I SA/KE 236/24

I SA/Ke 236/24 - Wyrok WSA w Kielcach
Data orzeczenia
2024-07-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Sędziowie
Andrzej Mącznik /sprawozdawca/
Magdalena Chraniuk-Stępniak /przewodniczący/
Mirosław Surma
Symbol z opisem
6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Sygn. powiązane
II GSK 1841/24 - Wyrok NSA z 2025-05-21
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1047
art. 78 ust. 2 pkt 1art. 140mb pkt 2
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak, Sędziowie Sędzia WSA Mirosław Surma, Asesor WSA Andrzej Mącznik (spr.), Protokolant Starszy inspektor sądowy Celestyna Niedziela, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2024 r. sprawy ze skargi H. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 4 kwietnia 2024 r. nr SKO.RD/52/1099/60/2024 w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach na rzecz H. Z. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach (kolegium, organ odwoławczy) decyzją z 4 kwietnia 2024 r. nr SKO.RD/52/1099/60/2024 utrzymało w mocy decyzję Starosty Kieleckiego (starosta, organ I instancji) z 21 grudnia 2023 r. nr KT - II.5410.17.2621.2022.KJ nakładającą na H. Z. (strona, skarżący) karę pieniężną w wysokości [...] zł z tytułu naruszenia obowiązku zawiadomienia o nabyciu pojazdu marki R. M., nr rej. [...], nr VIN: [...]
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U.2023.1047) dalej "p.r.d.", właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić w terminie 30 dni starostę o nabyciu lub zbyciu pojazdu. Kolegium wyjaśniło dalej, że na podstawie art. 1 pkt 17 ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 568) termin ten został wydłużony do 180 dni. W myśl art. 140mb pkt 2 p.r.d. kto będąc właścicielem pojazdu zarejestrowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wbrew przepisowi art. 78 ust. 2 pkt 1 nie zawiadamia starosty o nabyciu lub zbyciu pojazdu podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 do 1000 zł. Przepis art. 140mb został znowelizowany ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania niektórych skutków kradzieży tożsamości (Dz. U. z 2023 r. poz. 1394). Jednakże zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania niektórych skutków kradzieży tożsamości (Dz. U. z 2023 r. poz. 1394), do postępowań w sprawach nakładania kar pieniężnych, o których mowa w art. 140mb ustawy zmienianej w art. 2, wszczętych i niezakończonych przed dniem I stycznia 2024 r., stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 2, w brzmieniu dotychczasowym.
Ustalając natomiast wysokość kary pieniężnej za niezgłoszenie w terminie zbycia lub nabycia pojazdu organ winien uwzględnić zakres naruszenia, powtarzalność naruszeń oraz korzyści finansowe uzyskane z tytułu naruszenia ustawy (art. 140n ust. 4 p.r.d.; w brzmieniu dotychczasowym zgodnie z art. 16 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania niektórych skutków kradzieży tożsamości).
Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji wskazał, że organ I instancji niezasadnie uznał, iż nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 189f § 1 k.p.a., ponieważ z istoty obowiązku wynikającego z art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. wynika niemożność przyjmowania stopni naruszenia, w tym przypisywania mu znikomej wagi. Gdyby przyjąć powyższe zapatrywanie, to każde naruszenie miałoby niestopniowalny charakter, co budziłoby wątpliwości co do racjonalności działania prawodawcy. Zaznaczył, że starosta niezasadnie przyjął również, że z uwagi na zawarty w art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. wymóg zaprzestania naruszania prawa, przepis ten znajduje zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do naruszeń o charakterze ciągłym, trwałym lub powtarzającym się. Kolegium zauważyło, że powyższe stanowisko także zostało przesądzone w orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie wskazano, że gdyby takie stanowisko uznać za prawidłowe, prowadziłoby to do sytuacji, że osoby naruszające przepisy prawa przez dłuższy okres i w sposób ciągły, byłyby w uprzywilejowanej pozycji w stosunku do podmiotów, których działanie polegało na jednorazowym naruszeniu prawa. Zdaniem organu odwoławczego nie sposób jednak przypisać racji skarżącemu, że w niniejszym postępowaniu organ I instancji w ogóle nie rozważył możliwości zastosowania art. 189f § 1 k.p.a. Bowiem pomimo powyższych uchybień, organ ten zbadał przesłanki wskazane w art. 189f § 1 i art. 189f § 2 i 3 k.p.a.
