III SA/GL 134/23

III SA/Gl 134/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2023-09-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-02-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Gołuch /sprawozdawca/
Anna Apollo /przewodniczący/
Barbara Brandys-Kmiecik
Symbol z opisem
6063 Opłaty eksploatacyjne
Hasła tematyczne
Prawo geologiczne i górnicze
Skarżony organ
Urząd Górniczy
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1072
art. 144 ust. 1,  art. 6 ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), Protokolant Specjalista Beata Kujawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2023 r. sprawy ze skargi R. K. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach z dnia 27 grudnia 2022 r. nr PR.5432.59.2022 w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobycie kruszywa naturalnego bez wymaganej koncesji oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 27 grudnia 2022 r. "znak: PR.5432.59.2022, Idz. 36556/12/2022/WS+SM, Prezes Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach (dalej: Prezes WUG, Organ odwoławczy) uchylił decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w P. (dalej OUG, organ I instancji) z dnia 24 października 2022 r., znak: [...], w części dotyczącej okresu wydobycia kopaliny, za który ustalono R. K. (dalej: skarżący, strona) opłatę podwyższoną i orzekającej, że wydobycie bez wymaganej koncesji kopaliny - kruszywa naturalnego (piasku), w ilości 4080,656 ton na działce nr [...] obręb C., gmina G., powiat g., miało miejsce "w okresie pomiędzy 19 lipca 2017 r. a 8 sierpnia 2018 r." oraz utrzymał w mocy przedmiotową decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w P. w pozostałym zakresie.
W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, z późn. zm., dalej: K.p.a.), w związku z art. 140 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. — Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2022 r. poz. 1072, z późn. zm., dalej: P.g.g.).
W oparciu o akta administracyjne ustalono następujący stan faktyczny sprawy.
Decyzją z dnia 24 października 2022 r., znak: [...], Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego w P., zwany dalej "Dyrektorem OUG w P.", ustalił skarżącemu opłatę podwyższoną za wydobycie w 2018 r. bez wymaganej koncesji kopaliny - kruszywa naturalnego (piasku), w ilości 4080,656 ton, na działce nr [...] obręb C., gmina G., powiat g., zwanej dalej "działką nr [...]".
Od powyższej decyzji z dnia 24 październ[ika 2022 r. skarżący wniósł odwołanie z dnia 24 listopada 2022 r., zaskarżając przedmiotową decyzję w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 9 w zw. z art. 75, art. 83 § 3 i art. 86 zdanie drugie ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. K.p.a., art. 8 w zw. z art. 66a i w zw. z art. 75 i art. 123 K.p.a., art. 10 § 1 w zw. z art. 79 i w zw. z art. 81 K.p.a., art. 80, art. 9, art. 77, art. 84 § 1 i art. 81a § 1 K.p.a., jak również przepisów prawa materialnego, tj. art. 140 ust. 3 pkt 3 w zw. z art. 143 ust. 3 P.g.g.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Zaskarżoną decyzją z dnia 27 grudnia 2022 r., Prezes Wyższego Urzędu Górniczego, uchylił decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w P. z dnia 24 października 2022 r., w części dotyczącej okresu wydobycia kopaliny, za który ustalono skarżącemu opłatę podwyższoną, i orzekł, że wydobycie bez wymaganej koncesji kopaliny - kruszywa naturalnego (piasku), w ilości 4080,656 ton na działce nr [...] obręb C., gmina G., powiat g., miało miejsce "w okresie pomiędzy 19 lipca 2017 r. a 8 sierpnia 2018 r." oraz utrzymał w mocy przedmiotową decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w P. w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu ww. decyzji z dnia 27 grudnia 2022 r., Prezes WUG m.in. wskazał, że w dniu 8 sierpnia 2018 r. pracownicy OUG w P. przeprowadzili wizję działki skarżącego nr [...], w trakcie której ustalono, że przekształcony teren bezpośrednio sąsiadował z zabudowaniami mieszkalnymi, przy ul. [...] oraz terenami leśnymi i drogą gruntową. Teren działki był ogrodzony, a w dniu oględzin brama wjazdowa była otwarta. Przy bramie znajdowały się hałdy czystych mas ziemnych częściowo porośnięte trawami (około 20 pryzm). Teren został przekształcony poprzez zniwelowanie naturalnego stoku. Skarpy od strony zachodniej zostały wyprofilowane, a w centralnej części zgromadzono nadkład w formie pryzmy. Nie stwierdzono pryzm z urobkiem, ani świeżych śladów prowadzonego wydobycia. Podłoże przekształconego terenu stanowiło kruszywo naturalne - piasek gliniasty, barwy jasno żółtej do żółtej, z domieszką kamienia. W stropie istniejącego wyrobiska brak było nadkładu - piasek występował do widocznego spągu. Skarpa południowa została uformowana łagodnie na podpiętra, a skarpa wschodnia, w rejonie słupa napowietrznej linii elektroenergetycznej, została obsypana ziemią (humusem). W czasie wizji na działce nr [...] nie stwierdzono żadnych maszyn i urządzeń. Wykonano dokumentację fotograficzną, a pracownik OUG w P. posiadający uprawnienia mierniczego górniczego wykonał pomiar geodezyjny, na podstawie którego sporządzono dokumentację ustalającą ilość kopaliny wydobytej bez koncesji z dnia 10 sierpnia 2018 r. i stwierdzono, że w wyniku prowadzonej działalności powstało wyrobisko odkrywkowe piasku typu stokowego o powierzchni 3142,13 m2 i wysokości ścian od 1 do 3,5 m (ściana południowa).
Prezes WUG nadmienił, iż skarżący wyjaśnił, że w ubiegłych latach piasek był też pozyskiwany na cele przeciwpowodziowe również bez jego zgody, prawdopodobnie przez Zakład Gospodarki Komunalnej w G. Zaś piasek z przedmiotowego terenu był wywożony bez jego wiedzy w latach wcześniejszych. Sprawa oraz numery rejestracyjne samochodów wywożących piasek były zgłaszane około 5 lat wcześniej, tj. w 2013 r. do Straży Miejskiej w G, ale nic w sprawie nie zrobiono. Skarżący stwierdził, że z żoną planują zagospodarowanie terenu pod zabudowę jednorodzinną, na co posiadają wstępne uzgodnienia, jednakże teren ten nie nadawał się na takie przeznaczenie i należało go uporządkować. W związku z tym, w 2018 r., skarżący podpisał umowę na wyrównanie terenu z T. B., prowadzącym działalność gospodarczą, polegającą na wykonywaniu robót ziemnych typu budowa kanalizacji. Zakres umowy miał obejmować wyrównanie terenu tj., w zamian za nadmiar ziemi i piasku z wyrównywania terenu miała zostać przywieziona czarna ziemia - humus. Skarżący zgodził się na prowadzenie prac w porze nocnej, gdyż prace wykonywane były bezgotówkowo i nie był on w stanie oszacować, ile piasku zostało wywiezione.
Prezes WUG, wskazał, że pracownicy OUG w P. poddali analizie zdjęcia lotnicze i satelitarne, dostępne m.in. w aplikacji Google Earth Pro. Na podstawie analizy przedmiotowych zdjęć stwierdzono, że fragment działki nr [...] był przekształcany w okresie od 2013 r. do 2018 r. OUG ustalił, że zdjęcie - ortofotomapa aktualna na 2017 r. ukazuje stare, płytkie - do około 1,5 m, porośnięte roślinnością wyrobisko typu stokowego o powierzchni około 1230 m2, w całości mieszczące się wewnątrz wyrobiska pomierzonego w czasie wizji w dniu 8 sierpnia 2018 r. W związku z powyższym, odjęto od kubatury wyrobiska pomierzonego w dniu 8 sierpnia 2018 r., tj. 4395,41 m2, kubaturę wyrobiska widocznego na ortofotomapie z 2017 r., tj. 1845 m2 (1230m2 x 1,5m), otrzymując 2550,41 m2 (4395,41 m2-1845 22 = 2550,41 m2.
