III SA/GL 131/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził nieważność części uchwały Rady Miejskiej w Bytomiu dotyczącej regulaminu pomocy materialnej dla uczniów, uznając, że przekroczyła ona zakres upoważnienia ustawowego.
Prokurator Rejonowy w Bytomiu zaskarżył uchwałę Rady Miejskiej w Bytomiu w sprawie regulaminu pomocy materialnej dla uczniów, zarzucając istotne naruszenie prawa i przekroczenie zakresu delegacji ustawowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał skargę za zasadną, stwierdzając nieważność uchwały w części dotyczącej § 3 ust. 2, § 3 ust. 6, § 6 ust. 3, § 7 ust. 2, § 9 ust. 1, 2, 3, § 12 ust. 3 oraz § 13 ust. 1 i 2 załącznika do uchwały.
Sprawa dotyczyła skargi Prokuratora Rejonowego w Bytomiu na uchwałę Rady Miejskiej w Bytomiu z dnia 24 lipca 2017 r. nr L/619/17, dotyczącą regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów. Prokurator zarzucił uchwale istotne naruszenie prawa, w tym przekroczenie zakresu delegacji ustawowej wynikającej z art. 90f ustawy o systemie oświaty. Wskazano na niedopuszczalne modyfikacje przepisów ustawowych, takie jak ustalenie zamkniętego katalogu okoliczności mających znaczenie dla wysokości stypendium, określenie kryteriów ubiegania się o pomoc materialną przez radę gminy, czy przerzucenie kompetencji na dyrektora MOPR w zakresie określania wzorów wniosków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym, uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że Rada Miejska przekroczyła zakres upoważnienia ustawowego, wprowadzając regulacje wykraczające poza kompetencje określone w art. 90f ustawy o systemie oświaty, co stanowi istotne naruszenie prawa. W konsekwencji, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części dotyczącej wskazanych paragrafów załącznika.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (6)
Odpowiedź sądu
Nie, Rada Gminy nie może przekroczyć zakresu delegacji ustawowej. Uchwała musi mieścić się w granicach upoważnienia ustawowego i nie może być sprzeczna z ustawą.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że Rada Gminy przekroczyła zakres delegacji ustawowej, wprowadzając do regulaminu postanowienia wykraczające poza upoważnienie zawarte w art. 90f ustawy o systemie oświaty, co stanowi istotne naruszenie prawa.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
stwierdzono_nieważność
Przepisy (22)
Główne
u.s.o. art. 90f
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
p.p.s.a. art. 147 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.s.o. art. 90f
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
Rada gminy uchwala regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów, określając w szczególności sposób ustalenia wysokości stypendium, formy jego udzielania, tryb i sposób udzielania stypendium oraz tryb i sposób udzielania zasiłku szkolnego.
Pomocnicze
u.s.o. art. 90d § ust. 1
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
u.s.o. art. 90n § ust. 5a
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
u.s.o. art. 90d § ust. 5
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
u.s.o. art. 90b § ust. 3 pkt 2
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
u.s.o. art. 90d
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
u.s.o. art. 90e
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
u.s.o. art. 90n § ust. 2 i 3
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
u.s.o. art. 90d § ust. 1
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty
Użycie sformułowania 'w szczególności' ustanawia otwarty katalog okoliczności mających znaczenie dla wysokości przyznania stypendium szkolnego.
p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 3 § § 1 w zw. z § 2 pkt 5 oraz pkt 6
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 1 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 94
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej art. 143
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej § § 118
u.p.s. art. 8 § ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
u.p.s. art. 8 § ust. 3 - 13
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
u.ś.r. art. 6 § ust. 2 pkt 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przekroczenie przez Radę Miejską zakresu delegacji ustawowej określonej w art. 90f ustawy o systemie oświaty. Niedopuszczalna modyfikacja przepisów ustawowych poprzez uchwalenie zamkniętego katalogu okoliczności mających znaczenie dla wysokości stypendium. Ustalenie przez Radę Gminy kryteriów ubiegania się o stypendium, które nie wynikały z delegacji ustawowej. Przerzucenie przez Radę Gminy kompetencji na Dyrektora MOPR w zakresie określania wzorów wniosków. Uregulowanie przez Radę Gminy szczególnego trybu przyznawania stypendium i upoważnienie pracownika szkoły do pobrania i wydatkowania stypendium. Nieuzasadnione ustalenie wysokości zasiłku szkolnego i kryteriów branych pod uwagę przy jego ustalaniu.
