III SA/Po 281/22

III SA/Po 281/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-10-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Izabela Paluszyńska /przewodniczący/
Piotr Ławrynowicz
Walentyna Długaszewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 423
art. 28 ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80 i art. 107 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Dnia 4 października 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Sędzia WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Asesor sądowy WSA Piotr Ławrynowicz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 października 2022 roku sprawy ze skargi J. D. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 14 lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Oddział w R. z dnia 30 września 2021 r. nr [...]
Uzasadnienie
IIISA/Po 281/22
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. decyzją z dnia 30
września 2021 r. działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, ust. 2,
ust. 3 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423) odmówił J.D. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania po zmarłym J’.D. w łącznej kwocie 72 474,95 zł., w tym :
a) składek na ubezpieczenie społeczne za okres 5/2001 -7/2001; 9/.2002 -9/2002,
11/2002 - 12/2002; 2/ 2003 -1/2004 ;od 1/2006 do 5/2006 w łącznej kwocie 16.060,51
zł,
- odsetek liczonych na dzień otwarcia spadku tj. 3.07.2019 r, w kwocie 29 409,00 zł.
- odsetek liczonych na dzień otwarcia spadku przypadających od składek w części
finansowanej przez ubezpieczonych za okres od 6/2001 do 7/2001, od 10/2003 do
1/2004 w kwocie 910,36 zł
- kosztów upomnienia - 102,80 zł
b) składek na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 21 479,29 zł, w tym za okres
12./2000-3.2001; 5.2001-9.2002; 11.2002 - 12/2002;2/2003 - 9/2003; 11/2003 -
1/2004; 12/2005 - 12/2006;6/2007 - 4/2008,
- odsetek liczonych na dzień otwarcia spadku od ww. skałdek - 12 425,00 zł
- odsetek liczonych na dzień otwarcia spadku przypadających od składek w części
finansowanej przez ubezpieczonych za okres od 1/2001 do 3/2001, od 5/2001 -
7/2001 ;11/2003 - 1/2004 w kwocie 532,71 zł.
- kosztów upomnienia - 120,80 zł.
c) składek na Fundusz Pracy i Fundusz gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w
łącznej kwocie 3716,35 zł, za okres 5.2001 9/2002; 11/2002 - 12/2002;2/2003--9/2003; 11/2003 - 1/2004; 12/2005 - 5/2006’
-odsetek 2351,00zł
-kosztów upomnienia - 93,66 zł
oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność
gospodarczą wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za
zobowiązania po zmarłym J’.D. w łącznej kwocie 66 746,22 zł., w tym :
a) składek na ubezpieczenie społeczne za okres 5/2001 -7/2001; 9/.2002 – 9/2022; 11/
2002 -12/2002 ;2/2003 - 1/2004; 1/2006 do 5/2006 w łącznej kwocie 43043,07 zł,
- odsetek liczonych na dzień otwarcia spadku tj. 3.07.2019 r, w kwocie 27 760 zł.
- kosztów upomnienia - 102,80 zł
b) składek na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 20 350,29 zł, w tym za okres
12/2000 - 3/2001; 5/2001- 9/2002; 11/2002 - 12/2002; 2/2003 - 9/2003; 11/2003 -
1/2004; 12/2005 - 12/2006; 6/2007 - 4/2008,
- odsetek liczonych na dzień otwarcia spadku- 12 439,00 zł
- kosztów upomnienia - 120,80 zł.
c) składek na Fundusz Pracy w łącznej kwocie 3 352,86 zł, za okres 5/2001 – 9/2002;
11/2002 - 12/2002; 2/2003 - 9/2003; 11/2003 - 1/2004; 12/2005 - 5/2006'
-odsetek 2110,00zł
-kosztów upomnienia - 93,66 zł
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że spadkodawca J’.D. prowadził działalność gospodarczą z przerwami do 30 kwietnia 2008 r. Płatnik zmarł 3 lipca 2019 r. Decyzją z dnia 15 czerwca 2021 r. została przeniesiona odpowiedzialność
za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek po zmarłym J’.D. na A.K., J.D. i B.D..