Organ drugiej instancji podzielił ustalenia Dyrektora OUG w P., iż skarżący jest podmiotem odpowiedzialnym za wydobycie bez wymaganej koncesji 4080,656 ton kopaliny - piasku z działki nr [...].
Prezes WUG zauważył, że właścicielami działki nr [...] jest skarżący wraz z małżonką. W granicach przedmiotowej działki nr [...] znajdowało się złoże piasku. Na terenie nieruchomości już od wielu lat prowadzona była eksploatacja piasku - co najmniej od 2004 r., czego dowodzą zdjęcia terenu dostępne poprzez aplikację Google Earth Pro. Ponadto, w pkt. 2.6 decyzji Burmistrza Miasta i Gminy G. z dnia 16 listopada 2016 r. o warunkach zabudowy zawarto informacja, że ze względu na naruszenie naturalnego ukształtowania terenu w wyniku powierzchniowej eksploatacji kruszyw na działce może występować zagrożenie osuwaniem się mas ziemnych.
Właściciele działki nr [...] nie dokonali zgłoszenia zamiaru poboru piasku do urzędu górniczego. Piasek z przedmiotowej działki został wykorzystany nie tylko na ich potrzeby własne. Z pisma Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia 25 kwietnia 2022 r., znak: [...], wynika, że podczas czynności kontrolnych przeprowadzonych w dniu 5 kwietnia 2022 r., właściciele działki przyznali, że "wykonane niegdyś roboty ziemne miały związek wyłącznie z pobraniem z własnego terenu niewielkiej ilości kruszywa". Piasek był jednak przede wszystkim wykorzystany na budowę sklepu [...] w S. Z uwagi na powyższe, zdaniem Prezesa WUG organ pierwszej instancji zasadnie uznał, że podstawą odpowiedzialności skarżącego nie jest art. 4 ust. 3 P.g.g., ale art. 143 ust. 2 pkt 2 P.g.g., zgodnie z którym, w sprawach określonych działem VII P.g.g. "Opłaty", a więc w szczególności w sprawach ustalenia opłaty podwyższonej, stroną postępowania jest podmiot, który prowadzi działalność bez wymaganej koncesji.
Organ odwoławczy wskazał, iż w dniu 6 czerwca 2018 r. doszło do podpisania umowy pomiędzy skarżącym a T. B., której przedmiotem było wykonanie na zlecenie skarżącego robót ziemnych związanych z wyrównaniem terenu działki nr [...] i nr [...] a, przedmiotowa umowa z dnia 6 czerwca 2018 r. była realizowana.
W treści umowy z dnia 6 czerwca 2018 r. wskazano jako jej przedmiot "wyrównanie terenu działek". Z całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że w ramach wykonania umowy dokonywano odłączania piasku od złoża, a więc jego wydobycia. Realizowane na działce nr [...] prace, nazwane "wyrównaniem terenu", posiadały znamiona nielegalnego wydobywania kopaliny, co zostało stwierdzone nie tylko na podstawie zeznań świadków, ale również przez pracowników WUG w czasie wizji w dniu 8 sierpnia 2018 r. W świetle wyjaśnień skarżącego, że nadzorował wykonywanie robót na przedmiotowej działce i ustalał miejsca ich prowadzenia, ponosi on odpowiedzialność za wydobycie kopaliny, będące efektem prowadzenia tych robót.
Zdaniem organu drugiej instancji, w tej zasadniczej dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii podmiotu odpowiedzialnego za wydobycie kopaliny brak jest wątpliwości. Nie doszło zatem do naruszenia art. 81a § 1 K.p.a.
W ocenie Prezesa WUG, ewentualne wzajemne zobowiązania i relacje pomiędzy skarżącym, a podmiotem (podmiotami) wykonującym roboty na działce nr [...], mogą być przedmiotem odrębnego postępowania cywilnoprawnego.
Prezes WUG podkreślił, że podstawą odpowiedzialności skarżącego jest art. 143 ust. 2 pkt 2 P.g.g., stanowiący, że opłatę nakłada się na podmiot wydobywający kopalinę (zlecający wydobycie), a nie art. 143 ust. 3 P.g.g., z którego wynika, że w przypadku braku podmiotu, o którym mowa w art. 143 ust. 2 pkt 2 P.g.g., stroną postępowania jest właściciel nieruchomości, na której jest prowadzona ta działalność. Skarżącemu ustalono opłatę podwyższoną nie na tej podstawie, że jest współwłaścicielem działki nr [...], ale z uwagi na to, że zlecił i nadzorował roboty polegające na wydobyciu z niej kopaliny bez wymaganej koncesji. Niezasadny jest zatem podniesiony w odwołaniu z dnia 24 listopada 2022 r. zarzut naruszenia art. 143 ust. 3 P.g.g., który w przedmiotowej sprawie nie miał zastosowania.
Prezes WUG zauważył, iż skarżący, nadzorując wykonywanie robót, wiedział, że na działce nr [...] jest złoże piasku, a rzekoma niwelacja - wyrównanie terenu polega na odłączeniu piasku od złoża (wydobyciu). Wydobycie kopaliny z działki nr [...] odbywało się za zgodą i przyzwoleniem skarżącego. Niezasadny jest zatem zarzut naruszenia art. 80 K.p.a., bowiem ustalenia w powyższym zakresie znajdują oparcie w materiale dowodowym. Nietrafny jest też w związku z powyższym zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego art. 140 ust. 3 pkt 3 P.g.g., wobec przyznania przez skarżącego się, że zlecił wykonanie robót ziemnych na działce nr [...], nadzorował przedmiotowe prace i ustalał miejsca ich prowadzenia. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika natomiast, że skarżący samodzielnie wydobył ustaloną przez organ ilość kopaliny, gdyż w wykonanie robót zaangażowane były inne osoby, posiadające sprzęt umożliwiający odłączenie piasku od złoża (wydobycie), co istotne jednak roboty te były wykonywane na zlecenie skarżącego. W ocenie Prezesa WUG z wydobyciem kopaliny mamy do czynienia w momencie odłączenia piasku od złoża, a sposób zagospodarowania oddzielonych kopalin nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy o ustalenie opłaty podwyższonej. Wbrew zatem twierdzeniom skarżącego, nie jest istotne, czy w ramach umowy z dnia 6 czerwca 2018 r., skarżący zlecił również wywóz piasku pozyskanego z terenu działki nr [...] i jak stwierdził: "na początku nie wiedział, że piasek pozyskiwany był na budowę sklepu, lecz gdy się o tym dowiedział od operatora koparki, to zabronił jakiegokolwiek wywożenia materiału i tylko dokończono niwelację" (protokół przesłuchania skarżącego z dnia 17 września 2018 r.), ani to, że nie posiadał sprzętu umożliwiającego wywóz kopaliny. Istotne znaczenie ma udowodniony i przyznany przez odwołującego się fakt, że zlecił "wyrównanie terenu", polegające na odłączeniu piasku od złoża, nadzorował przedmiotowe prace i wskazywał miejsca ich prowadzenia.