Kolegium wyjaśniło, że bezspornym w sprawie było, że skarżący nabył pojazd marki R. M. 14 lipca 2020 r., natomiast o jego nabyciu zawiadomił starostę 29 kwietnia 2022 r. Termin na zgłoszenie nabycia minął bezskutecznie 11 stycznia 2021 r. Tym samym strona uchybiła terminowi na zawiadomienie o nabyciu pojazdu o 471 dni, bowiem w okresie od 12 stycznia 2021 r. do 29 kwietnia 2022 r. pozostawała w stanie niezgodności z przepisami. Oba orzekające w sprawie organy uznały, że skoro strona pozostawała w niezgodności z przepisami przez okres ponad roku, to nie sposób uznać, że waga naruszenia prawa jest znikoma. Przyjęły, że waga naruszenia prawa musi być dokonywana w przedmiotowej sprawie przez pryzmat profesjonalnego charakteru prowadzonej przez skarżącego działalności. Zdaniem kolegium prawidłowo również organ I instancji uznał, że szeroko pojęte problemy zdrowotne, podnoszone przez stronę nie stanowią usprawiedliwienia dla uchybienia terminowi i nie wpływają niejako na zmniejszenie wagi naruszenia prawa, zwłaszcza, że problemy zdrowotne nie przeszkadzały skarżącemu w prowadzeniu działalności. Organ odwoławczy zaznaczył, że nie jest również spornym między stroną, a organem I instancji, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 189f § 1 pkt 2 k.p.a. Strona nie wskazała bowiem, aby za to samo działanie została na nią nałożona kara przez inny organ.
Organ odwoławczy zaznaczył, że organ I instancji zbadał również możliwość zastosowania art. 189f § 2 i § 3 k.p.a. podnosząc, iż celem dla którego nakładana jest kara administracyjna jest skuteczność wypełnienia obowiązku poinformowania właściwego organu o nabyciu pojazdu w terminie 30 dni, samo zaś zgłoszenie nabycia pojazdu ma na celu "poprawę warunków legalnego obrotu pojazdami oraz referencyjność danych gromadzonych centralnej ewidencji pojazdów prowadzonej przez ministra do spraw informatyzacji". Z kolei tak znaczne opóźnienie mogło mieć negatywny wpływ na poprawę "warunków legalnego obrotu pojazdami"[pic]
W ocenie kolegium starosta zasadnie uznał, że nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 189 § 2 k.p.a. wywodząc, że celem, dla którego nakładana jest kara jest skuteczność wypełniania obowiązku ustawowego wpływającego na poprawę warunków legalnego obrotu pojazdami. Kolegium podkreśliło, że dokonując jednocześnie analizy okoliczności wskazanych przez stronę, które przesądziły o niewykonaniu obowiązku, organ I instancji wskazał, że nie znajduje racjonalnego uzasadnienia dla możliwości zastosowania instytucji odstąpienia od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu w myśl art. 189f § 3 k.p.a. Dodało, że nie można także tracić z pola widzenia, że brak zgłoszenia nabycia/ zbycia pojazdu powoduje, że w bazie CEPiK znajdują się nieaktualne dane, z których korzystają m.in. Policja, Straż Graniczna, sądy, prokuratura, CBA czy Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, co ma wpływ na prowadzenie przez te podmioty czynności postępowania.
Kolegium wskazało, że ustalając wysokość kary starosta zwrócił uwagę, że naruszenia dopuścił się podmiot profesjonalny, działający w branży motoryzacyjnej od ponad 10 lat. Ponadto strona dokonywała licznych czynności związanych z nabywaniem i zbywaniem pojazdów, przepis art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. winien być jej znany, gdyż obowiązuje od 1 stycznia 1998 r. Decydujący był też długi okres zwłoki w wykonaniu obowiązku. Niemniej jednak, organ wymierzył karę skarżącemu w minimalnej wysokości, albowiem strona z własnej woli w 2022 r. uzupełniła zawiadomienia o zbyciu/nabyciu ponad stu pojazdów.