Godne uwagi sformułowania
organy władzy publicznej działają w granicach i na podstawie prawa zakaz domniemania kompetencji normy upoważniające powinny być interpretowane w sposób ścisły, literalny nie może on wykraczać poza wymagania określone przepisami powszechnie obowiązującego prawa ani stanowić norm sprzecznych z ustawą przez użycie sformułowania 'w szczególności' ustanowił otwarty katalog okoliczności
Skład orzekający
Małgorzata Herman
przewodniczący
Barbara Orzepowska-Kyć
sędzia
Marzanna Sałuda
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zakresu delegacji ustawowej dla organów samorządu terytorialnego przy tworzeniu aktów prawa miejscowego, w szczególności w zakresie pomocy materialnej dla uczniów."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej materii pomocy materialnej dla uczniów i zakresu upoważnienia z art. 90f ustawy o systemie oświaty.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia kontroli legalności aktów prawa miejscowego przez sądy administracyjne i precyzyjnej interpretacji przepisów dotyczących pomocy uczniom, co jest istotne dla samorządów i prawników.
“Rada Miejska przekroczyła uprawnienia? WSA stwierdza nieważność części regulaminu pomocy uczniom.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Gl 131/23 - Wyrok WSA w Gliwicach Data orzeczenia 2023-05-09 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-02-23 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach Sędziowie Barbara Orzepowska-Kyć Małgorzata Herman /przewodniczący/ Marzanna Sałuda /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6146 Sprawy uczniów 6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym) Hasła tematyczne Oświata Skarżony organ Rada Miasta Treść wyniku Stwierdzono nieważność uchwały w części Powołane przepisy Dz.U. 2016 poz 1943 art. 90f Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jedn. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2023 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Bytomiu na uchwałę Rady Miejskiej w Bytomiu z dnia 24 lipca 2017 r., nr L/619/17 w przedmiocie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały w części załącznika określonej w § 3 ust. 2, § 3 ust. 6, § 6 ust. 3, § 7 ust. 2, § 9 ust. 1, 2, 3, § 12 ust. 3, § 13 ust. 1 i 2. Uzasadnienie W dniu 24 lipca 2017 r. Rada Gminy w Bytomiu podjęła - na podstawie art. 90f ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty ( t.j. Dz. U. z 2016 r. nr 296, ze zm. – określanej dalej jako u.s.o.) - uchwałę nr L/619/17 w sprawie uchwalenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy Bytom, (Dziennik Urzędowy Województwa Śląskiego z 2017 roku pozycja 4409). Skargę do WSA w Gliwicach wniósł Prokurator Rejonowy w Bytomiu zaskarżając załącznik do Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy Bytom (zwany dalej Regulaminem) w części dotyczącej: § 3 ust. 2, § 3 ust. 6, § 6 ust. 3, § 7 ust. 2, § 9 ust. 1,2, 3, § 12 ust. 3, § 13 ust. 1 i 2. Zaskarżonej uchwale zarzucono istotne naruszenie prawa, a to: art. 2, 7, 94 Konstytucji RP (Dz.U. z 1997 poz. 78.483) oraz art. 90f ustawy z dnia 07 września 1991 roku o systemie oświaty poprzez przekroczenie zakresu delegacji ustawowej. Prokurator zarzucił, iż a) uregulowanie w § 3 ust. 2 ust. 3 pkt 1,3,4 załącznika do uchwały co do tego, iż stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w wysokości uzależnionej od skali występowania w rodzinie takich okoliczności, jak: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, jest niedopuszczalną modyfikacją regulacji ustawowej- art. 90d ust. 1 u.s.o. poprzez uchwalenie zamkniętego katalogu okoliczności mających znaczenie dla wysokości przyznania stypendium szkolnego, podczas gdy ustawodawca w art. 90d ust. 1 u.s.o. poprzez użycie sformułowania "w szczególności" ustanowił otwarty katalog okoliczności wskazując, jedynie przykładowe czynniki jakie należy wziąć pod uwagę, b) uregulowanie w § 3 ust. 6 załącznika Regulaminu uprawnienia do ubiegania się o stypendium szkolne i określenia jego kryterium, podczas gdy art. 90f u.s.o. nie zawiera ustawowego upoważnienia do określenia przez radę gminy kryterium od którego spełnienia warunkowana jest możliwość ubiegania się o stypendium szkolne, c) uregulowanie