Ponadto organ odwoławczy wskazał, iż z pisma Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w G. z dnia 25 kwietnia 2022 r. i przeprowadzonych przez niego czynności kontrolnych jednoznacznie wynika, przedmiotowe roboty nie stanowiły żadnych robót budowlanych, w szczególności związanych z zamierzeniami inwestycyjnymi objętymi decyzją Burmistrza G. nr [...] z dnia 16 listopada 2016 r., znak: [...], o warunkach zabudowy dla inwestycji na działkach [...] i [...], polegającej na budowie ośmiu budynków mieszkalnych jednorodzinnych, ani prac przygotowawczych, o których mowa w art. 41 ust. 1 - 3 Prawa budowlanego. Skoro natomiast przedmiotowe prace, polegające na odłączeniu piasku nie stanowiły prac przygotowawczych, polegających na wykonaniu niwelacji terenu (art. 41 ust. 2 pkt 2 Prawa budowlanego), a więc nie były prowadzone w oparciu o przepisy Prawa budowlanego, to ich wykonywanie stanowiło wydobywanie piasku. Skarżący zlecając prowadzenie tych robót nie posiadał koncesji wydobywczej i jako taki jest podmiotem odpowiedzialnym za nielegalne wydobycie kopaliny.
Organ odwoławczy wskazał, iż z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby w okresie, wskazanym w przedmiotowej decyzji, osoby trzecie wydobywały piasek z działki nr [...] bez wiedzy skarżącego, ponieważ, okoliczności wydobycia kopaliny przez osoby trzecie dotyczą 2013 r., a więc okresu, który nie jest został objęty przedmiotową decyzją. Na podstawie analizy zdjęć lotniczych dostępnych na Google Earth Pro stwierdzono bowiem, że fragment działki nr [...] rzeczywiście był przekształcany w okresie od 2013 r. Ustalono, że zdjęcie - ortofotomapa z 2017 r., o oznaczeniu; [...], aktualna na dzień 19 lipca 2017 r., ukazuje stare, płytkie - do około 1,5 m, porośnięte roślinnością wyrobisko typu stokowego o powierzchni około 1230 m2, w całości mieszczące się wewnątrz wyrobiska pomierzonego w czasie wizji w dniu 8 sierpnia 2018 r. W związku z powyższym, odjęto od kubatury wyrobiska pomierzonego w dniu 8 sierpnia 2018 r., tj. 4395,41 m2, kubaturę wyrobiska widocznego na ortofotomapie z 2017 r., tj. 1845 m2 (1230m2x l,5m), otrzymując 2550,41 m2 (4395,41 mVl845 m2 = 2550,41 m2). Ponownie określając ilość kopaliny wydobytej w dokumentacji ustalającej ilość kopaliny wydobytej bez koncesji z dnia 18 września 2018 r., organ pierwszej instancji zdaniem organu odwoławczego prawidłowo zawęził zatem obszar obliczeń do przestrzeni wyrobiska powstałego po dniu 19 lipca 2017 r. Ponownie określona kubatura wydobytego piasku zmniejszyła się na korzyść skarżącego do 2550,41 m2, co po przeliczeniu ostatecznie dało 4080,656 ton. Ustalona decyzją z dnia 24 października 2022 r. ilość kopaliny nie obejmuje więc ilości kopaliny wydobytej w okresie przed dniem 19 lipca 2017 r., a więc w czasie, w którym - jak twierdzi skarżący - piasek wydobywały osoby trzecie. Dla obliczenia masy wydobytej kopaliny przyjęto gęstość objętościową piasku równą 1,60 ton/m2, co jest najniższą wartością gęstości objętościowej właściwą dla piasków drobnych i pylastych mało wilgotnych, przedstawioną w normie polskiej PN-81.B-03020, która jest powszechnie stosowana w postępowaniach w sprawach ustalania opłat podwyższonych. Wbrew twierdzeniom skarżącego się nie ma wątpliwości, że ilość wyeksploatowanego z działki nr [...] piasku została wyliczona prawidłowo. Nie doszło w tym zakresie do naruszenia ani art. 80 K.p.a., ani art. 81a § 1 K.p.a.
Prezes WUG podkreślił, że na skarżącym, jako współwłaścicielu działki nr [...], ciążył obowiązek zabezpieczenia należącej do niego nieruchomości przed ewentualnym nielegalnym wydobywaniem kopaliny przez osoby trzecie. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie, sam fakt własności działki zobowiązuje właściciela do pieczy nad tym terenem (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 2 września 2019 r., sygn. akt III SA/GI 593/19). "Właściciel nieruchomości nie może dopuszczać do sytuacji wydobywania z jego działki kopaliny z naruszeniem prawa. W rezultacie na właścicielu nieruchomości spoczywa także powinność sprawowania odpowiedniej pieczy nad posiadaną przez niego nieruchomością, aby omawiana sytuacja nie miała miejsca." (wyrok NSA z dnia 12 sierpnia 2014 r., sygn. akt II GSK 1006/13). Zgodnie bowiem z art. 143 ust. 3 P.g.g. wobec nieustalenia sprawcy nielegalnego wydobycia kopaliny, odpowiedzialność za to wydobycie ponosi właściciel, jako podmiot mający tytuł prawny do nieruchomości.
Prezes WUG uznał, że w okresie pomiędzy dniem 19 lipca 2017 r. a dniem 8 sierpnia 2018 r. nie doszło do wydobycia piasku z działki nr [...] przez osoby trzecie. Skarżący ponosi natomiast odpowiedzialność za wydobycie w tym okresie kopaliny - na podstawie art. 143 ust. 2 pkt 2 P.g.g. - jako zleceniodawca nadzorujący wykonywanie robót ziemnych polegających na odłączeniu kopaliny od złoża. W ocenie Prezesa WUG akcentowanie w odwołaniu z dnia 24 listopada 2022 r. okoliczności, iż pomimo tego, że teren działki był ogrodzony, to brama wjazdowa była uszkodzona i na teren działki nr [...] mógł wejść każdy, stanowi jedynie przyjętą przez skarżącego się linię obrony, mającą na celu uniknięcie odpowiedzialności za wydobycie kopaliny bez koncesji. Jak wynika bowiem z zeznań świadka złożonych w dniu 7 lutego 2020 r., "w tym samym czasie, w którym my przewoziliśmy humus i zabieraliśmy piasek, nie było tam żadnych innych osób ani sprzętu". Ponadto pod wskazanym przez skarżącego adresem na ulicy [...] w C. znajduje się budynek mieszkalny, który bezpośrednio sąsiaduje z wyrobiskiem, co wskazuje, że odwołujący się miał wgląd na to, co działo się na jego działce.
Organ odwoławczy podkreślił, iż w dokumentacji ustalającej ilość kopaliny wydobytej bez koncesji z dnia 18 września 2018 r., obliczając ilość wydobytego piasku przyjęto jako stan początkowy morfologię terenu przedstawioną na ortofotomapie aktualnej na dzień 19 lipca 2017 r. Organ pierwszej instancji nie odniósł się natomiast w żaden sposób i nie wskazał na jakiej podstawie przyjął, że do eksploatacji doszło wyłącznie w 2018 r., a nie ewentualnie w okresie pomiędzy dniem 19 lipca 2017 r. a dniem 8 sierpnia 2018 r., co w konsekwencji - jak twierdzi skarżący się - mogłoby doprowadzić do wniosku, że "roszczenie przedawnia się z upływem 2022 r.". Zgodnie bowiem z art. 143 ust. 1 P.g.g., decyzja w sprawach określonych niniejszym działem VII P.g.g. "Opłaty", nie może zostać wydana po upływie 5 lat od końca roku, w którym nastąpiło zdarzenie uzasadniające jej wydanie. Mając zatem na uwadze, że rzeczywisty okres wydobycia, za który organ pierwszej instancji ustalił opłatę zawiera się pomiędzy dniem 19 lipca 2017 r., tj. datą aktualności ortofotomapy, a dniem 8 sierpnia 2018 r., tj. datą wykonania obmiaru wyrobiska przez pracownika OUG w P. w czasie wizji przeprowadzonej w tym dniu na działce nr [...], Prezes Wyższego Urzędu Górniczego uchylił decyzję organu pierwszej instancji z dnia 24 października 2022 r. w części dotyczącej okresu wydobycia kopaliny, za który ustalono skarżącemu opłatę podwyższoną i orzekł, że wydobycie bez wymaganej prawem koncesji kopaliny - kruszywa naturalnego (piasku), w ilości 4080,656 ton na działce [...] miało miejsce "w okresie pomiędzy 19 lipca 2017 r. a 8 sierpnia 2018 r.".