Jak ustalił organ, J.D. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę z wynagrodzeniem 3 920 zł brutto, 2798,30 zł netto. Nie posiada dochodów z innych źródeł. W gospodarstwie domowym pozostaje z żoną I.D. i synem w wieku 9 lat. I.D. od 3 czerwca 2021 r. ma przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 1204,84 zł netto. Stałe wydatki związane z utrzymaniem, wynoszą w granicach 600 do 1600 zł. Wnioskodawca posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 5 000 zł, które są spłacane po około 50 zł miesięcznie. Wnioskodawca jest współwłaścicielem w 1/3 części udziału mieszkania o pow. 53,50 m2 i garażu o pow. 16 m2 położonych w M. Posiada samochody osobowe Volkswagen Golf z 1985 r., 1996 r. i 1999 r. oraz przyczepkę z 1983 r. Na jego nazwisko zarejestrowany jest również samochód Renault Trafie z 2005 r. J.D. posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności.
Jak wskazał organ, wysokość uzyskiwanego przez rodzinę wnioskodawcy dochodu jest wyższa od minimum socjalnego tj. 3357,74 zł, zatem nie można jednoznacznie stwierdzić , że opłacenie zaległości składkowych w dogodnych ratach pozbawiłoby wnioskodawcę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.
J.D. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, m.in., że nie posiada majątku który mógłby przeznaczyć na poczet ww. zobowiązań " bez uszczerbku dla utrzymania swojej rodziny. Wskazał, że w mieszkaniu w M. zamieszkuje jego siostra A.K., która samotnie wychowuje dwóch małoletnich synów, przy czym jedno dziecko jest niepełnosprawne.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w
B. decyzją z dnia 14 lutego 2021 r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz, U. z 2017 r., poz. 1778) utrzymał w mocy wskazaną wyżej decyzję z 30 września 2021 r.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nie zachodzą żadne przesłanki
pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności z tytułu składek, co
uniemożliwia pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust 3 u.s.u.s.
Jednocześnie, w ocenie organu, ustalenia w zakresie uzyskiwanych przez J.D. dochodów (2851,14 zł netto z tytułu wynagrodzenia za pracę i 1204,84 zł netto z tytułu renty przyznanej I.D.) i wykazanych wydatków, m.in.,:
- koszty utrzymania mieszkania średnio 900 zł
- koszty wyżywienia - średnio 1300 zł
- zakup leków - średnio 200 zł
- środki czystości, kosmetyki, środki higieniczne średnio 200 oraz posiadanego
majątku utwierdzają w przekonaniu, że sytuacji finansowej me można uznać za
zagrażającą zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych, a przystąpienie do spłaty
zadłużenia w formie układu ratalnego również nie powinno wpłynąć na znaczne jej
pogorszenie lub spowodować że wnioskodawca nie będzie w stanie zagospodarować
środków na inne pilne i konieczne potrzeby.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu
J.D., domagając się uchylenia obu ww. decyzji zarzucił naruszenie:
1.art 24 ust 4 u.s.u.s polegające na jego niezastosowaniu i nie umorzeniu należności z
tytułu składek po zmarłym J’.D. w sytuacji, gdy wierzytelność organu obejmuje nieopłacone składki z okresu wymagalności obejmującego najpóźniej 2008 r. a organ nie był w stanie przedstawić jakichkolwiek potwierdzeń przerwania biegu okresu terminu przedawnienia.
2 art 28 ust 2 u.s.u.s. polegające na ich niezastosowaniu i odmowie umorzenia
należności w sytuacji, gdy sytuacja majątkowa i życiowa wnioskodawcy pozwala na ich
umorzenie
3. art. 28 ust 3a u.s.u.s polegające na ich niezastosowaniu i odmowie umorzenia
należności w sytuacji, gdy wykazany stan faktyczny wnioskodawcy uzasadnia
przypuszczenie , ze konieczność zapłaty składek pociągnęłaby zbyt ciężki skutki dla
zobowiązanego i jego rodziny
4. art. 7, 77 i 138 §1 pkt2k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności
faktycznych sprawy oraz utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :
Skarga jest uzasadniona.
W myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed
sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. , poz. 270 ze zm.); dalej; p.p.s.a..
sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują
środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w
granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz
powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Sąd obowiązany jest
zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany
zarzut nie został podniesiony w skardze.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności
składkowych stanowi art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie
ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 423.); dalej; u.s.u.s., zgodnie z
którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej
nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także
umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4
u.s.u.s.). Do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie, m.in. stosowania ulg i
umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia
społeczne (art. 32 u.s.u.s.).
Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w
ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości
niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił
przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza
kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest
następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby
trzecie:
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie
których mowa w art. 13 upadłościowe z przyczyn, o i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28
lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z
którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości
przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z
dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w
postępowaniu egzekucyjnym;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z
którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na
ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek
na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku
ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu
składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu
Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie
szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia
społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).
Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z
tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację
rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt
ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności przypadku:
1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę
możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego
nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek
mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad
przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości
uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Podlegająca kontroli Sądu decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczy
odmowy umorzenia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o przeniesieniu
odpowiedzialności za zobowiązania po zmarłym J’.D. za okresy:
- składek na ubezpieczenie społeczne - 5/2001 -7/2001; 9/.2002 -9/2002; 11/2002 -
12/2002; 2/ 2003 -1/2004 ;od 1/2006 do 5/2006
- składek na ubezpieczenie zdrowotne - 12./2000 - 3.2001; 5.2001- 9.2002; 11.2002 -
12/2002;2/2003 - 9/2003; 11/2003 - 1/2004; 12/2005 - 12/2006; 6/2007 - 4/2008
- składek na Fundusz Pracy i Fundusz gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych -
5/2001 - 9/2002; 11/2002 - 12/2002; 2/2003 - 9/2003; 11/2003 - 1/2004; 12/2005 -
5/2006’
Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, w świetle wskazanych wyżej przepisów, w pierwszej kolejności, należy odnieść się do
podniesionego w skardze zarzutu dotyczącego istnienia należności z tytułu składek,
objętych wnioskiem skarżącego o umorzenie, z uwagi na ewentualne ich przedawnienie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w sprawie dotyczącej umorzenia
zaległości z tytułu składek organ administracyjny może rozważać taką możliwość
jedynie odnośnie należności istniejących, wymagalnych a więc takich, które nie uległy
przedawnieniu z powodu upływu odpowiednich terminów ustawowych. Przedawnione
zobowiązanie przestaje istnieć, nie może być zatem przedmiotem postępowania o jego
umorzenie. Przy czym, co należy podkreślić, stosownie do przepisu art. 31 u.s.u.s. w
zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej zobowiązanie z tytułu składek na
ubezpieczenie społeczne wygasa wskutek przedawnienia. Inną przyczyną powodującą
wygaśnięcie przedmiotowego zobowiązania jest jego umorzenie (art. 31 u.s.u.s. w zw. z
art. 59 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej). Zatem, nie budzi również wątpliwości, że
przedawnienie nie jest przesłanką, zaistnienie której uzasadnia wniosek o umorzenie
zaległości. Jednakże, w postępowaniu prowadzonym z wniosku o umorzenie,
przedawnienie jest okolicznością istotną z tego względu, że wniosek o umorzenie
przedawnionych zaległości uznać należy za bezprzedmiotowy. Jak wskazano wyżej,
rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może bowiem
zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie
uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. W tym sensie, Sąd
powinien mieć wiedzę, czy nastąpiło przedawnienie, gdyż wówczas skutkowałoby to
koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (por. wyrok
NSA z dnia 27 sierpnia 2009 r. sygn. akt II GSK 15/09 z dnia 28 września 2017 r. II
GSK 1491/17, z 12 stycznia 2017 r II GSK 4359/16).
Zatem, dokonując oceny rozstrzygnięcia organu, wydanego w przedmiocie
umorzenia należności, Sąd musi mieć możliwość stwierdzenia, że obowiązek spłaty
należności w dacie wydania decyzji nadal obciąża stronę. Z tych względów, w ocenie
Sądu, jakkolwiek przedawnienie należności z tytułu składek nie stanowi przesłanki
skutkującej ich umorzeniem na podstawie wskazanych wyżej przepisów, to kwestia
przedawnienia mieści się w granicach sprawy o umorzenie należności składkowych.