W ocenie kolegium, pomimo wykazanych uchybień, starosta zasadnie uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 189f k.p.a. i odstąpienia od wymierzenia kary. Zdaniem kolegium organ ten należycie ocenił wskazane przez skarżącego okoliczności, które przesądziły o niewykonaniu obowiązku jak również uzasadnił sposób określenia wysokości kary.
Kolegium wskazało, że podniesione w odwołaniu argumenty, związane z epidemią covid, stanem zdrowia odwołującego, jak również zmianami przepisów prawa nie mają wpływu na rozstrzygnięcie. Wyjaśniło, że wypełnienie obowiązku zgłoszenia nabycia pojazdu nie wymagało osobistej wizyty w siedzibie organu, gdyż obowiązek ten odwołujący mógł również wypełnić przesyłając zawiadomienie Pocztą Polską, za pośrednictwem platformy ePUAP, czy przez ustanowionego pełnomocnika. Ustosunkowując się do podnoszonych przez odwołującego zmian w prawie, kolegium zwróciło uwagę, iż odwołujący jako przedsiębiorca winien znać przepisy związane z prowadzoną przez niego działalnością. Sam fakt, iż sankcja za naruszenie obowiązku zgłoszenia nabycia pojazdu została wprowadzona ustawą o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw, którą strona się nie interesowała nie uzasadnia braku należytej staranności. Natomiast sam fakt wywiązania się z tego obowiązku, po upływie znacznego okresu czasu, nie uzasadnia zastosowania odstąpienia od nałożenia kary, gdyż nie przesądza o spełnieniu przesłanek wykazanych w art. 189f k.p.a.
Końcowo kolegium wyjaśniło, że nałożenie kary pieniężnej jest uzasadnione, albowiem w sytuacji stwierdzenia niewykonania opisanego obowiązku w ustawowym terminie, organ ma obowiązek wydać decyzję, która ma charakter związany, co oznacza, że organ nie ma żadnego luzu decyzyjnego w kwestii nałożenia kary. Luz decyzyjny pojawia się przy ustalaniu wysokości kary, bowiem ustawa nakazuje wziąć w tym zakresie pod uwagę powtarzalność naruszeń, zakres naruszenia i ewentualne korzyści finansowe z faktu niewywiązania się w terminie z tego obowiązku.
Na powyższą decyzję H. Z. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji
i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił naruszenie:
1. art. 6 i 7 w zw. z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. przez jego niezastosowanie (organ II instancji nie przeanalizował tej możliwości) i nieodstąpieniu przez organ II instancji od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestanie na pouczeniu, podczas gdy w przedmiotowej sprawie spełnione zostały przesłanki obligujące organ II instancji do rozstrzygnięcia zgodnie z treścią art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., tj. skarżący zaprzestał naruszenia prawa, wykonał ciążący na nim obowiązek przed wydaniem decyzji
i jednocześnie waga naruszonego prawa jest znikoma, a zaniechanie zgłoszenia zbycia pojazdu rozumieć należy jako czyn ciągły w postaci zaniechania;
2. art. 6 i 7 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez pominięcie podczas wydawania zaskarżonej decyzji przez organ II instancji części zarzutów skarżącego
i nieustosunkowanie się do nich w uzasadnieniu decyzji oraz ograniczenie uzasadnienia do lakonicznego powtórzenia twierdzeń organu I instancji, w szczególności nierozważenie przez organ II instancji możliwości zastosowania art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., a jedynie ograniczenie się do opisania niespełnienia przesłanek z art. 189f § 2 i 3 k.p.a.;
3. art. 6 i 7 w zw. z art. 189f § 2 i 3 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że odstąpienie od nałożenia kary administracyjnej nie pozwoli na spełnienie celów na jaki została ona nałożona, mimo że z okoliczności przedmiotowej sprawy wynika, że skarżący wykonał wszystkie ciążące na nim obowiązki przed wydaniem decyzji
w sprawie, zapewnił organ o wykonywaniu obowiązków informacyjnych w przyszłości i nigdy wcześniej nie miał problemów z realizacją prawnych obowiązków;
4. art. 6, 7, 8, 77 § 1, 80 oraz art. 107 § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady proporcjonalności, a także błędne przyjęcie wniosków niewynikających z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie oraz brak rozważenia wszystkich okoliczności sprawy, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że organ II instancji nie rozpoznał sprawy w sposób wnikliwy, wszechstronny i wyczerpujący, i ograniczył się jedynie do bezrefleksyjnego powtórzenia argumentacji organu I instancji;
