III SA/Gl 1537/15

III SA/Gl 1537/15 - Postanowienie WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2015-11-30
Data wpływu
2015-08-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Krzysztof Kandut /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
I GZ 108/16 - Postanowienie NSA z 2016-03-17
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 246 par. 2 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Kandut po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.
Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] r. J. P. reprezentowany przez fachowego pełnomocnika wniósł do tut. Sądu skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r. nr [...] . W treści skargi zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy, którego zakres sprecyzował w dołączonym do skargi formularzu PPF, wskazując, że wnosi
o zwolnienia od kosztów sądowych.
W jego uzasadnieniu wyjaśnił, że prowadził działalność gospodarczą od września 2011 r. pod firmą "A" . . Głównym jej przedmiotem była sprzedaż hurtowa paliw i produktów pochodnych. Od lutego 2014 r. jego sytuacja uległa pogorszeniu, albowiem Naczelnik Urzędu Celnego w K. wszczął postępowanie podatkowe w sprawie określenia prawidłowej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego olejów smarowych. Wydanym w tym zakresie decyzjom nadał rygor natychmiastowej wykonalności, a majątek wnioskodawcy zabezpieczył na łączną kwotę 3.652.271,00 zł. Konsekwencją powyższego było zajęcie firmowych kont bankowych, co uniemożliwiło dalsze prowadzenie działalności. 3 czerwca 2015 r. skarżący złożył zatem w SR [...] X Gospodarczy wniosek o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku. Sprawa toczy się pod sygn. X [...] . Wprawdzie dotychczas uiszczał wpisy sądowe od składanych skarg, jednak obecnie nie ma już środków finansowych. Utracił też możliwość zaciągania dalszych pożyczek u rodziny i znajomych.
Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie z żoną i dwiema małoletnimi córkami. Jedynym źródłem ich utrzymania jest wynagrodzenie za pracę żony w kwocie 2.700,00 zł netto. Wszyscy zamieszkują w domu o pow. [...] m2. Dom ten stanowi własność córek. Wydatki związane z jego utrzymaniem oszacowano w następujący sposób: 777,00 zł (podatek od nieruchomości – opłata roczna), 40,00 zł (wywóz śmieci), 4.000,00 zł (opłata roczna za opał), 200,00 zł (energia elektryczna), 65,00 zł (telefon i internet), 70,00 zł (woda). Dodatkowo na wyżywienie wydatkują średnio 1.700,00 zł, a na środki czystości i higieny osobistej 500,00 zł miesięcznie, zakup paliwa ok. 500,00 zł, a na leczenie 150,00 zł. Dlatego zmuszeni są korzystać z pomocy rodziców.
Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano: wyciągi z rachunków bankowych skarżącego i jego żony, zeznania podatkowe za 2014 r., cztery zaświadczenia o zameldowaniu, oświadczenie w sprawie kredytu z [...] S.A., faktury za telefon w sieci [...] za lipiec, sierpień i wrzesień 2015 r., potwierdzenie opłat za energię elektryczną, internet, podatek od nieruchomości, wodę i przedszkole młodszej córki. Dodatkowo przedłożono: wniosek o wyjawienie majątku z dnia 8 lipca 2015 r., zaświadczenie o zarobkach żony, wydruk z CEIDG, postanowienie SR [...] z dnia 9 września 2015 r. w sprawie oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości obejmującej likwidację majątku z uwagi na brak wystarczających środków na zaspokojenie kosztów postępowania. Jednocześnie nadesłano: składane przez firmę skarżącego deklaracje VAT – 7 za okres od stycznia 2015 r. do maja 2015 r., zestawienie do zaliczek na rozliczenie roczne za pierwsze pięć miesięcy 2015 r., rachunek zysków i strat – wariant porównawczy z powyższego okresu, a także wypis z kartoteki budynków dla działki nr [...] oraz wydruk z księgi wieczystej nr [...] Dodatkowo w piśmie przewodnim z dnia 19 października 2015 r. pełnomocnik procesowy wnioskodawcy wyjaśnił, że skarżący nie może przedłożyć oświadczeń rodziców w przedmiocie udzielanej przez nich pomocy z obawy o stan ich zdrowia.
Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z dnia 27 października 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, że skarżący nie zdołał w sposób wyczerpujący wykazać, że aktualnie znajduje się w sytuacji spełniającej ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przede wszystkim skarżący w sposób nierzetelny wykonał nałożone na niego obowiązki zawarte w wezwaniu referendarza z dnia 25 września 2015 r. do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a analiza złożonych do akt dokumentów źródłowych nie pozwala na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku, co w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy.
Od powyższego orzeczenia pełnomocnik skarżącego wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniósł, że zostało ono wydane w wyniku błędnej oceny zebranego materiału dowodowego. Przede wszystkim całkowicie został pominięty fakt, że równolegle z niniejszą sprawą przed tut. Sądem zainicjowanych jest 97 innych spraw, gdzie w 21 sprawach skarżący uiścił opłatę od wniesionych skarg, w łącznej kwocie 18.000 zł, którą pożyczył od znajomych i rodziny. W wyniku czego nie ma już możliwości zdobycia środków pozwalających opłacenie wpisów w kolejnych sprawach.
Nadto w ocenie możliwości finansowych skarżącego oraz istnienia podstaw do przyznania prawa pomocy, pominięto także aspekt zobowiązań, którymi skarżący jest obciążony oraz toczących się w stosunku do niego postępowań, które dowodzą tylko jego złej sytuacji majątkowej. Referendarz błędnie przyjął, że oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie może stanowić argumentu w niniejszym postępowaniu. Skarżący prowadził bowiem działalność gospodarczą jako osoba fizyczna, a nie jako spółka, zatem za wszelkie zobowiązania odpowiadał całym swoim majątkiem. A ponieważ prowadzona dotychczas egzekucja okazała się bezskuteczna nie sposób kwestionować braku jakiegokolwiek majątku, czy środków na poniesienie kosztów sądowych. Odnośnie do pomocy rodziców w bieżącym utrzymaniu rodziny wyjaśnił, że otrzymywane kwoty, uzależnione są od potrzeb bieżących jego i rodziny, a oscylują one między 500 zł a 1000 zł miesięcznie.
Pełnomocnik skarżącego zwrócił również uwagę, że skarżący wraz z żoną U. P. pozostają w rozdzielności majątkowej (vide. nadesłany jako załącznik do sprzeciwu akt notarialny Rep. A nr [...] ), a zatem nieudostępnienie przez U. P. wyciągu z konta bankowego w żaden sposób nie powinno obciążać go, jako strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy.
W opinii skarżącego pominięto także wysokość ciążących na nim wierzytelności oraz wysokość opłat, które jest on zmuszony uiścić. W stosunku do skarżącego, bezskutecznie toczą się postępowania egzekucyjne na łączną kwotę 3.752.273.00 zł (na dzień 11 września 2015 r.). Ponadto łączna kwota ciążących na skarżącym należności w związku z decyzjami Naczelnika Urzędu Skarbowego w J. określającą kwotę zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług, za IV kwartał 2012 r. wzrosła o kwotę 486.313.00 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje
Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym przed
15 sierpnia 2015 r. zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2015 r., poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy, który nie został odrzucony ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie.
Należy w tym miejscu zauważyć, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). A zatem już samo wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powyższe sprowadza się do ustalenia, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a., może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Jak wynika bowiem z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że
w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie
w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca wykaże, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a., wynika w sposób jednoznaczny, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie jej takiego prawa. Z zawartego w art. 246 §1 p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika, że to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Ma ona istotne znaczenie w sprawie, albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257). Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na podstawie przedłożonych dokumentów źródłowych musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania.
Odnosząc powyższe uwagi do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprawie bowiem pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku.