Organ odwoławczy stwierdził, że niezasadny jest zarzut naruszenia 84 § 1 K.p.a. poprzez samodzielne ustalenie przez organ pierwszej instancji ilości wydobytej kopaliny na działce nr [...]. Wbrew twierdzeniom skarżącego Dyrektor OUG w P. nie był zobowiązany do powołania biegłego, który sporządziłby na tą okoliczność stosowną opinię. Zgodnie bowiem z art. 84 § 1 K.p.a., organ może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii, jeżeli w sprawie wymagane są wiadomości specjalne. Z przepisu tego wynika, że organ nie musi korzystać z opinii biegłego, zwłaszcza w sytuacji, gdy jest organem wyspecjalizowanym, a czynności podejmują pracownicy organu posiadający niezbędne kwalifikacje (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 23 lutego 2016 r., sygn. akt III SA/Gl 2158/15).
Organ odwoławczy stwierdził też, że ilość kopaliny 4080,656 ton, została ustalona na podstawie pomiaru wykonanego w dniu 8 sierpnia 2018 r. oraz obliczeń wykonanych przez pracowników OUG w P., legitymujących się odpowiednio uprawnieniami mierniczego górniczego (nr uprawnienia: [...]) oraz geologa górniczego (nr uprawnienia: [...]), którzy spełniają wymogi określone w art. 116 ust. 3 P.g.g. W świetle przepisów P.g.g. są to osoby uprawnione do sporządzania dokumentacji mierniczo-geologicznych. Pracownicy OUG w P. posiadają niezbędną wiedzę specjalną, wykształcenie oraz doświadczenie zawodowe, które gwarantują fachowe 1 rzetelne wykonanie pomiarów i obliczeń. Obmiar wyrobiska został wykonany przy wykorzystaniu wysokiej dokładności urządzeń: zestawu GPS-GRS-1 nr [...] z wykorzystanie stacji sieci referencyjnych ASG-EUPOS z dokładnością X,Y= +/- 0.3 m oraz Z= +/- 0,5 m. obliczenia ilości wydobytej kopaliny są prawidłowe, a ilość kopaliny została należycie wykazana.
W ocenie Prezesa WUG nietrafny jest podniesiony w odwołaniu z dnia 24 listopada 2022 r., zarzut naruszenia art. 77 K.p.a., ponieważ zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do stwierdzenia, że za wydobycie 4080,656 ton piasku z działki nr [...], w okresie pomiędzy 19 lipca 2017 r., a 8 sierpnia 2018 r., odpowiedzialność ponosi skarżący.
Organ odwoławczy podkreślił, że nie mają znaczenia dla ustalenia odpowiedzialności skarżącego wzajemne zobowiązania i relacje pomiędzy nim, jako zleceniodawcą, a E. Sp. z o.o., względnie T. B. - wykonującym prace na zlecenie skarżącego - mogą być bowiem przedmiotem odrębnego postępowania cywilnoprawnego. Wbrew jednak twierdzeniom skarżącego, organ pierwszej instancji podjął czynności mające na celu zbadanie tych okoliczności. W tym celu Dyrektor OUG w P. pismem z dnia 29 czerwca 2022 r. zwrócił się do skarżącego o udzielenie informacji, czy sprawdzał umocowanie do podpisu umowy z dnia 6 czerwca 2018 r. przez T. B., uzyskując odpowiedź w piśmie z dnia 10 lipca 2022 r., że skarżący się nie dokonał sprawdzenia w tym zakresie. Ponadto, w aktach sprawy znajduje się wydruk z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 28 listopada 2019 r. dotyczący E. Sp. z o.o., w której wskazany jest sposób reprezentacji tego podmiotu. Zebrany w sprawie materiał dowodowy obejmuje również pismo z dnia 30 listopada 2020 r., stanowiące odpowiedź na skierowane przez Dyrektora OUG w P. do członka zarządu [...] Sp. z o.o. wezwanie z dnia 17 listopada 2020 r. do udzielenia informacji dotyczących budowy obiektu [...] w S. Z pisma z dnia 30 listopada 2020 r. wynika, że generalnym wykonawcą budowy obiektu [...] w S. - była J. Sp. z o.o., a firma [...] nie była bezpośrednio związana żadną umową z E. Sp. z o.o., która była podwykonawcą (wykonawcą sieci) działającą na zlecenie generalnego wykonawcy.
W ocenie Prezesa WUG bezzasadny jest zarzut zaniechania przez organ pierwszej instancji wystosowania wezwania do złożenia pisemnych wyjaśnień przez osobę upoważnioną do reprezentowania [...] sp. z o.o. w zakresie współpracy z B. sp. z o.o. oraz wskazania źródła pochodzenia kruszyw na realizację pobliskiego sklepu tej spółki, ponieważ dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy nie mają znaczenia wzajemne relacje pomiędzy B. sp. z o.o. i [...] sp. z o.o. oraz wskazanie źródła pochodzenia kruszyw na realizację sklepu tej spółki.
Organ odwoławczy wskazał, iż nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 8 K.p.a., ponieważ przepisy K.p.a. nie nakładają wprost na stronę obowiązku numerowania stron akt postępowania. Brak numeracji stron akt administracyjnych nie oznacza niekompletności tych akt. Akta przedmiotowej sprawy są kompletne skarżący został pouczony o możliwości zapoznania się z dokumentami sprawy już w zawiadomieniu z dnia 16 sierpnia 2018 r., znak: [...], o wszczęciu postępowania i mógł w toku całego postępowania zapoznać się z całością akt oraz ustosunkować się do zebranego materiału dowodowego. Ponownie o przysługującym mu uprawnieniu odwołujący się został pouczony zawiadomieniem z dnia 30 września 2022 r., znak: [...]. W dniu 10 października 2022 r., strona zapoznała się z dokumentacją zgromadzoną w sprawie. Brak numeracji nie miał natomiast żadnego wpływu na zasadność podjętego rozstrzygnięcia. Na rozstrzygnięcie sprawy nie miał również wpływu brak metryki, albowiem nie jest to dowód w rozumieniu przepisów K.p.a. (wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 25 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Go 562/22). Brak metryki sprawy nie stanowi tego rodzaju naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, tak administracyjnej, jak i sądowoadministracyjnej (wyrok NSA z dnia 5 września 2014 r., sygn. Akt. GSK 1178/13).
Organ odwoławczy wskazał, iż w przedmiotowej sprawie nie doszło również do naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. Skarżący się nie uczestniczył w wizji w dniu 8 sierpnia 2018 r., gdyż odbyła się ona przed wszczęciem postępowania. Nie można uznać, że w ten sposób naruszona została zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie bowiem z art. 153 ust. 1 P.g.g., przy wykonywaniu nadzoru i kontroli upoważnionym pracownikom organów nadzoru górniczego, w granicach ich właściwości rzeczowej i miejscowej, przysługuje, po okazaniu legitymacji służbowej, prawo m.in. całodobowego wstępu, wraz z pracownikami pomocniczymi, rzeczoznawcami i niezbędnym sprzętem do miejsc wydobywania kopalin (pkt 1 lit. b).
