III SA/Gl 144/19

III SA/Gl 144/19 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2019-05-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-02-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Anna Apollo
Barbara Brandys-Kmiecik
Małgorzata Herman /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
II OSK 3702/19 - Wyrok NSA z 2022-12-02
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 235
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2013 poz 1367
par. 8
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Anna Apollo, Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2019 r. sprawy ze skargi S.A. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] r., nr [...], Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Katowicach, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 – dalej: k.p.a.), art. 235¹ ustawy z 29 czerwca 1974 r. Kodeksu pracy (tj. Dz. U. z 2018 r., poz.108 ze zm., dalej: k.p.) oraz § 8 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tj. Dz. U. z 2013 r., poz. 1367, dalej: rozporządzenie wykonawcze), po ponownym rozpatrzeniu odwołania S.A. (dalej wnioskodawca, strona lub skarżący) utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D. z dnia [...] r., nr [...] odmawiającą stwierdzenia choroby zawodowej - przewlekłej choroby układu ruchu wywołanej sposobem wykonywania pracy – przewlekłego zapalenia okołostawowego barku wymienionego w poz. 19.4 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia wykonawczego.
Rozstrzygniecie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z [...] r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w D. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u S.A. choroby zawodowej z pozycji 19.4 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia wykonawczego, tj. przewlekłego zapalenia okołostawowego barku. Organ orzekający co prawda ustalił, że wymieniony pracownik na przestrzeni lat 1969-2015, podczas zatrudnienia w różnych zakładach pracy wykonywał czynności obciążające kończyny górne, jednak w orzeczeniach dwóch placówek medycznych nie rozpoznano przedmiotowej choroby zawodowej z tego powodu, że wskazane czynności nie wymagały ciągłej pracy z uniesionymi kończynami powyżej linii barków. Zdaniem organu nie został zatem spełniony warunek niezbędny do stwierdzenia choroby zawodowej określony w art. 2351 Kodeksu pracy, a mianowicie nie wykazano związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem a warunkami wykonywanej pracy.
W odwołaniu pracownik zarzucił, że w przeważającej części wykonywane przez niego czynności montażu lub demontażu odbywały się z użyciem kluczy z rękami uniesionymi do góry, nawet w pozycji półleżącej.
Rozpoznając odwołanie Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy przedstawił rodzaj prac wykonywanych przez skarżącego i zbieżnie z orzeczeniami lekarskimi uznał, że w całym okresie zatrudnienia nie wymagały one ciągłego uniesienia kończyn górnych ponad linię barkową, a obciążone były głównie stawy łokciowe z uwagi na ciężar demontowanych elementów, zaś przy odkręcaniu kluczem ślusarskim płaskim wymagane było użycie znacznej siły obu rąk. Ponieważ rozpoznane u skarżącego schorzenia barków nie zostały przez uprawnionych orzeczników zakwalifikowane jako choroba zawodowa, to wobec związania organów sanitarnych treścią orzeczeń lekarskich organ odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania.
Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 9 kwietnia 2018 r. (sygn.. akt IV SA/Gl 732/17) uchylił zaskarżoną decyzję. W motywach uzasadnienia stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może się ostać w związku z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności sprawa nie została należycie wyjaśniona pod kątem jednej z koniecznych przesłanek do stwierdzenia choroby zawodowej, jaką jest narażenie zawodowe. Podkreślono, że organ jest związany orzeczeniem lekarskim jedynie w zakresie rozpoznania schorzenia a nie w kwestii jego związku z wykonywaną pracę.
Następnie zwrócono uwagę na treść orzeczeń lekarskich. Wskazano, że w orzeczeniach tych nie przedstawiono jakichkolwiek okoliczności, na podstawie których można byłoby postawić wniosek, że tylko ciągła praca z uniesieniem kończyn górnych powyżej linii barków prowadzić może do zaistnienia choroby. Zwrócono uwagę, że orzecznicy nie przedstawili definicji ani omówienia pojęcia ciągłej pracy. Zaznaczono także, że z karty narażenia zawodowego z 22 sierpnia 2016 r. i załącznika do niej wynika, przyjęcie przez organ sanitarny przyjął istnienia narażenia zawodowego w okresie lat 1978-2015, a w decyzji I instancji okres tego narażenia właściwie dotyczy całego zatrudnienia skarżącego. Z kolei organ odwoławczy nie odniósł się do tych ustaleń, a powielił stanowisko zajęte w orzeczeniach lekarskich, uchylając się tym samym od samodzielnej oceny całokształtu materiału dowodowego i dokonania stanowczych, umotywowanych ustaleń co do tej zasadniczej kwestii narażenia zawodowego.
Wobec powyższego organ odwoławczy zwrócił się do lekarzy Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych w S. o szczegółowe i jednoznaczne wyjaśnienie znaczenia pojęcia "ciągłej pracy z uniesionymi kończynami górnymi powyżej linii barku". Następnie, w kontekście tych wyjaśnień zwrócił się o opinię dlaczego tylko taki sposób wykonywania pracy może powodować powstanie przedmiotowej choroby wym. w poz. 19.4 wykazu chorób zawodowych.
