III SA/GL 131/25

III SA/Gl 131/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-09-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Machcińska /sprawozdawca/
Magdalena Jankiewicz
Małgorzata Herman /przewodniczący/
Symbol z opisem
6532 Sprawy budżetowe jednostek samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Finanse publiczne
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę
Odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 754
art. 26  ust. 1
Ustawa z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz, Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.), Protokolant Starszy referent Weronika Leśniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2025 r. sprawy ze skargi Fundacji Ekologicznej [...] w K. na czynność Prezydenta Miasta K. w przedmiocie wstrzymania wypłaty dotacji oświatowej za okres od września do grudnia 2024 r. oddala skargę na czynność Prezydenta Miasta K. w przedmiocie wstrzymania wypłaty dotacji oświatowej za grudzień 2024 r.
Uzasadnienie
Pismem z 3 stycznia 2025 r. Fundacja Ekologiczna – [...] w K. (dalej "strona", "Skarżąca" lub "Fundacja") wniosła skargę czynność Prezydenta Miasta K. (dalej organ lub Prezydent) w przedmiocie wstrzymania wypłaty dotacji oświatowej za okres od września do grudnia 2024 r.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
1. Fundacja, jako niepubliczna jednostka oświatowa, realizująca obowiązek szkolny lub obowiązek nauki, otrzymuje na każdego ucznia dotację z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, która jest dla szkoły organem rejestrującym zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 2017 r. o finansowaniu zadań oświatowych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz.754 ze zm., dalej "u.f.z.o."). Złożyła wnioski do Prezydenta o wypłatę dotacji na uczniów w wysokości przewidzianej na takiego ucznia w części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostki samorządu terytorialnego za wrzesień, październik, listopad i grudzień 2024 r. (ten ostatni 3 grudnia 2024 r.)
2. Pismem z 12 września 2024 r., nr [...], organ wyjaśnił Skarżącej, że w ramach prowadzonego przez Ministra Finansów postępowania administracyjnego wzywającego miasto K. do zwrotu części oświatowej subwencji ogólnej (część gminna) za lata 2019-2020 (powyższe spowodowane było m.in. niewłaściwymi - mylnymi i niezgodnymi ze stanem faktycznym - danymi wprowadzonymi o uczniach do systemu informacji oświatowej przez dyrektorów jednostek oświatowych wg stanu na ostatni dzień września 2018 r. oraz 2019 r., a działającymi na terenie miasta K.) - Urząd powziął informację, że obywatele polscy stale zamieszkujący poza granicami kraju nie podlegają obowiązkowi szkolnemu, o którym mowa w art. 70 ust. 1 Konstytucji RP oraz w art. 35 i w art. 36 ustawy Prawo światowe. W rezultacie nie przysługuje im prawo do wnioskowania i realizowania obowiązku szkolnego poza szkołą. W związku z powyższym zasadnym jest - do czasu wyjaśnienia w/w stanowiska Ministra Edukacji Narodowej, w ramach prowadzonego postępowania administracyjnego przez Ministra Finansów - niewypłacanie dotacji na rzecz prowadzonej przez Fundację szkoły podstawowej, a dot. uczniów zamieszkujących poza granicami kraju. Organ administracji podkreślił, że począwszy od czerwca 2024 roku środki z dotacji są zabezpieczane pod ewentualne przyszłe wypłaty na rachunku depozytowym Urzędu Miasta K.
3. Nie zgadzając się z brakiem wypłat za wrzesień, październik, listopad i grudzień 2024 r., 3 stycznia 2025 r. Fundacja wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zarzuciła Prezydentowi naruszenie art. 36 ust. 7 oraz art. 37 ust. 2 u.f.z.o. Wskazała, że tryb udzielania i rozliczania dotacji z budżetu miasta K. określa uchwała Rady Miasta K. z 28 października 2021 r., [...], w sprawie trybu udzielania i rozliczania dotacji udzielanych z budżetu Miasta K. niepublicznym oraz publicznym szkołom i innym placówkom oświatowym prowadzonym przez osoby fizyczne i prawne oraz trybu przeprowadzania kontroli prawidłowości ich pobrania i wykorzystania. Podkreśliła, że sama terminowo i rzetelnie wypełniała obowiązki wynikające z tej uchwały. Jednocześnie wyjaśniła, że organ administracji nie prowadził wobec szkoły Fundacji żadnych czynności kontrolnych, a skarżąca nie brała czynnego udziału w żadnym postępowaniu administracyjnym, zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej k.p.a.), ponieważ było go brak.