Jak wynika bowiem z treści urzędowego formularza skarżący zadeklarował dochód swojej żony, będącej jedynym żywicielem czteroosobowej rodziny, w kwocie 2.700,00 zł netto, tj. niewystarczającej na pokrycie ponoszonych wydatków, które oszacował na 3.620,00 zł. Wprawdzie wskazał, że korzysta z pomocy rodziny, którą oszacował w granicach od 500,00 zł do 1.000,00 zł, niemniej jednak z nadesłanych wyciągów bankowych, których właścicielem jest żona skarżącego ustalono, że konto Direct prowadzone w [...] S.A. systematycznie zasilają wpływy z innego rachunku, którego właścicielem jest również U. P. . I tak tytułem tzw. przelewów własnych w okresie trzech ostatnich miesięcy na konto to wpłynęła łączna kwota 6.200,00 zł (vide: przelewy z dnia 13 lipca 2015 r., 17 lipca 2015 r., 22 lipca 2015 r., 10 sierpnia 2015 r., 18 sierpnia 2015 r., 14 września 2015 r. i 28 września 2015 r.), podczas gdy wyciąg i stan rachunku, z którego dokonywano w/w przelewów nie został w żaden sposób podany. Na uwagę zasługuje także fakt, że w treści urzędowego formularza skarżący nie deklarował posiadania żadnych oszczędności, czemu natomiast przeczy saldo dostępne na koncie bankowym jego żony po opłaceniu ponoszonych wydatków, które wynosiło w lipcu 3.400,69 zł, w sierpniu 2.930,33 zł i we wrześniu 3.783,08 zł. Dodatkowo z wyciągu bankowego wystawionego przez [...] ustalono, że żona skarżącego jest również posiadaczem tego rachunku i dokonuje tzw. przelewów wewnętrznych na inne konto (vide: przykładowo przelew z dnia 15 września 2015 r.), a nadto w ramach zlecenia stałego opłaca IKE swojemu mężowi (vide: przelew z dnia 6 lipca 2015 r.). Nie podano jednak jakie kwot zostały tam zgromadzone. W tej sytuacji twierdzenie jakoby skarżący i jego żona zmuszeni byli zaciągać pożyczki u rodziny i znajomych, celem pozyskania środków niezbędnych do koniecznego utrzymania nie zasługuje na aprobatę. Podobnie jak oświadczenie jakoby wynagrodzenie żony wynosiło jedynie 2.700,00 zł netto, albowiem z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych wynika, że 1 września 2015 r. żona skarżącego uzyskała ekwiwalent za urlop w kwocie 2.373,58 zł, podczas gdy jej pobory 1 października 2015 r. wynosiły łącznie 2.837,70 zł. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że wpływy na jej konto zatytułowane jako "pobory" pochodzą nie tylko z Zespołu Szkół nr [...] w J., ale również z Gimnazjum nr [...] w J. . Podobnie z zeznania podatkowego PIT-36 za 2014 r. ustalono, że poza dochodami ze stosunku pracy żona skarżącego wypracowała jeszcze inne źródła przychodu, a jej miesięczny dochód za 2014 r. wynosił 6.145,06 zł netto. Dodatkowo z prowadzonej działalności gospodarczej wypracowała przychód rzędu 3.259.868,39 zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania wynoszące 3.201.293,87 zł, przyniósł dochód w kwocie 58.574,52 zł (vide: zeznanie podatkowe PIT-36L za 2014 r.), czy działalność ta nadal jest prowadzona z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych nie wynika. Nie bez znaczenia jest również fakt darowania córkom 23 marca 2015 r. nie tylko nieruchomości o pow. 0,2406 ha (vide: księga wieczysta nr [...] ), lecz także nieruchomości o pow. 0,3335 ha, na podstawie umowy darowizny z dnia 13 kwietnia 2015 r. (vide: księga wieczysta nr [...] ), albowiem z treści w/w ksiąg wieczystych wynika, że poprzednimi właścicielami obu nieruchomości byli skarżący i jego żona. Po podziale majątku wspólnego w 2013 r., który przypadł U. P., podpisali oni umowę o ustanowienie prawa do bezpłatnego i dożywotniego użytkowania całej nieruchomości przez J. P., jednakże 20 marca 2015 r. złożył on oświadczenie o zrzeczeniu się użytkowania nieruchomości o pow. 0,3335 ha, którą następnie darowano córkom. Natomiast odnośnie nieruchomości o pow. 0,2406 ha brak informacji w tym zakresie choć umowa użytkowania również jej dotyczyła. A ponieważ małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (vide: art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368) rzeczywiste możliwości finansowe żony skarżącego stanowią istotny czynnik, który należy brać pod uwagę przy ocenie przesłanek przyznania prawa pomocy. Z uwagi jednak na to, że te nie zostały w sposób jednoznaczny podane brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku nawet w części. Tym bardziej, że w orzecznictwie za dominujący uznano pogląd, w świetle którego w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005/1/8).
Wobec powyższego, Sąd w składzie tu orzekającym, na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.