Objęte zaskarżoną decyzją zaległości składkowe wynikają z przeniesienia ww.
decyzją z dnia 15 czerwca 2021 r. na J.D., B.D. i A.K., jako spadkobierców zmarłego (płatnika składek) zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek.
Skarżący, jak wynika z treści skargi wniesionej do Sądu, podniósł zarzut
przedawnienia należności z tytułu składek.
Należy zatem wyjaśnić, że jeśli chodzi o termin przedawnienia i jego bieg, w
sprawach dotyczących zobowiązań z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne,
wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej, zastosowanie ma art. 24 ust.
5 d u.s.u.s. Ustawodawca we wskazanym przepisie przewidział odrębną regulację
odnośnie terminu przedawnienia należności wynikających z decyzji o odpowiedzialności
osoby trzeciej, stanowiącą wyjątek od generalnej reguły wynikającej z art. 24 ust. 4
u.s.u.s., że należności ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym
stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepis art. 24 ust. 5d ustawy
przewiduje bowiem, że przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z
decyzji odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie
5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.
Przy czym, co należy również podkreślić, w postępowaniu w przedmiocie
umorzenia należności nie jest dopuszczalne badanie przez Sąd zgodności z prawem
decyzji o odpowiedzialności następcy prawnego. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. sad
administracyjny uprawniony jest do kontroli decyzji dotyczącej umorzenia (w tym też
odmowy umorzenia należności z tytułu składek). Nie jest natomiast uprawniony do
kontroli decyzji w przedmiocie wymiaru składek i ich poboru. W tym zakresie bowiem
zgodnie z art. 83 ust. 2 u.s.u.s. od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do
właściwego sądu powszechnego (nie zaś administracyjnego), w terminie i według zasad
określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd w niniejszej sprawie,
nie jest zatem uprawniony do badania, czy organ w sposób zgodny z prawem przeniósł
na skarżącego zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek.
Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności
za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek wydana została 15 czerwca 2021 r, ,to
w dniu orzekania w sprawie umorzenia przedmiotowych należności nie upłynął jeszcze
5-letni termin przedawnienia. Podniesiony w tym zakresie zarzut należy zatem uznać
za nieuzasadniony.
Za zasadny natomiast Sąd uznał zarzut braku właściwej i rzetelnej oceny
okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, w zakresie przesłanek sformułowanych w § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra
Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie
szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia
społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Przy czym, co należy podkreślić, art. 28 ust. 3a
u s u s dotyczy kwestii umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie
płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne, nie zaś należności za pracowników w
części finansowanej przez płatnika, do których zapłaty skarżący został zobowiązany.
Zdaniem Sądu, co należy podkreślić, niezależnie od treści wniosku złożonego
przez osobę zobowiązaną, postępowanie wyjaśniające W celu dokonania ustaleń
istotnych z punktu widzenia powyższych przesłanek, winno być przeprowadzone przez
organ administracyjny zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kpa,
która wymaga, by organ administracji publicznej dokonał ustaleń zgodnych z
rzeczywistym stanem rzeczy. Organ administracji, jako gospodarz postępowania
administracyjnego, określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków
dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy. Stąd też obowiązany
jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co wynika z
art. 77 § 1 kpa. Dokonane ustalenia istotnych okoliczności sprawy i ich ocena z punktu
widzenia przesłanek umorzenia należności winna przy tym znajdować pełne
odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 kpa).
Należy również wskazać, że decyzja organu administracji publicznej w
przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek posiada charakter
uznaniowy, co jednak nie przekreśla zasady, że uznanie jest ograniczone dyrektywami
ustawowymi, nakazującymi organom rozważenie każdej sprawy z punktu widzenia
występowania bądź braku w konkretnym przypadku względów gospodarczych lub
społecznych, które uzasadniałyby umorzenie zaległości składkowych lub odsetek.