4. Pismem z 7 lutego 2025 r. organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie z uwagi na brak kognicji sądu administracyjnego w sprawie, względnie o jej oddalenie lub umorzenie postepowania, wyjaśniając co następuje:
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. poddał miasto K. audytowi w celu zbadania prawidłowości gospodarowania środkami publicznymi obejmującymi część oświatową subwencji ogólnej, w tym wykonywania obowiązków związanych z gromadzeniem danych stanowiących podstawę jej naliczenia za lata 2019 - 2020. Celem audytu była ochrona interesów i praw majątkowych Skarbu Państwa poprzez ujawnienie i eliminowanie przypadków wykazywania nierzetelnych danych o uczniach oraz wychowankach wprowadzanych do systemu informacji oświatowej (SIO) przez szkoły i placówki oświatowe zlokalizowane na terenie Miasta. W związku z tym audyt objął również jednostki oświatowe, na których rzecz miasto K. udzielało dotacji oświatowych w tych latach, zgodnie z postanowieniami u.f.z.o. oraz uchwał Rady Miasta K.
Na podstawie sprawozdań z audytu za lata 2019-2020 sporządzonych na podstawie art. 97a ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1131) przekazanych Prezydentowi Miasta K. - Urząd został zawiadomiony o licznych nieprawidłowościach i nadużyciach występujących w audytowanych niepublicznych jednostkach oświatowych, w tym przez Prywatną Szkołę Podstawową [...] w K. przy ul. [...] prowadzoną przez Skarżącą.
Organ wyjaśnił dalej, że w związku z powyższym Minister Finansów zobowiązał Miasto K. - w trybie decyzji administracyjnych - do zwrotu nienależnie uzyskanej kwoty w części gminnej i powiatowej za lata 2019-2020 na łączną kwotę 14,14 mln zł, w tym 458.429,42 zł w związku z niewłaściwymi i zawyżonymi danymi wprowadzonymi do SIO przez szkołę podstawową prowadzoną przez Skarżącą. Miasto K. dokonało zwrotu części oświatowej subwencji ogólnej wraz z odsetkami otrzymanej na uczniów w/w Szkoły i wypłaconej na rzecz uczniów tej szkoły.
Ponadto w trakcie prowadzonego ww. postępowania administracyjnego przez Ministra Finansów wobec miasta K. – organ administracji powziął w czerwcu bieżącego roku informację, w trybie dostępu do akt sprawy, że obywatele polscy stale zamieszkujący poza granicami kraju nie podlegają obowiązkowi szkolnemu, o którym mowa w art. 70 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483) oraz w art. 35 i w art. 36 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1043). W rezultacie nie przysługuje im prawo do wnioskowania i realizowania obowiązku szkolnego poza szkołą. Wyjaśnił, że takie stanowisko zostało wyrażone w piśmie Ministra Edukacji Narodowej z 23 stycznia 2024 r. o sygn. [...], stanowiącym załącznik do odpowiedzi na skargę.
W związku z powyższym zdaniem organu administracji zasadnym było - do czasu wyjaśnienia sprawy- niewypłacanie dotacji na rzecz prowadzonej przez Fundację szkoły podstawowej, a dotyczącej uczniów zamieszkujących stale poza granicami kraju.
Prezydent podkreślił, że dotacja pochodząca z budżetu miasta K. przekazywana jest na rzecz niepublicznych jednostek oświatowych ze środków publicznych, które podlegają szczególnym restrykcjom i powinny być wydatkowane przez miasto K., jak i pobierane oraz wydatkowane/wykorzystywane przez daną jednostkę oświatową i organ prowadzący tę jednostkę, w sposób niebudzący żadnych wątpliwości co do celowości, oszczędności, racjonalności oraz zgodności z prawem (art. 44 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, t.j. Dz.U.2023.1270 ze zm.) Podkreślił również fakt, że począwszy od czerwca 2024 r. środki z dotacji są zabezpieczane pod ewentualne przyszłe wypłaty na rzecz skarżącej Fundacji na rachunku depozytowym Urzędu Miasta K.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Skarga dotycząca czynności Prezydenta - wstrzymania wypłaty dotacji oświatowej za grudzień 2024 r. jest bezzasadna i podlega oddaleniu.
