III SA/Gl 141/25

III SA/Gl 141/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-08-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Gołuch
Adam Pawlyta
Krzysztof Wujek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GZ 74/26 - Postanowienie NSA z 2026-03-04
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 497
art. 28 ust. 1-3, art. 28 ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
par. 3
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch, Asesor WSA Adam Pawlyta, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi E.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 grudnia 2024 r. nr 2509/2024 (340000/71/363585/2024 RSU) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 12 grudnia 2024 r., nr 2509/2024, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odział w R. (dalej jako: "Organ" lub "ZUS"), po rozpatrzeniu wniosku E. M. (dalej jako: "Skarżąca" lub "Strona") o umorzenie należności
z tytułu składek, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a
i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 497, dalej jako: "u.s.u.s."), w oparciu o § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej jako: "rozporządzenie"), organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 145 555,46 zł, w tym na:
a) ubezpieczenie społeczne – za okres: 02/2005-03/2007, 05/2007-12/2007, 01/2009-02/2009, 04/2009- 01/2010, 09/2010-11/2010, 05/2011-03/2013, 09/2018 w łącznej wysokości – 89 483, 47 zł, w tym z tytułu odsetek liczonych na 11 września 2024 r. i na dzień przedawnienia przypadających od ww. składek – 51 768,00 zł oraz kosztów upomnienia - 392,76 zł;
b) ubezpieczenie zdrowotne – za okres 11/2005-12/2006, 02/2007, 04/2007-03/2008, 01/2009-12/2012, 03/2013, 07/2014-03/2015, 07/2015, 08/2018-01/2019, 03/2019-04/2019 w łącznej wysokości – 47 454,06 zł, w tym odsetek liczonych na 11 września 2024 r. i na dzień przedawnienia przypadających od ww. składek - 26 568 zł;
c) Fundusz Pracy - za okres 07/2005-02/2007, 05/2007-12/2007, 02/2008, 01/2009-11/2010, 05/2011-12/2012, 03/2013-08/2013, 07/2018-09/2018
w łącznej wysokości - 8 617,93 zł, w tym odsetek liczonych na 11 września 2024 r. i na dzień przedawnienia przypadających od ww. składek - 4 641 zł oraz kosztów upomnienia - 399,50 zł.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Pismem z 11 września 2024 r. E. M. wniosła o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku obszernie przedstawiła swoją historię związaną
z prowadzeniem działalności gospodarczej w postaci apteki oraz szereg problemów
z tym związanych na przestrzeni lat, które ostatecznie doprowadziły do likwidacji firmy 15 lipca 2015 r. Skarżąca wskazała, że obecnie wraz z mężem są zatrudnieni
w ramach umowy o pracę na stanowisku farmaceutów i otrzymują minimalne wynagrodzeniem (3 260 zł netto miesięcznie). Łącznie miesięczne wydatki wynoszą około 7 457 zł, co znacznie przewyższa osiągane dochody. Ze względu na aktualny stan majątkowy i sytuację rodzinną nie są w stanie spłacić zadłużenia. Obecnie zobowiązania pieniężne znacznie przekraczają możliwości zarobkowe Skarżącej, a trudna sytuacja finansowa, utrzymująca się od dłuższego czasu, pozbawia ją i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Pismem z 20 września 2024 r. Organ poinformował Skarżącą, że aby móc dokonać oceny, czy w niniejszej sprawie zachodzą okoliczności przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek, niezbędne jest udowodnienie, że z powodu sytuacji materialnej i rodzinnej uregulowanie zaległości spowodowałoby zbyt ciężki skutek dla niej i jej rodziny. W związku z powyższym Skarżąca powinna przedłożyć stosowne oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym poparte dokumentami potwierdzającymi okoliczności podnoszone we wniosku.
W odpowiedzi na pismo organu, skarżąca 15 października 2024 r. (data wpływu do organu) złożyła stosowne oświadczeniem o stanie rodzinnym
i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej. Do powyższego oświadczenia nie załączono żadnych dokumentów na jego poparcie.