5. art. 7 w zw. z art. 189d pkt 1, 2, 5, 6 i 7 k.p.a. przez niewłaściwe przeprowadzenie procesu miarkowania kary wynikające z pominięcia następujących okoliczności: naruszenie prawa nie stanowiło w żaden sposób zagrożenia dla bezpieczeństwa życia lub zdrowia, mienia w znacznych rozmiarach, ważnego interesu publicznego; przepis wprowadzający sankcję za niezgłoszenie pojazdu został wprowadzony ustawą z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw i był wielokrotnie nowelizowany, przez co był nieczytelny dla obywateli; obowiązków skarżący nie dopełnił w okresie pandemii wirusa COVID-19, kiedy to funkcjonowanie urzędów było ograniczone, a sam skarżący przebywał w szpitalu;
6. art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ II instancji dokonania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,
w szczególności odniesienia się do nadzwyczajnej sytuacji spowodowanej wprowadzeniem stanu zagrożenia epidemicznego na obszarze Polski, która stała się przyczyną opóźnienia w wykonaniu obowiązku, a także nieczytelnością
i niejednoznacznością przepisów nakładających kary za niedopełnienie obowiązku;
7. art. 8 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niepogłębiający zaufania do władzy publicznej i z naruszeniem zasady proporcjonalności,
w szczególności poprzez sporządzenie przez organ II instancji wybiórczego uzasadnienia decyzji ograniczającego się do dwóch akapitów, w których organ II instancji nie przeanalizował wszystkich zgłaszanych przez skarżącego zarzutów oraz nie zbadał, czy w sprawie zachodzą przesłanki do odstąpienia od nałożenia kary na podstawie art. 189f § 1 k.p.a.;
8. art. 15 k.p.a. poprzez zaniechanie ponownego rozpoznania sprawy przez organ
II instancji oraz ograniczenie się do powtórzenia twierdzeń sformułowanych w zaskarżonej decyzji starosty, co w konsekwencji prowadzi do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego w ten sposób, że organ odwoławczy nie zajął własnego stanowiska w rozpoznawanej sprawie, ograniczając się do opisu przebiegu postępowania, przytoczenia treści przepisów i powtórzenia argumentacji organu I instancji, w konsekwencji czego zostały naruszone podstawowe prawa i gwarancje procesowe skarżącego;
9. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji starosty, podczas gdy z okoliczności przedmiotowej sprawy wynika, że brak było podstaw prawnych
i faktycznych do jej utrzymania.
W uzasadnieniu skargi na potwierdzenie ww. zarzutów skarżący przywołał fragmenty wyroków sądów administracyjnych. Dodatkowo wskazał, że sprawa ma dla skarżącego niezwykle istotne znaczenie z punktu widzenia prowadzenia dalszej działalności gospodarczej. Mimo, że kwota 200 zł nie jest szczególnie wysoka, to biorąc pod uwagę fakt, że organ wszczął w stosunku do skarżącego około 200 takich postępowań, w przypadku naliczenia kary za każde z tych postępowań, skutki finansowe będą druzgocące i prawdopodobnie doprowadzą do bankructwa. Skarżący podkreślił, że po wszczęciu pierwszych postępowań zapłacił naliczone mu kary, ale dalszych nie jest w stanie uiszczać bez narażenia siebie i rodziny na znaczący uszczerbek. W ocenie skarżącego odstąpienie od wymierzenia kary
i pouczenie wystarczyłoby do realizowania celów ustawy i wykonywania przez niego ustawowych obowiązków. Naliczenie kar doprowadzi tylko do jego bankructwa i w żaden sposób nie przyczyni się do zwiększenia zaufania do władzy publicznej, a nawet je osłabi.
W odpowiedzi na skargę kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:
Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo
o ustroju sądów administracyjnych (j. t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492; ze zm.)
i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2024, poz. 935), dalej "p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym, nie jest przy tym - co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli sądu była decyzja nakładająca na skarżącego karę pieniężną za niewypełnienie w terminie obowiązku zgłoszenia nabycia pojazdu.