Natomiast skarga dotycząca czynności Prezydenta - wstrzymania wypłaty dotacji oświatowej za okres od września do listopada 2024 r. została odrzucona postanowieniem WSA w Gliwicach z dnia 30 września 2025 r. (sygn. akt III SA/Gl 131/25).
Odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku Prezydenta o odrzucenie skargi z uwagi na brak kognicji sądu administracyjnego, w ocenie Sądu, który w tym zakresie podziela stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 listopada 2024 r., I GSK 1463/24: "Skoro czynnością podlegającą zaskarżeniu do sądu administracyjnego jest przyznanie dotacji, to w zakres działań organu z tym związanych, wchodzi ustalenie jej wysokości oraz przekazanie dotacji na rachunek bankowy", brak jest podstaw do kwestionowania tego, że czynności polegające na ustaleniu wysokości i przekazaniu dotacji czy wstrzymaniu ich wypłaty stanowią czynności z zakresu administracji publicznej, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej "p.p.s.a.") i jako takie poddane są kognicji sądów administracyjnych (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z 16 kwietnia 2025 r., III SA/Gl 82/25; postanowienie NSA z 9 lipca 2025 r., sygn. akt I GSK 832/25). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy należy podkreślić, że wstrzymanie wypłaty dotacji oświatowej sprowadza się do dysponowania publicznymi środkami finansowymi, co oznacza, że jest to działalność w zakresie administracji publicznej.
Zarzuty naruszenia art. 36 ust. 7 i art. 37 ust. 2 u.f.z.o. są chybione.
Przepisy art. 36 ust. 6–8 u.f.z.o. dają prawo do wstrzymania przekazywania szkole dotacji w przypadku utrudniania lub udaremniania kontroli. Z kolei art. 37 ust. 2 u.f.z.o. dotyczy wstrzymania wypłaty dotacji z powodu nieprzekazania rozliczenia wykorzystania dotacji za rok bazowy, czy nieprzekazania informacji o liczbie uczniów, na których jest udzielana dotacja.
Zatem wstrzymanie dotacji na podstawie wskazanych przepisów wiąże się ze ściśle określonymi, hipotetycznymi stanami faktycznymi, przy założeniu, że co do zasady określony podmiot ma prawo wnioskować o przyznanie dotacji oświatowej.
Tymczasem w sprawie Prezydent argumentował, że Skarżącej w ogóle nie przysługuje prawo złożenia wniosku o dotację oświatową i realizowania obowiązku szkolnego poza szkołą przez uczniów (obywateli polskich) stale zamieszkujących poza granicami kraju.
W załączonych do skargi dokumentach - Informacjach miesięcznych o aktualnej liczbie uczniów/słuchaczy według stanu na pierwszy dzień grudnia 2024 r. Skarżąca wskazała 180 uczniów w szkole podstawowej "poza szkołą"; w Informacjach o aktualnej liczbie uczniów na pierwszy dzień września, października i listopada 2024 r. Skarżąca również ujawniła uczniów szkoły podstawowej "poza szkołą".
Prezydent wyjaśnił, że na podstawie sprawozdań z audytu za lata 2019-2020 sporządzonych na podstawie art. 97a ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1131) przekazanych Prezydentowi Miasta K. - Urząd został zawiadomiony o licznych nieprawidłowościach i nadużyciach występujących w audytowanych niepublicznych jednostkach oświatowych, w tym przez Prywatną Szkołę Podstawową [...] w K., przy ul. [...] prowadzoną przez Skarżącą.
Organ podał, że w związku z wynikami audytu Minister Finansów zobowiązał Miasto K. - w trybie decyzji administracyjnych - do zwrotu nienależnie uzyskanej kwoty w części gminnej i powiatowej za lata 2019-2020 na łączną kwotę 14,14 mln zł, w tym 458.429,42 zł w związku z niewłaściwymi i zawyżonymi danymi wprowadzonymi do SIO przez szkołę podstawową prowadzoną przez Skarżącą. Miasto K. dokonało zwrotu części oświatowej subwencji ogólnej wraz z odsetkami otrzymanej na uczniów szkoły prowadzonej przez Skarżącą i wypłaconej na rzecz tych uczniów.