Z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek oraz oświadczenia złożonego przez Skarżącą, a także z wygenerowanych przez Organ danych
z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: z Centralnej Ewidencji
i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że Skarżąca pracuje zarobkowo w aptece [...] na podstawie umowy o pracę i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 4 300 zł brutto co daje 3 260 zł netto. Ustalenia urzędowe wykazały, że w bazie KSI ZUS skarżąca figuruje jako osoba zatrudniona na 1/8 etatu w [...], podstawa wymiaru składki emerytalnej i rentowej w okresie od 08.2024 r. do 10.2024 r. wynosiła 537,50 zł brutto. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem H. M., który uzyskuje dochód w wysokości 3 260 zł netto oraz z synem T. M., który osiąga dochód w kwocie 3 000 zł netto. Z przeprowadzonej przez Organ weryfikacji w bazie danach KSI wynika, że mąż Skarżącej jest zatrudniony w [...], podstawa wymiaru składki emerytalnej i rentowej w okresie od 08.2024 r. do 10.2024 r. wynosiła 4 300 zł brutto. Natomiast syn Skarżącej od 1 września 2024 r. figuruje jako osoba wykonująca umowę agencyjną, umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług, podstawa wymiaru składki emerytalnej i rentowej za okres 10.2024 r. wynosiła 1 378,55 zł brutto. Ponadto w okresie od 15 października 2024 r. do 18 października 2024 r. i od 21 października 2024 r. do 24 października 2024 r. pracował także na podstawie umowy zlecenia, podstawa wymiaru składki emerytalnej i rentowej za 11.2024 r. wynosiła 1 759,53 zł brutto. Z oświadczenia majątkowego, przedłożonego do akt przez Skarżącą, wynika także, że nie korzysta ona z pomocy opieki społecznej, ani z innych form wsparcia. Stałe wydatki związane z utrzymaniem określiła na łączną kwotę 800 zł, w tym: opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, itp.) - 600 zł, koszty związane z leczeniem (np. wykup leków, badania, wizyty lekarskie) - 200 zł. Natomiast w uzasadnieniu wniosku o umorzenie należności z tytułu składek Skarżąca wykazała, że łączne średniomiesięczne wydatki przewyższają osiągane dochody i wynoszą 7 457 zł, w tym: woda - 670 zł, gaz - 500 zł, energia elektryczna - 300 zł, wyżywienie - 2500 zł, utrzymanie dwóch samochodów (koszty paliwa, koniecznych napraw) - 1400, lekarstwa - 400 zł, rata na rzecz ZUS - 430 zł. rata na rzecz ZUS męża H. M. - 607 zł, drobne remonty mieszkaniowe - 200 zł, telefony - 250 zł, kosmetyki i środki czystości - 200 zł. Oprócz zaległych składek skarżąca posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków, zaciągniętych kredytów, w bankach oraz inne. Nie podała kwot należności. Jako formę spłaty wskazała egzekucję komorniczą, a łączną miesięczną kwotę spłaty określiła na 800 zł.
Skarżąca oświadczyła, że jest współwłaścicielką nieruchomości gruntowej
o pow. [...] ha, położonej w Z przy ul. [...], na której położony jest budynek mieszkalny, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr
[...]. Z ustaleń Organu dokonanych w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych wynika, że nieruchomość jest zabezpieczona hipotecznie także na rzecz ZUS. Skarżąca nie dysponuje środkami transportu, nie powołała się też na sytuację zdrowotną własną lub członków rodziny. Swój stan zdrowia określiła jako dobry. Do akt sprawy nie zostały przedłożone dokumenty medyczne.
Zaskarżoną decyzją Organ odmówił umorzenia zaległości wskazując,
że należności figurujące na koncie płatnika z tytułu składek (za okres 01/2008-03/2008, 01/2009-08/2013, 07/2014- 03/2015, 07/2015, 07/2018-01/2019, 03/2019-04/2019) są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Bieg terminu przedawnienia został zawieszony w wyniku wszczęcia postępowania egzekucyjnego począwszy od sierpnia 2011 r. oraz dalszego sukcesywnego wdrażania egzekucji obejmującej kolejne okresy zaległości. Na zawieszenie biegu terminu miał również wpływ złożony przez Skarżącą wniosek o abolicję, który zakończył się wydaniem decyzji o odmowe abolicji 25 lipca 2017 r.
W uzasadnieniu Organ stwierdził, że w przypadku Skarżącej nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co wyklucza możliwość ich umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wskazał również, że nie wystąpiły przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia.