Właściwa ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej
sprawie może być dokonana tylko, jak wskazano wyżej, po wszechstronnym i
wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym
wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem
wszystkich okoliczności faktycznych.
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że
wskazanym wyżej wymogom nie czyni zadość zaskarżona decyzja, jak również
poprzedzająca ją decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 30 września 2021 r..
W kontrolowanej sprawie organ ostatecznie ustalił na podstawie zebranych
dokumentów, że J.D. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę z
wynagrodzeniem 3 920 zł brutto, 2798,30 zł netto. Nie posiada dochodów z innych
źródeł. W gospodarstwie domowym pozostaje z żoną I.D. i synem w wieku 9 lat. I.D. od 3 czerwca 2021 r, ma przyznane prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w wysokości 1204,84 zł netto. Stałe wydatki związane z utrzymaniem, jak wskazał organ II instancji wynoszą :
- koszty utrzymania mieszkania średnio 900 zł., koszty wyżywienia - średnio 1300 zł., zakup leków - średnio 200 zł., środki czystości, kosmetyki, środki higieniczne - średnio 200 zł. Skarżący posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 5 000 zł, które są spłacane po około 50 zł miesięcznie. Ponadto jest współwłaścicielem w 1/3 części udziału mieszkania o pow. 53,50 m2 i garażu o pow. 16 m2 położonych w M. Posiada samochody osobowe Volkswagen Golf z 1985 r., 1996 r. 1999 r. oraz przyczepkę z 1983 r. Na jego nazwisko zarejestrowany jest również samochód Renault Trafic z 2005 r. Skarżący posiada orzeczenie o lekkim stopniu
niepełnosprawności.
Jak wskazał organ, wysokość uzyskiwanego przez rodzinę wnioskodawcy
dochodu jest wyższa od minimum socjalnego tj. 3357,74 zł, zatem me można
jednoznacznie stwierdzić, że opłacenie zaległości składkowych w dogodnych ratach
pozbawiłoby wnioskodawcę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb
życiowych. Ponadto skarżący posiada trzy samochody osobowe marki Volkswagen Golf
(rok produkcji 1985, 1996 i 1999) , przyczepkę z 1983 r. i telewizor o wartości 500 zł.
oraz jest współwłaścicielem 1/3 części mieszkania o pow.. 53,5 m2 i 1/3 części garażu
o pow. 16 m 2 w M., które wchodzą w skład majątku spadkowego. Nie posiada
innych praw majątkowych ani żadnych wierzytelności.
Jak wskazał również organ, skarżący ma również możliwość, poza uzyskiwanym
wynagrodzeniem za pracę, pozyskiwania środków pieniężnych i poprawy swojej sytuacji
materialnej w celu uregulowania zaległości wobec ZUS.
Zdaniem Sądu, organ nie przeprowadził rzetelnej analizy sytuacji materialnej
skarżącego, uwzględniającej również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty
zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego i
jego rodziny.
Co jest istotne i co należy szczególnie podkreślić, przy ocenie wniosku o
umorzenie organ ma obowiązek ocenić sytuację rodzinną i sytuację materialną osoby
zobowiązanej, przede wszystkim na podstawie okoliczności istniejących w dacie
orzekania i na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie zaś w
oparciu o założenia wskazujące na potencjalną możliwości dokonania spłaty
zadłużenia. W sytuacji zaś, kiedy przedstawiony we wniosku materiał dowodowy nie
jest dostateczny lub budzi wątpliwości organu, jak wskazano wyżej, należy w toku
prowadzonego postępowania materiał ten uzupełnić, pouczając w tym zakresie
zobowiązanego.
Organ w przedmiotowej sprawie, dokonując oceny sytuacji majątkowej i jego
możliwości finansowych w żaden sposób nie wyjaśnił, na czym opiera swoje
twierdzenie, że skarżący ma możliwość, poza uzyskiwanym wynagrodzeniem za pracę,
pozyskiwania środków pieniężnych. Z samego faktu, że skarżący ma 42 lata i jest
osobą aktywną zawodowo, nie sposób wywodzić, że może w istocie uzyskiwać wyższe
dochody. Organ nie ustalił, w jakim charakterze skarżący jest zatrudniony, jakie ma
wykształcenie, kwalifikacje, czy w miejscu, gdzie zamieszkuje istnieje możliwość
podjęcia dodatkowego zatrudnienia, przy założeniu że w chwili obecnej skarżący jest
zatrudniony na pełen etat.