W ocenie Prezesa WUG pomimo, że zawiadomienie o przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania świadka bez zachowania 7 dniowego wyprzedzenia, stanowi naruszenie art. 79 § 1 K.p.a., jednakże w okolicznościach niniejszej sprawy naruszenie to nie miało wpływu na wynik sprawy.
Skarżący nie zwrócił się o uzupełniające przesłuchanie świadków, których zeznania znajdowały się w aktach sprawy. Wniosku o dodatkowe przesłuchanie świadków w postępowaniu odwoławczym nie złożył również profesjonalny pełnomocnik reprezentujący skarżącego. Nie wskazał również czy i w jakim zakresie podważa złożone przez nich zeznania. Organ drugiej instancji nie stwierdził natomiast potrzeby przeprowadzenia - na podstawie art. 136 § 1 K.p.a. - z urzędu dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie. Nie miało również wpływu na wynik sprawy wielokrotne przedłużanie postępowania prowadzonego przez organ pierwszej instancji. Ponadto, każde zawiadomienie o przedłużeniu postępowania, które było kierowane do stron postępowania, zawierało pouczenie o przysługującym prawie do wniesienia ponaglenia. W toku postępowania pierwszoinstancyjnego, skarżący takich ponagleń nie wniósł.
Nie stanowiło również uchybienia przepisom K.p.a. wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji, pomimo wysłania w dniu 19 października 2022 r. wiadomości na adres poczty elektronicznej OUG w P. o ustnym udzieleniu pełnomocnictwa, zawierającej prośbę o wstrzymanie wydania decyzji z uwagi na chęć przedstawienia stanowiska sprawie. Zgodnie bowiem z art. 63 § 1 K.p.a., podania (żądania, wyjaśnienia, odwołania, zażalenia) wnosi się na piśmie, za pomocą telefaksu lub ustnie do protokołu. Podania utrwalone w postaci elektronicznej wnosi się na adres do doręczeń elektronicznych lub za pośrednictwem konta w systemie teleinformatycznym organu administracji publicznej. Jeżeli przepisy odrębne nie stanowią inaczej, podania wniesione na adres poczty elektronicznej organu administracji publicznej pozostawia się bez rozpoznania.
Nietrafny jest też zarzut naruszenia art. 9 w zw. z art. 75, art. 83 § 3 i art. 86 zdanie drugie K.p.a., przez błędne pouczenie stron postępowania przed przystąpieniem do przeprowadzenia dowodu z przesłuchania, o treści art. 83 § 3 K.p.a., bez wskazania na art. 86 K.p.a. i stosowanie tych przepisów również do strony postępowania, podczas gdy pouczenie powinno pozostawać w związku z art. 86 K.p.a. i w sposób zrozumiały informować o tym, że prawo odmowy składania zeznań przysługuje również stronie postępowania, co wprowadziło w błąd strony, co do braku przysługującego im prawa odmowy złożenia zeznań, a w konsekwencji sporządzone protokoły przesłuchań stron pozostają sprzeczne z prawem i nie mogą stanowić dowodu w sprawie.
W ocenie Prezesa WUG, art. 86 K.p.a. jest przepisem skierowanym do organu, który nie może w odniesieniu do strony, która bezpodstawnie odmawia złożenia zeznań lub odmawia odpowiedzi na pytania, zastosować środków przymusu przewidzianych w przepisach szczególnych, które stosuje się wobec opornego świadka. Tego rodzaju środki przymusu w stosunku do stron postępowania nie zostały zastosowane. Ponadto, jak wskazuje się w orzecznictwie, nawet fakt przesłuchania strony na protokole przesłuchania świadka nie stanowi naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć Istotny wpływ na wynik sprawy (wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 listopada 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 1434/05).
Pismem z dnia 29 czerwca 2022 r., znak: [...], Dyrektor OUG w P. - działając na podstawie art. 50 § 1 K.p.a. - wezwał skarżącego do złożenia pisemnych wyjaśnień w przedmiotowej sprawie, tj. udzielenia informacji na wskazane w przedmiotowym piśmie pytania, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Zgodnie z art. 50 § 1 K.p.a., organ administracji publicznej może wzywać osoby do udziału w podejmowanych czynnościach i do złożenia wyjaśnień lub zeznań osobiście, przez pełnomocnika, na piśmie, jeżeli jest to niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy lub dla wykonywania czynności urzędowych. Z art. 50 § 1 K.p.a. nie wynika obowiązek zawarcia w wezwaniu pouczenia o możliwości odmowy udzielenia odpowiedzi na pytania.
Stosownie do art. 140 ust. 3 pkt 3 i ust. 5 P.g.g., opłatę podwyższoną za wydobywanie kopalin ustala się w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny, stosując stawki obowiązujące w dniu wszczęcia postępowania.
Postępowanie wobec skarżącego w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte zawiadomieniem z dnia 16 sierpnia 2018 r., znak: [...], a więc w czasie obowiązywania stawek opłat na rok 2018, ogłoszonych przez Ministra Środowiska w drodze obwieszczenia z dnia 5 września 2017 r. w sprawie stawek opłat na rok 2018 z zakresu przepisów Prawa geologicznego i górniczego (M.P. poz. 868).
Stawka opłaty eksploatacyjnej za działalność w zakresie wydobywania piasków i żwirów wynosiła 0,60 zł za tonę (l.p. 33 pkt 4 w załączniku do przedmiotowego obwieszczenia). Przy ustalaniu wysokości opłaty podwyższonej należało więc pomnożyć wydobytą z działki nr [...] ilość kopaliny (4080,656 ton) przez czterdziestokrotność wskazanej stawki (40 x 0,60 zł = 24 zł), co dało - po zaokrągleniu na podstawie art. 142 ust. 1 P.g.g. w zw. z art. 63 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651) - kwotę 97 936 zł (4080,656 X 24 zł = 97 935,744 zł), z czego 60% to 58 761,60 zł, a 40% to 39 174,40 zł.
Zgodnie bowiem z art. 141 ust. 1 P.g.g., wpływy z tytułu opłat, o których mowa w dziale VII P.g.g. ("Opłaty"), w 60% stanowią dochód gminy, na terenie której jest prowadzona działalność a w 40% dochód Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w W. Skarżącego zobowiązano do wniesienia opłaty podwyższonej w odpowiednich częściach na konto Gminy G. oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w W.
W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nie budzą wątpliwości złożone przez współwłaścicielkę w dniu 17 września 2018 r., z których wynika, że nie miała związku z pracami prowadzonymi na działce nr [...]. W ocenie Prezesa WUG, Dyrektor OUG w P. zasadnie umorzył decyzją z dnia 24 października 2022 r., znak: [...], postępowanie toczące się w przedmiotowej sprawie wobec współwłaścicielki przedmiotowej działki.
Mając na uwadze powyższe, organ drugiej instancji orzekł jak w sentencji zaskarżonej decyzji.