Dodatkowo wskazano, że zobowiązana jest współwłaścicielką nieruchomości gruntowej, co oznacza, że posiada majątek, z którego można prowadzić egzekucję. Okoliczność ta wyklucza możliwość uznania, że brak jest realnych szans na odzyskanie należności, co jest warunkiem koniecznym do umorzenia zaległości wobec ZUS. Ponadto organ wskazał, że co do należności za okres od 02.2005 r. do 12.2007 r. upłynął termin przedawnienia, ale z uwagi na fakt, że ZUS zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości nadal istnieje możliwość ich dochodzenia z przedmiotu zabezpieczenia.
Istotne znaczenie w sprawie ma także fakt, że 20 czerwca 2022 r. wnioskodawczyni podpisała umowę nr [...] o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek, a zatem zobowiązała się do ratalnej spłaty zaległych składek i realizuje ten obowiązek na podstawie aneksu nr [...] do ww. umowy. To z kolei świadczy o możliwościach finansowych Skarżącej do ponoszenia wysiłku celem regulowania zadłużenia.
Ponadto Organ podkreślił, że każda osoba prowadząca działalność gospodarczą jest zobowiązana do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Oznacza to, że każdy płatnik składek, bez wezwania Zakładu, powinien w ustawowym terminie regulować należne składki. Uchybienie powyższego obowiązku skutkuje powstaniem zadłużenia. Jeżeli pomimo różnych trudności przedsiębiorca decyduje się na to, aby ją prowadzić, to powinien być świadomy, że w konsekwencji powstałe z tego tytułu zadłużenia będą narastały. Opłacenie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej jest ustawowym obowiązkiem płatnika, a brak możliwości ich zapłaty nie daje podstaw do umorzenia.
W końcowej części zaskarżonej decyzji Organ podniósł, że Skarżąca miała szansę na wyjście z zadłużenia i możliwość umorzenia części zaległości (około 59 695 zł), co dała ustawa z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych
z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, jednak ze względu na niespełnienie określonych warunków, ZUS zmuszony był odmówić umorzenia zaległości. Organ podkreślił, że instytucja umorzenia nie może służyć rozwiązywaniu trudności finansowych zobowiązanych, ponieważ w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek. Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala ZUS na obecnym etapie postępowania na umorzenie powstałych zobowiązań. W świetle ustalonego stanu faktycznego Organ uznał, że Skarżąca posiada zdolność do stopniowego uregulowania zadłużenia i nie zaszły podstawy do jego umorzenia.
Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca składając do Sądu skargę i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, której zarzuciła naruszenie:
1) art. 7, art 77 § 1, art 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1950 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej jako: "k.p.a."). przez brak podjęcia przez Organ wszystkich niezbędnych okoliczności mających na celu dokładne wyjaśnienie przedmiotu niniejszej sprawy, a zwłaszcza brak zebrania dowodów związanych z ewentualnym przedawnieniem zobowiązań składkowych Skarżącej, brak ustalenia
i wyjaśnienia w treści decyzji kiedy nastąpiło zabezpieczenie hipoteczne na nieruchomości o nr [...] wobec należności za okres od 02/2005 do 12/2007, brak ustalenia i wyjaśnienia w treści decyzji kiedy wszczęto w stosunku do skarżącej postępowanie egzekucyjne obejmujące zadłużenie za okres: od 01/2008 do 03/2008, od 01/2009 do 08/2013,
od 07/2014 do 03/2015, 07/2015, od 07/2018 do 01/2019, od 03/2019 do 04/2019, a nadto brak odniesienia się do tych kwestii w uzasadnieniu decyzji, pomimo że były to istotne okoliczności w sprawie;
2) art. 7, art. 77§ 1 i art 80 k.p.a. przez błędną ocenę zgromadzonego
w sprawie materiału dowodowego polegającą na uznaniu, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy zapłata zaległości składkowych nie pozbawi Skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a w konsekwencji błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy skutkujące przyjęciem, że opłacenie należności z tytułu składek nie pociągnęłoby zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanej i jej rodziny;
3) art 28 ust 3a u.s.u.s. przez jego niezastosowanie i w konsekwencji odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w sytuacji, gdy ważny interes Skarżącej jako osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek przemawiał za ich umorzeniem pomimo braku ich całkowitej nieściągalności;
4) § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia przez jego niezastosowanie i oparcie się jedynie na czysto hipotetycznych możliwościach wyegzekwowania pozostałego do spłaty zadłużenia z zawartego z ZUS układu ratalnego;
5) § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia przez jego niezastosowanie w sytuacji,
gdy skierowanie egzekucji do składnika majątkowego Skarżącej, tj. do nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym położonym w Z. o powierzchni [...] ha (księga wieczysta Nr [...]), w którym dłużniczka stale mieszka wraz z rodziną, stanowi wypełnienie przesłanki wskazanej w tym przepisie, albowiem zaspokojenie się przez ZUS
