w art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013 i wpisują się w hipotezę normy prawnej przepisu art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. jako wykorzystanie środków z naruszeniem procedur.
Sąd uznał, iż organ dokonał prawidłowej oceny stwierdzonego naruszenia przez pryzmat art. 2 pkt 36 Rozporządzenia 1303/2013. Środki unijne podlegają zwrotowi tylko wówczas, gdy wykorzystano je z naruszeniem procedur, które to naruszenie stanowi "nieprawidłowość" w rozumieniu art. 2 pkt 36 cytowanego rozporządzenia, a więc nieprawidłowość, która ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu nieuzasadnionym wydatkiem. Nie chodzi tu zatem o spowodowanie szkody rzeczywistej, wystarczająca jest potencjalna możliwość spowodowania takiej szkody. Szkoda taka nie musi być konkretną stratą finansową, gdyż do stwierdzenia, że miała miejsce nieprawidłowość wystarczy, że istniało zagrożenie, że szkoda powstanie, a brak jest okoliczności, które wykluczyłyby wpływ uchybienia na budżet odnośnego funduszu (porównaj wyroki NSA z 18 stycznia 2017 r., sygn. akt II GSK 342/16, WSA w Krakowie z 29 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 390/20). W niniejszej sprawie zachodzi ewidentna możliwość przyszłej straty finansowej dla budżetu unijnego wynikającej z ewentualnego wydatkowania pieniędzy na program, który już jest nie do zrealizowania, a w wymiarze konkretnym na utracie pieniędzy wydatkowanych.
Z tych względów zaszły okoliczności z art. 207 ust. 1 pkt 2 ufp, zgodnie z którym w przypadku gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ufp, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy.
Odnosząc się do zarzutu skarżącego odnośnie naruszenia art. 64 ust.1 pkt.2 lit. a ufp, a dotyczącego badania ważnego interesu dłużnika oraz interesu publicznego Sąd podziela stanowisko organu, iż sprawa udzielenia ewentualnej ulgi mogłaby być przedmiotem odrębnego trybu rozpoznania takiej sprawy.
W ocenie Sądu skarżący naruszył wspomniane wyżej postanowienia umowy o dofinansowanie oraz Wytyczne, co w konsekwencji stanowiło nieprawidłowość w rozumieniu wspomnianego art. 2 pkt 36 Rozporządzenia 1303/2013. W następstwie czego zgodnie art. 207 ust. 1 pkt 2 ufp, wspomniane środki podlegają zwrotowi.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ppsa.