w § 6 ust. 3 załącznika Regulaminu iż "Oświadczenie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań podczas, gdy rada gminy nie jest upoważniona z mocy art. 90f u.s.o, do nałożenia na zainteresowanych obowiązku złożenia oświadczenia o wskazanej treści, zaś obowiązek ten wynika bezpośrednio z art. 90 n ust. 5a u.s.o., a nadto jego nałożenie w drodze aktu prawa miejscowego jest sprzeczne z art. 233 § 6 k.k., d) uregulowanie w § 7 ust. 2 załącznika Regulaminu, iż Dyrektor MOPR w drodze zarządzenia określa wzór wniosku, o, którym mowa w ust. 1, i udostępnia go zainteresowanym osobom w formie papierowej i elektronicznej, podczas gdy delegacja ustawowa określona w art. 90f u.s.o. nie upoważnia rady gminy do przyznania dyrektorowi MOPR uprawnienia do wydania zarządzenia określającego wzór wniosku o przyznanie stypendium szkolnego, e) uregulowanie w § 9 ust. 1, 2, 3 Regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy Bytom, iż: 1. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, podyktowanych dobrem ucznia, dyrektor szkoły może wnioskować do dyrektora MOPR o pieniężną formę realizacji stypendium szkolnego, o której mowa w art. 90d ust. 5 u.s.o. jednocześnie upoważniając pracownika szkoły do pobrania i wydatkowania stypendium szkolnego w imieniu osoby uprawnionej, za zgodą tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego. Rozliczenie pomocy przyznanej w trybie określonym w ust. 1, następuje na podstawie dowodów potwierdzających powstanie i poniesienie wydatku, dostarczonych niezwłocznie do MOPR przez upoważnionego pracownika szkoły, o którym mowa w ust. 1. Wzór upoważnienia pracownika szkoły przez jej dyrektora, uwzględniający zgodę osoby uprawnionej i zgodę dyrektora MOPR, zawiera załącznik do niniejszego regulaminu, podczas gdy rada gminy nie została upoważniona do uregulowania szczególnego trybu przyznania stypendium jedynie na wniosek dyrektora szkoły, umocowania dyrektora szkoły do upoważnienia pracownika do pobrania i wydatkowania stypendium szkolnego w imieniu osoby uprawnionej, za zgodą tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego, ustalenia sposobu rozliczenia pomocy przyznanej w tym trybie, ani uregulowania wzoru upoważnienia dla pracownika szkoły. Dalej Prokurator zaznaczył, iż uregulowanie w § 12 ust. 3, iż wzór wniosku o przyznanie zasiłku szkolnego określa w drodze zarządzenia dyrektor MOPR i udostępnia go zainteresowanym osobom w formie papierowej i elektronicznej, narusza delegację ustawową określoną w art. 90f u.s.o. gdyż ten nie upoważnia rady gminy do przyznania dyrektorowi MOPR uprawnienia do wydania zarządzenia określającego wzór wniosku o przyznanie zasiłku szkolnego. Także uregulowanie w § 13 ust. 1 i 2 wysokości zasiłku szkolnego i kryteriów branych pod uwagę przy ustaleniu jego wysokości, narusza delegację ustawową z art. 90f u.s.o. który nie przewiduje uprawnienia organowi uchwałodawczemu gminy do określenia w regulaminie sposobu ustalania wysokości zasiłku szkolnego. W odpowiedzi na skargę Gmina Bytom skargę pozostawiła do rozważenia WSA w Gliwicach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na akty prawa miejscowego oraz inne akty organów jednostek samorządu terytorialnego (art. 3 § 1 w zw. z § 2 pkt 5 oraz pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej p.p.s.a.). Kontrola taka sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2 p.p.s.a.), przy czym w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jak stanowi art. 147 § 1 p.p.s.a., sąd, w razie uwzględnienia skargi na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że wydane zostały z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Wprowadzając sankcję nieważności jako następstwo naruszenia prawa, ustawodawca nie określił rodzaju naruszenia prawa, które prowadziłoby do zastosowania tej sankcji. Niezbędne jest zatem odwołanie się do przepisów u.s.g., gdzie przewidziano dwa rodzaje naruszeń prawa, które mogą być wywołane przez ustanowienie aktów uchwalanych przez organy gminy. Mogą być to naruszenia istotne lub nieistotne (art. 91 u.s.g.). Jednak i ten przepis nie definiuje obu rodzajów naruszeń, co stwarza konieczność sięgnięcia do stanowiska wypracowanego w tym zakresie w doktrynie i w