z przedmiotu zabezpieczenia hipotecznego pozbawi Skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, gdyż do takich bez wątpienia należy potrzeba związana z posiadaniem miejsca zamieszkania, które jest fundamentalną potrzebą człowieka, od której zależy jego funkcjonowanie w społeczeństwie, w tym możliwość kontynuowania i utrzymania zatrudnienia w niezwykle odpowiedzialnym zawodzie farmaceuty, który wykonuje Skarżąca;
6) art 28 ust 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, że po stronie Skarżącej
nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pomimo, iż z ugruntowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiska wynika, że w sytuacji gdy opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko w zaskarżonej decyzji.
Sąd Administracyjny w Gliwicach ustalił i zważył co następuje:
Skarga okazała się bezzasadna.
W świetle art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub jego wydania z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną; ma obowiązek dokonać oceny legalności działania organów administracji również z urzędu.
Kwestie umorzenia należności z tytułu składek są uregulowane w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.
Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V Prawa upadłościowego;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Sąd podkreśla, że wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie zezwala ale nie nakazuje umorzenie należności ("mogą być umarzane"). Nadto wyliczenie to jest wyczerpujące, stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.
Ponadto, w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Sprecyzowano w § 3 rozporządzenia, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli podmiot zobowiązany (tutaj: skarżąca) wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest
w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego
i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Dopuszczenie w obu podanych regulacjach: art. 28 ust. 2 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z przepisami rozporządzenia, możliwości umorzenia należności przez ZUS wskazuje na uznaniowy charakter wydawanych w tym przedmiocie decyzji, który polega na tym, że w przypadku zaistnienia którejkolwiek
z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Może zatem w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia.
Taka konstrukcja prawnej instytucji umorzenia należności z tytułu składek świadczy o determinacji ustawodawcy w dochodzeniu zaległych składek.
W konsekwencji powyższej regulacji normatywnej organ ma obowiązek interpretować przepisy prawne biorąc pod uwagę wyjątkowy charakter instytucji umarzania należności z tytułu składek.
Rozstrzygnięcia w tego rodzaju sprawach nie mogą mieć jednak charakteru dowolnego, lecz muszą być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz
w uzasadnieniu decyzji odpowiadającej wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność wyklucza również brzmienie art. 6 k.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.
Ze względu na powyższe regulacje sądowej kontroli podlega przede wszystkim prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne treści decyzji. Kontrola judykacyjna przeprowadzana przez sądy administracyjne dotyczy tak wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego - wynikające z przepisów k.p.a. - reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz ocenę materiału dowodowego.
Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że ZUS sprostał opisanym wymogom. Trafnie bowiem Organ spostrzegł, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by w sprawie zaistniała jakakolwiek przesłanka do stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek.
Rozważając istnienie przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s organ uznał, że przesłanka:
- wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. dotycząca śmierci dłużnika
z oczywistych względów nie wystąpiła,
- określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, bowiem nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne,
- wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi, bowiem nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, zobowiązana ma majątek oraz następców prawnych,
- określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s nie zachodzi, gdyż wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,
- określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi,
- określona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., nie zachodzi, skoro należności są egzekwowane.
Rozważając istnienie normatywnych przesłanek umorzenia zobowiązań zawartych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Organ prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zaszły przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia (poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić podmiot zobowiązany możliwości dalszego prowadzenia działalności), ponieważ Skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej.
Odnośnie przesłanek normatywnych umorzenia unormowanych w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w postaci choroby dłużnika lub członka jego rodziny Organ zaznaczył, że okoliczności te w stosunku do Skarżącej nie zachodzą, ponieważ nie powołała się ona na sytuację zdrowotną własną lub członków rodziny. Swój stan zdrowia w złożonym do akt oświadczeniu, określiła jako dobry, a do akt nie zostały przedłożone żadne dokumenty medyczne. Organ zaznaczył, że wystąpienie tej przesłanki uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości.
Skarżąca jest aktywna zawodowo, uzyskuje wynagrodzenie ze stosunku pracy, nie ma orzeczenia o trwałej i całkowitej niezdolności do pracy ani orzeczonego stopnia niepełnosprawności. Nie musi sprawować opieki nad chorym członkiem rodziny.
ZUS wykluczył również możliwość umorzenia ze względu na trudną sytuację finansową, która w przypadku spłaty zadłużenia pozbawiłaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia).
Sąd nie dopatrzył się dowolności oceny przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ na podstawie dokumentów i oświadczeń przedłożonych do akt sprawy w toku postępowania, szczegółowo opisał, przeanalizował i omówił sytuację życiową i finansową Skarżącej. Poddał analizie pozyskiwane dochody
w gospodarstwie domowym, zestawił je z wydatkami, a następnie odniósł je do minimum socjalnego i stwierdził, że sytuacja nie zagraża bytowi Skarżącej ani jej rodzinie. Trafnie również wskazano, że ocena sytuacji finansowej gospodarstwa domowego wymaga uwzględnienia dochodów wszystkich jego członków, a więc także dochodów małżonka i syna Skarżącej. Takie podejście odpowiada zasadzie równego traktowania obywateli i pozwala na obiektywną ocenę rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Zgodnie z danymi Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych
z dnia 19 grudnia 2024 r., opartymi na statystykach Głównego Urzędu Statystycznego, minimum socjalne dla trzyosobowego gospodarstwa pracowniczego w II kwartale 2024 r. zostało ustalone na kwotę 4 870,72 zł. (1 623,57 zł na osobę), natomiast dochód osiągany w gospodarstwie domowym Skarżącej, wskazany przez nią w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym, wynosi 9 520 zł netto.
W niniejszej sprawie niewątpliwie nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa.
Sąd zwrócił również uwagę, że Skarżąca zarówno we wniosku o umorzenie należności z tytułu składek jak i w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym różnie wskazała wysokość miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego, ponieważ raz podała, że jest to kwota w wysokości 7 457 zł, a raz że jest to kwota 800 zł. Sąd zwraca uwagę, że jest to dość istotna różnica, w związku z czym podzielił zdanie organu, że Skarżąca nie podała dokładnych danych wymaganych do dokonania wystarczającej oceny jej zdolności majątkowych
i płatniczych, co stanowi obowiązek osoby ubiegającej się o ulgę finansową w postaci umorzenia należności z tytułu składek ZUS. W tym stanie rzeczy nie było podstaw do umorzenia należności z tytułu trudnej sytuacji materialnej zobowiązanej.
Podkreślić należy, że to osoba ubiegająca się o umorzenie należności z tytułu składek ma wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej
i jej rodziny. Skoro zobowiązana ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych
w § 3 rozporządzenia, będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek, to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na niej, jako wnioskodawcy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2019 r., sygn. akt I GSK 980/18).
Sąd podziela stanowisko ZUS, zgodnie z którym umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie do sytuacji krytycznych, których zaistnienia Skarżąca w niniejszej sprawie nie wykazała, to negatywne rozstrzygnięcie zapadłe w tym przedmiocie nie może być uważane za dowolne. Dlatego też podnoszone w skardze zarzuty naruszenia przez Organ prawa poprzez uznanie, że Skarżąca nie spełnia wymogów do przyznania ulgi w spłacie zobowiązania wobec ZUS w postaci umorzenia należności, Sąd uznał za bezzasadne. W konsekwencji prawidłowo ZUS odmówił umorzenia należności.