Kontrola przeprowadzona według wskazanych powyżej kryteriów wykazała, że w sprawie zachodzą podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym. Stosownie do treści art. 78 ust. 2 pkt 1 tej ustawy właściciel pojazdu zarejestrowanego jest obowiązany zawiadomić w terminie nieprzekraczającym 30 dni starostę o nabyciu lub zbyciu pojazdu. Niewykonanie obowiązku, o którym mowa w art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. lub wykonanie go z opóźnieniem powoduje odpowiedzialność administracyjną, zagrożoną karą administracyjną. W świetle art. 140mb pkt 2 p.r.d. kto będąc właścicielem pojazdu zarejestrowanego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wbrew przepisowi art. 78 ust. 2 pkt 1 nie zawiadamia starosty o nabyciu lub zbyciu pojazdu podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 do 1000 zł. Cytowany powyżej art. 140mb pkt 2 wprowadzony został do ustawy Prawo o ruchu drogowym ustawą z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw (art. 4 pkt 2) i wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2020 r.
W sprawie poza sporem jest, że zawiadomienie o nabyciu pojazdu zostało złożone po terminie. Skarżący nabył bowiem samochód 14 lipca 2020 r., natomiast zgłoszenie nabycia miało miejsce 29 kwietnia 2022 r.
Spór sprowadza się do zasadności odmowy przez organy orzekające
w sprawie zastosowania instytucji odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej.
W sprawie zastosowanie znajdują przepisy działu IVa Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 189a § 1 i 2 k.p.a.), w tym art. 189f k.p.a. (regulujący odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej), ponieważ ani przepisy ustawy Prawo o ruchu drogowym, ani też przepisy działu III ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (do której odsyła art. 140n ust. 6 p.r.d.), nie zawierają uregulowań dotyczących instytucji odstąpienia od wymierzenia kary.
Zgodnie z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a., organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. Ustawodawca nie wskazał okoliczności, którymi organ powinien kierować się przy dokonywaniu oceny, czy w danej sprawie mamy do czynienia ze znikomym naruszeniem prawa, czy też nie. Przyjmuje się jednak, że oceniając czy
w danej sprawie mamy do czynienia z naruszeniem o znikomej wadze, można odwołać się do rozwiązań obowiązujących w prawie karnym, gdzie stopień ciężkości naruszenia przez sprawcę prawa mierzony jest tzw. stopniem społecznej szkodliwości czynu, którego "znikomość" również stanowi negatywną przesłankę do wszczęcia lub dalszego prowadzenia postępowania karnego (por. S. Dudzik, Zasady wymiaru administracyjnych kar pieniężnych po nowelizacji Kodeksu postępowania administracyjnego, Samorząd Terytorialny 2018, nr 6, s. 23-32). Zatem zgodnie
z art. 115 § 1 k.k., przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu, bierze się pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, a także postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia. W piśmiennictwie wskazuje się również, że oceniając czy dane naruszenie można określić mianem "znikomego", można odwołać się do przesłanek wymierzenia kary administracyjnej określonych w art. 189d pkt 1 k.p.a. (por. A. Wróbel. Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, System Informacji Prawnej LEX, 2019, komentarz do art. 189f). Wymierzając administracyjną karę pieniężną, organ administracji publicznej bierze pod uwagę: wagę i okoliczności naruszenia prawa, w szczególności potrzebę ochrony życia lub zdrowia, ochrony mienia w znacznych rozmiarach lub ochrony ważnego interesu publicznego lub wyjątkowo ważnego interesu strony oraz czas trwania tego naruszenia (art. 189d pkt 1 k.p.a.).