Prezydent powołał się stanowisko Ministra Finansów, że obywatele polscy stale zamieszkujący poza granicami kraju nie podlegają obowiązkowi szkolnemu, o którym mowa w art. 70 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. z 1997 r., nr 78, poz. 483) oraz w art. 35 i w art. 36 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1043). W rezultacie nie przysługuje im prawo do wnioskowania i realizowania obowiązku szkolnego poza szkołą.
Z ostatecznej decyzji Ministra Finansów z dnia 19 marca 2025 r. w sprawie zwrotu subwencji gminnej za 2019 r. i ostatecznej decyzji Ministra Finansów z dnia 17 czerwca 2025 r. w sprawie zwrotu gminnej subwencji oświatowej za 2020 r. (w aktach administracyjnych sprawy) wynika, że Skarżąca niezgodnie z prawem otrzymała dotacje oświatową dla uczniów mieszkających poza granicami Polski. Tym samym niespełniony został warunek z art. 37 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe, że decyzja zezwalająca na spełnianie obowiązku szkolnego poza szkołą, może być wydana, gdy szkoła podstawowa, do której dziecko zostało przyjęte znajduje się na terenie województwa, w którym zamieszkuje dziecko. Minister wskazał, że żaden z 67 (w decyzji dotyczącej 2020 r.) i 56 (w decyzji dotyczącej 2019 r.) uczniów Skarżącej nie miał miejsca zamieszkania w województwie [...]. Stwierdził, że uczniowie ci, jako obywatele polscy stale zamieszkujący poza granicami kraju, nie podlegają obowiązkowi szkolnemu, o którym mowa w art. 70 ust. 1 Konstytucji RP oraz w art. 35 i 26 ustawy Prawo oświatowe. Tym samym nie przysługuje im prawo do wnioskowania i realizowania obowiązku szkolnego poza szkołą.
Mając powyższe na względzie, Prezydent zasadnie wstrzymał wypłatę dotacji oświatowej za grudzień 2024 r. Zgodnie bowiem z art. 126 ustawy z dnia 27 sierpnia 200 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1270 ze zm., dalej "u.f.p.") dotacje to podlegające szczególnym zasadom rozliczania środki z budżetu państwa, budżetu jednostek samorządu terytorialnego oraz z państwowych funduszy celowych przeznaczone na podstawie niniejszej ustawy, odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych, na finansowanie lub dofinansowanie realizacji zadań publicznych. Dotacje należą do wydatków budżetu państwa na podstawie art. 124 ust. 1 pkt 1 u.f.p., dlatego uwzględnić należy zasady przewidziane w art. 44 ust. 3 u.f.p., w myśl którego wydatki publiczne powinny być dokonywane:
1) w sposób celowy i oszczędny, z zachowaniem zasad:
a) uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów,
b) optymalnego doboru metod i środków służących osiągnięciu założonych celów;
2) w sposób umożliwiający terminową realizację zadań;
3) w wysokości i terminach wynikających z wcześniej zaciągniętych zobowiązań.
Zdaniem Sądu wskazane w tym przepisie zasady celowości, oszczędności i efektywności dokonywania wydatków publicznych mają charakter priorytetowy dla prawidłowego funkcjonowania systemu edukacji. W stanie faktycznym sprawy wypłacenie przez Prezydenta dotacji na grudzień 2024 r. byłoby działaniem niewątpliwie naruszającym je.
Co istotne Prezydent w piśmie z dnia 12 września 2024 r. wyjaśnił Skarżącej powody niewypłacenia dotacji na rzecz uczniów (obywateli polskich) stale zamieszkujących poza granicami kraju.
Wskazać w tym miejscu również należy, iż WSA w Gliwicach wyrokiem z dnia 26 marca 2025 r., sygn. akt III SA/Gl 852/24 oddalił skargę Skarżącej na czynność Prezydenta Miasta K. w przedmiocie wstrzymania wypłaty dotacji oświatowej za czerwiec 2024 r.
Mając powyższe na względzie, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę na czynność Prezydenta w przedmiocie wstrzymania wypłaty dotacji oświatowej za grudzień 2024 r.