orzecznictwie. Za "istotne" naruszenie prawa uznaje się uchybienie, prowadzące do skutków, które nie mogą być tolerowane w demokratycznym państwie prawnym. Do nich zalicza się między innymi naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, a także przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał (por. M. Stahl, Z. Kmieciak, Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny, Samorząd Terytorialny 2001, z. 1-2, s. 101-102). W judykaturze za istotne naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności aktu, uznaje się takiego rodzaju naruszenia prawa jak: podjęcie uchwały przez organ niewłaściwy, brak podstawy do podjęcia uchwały określonej treści, niewłaściwe zastosowanie przepisu prawnego będącego podstawą podjęcia uchwały, naruszenie procedury podjęcia uchwały (por. wyroki NSA: z 11 lutego 1998 r., sygn. akt II SA/Wr 1459/97, Lex nr 33805 oraz z 8 lutego 1996 r., sygn. akt SA/Gd 327/95, Lex nr 25639). Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest uchwała Rady Gminy w Bytomiu z 24 lipca 2017 r. nr L/619/17 w sprawie uchwalenia regulaminu pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Bytom. Dokonując oceny legalności zaskarżonej uchwały należy zwrócić uwagę na zasadę praworządności, wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP, zgodnie z którą organy władzy publicznej działają w granicach i na podstawie prawa. Powyższa zasada konstytucyjna oznacza, że każda norma kompetencyjna musi być tak realizowana, aby nie naruszała innych przepisów ustawy. Zakres upoważnienia musi być zawsze ustalony przez pryzmat zasad demokratycznego państwa prawnego, działania w granicach i na podstawie prawa. Realizując kompetencję, organ musi uwzględniać treść normy ustawowej. Odstąpienie od tej zasady z reguły stanowi istotne naruszenia prawa. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie, ugruntował się pogląd dotyczący dyrektyw wykładni norm o charakterze kompetencyjnym. Naczelną zasadą prawa administracyjnego jest zakaz domniemania kompetencji. Ponadto należy podkreślić, że normy upoważniające powinny być interpretowane w sposób ścisły, literalny. Jednocześnie zakazuje się dokonywania wykładni rozszerzającej przepisów kompetencyjnych oraz wyprowadzania kompetencji w drodze analogii (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 24 lutego 2010 r., sygn. akt IV SA/Wr 593/09, dostępny w Internecie). Przy czym wskazać należy, że oceniając istnienie normy kompetencyjnej Sąd bierze pod uwagę stan prawny istniejący w dacie podjęcia kontrolowanej uchwały. Zgodnie z art. 90f u.s.o. rada gminy uchwala regulamin udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy, kierując się celami pomocy materialnej o charakterze socjalnym, w którym określa w szczególności: 1) sposób ustalenia wysokości stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin oraz inne okoliczności w art. 90d ust. 1; 2) formy, w jakich udziela się stypendium szkolnego w zależności od potrzeb uczniów zamieszkałych na terenie gminy; 3) tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego; 4) tryb i sposób udzielania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego. Nie budzi wątpliwości, iż podjęta uchwała stanowi akt prawa miejscowego. Zawarty w niej regulamin jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego, nie może on wykraczać poza wymagania określone przepisami powszechnie obowiązującego prawa ani stanowić norm sprzecznych z ustawą (art. 7 Konstytucji RP). Zgodnie bowiem z art. 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, organy samorządu terytorialnego, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów. Konstytucyjne granice kompetencji prawotwórczej organów samorządu terytorialnego wyznaczają – po pierwsze, ustawowe upoważnienie do stanowienia prawa miejscowego – po drugie, wyznaczone ustawowo granice upoważnienia do stanowienia aktu prawa miejscowego. Akt prawa miejscowego, aby wypełniać konstytucyjne standardy, musi zatem spełniać dwie przesłanki - mieć ustawową podstawę i mieścić się w ustawowo określonych granicach uprawnienia (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 6 września 2017 r. sygn. akt II SA/Go 538/17 LEX nr 2352378). Zestawienie regulacji art. 90f