Jeszcze inny pogląd (A. Cebera i J.G. Firlus. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. II. Wolters Kluwer Polska, 2019, komentarz do art. 189f) nakazuje przy ocenie wagi naruszenia prawa kierować się tym, czy konkretne naruszenie prawa wywołało (lub mogło wywołać) skutki faktyczne lub prawne w obszarze konkretnych dóbr prawnie chronionych, tj. dóbr chronionych przez naruszoną normę sankcjonowaną, wskazując że jeżeli konkretne naruszenie prawa:
- wywołało (lub mogło wywołać) poważne negatywne skutki w obszarze dóbr prawnie chronionych, to przyjąć należy, że waga naruszenia prawa jest znaczna;
- wywołało (lub mogło wywołać) sporadyczne negatywne skutki w obszarze dóbr prawnie chronionych, to przyjąć należy, że waga naruszenia prawa nie jest znaczna;
- wywołało jednostkowe i nieznacznie negatywne skutki w obszarze dóbr prawnie chronionych lub skutków tych w ogóle nie wywołało i wywołać nie mogło, to przyjąć należy, że waga naruszenia prawa jest znikoma.
Przepis art. 189f § 1 k.p.a. ustanawia regułę obligatoryjnego odstąpienia od wymierzenia kary, jeżeli ziszczą się przesłanki w nim powołane. Biorąc pod uwagę powyższe, uznać w tym miejscu należy, że istnieje pewne podobieństwo pomiędzy pojęciem znikomości wagi naruszenia prawa i znikomą społeczną szkodliwością czynu, znaną z prawa karnego. Wspólną cechą obu pojęć jest przede wszystkim małe negatywne oddziaływanie czynu przez prawo zakazanego na sferę publiczną i społeczną. Odnosząc się zatem do tego zagadnienia należy, zdaniem sądu, wyraźnie wskazać, że nie każde, nawet oczywiste, naruszenie art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. (niezawiadomienie o nabyciu lub zbyciu pojazdu w ustawowo określonym terminie) wyłącza zastosowanie instytucji odstąpienia od wymierzenia kary (obligatoryjnego bądź fakultatywnego), pomimo formalnego stwierdzenia naruszenia prawa. Istnieje i istnieć musi jako swoisty sposób zabezpieczenia (ochrony) przed nadmiernym formalizmem prawa, pewna grupa zachowań podmiotów zobowiązanych, które pomimo formalnego naruszenia art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. nie wyłączają właśnie odstąpienia od wymierzenia kary administracyjnej z tego tytułu. Znikomości wagi naruszenia, o którym traktuje art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. nie można przy tym postrzegać jedynie z punktu widzenia samego faktu zaistnienia deliktu administracyjnego (niezawiadomienia o nabyciu lub zbyciu pojazdu), ale skutków jakie owo naruszenie wywołało lub wywołuje w przestrzeni publicznej, społecznej czy prywatnej. Wskazuje na to wyraźnie dalszy człon art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. uzależniający odstąpienie od potwierdzenia faktu usunięcia naruszenia prawa (a więc jego skutków). Nie każde zatem naruszenie obowiązku z art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. skutkuje automatycznym obowiązkiem wymierzenia przez organ kary administracyjnej.
W omawianej kwestii na pierwszy plan wysuwa się natomiast przyjęte przez organy niemalże aprioryczne założenie, że zawsze tam gdzie występuje naruszenie art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d., zawsze tam będzie wymierzona kara.
Sąd podzielił podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego, to jest art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności towarzyszących nabyciu przedmiotowego pojazdu
i niezgłoszeniu tego w wymaganym terminie. Zdaniem sądu organ oceniając wagę naruszenia prawa, nie uwzględnił opisanych wyżej kryteriów, według których należy ocenić stopień naruszenia prawa w kontekście art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.
Organy rozważając przesłanki odstąpienia od wymiaru kary uwzględniły
w rzeczywistości jedynie kryteria wymiaru kary z art. 140n ust. 4 p.r.d., przy czym zakres naruszenia prawa sprowadziły wyłącznie do kwestii czasu trwania naruszenia oraz powtarzalności tych naruszeń, odnotowując, że skarżący nie odniósł korzyści finansowej w związku z naruszeniem. Jedynym kryterium mającym znaczenie
w kontekście art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. ocenionym przez organy był rodzaj naruszonego dobra. Organy eksponowały bowiem, że znaczne opóźnienie
w wypełnieniu ustawowego obowiązku przez skarżącego mogło mieć negatywny wpływ na poprawę warunków legalnego obrotu pojazdami. Organ nie ocenił natomiast takich kryteriów, spośród wyżej wskazanych, jak sposób
i okoliczności popełnienia naruszenia, zamiar, motywacja skarżącego, czy zachowanie po powzięciu informacji o naruszeniu prawa, co czyni dokonaną przez organ ocenę w tym zakresie niepełną.