Na decyzję z dnia 27 grudnia 2022 r. skarżący złożył skargę z dnia 1 lutego 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zarzucając naruszenie:
I) przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 43 w zw. z art. 61 § 4 K.p.a., przez skorzystanie przez organ z instytucji tak zwanego doręczenia zastępczego, podczas gdy zawiadomienie o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zostało doręczone małoletniemu wnukowi skarżącego, co w konsekwencji uniemożliwia przyjęcie skutecznego dokonania doręczenia wyżej wymienionego pisma;
2) art. 9 w zw, z art. 75, art. 83 § 3 i art. 86 zdanie drugie K.p.a. przez:
a) błędne pouczenie stron postępowania przed przystąpieniem do przeprowadzenia dowodu z przesłuchania, o treści art. 83 § 3 K.p.a. bez wskazania na art. 86 K.p.a. i stosowanie tych przepisów również do strony postępowania, podczas gdy pouczenie powinno pozostawać w związku z art. 86 K.p.a. i w sposób zrozumiały informować o tym, że prawo odmowy składania zeznań przysługuje również stronie postępowania, co wprowadziło w błąd strony, co do braku przysługującego im prawa odmowy złożenia zeznań, a w konsekwencji sporządzone protokoły przesłuchań stron pozostają sprzeczne z prawem i nie mogą stanowić dowodu w niniejszej sprawie,
b) brak pouczenia strony postępowania – skarżącego o możliwości odmowy udzielenia odpowiedzi na pytania zawarte w wezwaniu z dnia 29 czerwca 2022 r., co wprowadziło w błąd stronę postępowania, co do przysługującego prawa odmowy złożenia zeznań, a w konsekwencji sporządzone w dniu 10 lipca 2022 r. wyjaśnienia strony stanowią dowód pozyskany w sposób sprzeczny z prawem i nie mogą stanowić dowodu w niniejszej sprawie;
3) art. 8 K.p.a.
a) przez zaniechanie numeracji stron akt postępowania, podczas gdy strony akt powinny być numerowane, co naruszyło zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie, a przede wszystkim strony postępowania nie miały gwarancji, że zapoznały się z całością zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie,
b) w zw. z art. 66a K.p.a., przez zaniechanie prowadzenia metryki akt postępowania, podczas gdy organ prowadzący postępowanie ma obowiązek prowadzić metrykę akt postępowania, co naruszyło zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie, a przede wszystkim strony postępowania nie miały gwarancji, że zapoznały się z całością zgormadzonego materiału dowodowego w sprawie,
c) w zw. z art. 75 i art. 123 K.p.a. poprzez posługiwanie się w sprawie materiałem dowodowym, który nie został włączony do akt, a w konsekwencji strona nie ma pewności, że dowody te znajdowały się w aktach sprawy, nie mogła się zapoznać z całością zgromadzonego materiału dowodowego i wypowiedzieć co do tych dowodów przed wydaniem decyzji w sprawie;
4) art. 10 § 1 K.p.a.
a) w zw. z art. 79 K.p.a. przez zaniechanie zawiadomienia stron o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków i przeprowadzenia oględzin przynajmniej na siedem dni przed planowanym terminem, co doprowadziło do naruszenia podstawowego prawa strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a w konsekwencji do pozbawienia możliwości obrony swoich praw,
b) w zw. z art. 81 K.p.a. przez przeprowadzenie oględzin przed wszczęciem przedmiotowego postępowania, co doprowadziło do naruszenia podstawowego prawa strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a w konsekwencji do pozbawienia możliwości obrony swoich praw;
5) naruszenie art. 80 K.p.a. przez dowolną, nieznajdującą oparcia w logice rozumowania i doświadczeniu życiowym ocenę zgromadzonego materiału dowodowego i uznanie, że:
a) ilość wyeksploatowanego piasku w 2018 r. wynosi 2550,41 m\ a to na podstawie porównania ortofotomapy z 2017 r. oraz niewłączonej do akt niniejszego postępowania dokumentacji z dnia 10 sierpnia 2018 r. i sprawozdania technicznego, sporządzonego przez mierniczego górniczego, podczas gdy organ nie odniósł się w żaden sposób i nie wytłumaczył na jakiej podstawie przyjął, że do eksploatacji w ww. ilości doszło w 2018 r. a nie ewentualnie w 2017 r., co w konsekwencji mogłoby doprowadzić do wniosku, że roszczenie przedawnia się z upływem 2022 r. zgodnie z art. 149 P.g.g.,
b) na podstawie przedstawionej przez stronę umowy z dnia 6 czerwca 2018 r. zawartej pomiędzy skarżącym a T. B., skarżący jako strona umowy i współwłaściciel działki zlecił wywóz piasku pozyskanego z terenu działki o numerze [...], podczas gdy przedmiotem umowy było jedynie wyrównanie terenu działki, a nie wywóz z niej piasku, a świadkowie jednoznacznie potwierdzili, że skarżący nie zlecił im wydobycia kruszywa,
c) na podstawie przedstawionej przez stronę umowy z dnia 6 czerwca 2018 r. zawartej pomiędzy skarżącym a T. B., poprzez przyjęcie, że wyżej wymieniony był umocowany do reprezentowania E. sp. z o.o. z siedzibą w S., KRS: [...], podczas gdy nie wynika to z danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym, ani z umowy z dnia 6 czerwca 2018 r., ani ze zgromadzonego materiału dowodowego, przy czym w aktach sprawy nie znajduje się pełnomocnictwo udzielone przez E. sp. z o.o. T. B.;
6) naruszenie art. 9 K.p.a. przez zaniechanie informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, co w konsekwencji doprowadziło do pozbawienia możliwości obrony swoich praw,
7) naruszenie art. 77 K.p.a. przez brak należytego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego w sprawie, a w tym:
a) brak zbadania umocowania T. B. do reprezentowania E. sp. z o.o. z siedzibą w S.,
b) brak zbadania danych zawartych w Krajowym Rejestrze Sądowym, dotyczących E. sp. z o.o. z siedzibą w S., w zakresie możliwości reprezentowania tej spółki przez T. B.,
c) zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, który mógłby ocenić ilość wyeksploatowanego piasku w 2017 r. oraz w 2018 r. na terenie działki numer [...], stanowiącej współwłasność skarżącego,
d) zaniechanie wystosowania wezwania do złożenia pisemnych wyjaśnień przez osobę upoważnioną do reprezentowania [...] sp. z o.o., w zakresie współpracy z B. sp. z 0.0. KRS: [...] oraz wskazania źródła pochodzenia kruszyw na realizację pobliskiego sklepu tej spółki,
e) zaniechanie weryfikacji w jaki sposób zmieniała się działka, na której został wybudowany sklep [...] przy ul. [...] w S. (celem ustalenia ilości ewentualnie przywiezionego kruszywa z terenu działki [...] w C.);
8) naruszenie art. 84 § 1 K.p.a. poprzez samodzielne ustalanie przez organ ilości rzekomo wydobytej kopaliny na działce [...] stanowiącej współwłasność skarżącego, podczas gdy ustalenie tej okoliczności wymaga posiadania wiadomości specjalnych w związku z czym organ administracji zobowiązany był do powołania biegłego, który sporządziłby na ta okoliczność stosowną opinię podlegającą kontroli strony;
9) naruszenie art. 81a § 1 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie i rozstrzyganie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść strony, podczas gdy niedające się usunąć wątpliwości dotyczące stanu faktycznego obejmującego osobę, która wydobywała piasek na działce nr [...] oraz ilości wydobytego piasku, a także czas, w którym nastąpiło rzekome wydobycie, powinny być rozstrzygnięte na korzyść strony, a nie na jej niekorzyść,
II) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 140 ust. 3 pkt 3 w zw. z art. 143 ust. 2 pkt 2 i 4 P.g.g. przez:
a) przyjęcie, że doszło do wydobycia kopaliny - piasku z terenu działki nr [...] w 2018 r. przez lub na zlecenie skarżącego;
b) skarżący był podmiotem o którym mowa w art, 143 ust. 2 pkt. 2 lub 4 P.g.g.