u.s.o. z regulacją art. 90d i art. 90e u.s.o. daje podstawy do zawężenia przedmiotowego regulacji w regulaminie udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym do strony formalnej, tj. do wyznaczenia sposobu ustalenia wysokości stypendium szkolnego, formy udzielenia takiego stypendium, trybu i sposobu udzielenia stypendium szkolnego oraz trybu i sposobu udzielania zasiłku szkolnego (por. wyrok NSA z dnia 2 kwietnia 2014 r., I OSK 99/14 LEX nr 1484881). Przez użyte w art. 90f u.s.o. pojęcie "tryb i sposób udzielania" stypendium szkolnego i zasiłku szkolnego należy rozumieć nic innego jak określenie pewnych wymogów i koniecznych czynności, jakie należy wykazać i podjąć w celu uzyskania prawa do świadczenia pomocowego oraz jego realizacji. W odniesieniu do "trybu" chodzi o konkretne działania dokonywane w toku danego postępowania, przepisy procedury, określony wariant jej realizacji, zaś "sposób" to metoda czy forma tego działania. Skoro chodzi tu o udzielenie stypendium lub zasiłku, do których te zwroty się odnoszą, to innymi słowy rada gminy uprawniona jest do określenia sposobu procedowania i formy działania w toku postępowania związanego z przyznaniem tych świadczeń (por. wyrok NSA z dnia 6 maja 2014 r., I OSK 338/14 LEX nr 1511183). Mając na uwadze tak zdefiniowany zakres przedmiotowy regulacji jaka powinna być zawarta w regulaminie udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym zgodzić się należy ze skarżącym prokuratorem, że niewątpliwie nie zachodziła potrzeba powtórzenia treści art. 90 n ust. 5a u.s.o. w § 6 ust. 3 załącznika do zaskarżonej uchwały. Przepis ten wprost stanowi Oświadczenia, o których mowa w ust. 4 pkt 3 i ust. 5, składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. W ocenie Sądu stanowi to niepotrzebne powtórzenie treści przepisu, co sprzeczne jest z § 118 w zw. z art. 143 rozporządzenia Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 283). Trafnie skarżący wskazuje, że w § 3 ust. 2 załącznika do zaskarżonej uchwały doszło do nieuprawnionej modyfikacji art. 90d ust. 1 u.s.o. W tym artykule wskazano, iż stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12. Z kolei w § 3 ust. 2, załącznika do regulaminu podano, iż stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w wysokości uzależnionej od skali występowania w rodzinie takich okoliczności, jak: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe co oznacza, iż dokonano modyfikacji art. 90d ust. 1 u.s.o. poprzez uchwalenie zamkniętego katalogu okoliczności mających znaczenie dla wysokości przyznania stypendium szkolnego, podczas gdy ustawodawca w w/w art. 90d ust. 1 u.s.o. użył sformułowania "w szczególności". To zaś wskazuje, iż ustanowił otwarty katalog okoliczności jakie należy wziąć pod uwagę dla możliwości otrzymania stypendium szkolnego przez ucznia. Odnosząc się z kolei do treści § 3 ust. 6 załącznika do zaskarżonej uchwały podzielić trzeba stanowisko prokuratora, że Rada Gminy nie była uprawniona do określenia kryteriów ubiegania się o pomoc materialną o charakterze socjalnym. We wskazanym przepisie Rada Gminy uregulowała, iż uprawnienie do ubiegania się o stypendium szkolne przysługuje, jeżeli miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, ustalonej na zasadach określonych w art. 8 ust. 3 - 13 tej ustawy. Jednak treść art. 90f u.s.o. nie daje Radzie Miejskiej takiego uprawnienia. Przez użyte w art.90f u.s.o. pojęcie tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego należy rozumieć, jak już nadmieniono, określenie pewnych wymogów i koniecznych czynności, jaki należy wykazać i podjąć w celu uzyskania prawa do świadczenia pomocowego i jego realizacji. W odniesieniu do trybu chodzi o konkretne działania dokonywane w toku danego postępowania, przepisy procedury, określony wariant jej realizacji zaś sposób to metoda czy forma jego działania. Skoro chodzi o udzielenie stypendium do których zwroty te się odnoszą to rada miejska jest uprawniona do określenia sposobu procedowania i formy działania w toku postępowania związanego z przyznaniem tych świadczeń (vide wyrok NSA z 06.05.2014r sygn. akt I OSK 338/14. W konsekwencji powyższego zgodzić się należy z prokuratorem, iż § 3 ust. 6 załącznika do zaskarżonej