Ze stanu faktycznego sprawy wynika natomiast, że strona dokonała zgłoszenia nabycia pojazdu natychmiast po uzyskaniu informacji o ciążącym na niej obowiązku i przed wymierzeniem kary. Co więcej, po otrzymaniu pierwszego zawiadomienia o wszczęciu postępowania (zawiadomienie dotyczyło innego samochodu), skarżący uzupełnił "dobrowolnie" zawiadomienia o zbyciu i nabyciu ponad stu pojazdów. Dla oceny stopnia naruszenia prawa, zdaniem sądu, istotny jest również fakt, że ta eksponowana przez organ skala naruszeń nie obejmowała sytuacji, w których skarżący celowo, pomimo wiedzy o ciążącym na nim obowiązku lekceważy obowiązki prawne i nagminnie powtarza zachowania naruszające obowiązek, o którym mowa w art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. Naruszenia dotyczyły natomiast okresu od wprowadzenia przepisu o karze do pierwszego zawiadomienia skarżącego o wszczęciu postępowania w przedmiocie kary, z którego to zawiadomienia skarżący dowiedział się o ciążącym na nim obowiązku. Wprawdzie nieznajomość przepisu przez przedsiębiorcę, profesjonalistę, działającego w branży motoryzacyjnej od ponad 10 lat nie usprawiedliwia naruszenia prawa, to jednak, zdaniem sądu, może mieć znaczenie przy ustalaniu stopnia naruszenia prawa.
Z kolei w kwestii ustaleń, czy naruszenie prawa przez skarżącego spowodowało znaczne negatywne skutki w obszarze dóbr prawem chronionych należy wskazać, że niewątpliwie kara wynikająca z art. 140mb pkt 2 p.r.d. ma na celu ochronę legalnego obrotu pojazdami. Omawiana kara ma jednak przede wszystkim istotne znaczenie z punku widzenia skutecznej implementacji unormowań unijnych w zakresie ochrony środowiska naturalnego i ochrony zdrowia. Zgodnie z pkt 1 preambuły ww. Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/53/WE z 18 września 2000 r. w sprawie pojazdów wycofanych z eksploatacji, omawiane przepisy mają zminimalizować szkodliwy wpływ pojazdów wycofanych z eksploatacji na środowisko naturalne, przyczyniając się tym samym do zachowania, ochrony i poprawy stanu środowiska naturalnego oraz oszczędzenia energii oraz po drugie, aby zapewnić właściwe funkcjonowanie rynku wewnętrznego oraz unikać zakłóceń konkurencji na obszarze Wspólnoty. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że wprowadzone zmiany, w tym także określenie sankcji w przypadku niezarejestrowania lub wyrejestrowania pojazdu w wysokości do 1000 zł są wynikiem zarzutów formalnych Komisji Europejskiej dotyczących uchybienia zobowiązaniom transpozycji ww. dyrektywy dotyczących m.in. braku sankcji za niezarejestrowanie importowanego pojazdu oraz niewyrejestrowanie pojazdu wycofanego z eksploatacji. Komisja uznała, że Rzeczpospolita Polska nie zapewniła skutecznego stosowania art. 5 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 2000/53/WE, a tym samym uchybiła obowiązkom wynikającym z art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej przez brak kar mających zastosowanie w przypadku naruszenia obowiązków zarejestrowania pojazdu sprowadzanego do Polski oraz niepoinformowania właściwego organu o nabyciu lub zbyciu pojazdu w terminie 30 dni.
Dlatego też znaczenie przy ocenie rodzaju i skutków naruszonego dobra chronionego prawem może mieć ustalenie, czy obowiązek wynikający z art. 78 ust. 2 pkt 1 p.r.d. dotyczył samochodu importowanego, wycofanego z eksploatacji oraz czy obowiązek zgłoszenia został wypełniony przez zbywcę pojazdu. Jak zauważa się bowiem w orzecznictwie przy ocenie wagi naruszenia powinno się wziąć pod uwagę, to czy chronione przepisami prawa interesy publiczne zostały faktycznie naruszone, jeśli wobec dokonania zgłoszenia przez nabywcę samochodu, pozwalało to już samo
w sobie na odnotowanie w stosownych rejestrach zmiany właściciela pojazdu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2022 r. sygn. II GSK 376/22).
Nadto, nie sposób opóźnienia w zgłoszeniu nabycia pojazdu i ewentualnych negatywnych skutków nie zestawić z czasem reakcji organu na powyższe naruszenie. Zgłoszenia nabycia przedmiotowego samochodu skarżący dokonał
29 kwietnia 2022 r. natomiast decyzja starosty nakładająca na niego karę pieniężną wydana została po półtora roku od tego zgłoszenia (21 grudnia 2023 r.). Zdaniem sądu, organy w ramach oceny omawianych przesłanek odstąpienia od wymierzenia kary, powinny rozważyć, czy nałożenie na skarżącego kary po półtora roku od wypełnienia obowiązku przez samą stronę mogło wpłynąć na poprawę warunków legalnego obrotu pojazdami i referencyjności danych gromadzonych w centralnej ewidencji pojazdów. Organy winny zatem rozważyć, jaki jest sens zaniechania odstąpienia od nałożenia kary i jej nakładania po tak długim czasie od samodzielnego dokonania zgłoszenia. Nie można tu również pominąć kwestii funkcji kary administracyjnej. Kara ta ma charakter przede wszystkim prewencyjny, gdyż jej zasadniczym celem jest skłonienie konkretnego podmiotu, który narusza prawo administracyjne (prewencja indywidualna), jak i innych potencjalnych sprawców deliktów administracyjnych (prewencja ogólna) do przestrzegania norm administracyjnoprawnych. Zdaniem sądu trudno mówić o prewencyjnym charakterze kar pieniężnych, jeżeli postępowanie administracyjne w przedmiocie kary wszczęte zostało 10 października 2023 r., strona dobrowolnie usunęła naruszenie (zgłosiła nabycie pojazdu) 29 kwietnia 2022 r., a sama kara nałożona została jeszcze później - 21 grudnia 2023 r.
Istotne przy tym jest, co podnosiła strona w skardze, a organ tego nie kwestionował, że skarżący po wszczęciu pierwszych postępowań (w przedmiocie analogicznym jak w kontrolowanej sprawie) zapłacił naliczone mu kary. Nadto nie stwierdzono, aby po dowiedzeniu się przez skarżącego o uchybieniu obowiązkom i po dobrowolnym usunięciu tych naruszeń, skarżący dopuścił się jakichkolwiek dalszych uchybień w omawianym zakresie.
Uzasadnienie zaskarżonej decyzji kolegium ponadto zawiera sprzeczność. Organ odwoławczy analizuje bowiem przesłanki odstąpienia od wymierzenia kary, by ostatecznie stwierdzić, że "w sytuacji stwierdzenia niewykonania opisanego obowiązku w ustawowym terminie, organ ma obowiązek wydać decyzję, która ma charakter związany, co oznacza że organ nie ma żadnego luzu decyzyjnego w kwestii nałożenia kary". Takie postępowanie podważa zaufanie strony do organu oraz nie realizuje zasady przekonywania, co narusza art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a.
Ponownie rozpoznając sprawę, organy zobowiązane będą uwzględnić przedstawioną przez sąd argumentację i dokonają kompleksowej oceny przesłanek odstąpienia od wymierzenia kary z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. według wskazanych przez sąd kryteriów. Oceny tej dokonają z uwzględnieniem indywidualnego, osadzonego w realiach sprawy, stopniowania wagi naruszenia. Uznanie, że uchybienie przez stronę terminowi ustawowo określonemu na zgłoszenia nabycia pojazdu o 471 dni dyskwalifikuje przyjęcie znikomej wagi naruszenia, jest niewystarczające. Wyklucza bowiem realne zastosowanie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. Sprzeciw sądu budzi prowadzenie postępowania w przedmiocie naruszenia obowiązku zawiadomienia o nabyciu pojazdu przede wszystkim w celu fiskalnym, jako działanie sprzeczne z prewencyjnym charakterem kary pieniężnej, mającej chronić określone dobro i zapobiegać działaniom naruszającym to dobro.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku, uchylając zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego w kwocie 100 zł (wpis od skargi) orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w pkt 2 sentencji wyroku.