W odpowiedzi lekarze orzecznicy odnieśli się do poruszanych wyżej kwestii, wskazanych przez Sąd. Termin "ciągła praca" określili jako pracę monotypową, w tym przypadku w zakresie stawów barkowych, powtarzalną w krótkim przedziale czasowym oraz występującą w trakcie zmiany roboczej w przeważającym jej czasie jako monotypowa jeżeli czynności powtarzają się w odstępach krótszych niż 5 minut. Narażenie musi być istotne, a zatem powinno w sumie trwać przynajmniej połowę 8-godzinnej zmiany roboczej. Czynniki powodujące wystąpienie chorób zawodowych układu ruchu należą do czynników o działaniu progowym, gdzie ryzyko wystąpienia choroby zawodowej pojawia się dopiero po przekroczeniu określonej "dawki" (w omawianym przypadku dotyczy to rodzaju, liczby i częstotliwości powtarzalnych ruchów). Przewlekłe zapalenie okołostawowe barku występuje u osób wykonujących pracę w pozycji z uniesionymi kończynami górnymi oraz przy pracach wymagających podnoszenia/dźwigania ciężkich przedmiotów i układania ich na wysokich półkach. Z dostępnych danych literaturowych, w tym przeprowadzonych badań epidemiologicznych, badań dotyczących biomechaniki kompleksu barkowego (m.in. budowy anatomicznej, udziału poszczególnych struktur stawu barkowego w wykonywanych ruchach oraz zakresu ruchów) wynika, że tylko wyżej wymienione czynności wykonywane w przeważającej części zmiany roboczej w sposób znaczący zwiększają ryzyko wystąpienia zmian w stawach barkowych.
Lekarze orzecznicy poinformowali również, że ewentualna weryfikacja orzeczenia lekarskiego będzie możliwa po uzyskaniu uzupełnionych danych o narażeniu zawodowym zawierających informacje na temat obciążenia stawów barkowych z wyszczególnieniem; jakiego typu ruchy w stawach barkowych wykonywane są przy poszczególnych pracach (np. unoszenie i na jaką wysokość), podnoszenie i przenoszenie ciężarów (na jaką wysokość i o jakiej masie), powtarzalność czynności wymagających wykonywania tej samej grupy ruchów w trakcie zmiany roboczej (jaką część zmiany roboczej zajmują) oraz czy obciążenie to i przy jakich czynnościach dotyczy w jednakowym stopniu obu stawów barkowych lub z przewagą jednego stawu i którego.
Biorąc powyższe pod uwagę, organ odwoławczy zwrócił się do organu I instancji w D. o uzupełnienie materiału dowodowego, poprzez wykonanie ponownej oceny narażenia zawodowego. Nadmienił, iż ocena narażenia powinna opisywać oraz określać kwestie, które wskazane zostały precyzyjnie w piśmie lekarzy orzeczników.
Następnie organ odwoławczy przesłał do Poradni Chorób Zawodowych w S. karty oceny narażenia zawodowego z okresu zatrudnienia skarżącego od 12 października 1975 r. do 27 maja 2015 r. w A S.A., w których uwzględniono opis czynności podany przez lekarzy orzeczników.
W odpowiedzi lekarze orzecznicy w S. poinformowali, iż brak jest podstaw do łączenia stwierdzanego u zainteresowanego przewlekłego zapalenia okołostawowego barku prawego z narażeniem zawodowym i tym samym do zmiany treści orzeczenia lekarskiego z dnia 13 lutego 2017 r. Analiza narażenia zawodowego dokonana na podstawie dochodzenia epidemiologicznego przeprowadzonego przez organ I instancji wykazała, iż wykonywane czynności w całym okresie zatrudnienia nie spełniały kryteriów monotypowości, nie wymagały pracy kończyn górnych ponad łinią barkową w sposób istotny tj.: trwający przynajmniej połowę 8- godzinnej zmiany roboczej w sposób powtarzalny. Była to praca okresowa i różnorodna, w zależności od wykonywanych zadań np.: podczas naprawy poczty pneumatycznej występowało uniesienie rąk przez 30 min/2 dni; podczas wykonywania remontu wentylatorów (czyszezenie łopatek) - 3 razy w miesiącu przez ok. 3 h na zmianę roboczą, smarowanie łożysk wentylatora - 1 x na miesiąc przez ł h; podczas wymiany siłowników rolek praca była wykonywana przez sześciu pracowników, a czynności podzielone między nich; wymiana palników 1 x w miesiącu przez 2 h z uniesionymi rękoma przez ok 30 min. Lekarze specjaliści uznali, iż przedstawiony chronometraż pracy nie wskazuje na istotne obciążenie stawów barkowych mogący skutkować rozwojem choroby wymienionej w punkcie 19.4 wykazu chorób zawodowych.