uchwały wykracza poza granice upoważnienia ustawowego określonego w art. 90f u.s.o. Także przyznać należy rację prokuratorowi, iż uregulowanie w § 7 ust. 2 co do tego, iż Dyrektor MOPR w drodze zarządzenia określa wzór wniosku o przyznanie stypendium szkolnego i udostępnia go zainteresowanym osobom w formie papierowej i elektronicznej narusza zakres delegacji ustawowej z art. 90f u.s.o. gdyż przepis ten nie uprawnia rady do upoważnienia innego organu do wydania zarządzenia określającego wzór wniosku o przyznanie stypendium szkolnego i udostępnienia zainteresowanym osobom w formie elektronicznej i papierowej. Wymieniony przepis nie przyznaje radzie gminy uprawnienia do przerzucania na inny organ kompetencji związanych ze świadczeniami pomocy materialnej przyznawanych uczniom zamieszkałym w Bytomiu. Podobne uwagi należy odnieść do oceny treści § 12 ust. 3 dotyczącego ustalania wzoru wniosku o zasiłek szkolny. Podzielić trzeba także pogląd prokuratora, iż treść § 9 załącznika do uchwały stanowiący iż 1. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, podyktowanych dobrem ucznia, dyrektor szkoły może wnioskować do dyrektora MOPR o pieniężną formę realizacji stypendium szkolnego, o której mowa w art. 90d ust. 5 ustawy o systemie oświaty, jednocześnie upoważniając pracownika szkoły do pobrania i wydatkowania stypendium szkolnego w imieniu osoby uprawnionej, za zgodą tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego. 2. Rozliczenie pomocy przyznanej w trybie określonym w ust. 1, następuje na podstawie dowodów potwierdzających powstanie i poniesienie wydatku, dostarczonych niezwłocznie do MOPR przez upoważnionego pracownika szkoły, o którym mowa w ust. 1. 3. Wzór upoważnienia pracownika szkoły przez jej dyrektora, uwzględniający zgodę osoby uprawnionej i zgodę dyrektora MOPR, zawiera załącznik do niniejszego regulaminu narusza zakres delegacji ustawowej określonej w art. 90f u.s.o. Rada Gminy działając na tej podstawie prawnej nie została uprawniona do tego by nadać dyrektorowi szkoły przy jego kompetencji o złożenie wniosku o pieniężne stypendium szkolne jednoczesnego uprawnienia do upoważnienia pracownika szkoły do zarówno pobrania i wydatkowania w imieniu osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela tegoż stypendium. W konsekwencji powyższego podobnie należy ocenić przyznanie prawa do rozliczenia pomocy na podstawie dowodów potwierdzających poniesienie wydatku w trybie określonym w treści § 9 ust.1 załącznika do uchwały jak i uregulowanie wzoru upoważnienia pracownika szkoły przez dyrektora. Rację zatem ma prokurator, iż regulacje te pozostają w sprzeczności z art. 90f u.s.o oraz art. 90n ust. 2 i 3 u.s.o. określającym krąg podmiotów uprawnionych do złożenia wniosku o przyznanie świadczeń pomocy materialnej wśród których obok dyrektora szkoły występują także rodzice albo pełnoletni uczeń, kolegium pracowników służb społecznych lub ośrodka o którym mowa w art. 90b ust. 3 pkt 2 . W § 13 ust. 1 uchwały Rada Miejska w Bytomiu niezasadnie także ustaliła, iż wysokość zasiłku szkolnego nie może przekroczyć jednorazowo kwoty stanowiącej pięciokrotności kwoty, o której mowa w art. 6 ust, 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. kwoty zasiłku rodzinnego na dziecko powyżej 5. roku życia do ukończenia 18. roku życia skoro ustawodawca w art. 90f u.s.o. wskazał, iż ta właśnie wysokość zasiłku szkolnego jest maksymalną jaką może uzyskać wnioskujący o pomoc materialną o charakterze socjalnym. W ocenie Sądu stanowi to niepotrzebne powtórzenie treści przepisu, co sprzeczne jest z § 118 w zw. z art. 143 rozporządzenia Rady Ministrów z 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej (Dz. U. z 2002 r. nr 100, poz. 908). W sposób nieuprawniony także Rada Miejska w Bytomiu uregulowała w § 13 ust. 2 uchwały, iż przy ustalaniu wysokości zasiłku szkolnego bierze się pod uwagę ocenę skutków zdarzenia losowego i sytuację materialną rodziny ucznia. Regulacja ta bowiem przekracza zakres delegacji z art. 90f u.s.o. gdzie ustawodawca nie przewidział dla Rady Miejskiej kompetencji do ustalenia kryteriów branych pod uwagę przy ustaleniu wysokości zasiłku szkolnego. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI