I GZ 10/12

I GZ 10/12 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2012-01-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-01-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Gabriela Jyż /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
I GZ 303/12 - Postanowienie NSA z 2012-10-17
I GZ 424/10 - Postanowienie NSA z 2010-12-21
I SA/Wr 635/10 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2011-04-13
I SA/Sz 10/12 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2013-01-24
I GSK 971/12 - Wyrok NSA z 2014-02-13
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 165, art. 246 par. 2 pkt. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "I.B. – P." s.c. I. S., B. O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 7 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 635/10 w zakresie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi "I.B. – P." s.c. I. S., B. O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie
Uzasadnienie
Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. odmówił przyznania prawa pomocy "I." s.c. I. S., B. O. (dalej: skarżący) w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tej Spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] kwietnia 2010 r. w przedmiocie podatku akcyzowego za sierpień 2005 r.
Relacjonując stan sprawy Sąd I instancji podał, że po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, Spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że została wezwana do uiszczenia wpisów w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 635-637/10 w łącznej wysokości 414 zł. W związku z tym wspólnicy złożyli wnioski na formularzach PPf, w których wskazali że sytuacja majątkowa i finansowa ich Spółki nie pozwala jej na poniesienie takiego wydatku ze względu na brak dostatecznych środków. W 2009 r. dochód z działalności Spółki wyniósł jedynie 26.827,20 zł, przy czym na każdego ze wspólników przypadała połowa tej kwoty. W 2010 r. została odnotowana przypadająca na każdego z nich strata. W 2006 r. skarżąca osiągnęła zaś dochód w kwocie 10.191,31 zł, a w 2007 r. wyniósł on 14.341,93 zł. Z kolei za rok podatkowy 2008, skarżąca osiągnęła dochód w wysokości 6.380,82 zł. Dalej podniesiono, że Spółka z trudem ponosi niezbędne koszty związane ze świadczeniami pracowniczymi oraz zobowiązaniami publicznoprawnymi.
Z oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu PPf przez B. O. Sąd wywiódł, że pozostaje on w gospodarstwie domowym wraz żoną i dwójką synów, a jedynym jego majątkiem jest dom (140 m2). Rodzina osiąga dochody z zasiłku rehabilitacyjnego B. O. w kwocie 1.040 zł brutto i ze stosunku pracy E. O. w kwocie 2.910 zł brutto. Do wniosku załączone zostało zeznanie podatkowe B. O.
Z oświadczeń złożonych na urzędowym formularzu PPf, złożonym przez drugiego ze wspólników – I. S., wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wraz z synem, posiada mieszkanie o powierzchni 28 m2, a dochód uzyskuje z renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w wysokości 1.200 zł brutto.
Z przedłożonych dokumentów WSA wywnioskował, iż pomiędzy B. O. i E. O. została ustanowiona w 2005 r. rozdzielność majątkowa, w związku z tym dochody E. O. należą do jej majątku odrębnego i nie mogą być brane pod uwagę przy ocenie sytuacji majątkowej i finansowej jej męża. Wskazano także, że w kwietniu 2010 r. B. O. przeszedł skomplikowaną operację wszczepienia by-passów i nadal nie prowadzi aktywności zawodowej, a jedynym jego źródłem dochodu jest świadczenie rehabilitacyjne w kwocie 1.070 zł netto. Także I. S. i G. S. ustanowili w 2004 r. rozdzielność majątkową, mieszkają osobno i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Wskutek udaru mózgu w grudniu 2008 r. ww. wspólnik został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielniej egzystencji, a jego jedynym źródłem utrzymania jest renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w kwocie 1.200 zł brutto. Stan zdrowia I. S. istniejący od 2008 r. uniemożliwia mu jakąkolwiek aktywność zawodową, w tym angażowanie się w prowadzenie działalności gospodarczej w ramach spółki.
Natomiast z przesłanych deklaracji dla podatku od towarów i usług wynika, że w styczniu, lutym, marcu, kwietniu i maju 2011 r. skarżąca spółka dokonała dostawy towarów oraz świadczyła usługi o wartości odpowiednio 1.881 zł, 179 zł, 2.480 zł, 0 zł i 0 zł, w tych samych okresach nabywała towary i usługi o wartości odpowiednio 2.160 zł, 2.014 zł, 1.375 zł, 1.375 zł i 0 zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny uzasadniając odmowę przyznania prawa pomocy podał, że nie znalazł podstaw, by przyznać wnioskującej spółce prawo pomocy w żądanym zakresie, gdyż skarżąca nie wykazała, że nie posiada obecnie i nie jest zdolna wygospodarować dostatecznych środków na opłacenie należnych w sprawie kosztów sądowych. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła Sądowi na stwierdzenie, że spółka taką zdolność posiada i to w zakresie kosztów sądowych ciążących na niej we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem, wszczętych jej skargami.
Za odmową przyznania stronie skarżącej prawa pomocy przemawia fakt, że mimo wskazania problemów z prowadzeniem działalności gospodarczej (stan zdrowia i sytuacja życiowa wspólników), skarżąca spółka taką działalność w roku 2011 r. prowadzi, o czym świadczą wartości dostarczanych towarów i świadczonych usług podane w przedstawionych do akt deklaracjach podatkowych. Okoliczność, iż są to kwoty znacznie mniejsze od uzyskiwanych przez wnioskodawcę w poprzednich latach podatkowych, nie może, zdaniem Sądu I instancji, przemawiać za uwzględnieniem wniosku, gdyż uczestniczenie w obrocie gospodarczym nie zakłada uzyskiwania jednakowego czy zbliżonego wyniku finansowego w każdym okresie rozliczeniowym. Nadto wyniki finansowe skarżącej spółki w latach poprzednich pozwalały na poczynienie oszczędności z przeznaczeniem na koszty bieżącej działalności spółki w latach następnych, do których zaliczyć należy koszty prowadzonych przez nią sporów sądowych.
Zażalenie na to postanowienie wniosła "I." s.c. I. S., B. O., zarzucając mu naruszenie art. 243 § 1, art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt. 2 p.p.s.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i odmowę przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w całości w sytuacji, gdy wykazała ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W zażaleniu wniesiono o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w całości
Uzasadniając zarzuty zażalenia podniesiono przede wszystkim, że to zastosowana w sprawie ocena spełniania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zaważyła na odmowie przyznania prawa pomocy przez Sąd I instancji. W ocenie skarżącej w niniejszym przypadku zaistniały przesłanki do przyznania jej prawa pomocy w całości uregulowanego w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Z dokumentów wynika bowiem, że działalność skarżącej nie przynosiła jej dochodów także w przeszłości. Z rubryki Cl.2 (pole 29 i 30) informacji PIT/B o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2009 załączonej przez wspólników strony skarżącej do zeznań PIT-36 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2009 wynikało, że działalność gospodarcza prowadzona w ramach "I. s.c." przyniosła w całym roku podatkowym dochód wynoszący jedynie 26.827,20 zł, przy czym na każdego ze wspólników przypadała połowa tej kwoty, czyli po 13.413,60 zł. Wydruk z prowadzonej komputerowo podatkowej książki przychodów i rozchodów za okres od stycznia do września 2010 r. Rubryka 7 "Sprz. towar." pokazał według skarżącej osiągane przez nią przychody, które łącznie w okresie od stycznia do września 2010 r. wyniosły 685.382,50 zł. Rubryka nr 10 "Zakup tow." i rubryka nr 14 "Poz. wydat." obejmują koszty uzyskania przychodów, które łącznie w okresie od stycznia do września 2010 r. wniosły 678 600,91 zł. Dało to zatem dochód wynoszący 6.781,59 zł (= 685 382,50 - 678 600,91 zł) łącznie na obu wspólników, a na każdego z osobna 3 390,80 zł za cały okres od stycznia do września 2010 r. Dało to miesięczny dochód każdego ze wspólników z tytułu działalności gospodarczej w wysokości 376,76 zł. Powyższe według Spółki wykazywało więc, że skarżąca nie osiąga dochodów pozwalających na uiszczenie opłat w łącznej kwocie 2 659 zł, która nawet przewyższa dochód osiągnięty przez stronę za okres od stycznia do września 2010 r. Wbrew twierdzeniom Sądu o możliwościach finansowych nie decyduje bowiem przychód, ale dochód.
Dalej podniesiono, że z dołączonego do wniosku o przyznanie prawa pomocy zeznania PIT-36 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2010 i informacji PIT/B o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej wynikało, że za ten rok nie został osiągnięty dochód, lecz strata. W poprzednich latach wspólnicy skarżącej także osiągali znikome dochody, a nawet stratę, co uniemożliwiło poczynienie oszczędności. Za rok podatkowy 2006 skarżąca osiągnęła dochód w wysokości 10.191,31 zł, a w 2007 r. dochód w wysokości 14 341,93 zł.
Osiągane przez skarżącą przed rokiem 2004 r. niewielkie przychody przeznaczane były w całości na koszty bieżącej i niezbędnej działalności mającej na celu w szczególności pokrycie świadczeń pracowniczych, w tym wypłaty wynagrodzeń dla pracowników. Także obecnie strona skarżąca z trudem ponosi tylko niezbędne koszty, na które składają się przede wszystkim wynagrodzenia pracownicze oraz zobowiązania publicznoprawne.
Ponadto w zażaleniu wskazano, że dochody żon wspólników skarżącej nie mogą być brane pod uwagę przy ocenie sytuacji majątkowej i finansowej samych wspólników ze względu na ustanowione rozdzielności majątkowe. Podniesiono również okoliczności wskazane we wniosku, dotyczące niezdolności do pracy I. S. wskutek udaru mózgu doznanego w grudniu 2008 r., w następstwie czego wspólnikowi przyznano rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i dodatek pielęgnacyjny w łącznej kwocie 1 204,92 zł miesięcznie. Wskazano również, że B. O. przeszedł operację wszczepienia by-passów i nadal jest rekonwalescentem po przebytej operacji. Jako okoliczność mającą wpływ na obniżenie zdolności finansowej wskazano także fakt, że w dniu 25 listopada 2010 r. nieustaleni sprawcy wtargnęli w nocy na stację benzynową i ukradli znajdującą się w kasie gotówkę. Skarżąca, jak stwierdziła, nie posiada ani w kasie, ani na rachunkach bankowych środków pieniężnych, które mogłyby być przeznaczone na zapłatę opłaty sądowej. Utrzymująca się od dłuższego czasu trudna sytuacja finansowa Spółki, wpływająca negatywnie na jej zdolność kredytową, nie pozwoliła na uzyskanie pożyczki lub kredytu, który mógłby być przeznaczony na zapłatę kosztów sądowych. Skarżąca nie jest w stanie także uzyskać środków finansowych z ewentualnego zbycia posiadanych środków trwałych, bowiem środków tych - o ile przedstawiają pewną wartość księgową- nie sposób zbyć, ze względu na brak popytu na tego rodzaju zużyte przedmioty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim należy zauważyć, że sprawa z wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2010 r., sygn. akt I GZ 424/10, którym oddalono zażalenie strony na postanowienie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we W. z dnia 8 listopada 2010 r. oddalające wniosek strony. Postanowienie to należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 dalej: p.p.s.a.).
Zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie funkcjonuje pogląd, który Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela, że zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tak by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia.
W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, którego przyznania wskazanym wyżej postanowieniem prawomocnie odmówiono, zmiany musiałyby być tego rodzaju, żeby w ich świetle przyznanie prawa pomocy stało się uzasadnione. Musiałyby to, zatem być zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie takich zmian brak. Zatem brak jest także podstaw do uwzględnienia zażalenia i wzruszenia odmownego postanowienia w sprawie prawa pomocy.
Podkreślić należy, że podnoszone przez Spółkę w obecnym postępowaniu okoliczności, były już przedmiotem oceny w postępowaniu toczącym się z poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy, zakończonym postanowieniem WSA z dnia 8 listopada 2010 r., sygn. akt I SA/Wr 637/10. W obecnie toczącym się postępowaniu Sąd nie znalazł podstaw, by przyznać skarżącym prawo pomocy w żądanym zakresie, gdyż nie wykazali, że nie posiadają obecnie i nie są w stanie wygospodarować odpowiednich środków na opłacenie w sprawie należnych kosztów sądowych. NSA podziela pogląd wyrażony przez WSA, ż spółka jest zdolna ponieść koszty sądowe ciążące na niej we wszystkich sprawach zawisłych przed Sądem, bowiem Spółka nadal funkcjonuje, a okoliczność, iż uzyskuje kwoty przychodu znacznie mniejsze od uzyskiwanych w poprzednich latach nie może w ocenie Sądu I instancji przemawiać za uwzględnieniem wniosku skarżących.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu I instancji uznającą, iż pełny obraz możliwości finansowych i majątkowych skarżącej również w niniejszym postępowaniu nie został ujawniony. Na powyższe miało niewątpliwie wpływ nienadesłanie szczegółowych historii rachunków skarżącej i jej wspólników, którzy ponoszą odpowiedzialność solidarną za zobowiązania Spółki. Należy bowiem mieć na uwadze, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze szczególną sytuacją, gdyż zobowiązaną do uiszczenia należności publicznoprawnej jest spółka cywilna. Kwestie związane z charakterem umowy spółki cywilnej, wyodrębnieniem majątkowym, odpowiedzialnością wspólników za czynności podejmowane w ramach spółki, są uregulowane w art. 860 i nast. Kodeksu cywilnego. W szczególności, wspólnicy odpowiadają za zobowiązania spółki solidarnie, co oznacza, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od każdego wspólnika z osobna, od kilku z nich bądź od wszystkich wspólników łącznie, a spełnienie świadczenia przez któregokolwiek z nich zwalnia pozostałych. Wspólnicy odpowiadają przy tym bez ograniczeń, za całość zobowiązań spółki, zarówno całym majątkiem wspólnym. Każdy ze wspólników odpowiada swoim majątkiem indywidualnym, nieobjętym wspólnością. Uwaga ta, co istotne w sprawie, ma zastosowanie do oceny zdolności ponoszenia kosztów przez skarżącą, co zasadnie przyjął Sąd I instancji dokonując oceny możliwości finansowych Spółki, również poprzez analizę sytuacji finansowej i majątkowej jej wspólników. Dlatego też niezasadny jest zarzut zażalenia, jakoby nie było podstaw do rozważania przy zasadności prawa pomocy dla spółki sytuacji jej wspólników.
Odnosząc się do argumentu, iż dane o stanie majątkowym i finansowym wspólników nie mogą obejmować informacji dotyczących ich żon ze względu na ustanowioną rozdzielność majątkową małżeńską, stwierdzić należy, że w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się ona do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, w tym wobec Skarbu Państwa, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Wspólnicy błędnie przyjmują natomiast, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia ich żony z pomocy finansowej wobec nich, a ponadto uniemożliwia uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żon (por. postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 211/09, niepubl., postanowienie NSA z dnia 27 maja 2009 r., sygn. akt II GZ 108/09).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji trafnie uznał, iż analiza aktualnej sytuacji finansowej Spółki nie daje podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd szczegółowo zbadał sytuację materialną strony oraz przeanalizował dochody, przychody oraz koszty uzyskania przychodów ponoszone przez skarżącą Spółkę. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz z dokumentów nadesłanych na wezwanie Sądu istotnie wynika, że Spółka wciąż prowadzi działalność gospodarczą i brak jest informacji, aby utraciła płynność finansową. Również brak kluczowych w sprawie historii rachunków Spółki i wspólników oraz danych o sytuacji majątkowej i finansowej ich żon w okresie miarodajnym dla rozpoznawanego wniosku, stanowiły co najmniej braki uniemożliwiające dokładną ocenę spełniania przez Spółkę cywilną przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uzasadniającą zwolnienie jej z ponoszenia kosztów sądowych.
Brak też podstaw do uwzględnienia zażalenia z uwagi na załączone do niego dokumenty tj. wyciąg z rachunku bankowego Spółki za 2011 r. Odnosząc się do tego argumentu należy podkreślić, że skarżąca zarządzeniem Sądu I instancji z dnia 5 października 2011 r. została wezwana do nadesłania szczegółowych wyciągów lub wykazów z posiadanych przez stronę skarżącą rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące oraz innych dokumentów i informacji, które mogą mieć znaczenie dla oceny wniosku skarżących. Powyższe wezwanie nie zostało przez skarżącą wykonane, natomiast nadesłanie przy zażaleniu "wyciągu krótkiego" na konkretny (jeden) dzień miesiąca, nie stanowi wypełnienia tego wezwania.
Oceniając powyższe Sąd uznał, że skarżąca jest w stanie ponieść koszty postępowania na obecnym etapie postępowania także przy uwzględnieniu obciążeń z tego tytułu w pozostałych sprawach. W tej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia zażalenia.
Podnieść natomiast należy, że w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji odmawiając przyznania prawa pomocy, błędnie zastosował art. 260 p.p.s.a., choć należało wydać na podstawie art. 165 p.p.s.a. postanowienie w przedmiocie odmowy wzruszenia postanowienia z dnia 8 listopada 2010 r., jednak uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, skoro skutek prawny jest w istocie taki sam.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.