W tym stanie rzeczy organ odwoławczy nie uwzględnił odwołania
Powyższa decyzja została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Nie zgodził się z oceną organu, że choroba zawodowa może powstać jedynie podczas pracy ciągłej, monotypowej. W ocenie skarżącego narażenie zawodowe może mieć charakter zarówno ilościowy jak i jakościowy. Zarzucił także nieuwzględnienie w decyzji faktu jego zatrudnienia w latach 1982-1998 na stanowisku ślusarza utrzymania ruchu sieci energetycznych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo - administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.- dalej P.p.s.a.). Ponadto sąd może stwierdzić nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli została wydana: z naruszeniem przepisów o właściwości, bez podstawy prawnej, z rażącym naruszeniem prawa, dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, zawiera wadę powodującą jej nieważność na mocy wyraźnie wskazanego przepisu prawa, w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą ( art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.). Nadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 P.p.s.a.).
Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji należy wskazać, że zgodnie z art. 235¹ Kodeksu pracy, za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Według art. 235² k.p. rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Innymi słowy choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą, zwłaszcza z jej rodzajem i charakterem oraz sposobem wykonywania.
Na mocy delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 k.p. Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, które określa m.in. wykaz chorób zawodowych oraz okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. Zgodnie z § 8 ust. 1 cyt. rozporządzenia, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na postawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim wyspecjalizowanych jednostek powołanych do rozpoznawania chorób zawodowych, wymienionych w § 5 tego rozporządzenia, oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.
Zatem dla stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest spełnienie jednoczesne dwóch ustawowych przesłanek:
• rozpoznanie choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do wskazanego rozporządzenia;
• stwierdzenie przynajmniej z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.
Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ inspekcji sanitarnej zobowiązany jest ustalić zgodnie z przepisami kodeksu postępowania administracyjnego.
W niniejszej sprawie, co wprost wynika z ww. orzeczeń lekarskich u skarżącego rozpoznano przewlekłe zapalenie okołostawowe barku wymienione w wykazie chorób zawodowych pod pozycją 19.4. Spór natomiast dotyczył związku wskazanej choroby z wykonywaną pracą.
Należy zwrócić uwagę, że zaskarżoną decyzję wydano w wyniku uchylenia wyrokiem sądu administracyjnego z 9 kwietnia 2018 r. uprzednio wydanej decyzji w tej samej sprawie. Przyczyną uchylenia decyzji był brak precyzyjnego określenia pojęcia ciągłej pracy z uniesionymi kończynami górnymi powyżej linii barku. Dosłowne rozumienie tego pojęcia, jak to już zostało wskazane w uzasadnieniu uprzednio wydanego wyroku, oznaczałoby pracę połączoną z ciągłym trzymaniem rąk w górze, co budziłoby wątpliwości z punktu widzenia zasad doświadczenia życiowego. Oznacza to, że organ odwoławczy w ponownym postępowaniu został zobowiązany do wyjaśnienia znaczenia pracy ciągłej oraz stwierdzenia, czy taki charakter miała praca wykonywana przez skarżącego. Ponieważ kwestia ta wymagała wiadomości specjalnych, dlatego też zasadne było zwrócenie się o opinię do ośrodka medycyny pracy, co też organ administracji uczynił.
W wyniku powyższego zapytania lekarze orzecznicy sprecyzowali pojęcie pracy ciągłej jako pracy monotypowej, w tym przypadku w zakresie stawów barkowych, powtarzalnej w krótkim przedziale czasowym oraz występującą w trakcie zmiany roboczej w przeważającym jej czasie jako monotypowa jeżeli czynności powtarzają się w odstępach krótszych niż 5 minut. Narażenie musi być istotne, a zatem powinno w sumie trwać przynajmniej połowę 8-godzinnej zmiany roboczej. Wskazano również – w oparciu o kartę narażenia zawodowego, że wykonywane czynności w całym okresie zatrudnienia nie spełniały kryteriów monotypowości.
Należy zwrócić uwagę, że skarżący nie podważył ustaleń organu administracji publicznej, przyjętych w oparciu o opinię specjalistów. Natomiast przedstawił pogląd przeciwstawny, iż o narażeniu zawodowym winien decydować sam rodzaj pracy a nie częstotliwość wykonywania czynności i ich proporcja w stosunku do zmiany roboczej. Jednakże przyczyną uchylenia przez Sąd poprzednio wydanej decyzji organu odwoławczego było nie ustalenie organu, że praca wykonywana przez skarżącego nie miała charakteru pracy ciągłej a brak precyzyjnej definicji tego pojęcia. Ten brak został w ponownym postępowaniu usunięty co czyni zadość wytycznym Sądu. Na marginesie godzi się podnieść, że przedmiotem analizy był cały okres zatrudnienia skarżącego w latach 1975-2015, a zatem także podniesiona przezeń w skardze praca na stanowisku ślusarza utrzymania ruchu sieci energetycznych w latach 1982-1998.
Zdaniem Sądu dokonana przez organy inspekcji sanitarnej ocena zgromadzonych środków dowodowych nie przekroczyła granic swobodnej oceny dowodów, a wydane rozstrzygnięcia zasługują na akceptację.
W tym stanie rzeczy, Sąd, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.