Podnosząc te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora OUG w P. z dnia 24 października 2022 r. Wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie licznych dowodów z dokumentów na potwierdzenie okoliczności opisanych szeroko w treści skargi.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę podtrzymując dotychczasowe stanowisko wniósł o jej oddalenie przedstawiając szczegółowo swoją argumentację.
W uzasadnieniu m.in. wskazał, że okoliczność, czy postępowanie zostało wszczęte w związku z doręczeniem zawiadomienia z dnia 16 sierpnia 2018 r., znak; [...], o wszczęciu postępowania, czy też w związku z przesłuchaniem skarżącego w dniu 17 września 2018 r. nie ma znaczenia dla stawki zastosowanej do ustalenia opłaty podwyższonej. Wskazał, że stosownie do art. 140 ust. 3 pkt 3 i ust. 5 P.g.g., opłatę podwyższoną za wydobywanie kopalin ustala się w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny, stosując stawki obowiązujące w dniu wszczęcia postępowania. W całym 2018 r. obowiązywała bowiem ta sama stawka opłaty eksploatacyjnej za działalność w zakresie wydobywania piasków i żwirów, wynosząca 0,60 zł za tonę (l.p. 33 pkt 4 w załączniku do obwieszczenia Ministra Środowiska z dnia 5 września 2017 r. w sprawie stawek opłat na rok 2018 z zakresu przepisów Prawa geologicznego i górniczego (M.P. poz. 868).
Organ podkreślił, że rzeczywisty okres wydobycia kopaliny, za który ustalono opłatę podwyższoną, zawiera się pomiędzy dniem 19 lipca 2017 r., tj. datą aktualności ortofotomapy, a dniem 8 sierpnia 2018 r., tj. datą wykonania obmiaru wyrobiska przez pracownika OUG w P. w czasie wizji przeprowadzonej w tym dniu na działce nr [...]. W ocenie Prezesa WUG, dla ustalenia określonemu podmiotowi opłaty podwyższonej nie jest konieczne ustalenie dziennej daty rozpoczęcia przez niego nielegalnego wydobycia kopaliny.
Zaakcentował, że realizowane na działce nr [...] prace, nazwane "wyrównaniem terenu", posiadały znamiona nielegalnego wydobywania kopaliny, co zostało stwierdzone nie tylko na podstawie zeznań świadków, ale również przez pracowników OUG w P. w czasie wizji w dniu 8 sierpnia 2018 r. skarżący nie posiadał żadnej decyzji uprawniającej do odłączania kopaliny od złoża. Wbrew twierdzeniom skarżącego, ze zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności z jego wyjaśnień wynikało, że to on nadzorował wykonywanie robót na działce nr [...] i ustalał miejsca ich prowadzenia, a więc ponosi on odpowiedzialność za wydobycie kopaliny, będące efektem prowadzenia tych robót.
Zdaniem organu drugiej instancji, w tej zasadniczej dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii podmiotu odpowiedzialnego za wydobycie kopaliny brak jest wątpliwości ponieważ nie ma znaczenia, kto wskazywał operatorom koparek, gdzie mają kopać i skąd pobierać kruszywo, skoro wykonywanie tych robót odbywało się na zlecenie, pod nadzorem i w miejscach wskazanych przez skarżącego. Ewentualne wzajemne zobowiązania i relacje pomiędzy skarżącym, a podmiotem (podmiotami) wykonującym roboty na działce nr [...], mogą być przedmiotem odrębnego postępowania cywilnoprawnego.
Organ uznał za niewiarygodne i mające na celu jedynie uniknięcie odpowiedzialności przez skarżącego zawarte w skardze twierdzenia, że nadzorował on jedynie prace związane z wyrównaniem terenu, które były wykonywane w ciągu dnia i wieczorem, a wydobycie kruszywa i jego wywożenie mogło być prowadzone w nocy, gdy nie był on obecny na działce nr [...]. Mając bowiem na względzie zakres wydobycia - 2550,41 m2, skarżący przebywając na przedmiotowej działce i mieszkając w jej pobliżu, miał wgląd i musiał wiedzieć, co działo się na jego nieruchomości. Ponadto zdaniem organu wywóz kopaliny odbywał się również w dzień.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Skarga okazała się nieuzasadniona.
Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) - dalej powoływana jako p.p.s.a. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga w granicach danej sprawy, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a.
Analizując przepisy prawne regulujące kwestię wydobycia kopalin oraz sankcji za ich nieprzestrzeganie, zauważyć przyjdzie, że stosownie do treści art. 140 ust. 1 P.g.g., działalność wykonywana bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych podlega opłacie podwyższonej. Organem właściwym w tego rodzaju sprawach, poza wyjątkami wynikającymi z art. 140 ust. 2 pkt 1 P.g.g., jest właściwy organ nadzoru górniczego (art. 140 ust. 2 pkt 2 P.g.g.). Zgodnie z art. 143 ust. 2 pkt 2 P.g.g., w sprawach określonych Działem VII. Opłaty stroną postępowania jest podmiot, który prowadzi działalność bez wymaganej koncesji.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 P.g.g. ustawa ta określa zasady i warunki podejmowania, wykonywania oraz zakończenia działalności w zakresie:
1) prac geologicznych;
2) wydobywania kopalin ze złóż;
3) podziemnego bezzbiornikowego magazynowania substancji;
4) podziemnego składowania odpadów;
5) podziemnego składowania dwutlenku węgla w celu przeprowadzenia projektu demonstracyjnego wychwytu i składowania dwutlenku węgla.
W rozumieniu P.g.g. (art. 6 ust. 1 pkt 3) kopaliną wydobytą-jest całość kopaliny odłączonej od złoża, zaś złożem kopaliny jest naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą (art. 6 ust. 1 pkt 19 P.g.g.). Z kolei działalność w zakresie wydobywania kopalin ze złóż może być, w świetle art. 21 ust. 1 pkt 2 P.g.g., wykonywana na podstawie udzielonej koncesji.
Przenosząc powyższe uregulowania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że na podstawie zebranych dowodów w sprawie zatrudnieni przez organ I instancji inspektorzy do spraw miernictwa górniczego stwierdzili istnienie wyrobiska wgłębnego, z wydobywanym kruszywem naturalnym (piasek), na obrzeżach wyrobiska. Nie jest zatem zasadny jeden z głównych zarzutów skarżącego, który twierdzi, jakoby organ – wyspecjalizowany w pomiarach górniczych – był obowiązany powołać w sprawie biegłego. Zwrot "wiadomości specjalne", użyty w przepisie art. 84 § 1 K.p.a., odnosi się do wiadomości niebędących w dyspozycji organu. Wykładnia omawianego przepisu, zaproponowana przez skarżącego, prowadzi w konsekwencji do relatywizacji pojęcia wiadomości specjalnych, jako każdej dziedziny, która nie jest wspólnym zasobem wiedzy wszystkich uczestników postępowania. Zdaniem Sądu, ten kierunek wykładni jest zbyt daleko idący, ponieważ wykorzystanie przez organ administracji specjalnej (niezespolonej) posiadanych przez niego wiadomości, zgodnych z jego zakresem właściwości, nie narusza przepisu art. 84 § 1 k.p.a.
Zgodnie z treścią art. 140 ust. 1 P.g.g. działalność wykonywana bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych podlega opłacie podwyższonej. Stosownie do art. 140 ust. 3 pkt 3 P.g.g., za wydobywanie kopalin bez wymaganej koncesji ustala się opłatę podwyższoną w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny, a na mocy art. 140 ust. 2 pkt 2 P.g.g. organem właściwym w takiej sprawie jest właściwy organ nadzoru górniczego. Wysokość opłaty jest uzależniona wyłącznie od ilości wydobytej bez koncesji kopaliny i przyjętej stawki opłaty eksploatacyjnej.
Mając na uwadze ten materiał dowodowy słusznie stwierdziły organy, że czynności wykonywane przez skarżącego stanowiły działalność górniczą, polegającą na wydobyciu kopaliny w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 3 P.g.g. Świadczy o tym stan terenu eksploatacji kopaliny zobrazowany na zdjęciach, a sam skarżący nie przeczył tym ustaleniom, jedynie przypisywał im inny walor niż eksploatacja złoża, twierdząc, że jedynie przywoził ziemię – humus, żeby wyrównać działkę i zasypać wyrobiska.
Sąd nie dał wiary twierdzeniom strony skarżącej, albowiem organy nadzoru górniczego wykazały ponad wszelką wątpliwość, że to na działkach skarżącego było prowadzone nielegalne wydobycie kopalin (piasku).
Spór w niniejszej sprawie dotyczy ustalenia, czy organy nadzoru górniczego zasadnie obciążyły skarżącego opłatą podwyższona za wydobywanie kopaliny bez koncesji. Stosownie do art. 140 ust. 1 P.g.g. działalność wykonywana bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych podlega opłacie podwyższonej, przy czym opłatę podwyższoną za wydobywanie kopalin ustala się w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny (ust. 3 pkt 3).
Skarżący kwestionuje ustalenia organów i zarzuca naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy z czym nie można się zgodzić.
Okoliczności zaprezentowane przez strony postępowania wskazują, że niezasadne są zarzuty skargi odnoszące się do braków w zakresie gromadzenia i niewłaściwego rozpatrzenia materiału dowodowego, poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów co skutkowało naruszeniem art. 7, 77 i 80 K.p.a. oraz pozostałych, gdyż organ przeprowadził postępowanie dowodowe w niezbędnym do wydania decyzji zakresie, a skarżący miał zapewnione prawo czynnego udziału w tym postępowaniu. Dokonując oceny materiału dowodowego w sposób odmienny od stanowiska strony organ nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów.
W szczególności bezzasadny okazał się zarzut strony skarżącej, że w chwili wszczęcia postępowania, podczas wizji, organ nie zapewnił udziału stron w oględzinach miejsca wydobycia kopalin albowiem słusznie wskazał organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę przywołując art.153 ust.1 pkt.4 P.g.g., stanowiący regulację szczególną wobec art. 79 2 k.p.a. i wykluczający zastosowanie tego przepisu (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 2 marca 2018r., sygn. akt III SA/Gl 1393/16, CBOSA).
Słusznie zatem organ stosując się do art. 75 § 1 zd. 1 K.p.a., nakazującego jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, dopuścił dowód z pomiaru dokonanego przez organ z zastosowaniem odpowiednich urządzeń technicznych.
Nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 81a § 1 K.p.a.
W opinii Sądu nie nastąpiły w przedmiotowej sprawie niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego. Warto wskazać, że zgodnie z art. 81a § 2 pkt 3 K.p.a. przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli wymaga tego ważny interes publiczny, w tym istotne interesy państwa, a w szczególności jego bezpieczeństwa, obronności lub porządku publicznego. Niewątpliwie zgodne z ważnym interesem publicznym jest, aby nie dochodziło do wydobywania kopalin w sposób niekontrolowany, prowadzony poza wszelką reglamentacją i bez kontroli organów nadzoru górniczego. Poza niewątpliwymi stratami dla budżetu w związku z nieuiszczaniem opłat związanych z eksploatacją stan taki może powodować powstanie niebezpieczeństwa dla osób trzecich co znalazło potwierdzenie w znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji fotograficznej z przeprowadzonych oględzin.
Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut art. 107 § 3 K.p.a. albowiem organ wskazał fakty które uznał za udowodnione oraz dowody na których się oparł wbrew twierdzeniom strony, fakt wydobycia kopaliny został potwierdzony. Świadczą o nim oględziny przeprowadzone w terenie.
Zatem wskazać należy, że stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony. Sąd podziela te ustalenia organów.
Sąd uznał za stosowne podzielić zdanie organu odwoławczego co do skutków doręczenia zastępczego. Skarżący twierdzi, że odbiorca korespondencji był w tym czasie osobą małoletnią. Twierdzenie to nie jest jednak niczym udowodnione, albowiem spośród domowników używających nazwiska "P." jedna tylko osoba, obecny – jak wynika z oświadczeń skarżącego – student II roku studiów, w chwili doręczenia nie ukończył 18. roku życia. Niezależnie od tego potwierdzeniem prawidłowości doręczenia jest stawienie się skarżącego w miejscu i czasie zaplanowanego przesłuchania. Zarzut zaś, jakoby organ nie pouczył go o prawie do milczenia, nie stoi na przeszkodzie uznaniu, że oświadczenie złożone przez skarżącego może, a nawet powinno być traktowane jako dowód w sprawie. Procedura administracyjna przewiduje możliwość włączenia w materiał dowodowy wszystkiego, co może się przyczynić do wyjaśnienia sprawy (art. 75 § 1 K.p.a.). Godzi się zauważyć, że nie nastąpiło odwołanie przez skarżącego treści zeznań, ani też nie składał on wniosku o przeprowadzenie dowodów odmiennej treści.
Nie mają istotnego znaczenia zarzuty, odnoszące się do nieprowadzenia metryki akt sprawy, skoro skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, mimo tej konstatacji nie dopatruje się na omawianym tle żadnego konkretnego uszczuplenia jego praw. Podobnie nie okazał się zasadny zarzut oparcia rozstrzygnięcia na dokumentach rzekomo nie włączonych do materiałów sprawy. Skoro skarżący znał treść tych dokumentów, to należy wnosić, że przez "niewłączenie" rozumiał on zamieszczenie ich w innym, jednakże w pełni dostępnym dla niego, zbiorze, aniżeli główna teczka z aktami sprawy. Nie jest to więc istotne naruszenie przepisów postępowania, o jakim mowa w art. 145 § 1pkt 1 lit. c p.p.s.a.
W świetle zebranego materiału dowodowego, zasadnie organ stwierdził, że skarżący prowadził wydobycie, pomimo braku koncesji, co przekonująco w oparciu o zebrany materiał dowodowy w sprawie wykazał organ a w zakresie istniejącego wyrobiska i prowadzonych tam prac nie kwestionuje tego skarżący. W związku z tym że skarżący prowadził wydobywanie kopaliny, a zatem wymierzenie opłaty podwyższonej w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny było zdaniem Sądu uzasadnione.
Odnośnie przeprowadzenia dodatkowych dowodów z dokumentów, o co wnosił skarżący, należy przypomnieć, iż stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może przeprowadzić z urzędu lub na wniosek strony dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W danym przypadku nie zachodzi potrzeba wyjaśniania poszczególnych przytaczanych przez skarżącego okoliczności, bowiem nie mają one istotnego znaczenia dla sprawy, spowodowałyby natomiast znaczne i bezzasadne przedłużenie postępowania. Organy obu instancji ustaliły rzetelnie stan faktyczny. Rzeczą Sądu było zbadać, czy subsumpcja tego stanu faktycznego pod konkretne przepisy prawa materialnego była dokonana prawidłowo, oraz czy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, dających podstawę do wznowienia postępowania, względnie innego naruszenia przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Żadnego z tych uchybień Sąd nie stwierdził. Nie potwierdził się również podnoszony przez skarżącego zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego.
Mając na uwadze powyższe w oparciu o art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.