Organ wskazał również na posiadany przez skarżącego majątek, w tym
nieruchomości wchodzące w skład spadku, których wartość, zdaniem organu, znacznie
przewyższa kwotę zaległości składkowych po zmarłym J’.D.
Tymczasem, już we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący wyjaśnił, że w
mieszkaniu w M. zamieszkuje jego siostra A.K., która samotnie wychowuje dwóch małoletnich synów, przy czym jedno dziecko jest niepełnosprawne.
Do okoliczności tej organ w żaden sposób się nie odniósł, nie wyjaśnił jej, a ma ona
istotne znaczenie przy ocenie faktycznej sytuacji majątkowej skarżącego i możliwości
dokonania spłaty zadłużenia.
Ponadto, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważań, jak na tle
ustalonego w sprawie stanu faktycznego obejmującego sytuację rodzinną, zdrowotną,
majątkową skarżącego, oraz wysokość zadłużenia, organ widzi realną możliwość spłaty
bez zagrożenia jego egzystencji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, organ wskazał,
że skarżący ma 42 lata, czyli do osiągnięcia wieku emerytalnego zostały skarżącemu
jeszcze 23 lata aktywności zawodowej, co daje podstawę organowi przypuszczać, że
skarżący będzie jeszcze na przestrzeni wielu lat czynny zawodowo, zatem będzie
osiągał dochody, które pozwolą na stopniową, ale sukcesywną spłatę całości
zadłużenia.
W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, brak jakichkolwiek
podstaw dla tego rodzaju oceny, dlatego też zdaniem Sądu, organ nie dokonał
dostatecznych ustaleń dotyczących ww. okoliczności.
W ocenie Sądu, poczynienie wskazanych wyżej ustaleń, uwzględniających
faktycznie uzyskiwane przez skarżącego dochody i niezbędne wydatki, sytuację
rodzinną , jak również wysokość zadłużenia, jest niezbędne dla oceny realnej nie zaś
potencjalnej możliwości dokonania przez skarżącego spłaty zadłużenia. Należy przy
tym również podkreślić, że sytuacja w której zapłata zaległości powoduje konieczność
sięgania przez skarżącego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich
niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie byłaby zgodna ani
Z jego interesem jako następcy prawnego płatnika składek, któremu Zakład wydał
decyzję o zakresie odpowiedzialności za zobowiązania z tytułu tych składek, a
jednocześnie nie byłaby zgodna z interesem publicznym, (por. wyroki NSA z 25
czerwca 2003 r., III SA 3118/01, POP 2004/4/77; z 20 marca 2007 r., II GSK 345/06; z
21 maja 2009 r., II GSK 1045/08; z 8 lipca 2015 r., II GSK 1502/14, publ.
www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Reasumując, w kontrolowanej sprawie, zdaniem Sądu, organ nie wykazał, w
sposób rzetelny i wnikliwy, by dokonane ustalenia uzasadniały ocenę o braku przesłanek umorzenia zaległych składek, w zakresie na jaki pozwala ww. art. 28 ust. 3
a u.s.u.s, zaś wskazane wyżej braki w uzasadnieniu decyzji, uniemożliwiają Sądowi
dokonanie kontroli i oceny przedmiotowej sprawy, w świetle wskazanych wyżej
przepisów.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni poczynione wyżej uwagi,
które stanowią jednocześnie wskazanie do dalszego postępowania.
W świetle powyższego Sąd uznał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych naruszył
przepisy procesowe - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1k.p.a., gdyż nie ustalił i nie
ocenił wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, czym
przekroczył granice uznania administracyjnego które to naruszenie niewątpliwie mogło
mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art, 145 pkt 1 lit. c i art. 135 orzekł jak w sentencji