Organ prawidłowo również ustalił, że należności, o których umorzenie wnioskuje Skarżąca są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu. ZUS, mając na względzie zgromadzony materiał sprawy, wskazał prawidłowo, że zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez ZUS lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub
do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Odnośnie przedmiotowych należności składkowych za okresy od 01/2008-03/2008, 01/2009-08/2013, 07/2014- 03/2015, 07/2015, 07/2018-01/2019, 03/2019-04/2019 wyjaśnił, że z uwagi na wszczęcie od sierpnia 2011 r. postępowania egzekucyjnego, doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, a egzekucja nie została zakończona i trwa do nadal. Prawidłowo ZUS wskazał również, że z uwagi na złożony 27 października 2014 r. (data wpływu wniosku do Organu) wniosek o umorzenie należności powstałych
z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność,
to zgodnie z art. 1 ust 15. ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551) bieg terminu przedawnienia należności,
o których mowa w ust. 1, 6, 10 i 12, ulega zawieszeniu na okres od dnia złożenia wniosku o umorzenie do dnia uprawomocnienia się decyzji, o której mowa w ust. 13, a decyzja o odmowie udzielenia skarżącej abolicji uprawomocniła się 25 lipca 2017 r.
Końcowo odnosząc się do zarzutu Skarżącej wobec braku wskazania w treści zaskarżonej decyzji kiedy nastąpiło zabezpieczenie hipoteczne na nieruchomości należności z tytułu składek za okresy od 02.2005 r. do 12.2007 r., Sąd uznaje ten zarzut za chybiony. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika bowiem, że decyzją z 24 lipca 2007 r., nr [...] stwierdzono,
że Skarżąca zalega z zapłatą należności z tytułu składek w łącznej wysokości 32 790,33 zł, na którą składają się:
a) składki na ubezpieczenia społeczne za okresy: 02/2003, 03/2003-08/2003, 09/2004-06/2007 w kwocie 19 318,93 zł.;
b) składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 05/2003, 07/2003, 08/2003, 09/2004-06/2007 w kwocie 6 029,67 zł.;
c) składki na Fundusz Pracy za okres: 05/2003-08/2003, 09/2004-06/2007
w kwocie 1 341,33 zł;
d) koszty upomnienia w kwocie 950,40 zł.;
e) odsetki za zwłokę od wyżej wymienionych składek naliczonych od dnia 24 lipca 2007 r. w kwocie 5 150,00 zł plus dalsze odsetki za zwłokę, liczone tak jak od zaległości podatkowych, do dnia zapłaty.
Powyższa decyzja została doręczona Skarżącej 27 lipca 2007 r., co potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru znajdujące się w aktach sprawy.
Na podstawie ww. decyzji złożono wniosek o wpis w księdze wieczystej o numerze [...], hipoteki przymusowej kaucyjnej do kwoty 32 790,33 zł. obejmującej należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od 02/2003 do 06/2007. Hipoteka przymusowa została wpisana do księgi wieczystej 31 grudnia 2007 r., co wynika również z akt sprawy.
Następnie decyzją z 24 lutego 2009 r., nr [...] stwierdzono,
że Skarżąca zalega z zapłatą należności z tytułu składek w łącznej wysokości
40 942,18 zł., na którą składają się:
a) składki na ubezpieczenia społeczne za okresy: 02/2003, 09/2004-03/2007, 05/2007-03/2008 w kwocie 20 644,89 zł.;
b) składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 03/2003, 05/2003, 07/2003-08/2003, 09/2004-02/2007, 04/2007-03/2008 w kwocie 7 619,30 zł.;
c) składki na Fundusz Pracy za okres: 05/2003, 07/2003-08/2003, 09/2004-02/2007, 05/2007-03/2008 w kwocie 1 588,39 zł;
d) koszty upomnienia w kwocie 897,60 zł.;
e) odsetki za zwłokę od wyżej wymienionych składek naliczonych od dnia 24 lutego 2009 r. w kwocie 10 192,00 zł plus dalsze odsetki za zwłokę, liczone tak jak od zaległości podatkowych, do dnia zapłaty.
Powyższa decyzja została doręczona skarżącej 26 lutego 2009 r., co potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru znajdujące się w aktach sprawy. Na podstawie ww. decyzji złożono wniosek o wpis w księdze wieczystej o numerze [...], hipoteki przymusowej kaucyjnej do kwoty 7 547,90 zł. obejmującej część należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy za okres od 07/2007 do 03/2008. Hipoteka przymusowa została wpisana do księgi wieczystej 16 czerwca 2009 r.
Mając na względzie wskazane okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznając, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku