III SA/GL 1172/21

III SA/Gl 1172/21 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-01-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-09-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Adam Gołuch
Barbara Orzepowska-Kyć /przewodniczący sprawozdawca/
Marzanna Sałuda
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Sygn. powiązane
II GSK 837/22 - Wyrok NSA z 2023-01-25
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 195
art. 27 ust. 2
Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch Sędzia WSA Marzanna Sałuda po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi D. H. (H.) na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazu zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowewgo Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D. z dnia [...] r., nr [...], 2. zasądza od [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. na rzecz skarżącej kwotę 680 (słownie: sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...], Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: organ) utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w D. (dalej: organ I instancji) z [...] r. nr [...], nakazującą D. H. (dalej: strona, skarżąca), prowadzącej działalność gospodarczą "A", zaprzestania prowadzenia działalności na czas oznaczony od [...] r. do 9 kwietnia 2021 r. w obiekcie "A".
W podstawie prawnej decyzji organ przywołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: K.p.a.).
Z akt administracyjnych wynika, że w trakcie kontroli sanitarnej przeprowadzonej 23 i 30 stycznia 2021 r. stwierdzono sprzedaż napojów chłodzących, gorących i alkoholowych (z wyłączeniem piwa lanego) oraz przekąsek kukurydzianych typu "tortilla chips" w urządzeniu do tego przeznaczonym, klientom konsumującym na miejscu. W tej sytuacji po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego organ I instancji decyzją z [...] r. wymierzył stronie grzywnę w kwocie [...] zł, m.in. w oparciu o: art. 48a ust. 1 pkt 3, ust. 3 pkt 1, ust. 4 i ust. 7 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń chorób zakaźnych u ludzi (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 2069 – dalej: ustawa o zapobieganiu, ustawa zapobiegawcza) oraz § 10 ust. 9 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 grudnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 2316 – dalej jako rozporządzenie).
Mimo to skarżąca w dalszym ciągu prowadziła działalność w opisanym zakresie. Dowodem tego jest notatka Policji z 20 marca 2021 r., z której wynika, że w lokalu znajdowało się 60 osób, spożywających alkohol i znajdujących się w miejscu przeznaczonym do tańczenia. Ponadto większość nie stosowała się do obowiązku zakrywania ust i nosa oraz nie zachowywała dystansu. Z notatki wynika też, że w okresie od 23 stycznia do 20 marca 2021 r. Policja przeprowadziła 19 interwencji, również dotyczących organizowania imprez masowych.
W tej sytuacji postanowieniem z [...] r. organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie administracyjne i poinformował o odstąpieniu od zasady czynnego udziału w postępowaniu w oparciu o art. 10 § 2 K.p.a., a następnie decyzją z [...] r. nakazał skarżącej zaprzestanie prowadzenia działalności na czas oznaczony od [...] r. do 9 kwietnia 2021 r. w obiekcie "A".
W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 27 ust. 2 w zw. z art. 12 i 37 ust. 1 ustawy z 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 195, ze zm., zwana dalej "u.p.i.s" lub "ustawą") oraz art. 104, art. 107 § 1 i art. 108 § 1 K.p.a.
W wyniku wniesionego odwołania sprawa została poddana kontroli instancyjnej.
Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podzielił ustalenia stanu faktycznego poczynione przez organ I instancji. Zaakcentował, że strona udostępniła swój pub klientom 23, 29, 30 stycznia, 5 lutego, 20 i 26 marca 2021 r., którzy spożywali napoje w miejscu przy stolikach, przebywali na parkiecie do tańczenia, mimo obowiązywania ograniczeń wynikających z rozporządzeń RM z 21 grudnia 2020 r. i 19 marca 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 2316 oraz Dz.U. z 2021 r. poz.512). Zgodnie z art. 46 a i art. 46b pkt 2 i pkt 8 ustawy zapobiegawczej ustawodawca dopuścił w okresie stanu epidemii wprowadzenie czasowych ograniczeń określonych zakresów działalności przedsiębiorców, a także czasowe ograniczenie korzystania z lokali, upoważniając Radę Ministrów do regulowania w wydanym w tym celu rozporządzeniu ograniczeń, nakazów lub zakazów. W § 10 ust. 9 rozporządzenia określono, że prowadzenie przez przedsiębiorców oraz przez inne podmioty działalności polegającej na przygotowywaniu i podawaniu posiłków i napojów gościom siedzącym przy stołach lub gościom dokonującym własnego wyboru potraw z wystawionego menu, spożywanych na miejscu (ujętej w Polskiej Klasyfikacji Działalności w podklasie 56.10. A) oraz związanej z konsumpcją i podawaniem napojów (ujętej w Polskiej Klasyfikacji Działalności w podklasie 56.30.Z) jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku realizacji usług polegających na przygotowywaniu i podawaniu żywności na wynos. Strona prowadzi działalność w podklasie PKD 56.10.A. Oznaczało to zakaz umożliwienia spożywania gościom napojów na miejscu w pubie i w ogólności udostępnienia pubu.
Organ wyjaśnił również, że wprowadzenie ograniczeń i zakazów odpowiadało normie wynikającej z art. 31 ust. 3 Konstytucji, albowiem było uzasadnione dla ochrony zdrowia publicznego. Podobnie art. 8 ust. 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) stanowi, że niedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju (...) ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób. Podstawą nałożenia kary był przepis ustawy o zapobieganiu. W rozporządzeniu wydanym na podstawie ustawy jedynie doprecyzowywano ograniczenia, nakazy i zakazy w związku z wystąpieniem stanu epidemii. Takie działania ustawodawcy były wręcz konieczne. Umożliwiały bowiem bieżące reagowanie na zmieniającą się sytuację epidemiczną, co byłoby znacznie utrudnione o ile nie niemożliwe w przypadku procedowania ustawowego z uwagi na czas trwania procesu legislacyjnego.
Organ następnie odwołał się do treści art. 27 ust. 2 u.p.i.s, stanowiącego podstawę prawną zaskarżonej decyzji i podkreślił, że działanie organu w granicach wyznaczonych wskazanym przepisem, jest działaniem prewencyjnym i zapobiegawczym. Przesłanką wydania decyzji jest zaś stwierdzenie spowodowania przez naruszenie wymagań sanitarnych i higienicznych "bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia ludzi". Wskazał, że art. 27 ust 2 u.p.i.s mówi o takim zagrożeniu, które było spowodowane naruszeniem wymagań higienicznych i zdrowotnych, przy czym nie określa tego, w jakim trybie stwierdzenie naruszenia tych wymagań powinno nastąpić. Dalej organ odwoławczy argumentował, że decyzje wydane na podstawie wskazanego przepisu realizują szczególną funkcję ochroną bowiem mają na celu ochronę życia i zdrowia obywateli, zaś zakres potencjalnych źródeł zagrożeń jest rozumiany szeroko. Nie ulega zaś wątpliwości, że w czasie panującej epidemii duże skupiska ludzi, którzy nie zachowują dystansu oraz nie stosują osłony ust i nosa, przyczyniają się do rozprzestrzeniania się wirusa SARS-CoV-2. Tym bardziej, że wirus ten przenosi się drogą kropelkową i pozostaje nie tylko na rękach i twarzy, ale również na przedmiotach i ubraniach. Wobec faktu, że we wskazanych wyżej dniach pub był otwarty, w lokalu przebywali klienci w bliskim sąsiedztwie bez zakrywania ust i nosa, zebranie takiej ilości osób w jednym pomieszczeniu stanowiło zagrożenie dla zdrowia a nawet życia klientów oraz personelu, zasadnym było nałożenie w trybie natychmiastowym zamknięcia lokalu.
W skardze do sądu administracyjnego skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zarzuciła naruszenie:
- art. 22 i 233 ust. 3, art. 92 ust. 2 Konstytucji RP, art. 48a ust. 1 pkt 1, ustawy zapobiegawczej w zw. z § 10 ust. 9 rozporządzenia poprzez utrzymanie zaskarżonej decyzji w mocy mimo wydania jej z naruszeniem zakazu ograniczania wolności działalności gospodarczej poza ustawą i bez uwzględnienia ważnego interesu publicznego, tj. w oparciu o rozporządzenie wydane niezgodnie z polskim porządkiem konstytucyjnym i wprowadzone pomimo braku ogłoszenia stanu nadzwyczajnego;
- art. 48 ust. 1, art. 49 ust. 1 i ust. 7 ustawy Prawo przedsiębiorców, poprzez przeprowadzenie kontroli bez zawiadomienia przedsiębiorcy o zamiarze jej przeprowadzenia, niedoręczenie upoważnienia do kontroli w terminie 3 dni od rozpoczęcia czynności kontrolnych;
- art. 4 i art. 25 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej poprzez prowadzenie kontroli w ramach tzw. Kontroli akcyjnej, która nie jest przewidziana w żadnym przywołanym przez Państwową Inspekcję Sanitarną;
- art. 6, art. 7, art. 8, art. 75 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 – dalej jako K.p.a.) w zw. z art. 51 ust. 5 Konstytucji, poprzez wydanie decyzji w oparciu o niekonstytucyjne regulacje; poczynienie ustaleń faktycznych w oparciu o notatkę policyjną, a tego typu notatka nie może stanowić dowodu w postępowaniu administracyjnym.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o stwierdzanie nieważności decyzji organów obu instancji oraz umorzenie postępowania administracyjnego, względnie o uchylenie decyzji obu organów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje, postanowienia administracyjne (por. art. 3 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a.).
Z kolei na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Mając na uwadze treść powołanych wyżej przepisów należy wskazać, że Sąd nie znalazł podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Skarżąca w skardze jako podstawę tego żądania wskazała art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który stanowi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części jeśli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Treść powołanego przepisu skarżąca powiązała z przesłanką stwierdzenia nieważności wynikającą z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.
Podstawą uchylenia zaskarżonych decyzji było uznanie, że rozporządzenie stanowiące podstawę ograniczenia działalności gospodarczej narusza przepisy Konstytucji RP, ponieważ w drodze rozporządzenia doszło do ograniczenia wolności działalności gospodarczej, która to mogła zostać ograniczona wyłącznie w drodze regulacji ustawowej. Niekonstytucyjności przepisu rozporządzenia nie mógł jednak stwierdzić organ zobowiązany do stosowania prawa, a nie oceny jego zgodności z ustawą zasadniczą. Podstawa prawna do wydania decyzji istniała zatem w dacie orzekania przez organ. W konsekwencji nie można uznać, że decyzja została wydana bez podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można bowiem mówić wówczas, gdy to naruszenie jest widoczne bez głębszej analizy stanu prawnego, niejako na pierwszy rzut oka. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie nastąpiła, albowiem podważenie regulacji stanowiącej podstawę ograniczenia prowadzenia działalności gospodarczej nastąpiło dopiero po wnikliwej analizie poglądów doktryny i orzecznictwa w kwestii ograniczeń wolności gwarantowanych Konstytucją jak i analizie samej regulacji prawnej.
Z tych względów Sąd nie dopatrzył się podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji ani decyzji ją poprzedzającej. Skarga jednak doprowadziła do uchylenia decyzji organów obu instancji i umorzenia postępowania administracyjnego, z następujących przyczyn:
Za ugruntowany już w orzecznictwie należy uznać pogląd, że sąd administracyjny posiada kompetencję do kontroli zgodności przepisów rozporządzeń z przepisami zawartymi w aktach hierarchicznie nadrzędnych. Zawiera się w tym prawo sądu do oceny, czy przepis rozporządzenia, który został zastosowany przez organ administracji, jest zgodny z Konstytucją RP i z przepisem upoważniającym do wydania tego rozporządzenia. Ustalenie przez sąd, że decyzja administracyjna została wydana na podstawie przepisu rozporządzenia, które jest niezgodne z Konstytucją RP lub ustawowym upoważnieniem do jego wydania, obliguje Sąd do uchylenia takiej decyzji (por. wyrok NSA z 16 stycznia 2006 r., I OPS 4/05, LEX nr 180233; wyrok NSA z 18 czerwca 2014 r., II GSK 633/13, LEX nr 1519163; wyrok WSA w Łodzi z 12 maja 2020 r., I SA/Łd 151/20, LEX nr 3025477, wyrok WSA w Łodzi z 6 października 2020 r., I SA/Łd 346/20, LEX nr 3068453).
Zakres sądowej kontroli ma w niniejszej sprawie istotne znaczenie, albowiem spór między stronami nie dotyczy ustaleń stanu faktycznego, te bowiem pozostają bezsporne, lecz koncentruje się na podstawie prawnej wymierzenia kary za naruszenie zakazu prowadzenia określonej działalności w czasie stanu epidemii. By spór ten rozstrzygnąć należy jednak sięgnąć w pierwszej kolejności do podstaw ustanowienia zakazu prowadzenia działalności gospodarczej i jego legalności. Istota skargi złożonej do Sądu sprowadza się bowiem do stwierdzenia, że wydane rozporządzenie przekracza kompetencję ustawową, również i z tego powodu, że norma kompetencyjna pozostaje nieprecyzyjna.
Organ zaś stanął na stanowisku, że podstawę nakazu zaprzestania działalności gospodarczej stanowi przepis ustawy, a nie przepis rozporządzenia.
Ocenie Sądu podlega decyzja wydana w oparciu o następujące przepisy prawa:
Zgodnie z art. 46a ustawy o zapobieganiu, w przypadku wystąpienia stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego o charakterze i w rozmiarach przekraczających możliwości działania właściwych organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego, Rada Ministrów może określić, w drodze rozporządzenia, na podstawie danych przekazanych przez ministra właściwego do spraw zdrowia, ministra właściwego do spraw wewnętrznych, ministra właściwego do spraw administracji publicznej, Głównego Inspektora Sanitarnego oraz wojewodów:
1) zagrożony obszar wraz ze wskazaniem rodzaju strefy, na którym wystąpił stan epidemii lub stan zagrożenia epidemicznego,
2) rodzaj stosowanych rozwiązań - w zakresie określonym w art. 46b
- mając na względzie zakres stosowanych rozwiązań oraz uwzględniając bieżące możliwości budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego.
W myśl z kolei art. 46b pkt 2 i 8 ustawy o zapobieganiu, w rozporządzeniu, o którym mowa w art. 46a, można ustanowić czasowe ograniczenie określonych zakresów działalności przedsiębiorców oraz czasowe ograniczenie korzystania z lokali lub terenów oraz obowiązek ich zabezpieczenia.
W § 10 pkt 9 wydanego na tej podstawie rozporządzenia w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, wskazano, że prowadzenie przez przedsiębiorców w rozumieniu przepisów ustawy z 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców oraz przez inne podmioty działalności polegającej na przygotowywaniu i podawaniu posiłków i napojów gościom siedzącym przy stołach lub gościom dokonującym własnego wyboru potraw z wystawionego menu, spożywanych na miejscu (ujętej w Polskiej Klasyfikacji Działalności w podklasie 56.10. A) oraz związanej z konsumpcją i podawaniem napojów (ujętej w Polskiej Klasyfikacji Działalności w podklasie 56.30.Z) jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku realizacji usług polegających na przygotowywaniu i podawaniu żywności na wynos lub jej przygotowywaniu i dostarczaniu oraz w przypadku działalności polegającej na przygotowywaniu i podawaniu posiłków lub napojów przeznaczonych do spożycia przez pasażerów po zajęciu miejsca siedzącego w pociągach objętych obowiązkową rezerwacją miejsc.
Nie ulega wątpliwości, że naruszenie przez skarżącą przytoczonych wyżej przepisów stało się podstawą do wydania decyzji nakazującej zaprzestanie prowadzenia przez stronę działalności gospodarczej.
Decyzja ta została wydana w oparciu o art. 27 ust. 1 u.p.i.s., który stanowi, że: "w razie stwierdzenia naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych, państwowy inspektor sanitarny nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie w ustalonym terminie stwierdzonych uchybień. Jeżeli naruszenie wymagań, o których mowa w ust. 1, spowodowało bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, państwowy inspektor sanitarny nakazuje unieruchomienie zakładu pracy lub jego części (stanowiska pracy, maszyny lub innego urządzenia), zamknięcie obiektu użyteczności publicznej, wyłączenie z eksploatacji środka transportu, wycofanie z obrotu środka spożywczego, materiału i wyrobu przeznaczonego do kontaktu z żywnością, produktu kosmetycznego lub innego wyrobu mogącego mieć wpływ na zdrowie ludzi albo podjęcie lub zaprzestanie innych działań; decyzje w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu (ust. 2)."
Tymczasem w myśl art. 31 ust. 3 Konstytucji RP ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. To zaś oznacza, w świetle ugruntowanego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, że ustawa musi samodzielnie określać podstawowe elementy ograniczenia danego prawa i wolności (por. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z: 12 stycznia 2000 r., sygn. akt P 11/98; 28 czerwca 2000 r., sygn. akt K 34/99; 20 lutego 2001 r., sygn. akt P 2/00; 10 kwietnia 2001 r., sygn. akt U 7/00; 3 kwietnia 2001 r., sygn. akt K 32/99; 11 grudnia 2001 r., sygn. akt SK 16/00; 19 lutego 2002 r., sygn. akt U 3/01; 8 lipca 2003 r., sygn. akt P 10/02; 16 marca 2004 r., sygn. akt K 22/03; 29 listopada 2007 r., sygn. akt SK 43/06; 5 grudnia 2007 r., sygn. akt K 36/06; 5 lutego 2008 r., sygn. akt K 34/06; 19 czerwca 2008 r., sygn. akt P 23/07; 19 maja 2009 r., sygn. akt K 47/07; 7 marca 2012 r., sygn. akt K 3/10). Cytowany przepis wyraża ogólną regulację, która odnosi się do wszelkich konstytucyjnie gwarantowanych wolności i praw jednostki, niezależnie od ich ujęcia w systematyce konstytucji (por. L. Garlicki, M. Zubik, Konstytucja RP. Komentarz, t. I, Wydawnictwo Sejmowe 2016 s. 574). To zaś oznacza, że ustawa musi samodzielnie określać podstawowe elementy ograniczenia danego prawa i wolności (por. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z: 12 stycznia 2000 r., P 11/98, LEX nr 39282; 28 czerwca 2000 r., K 34/99, LEX nr 41213; 20 lutego 2001 r., P 2/00, LEX nr 46370; 10 kwietnia 2001 r., U 7/00, LEX nr 46872; 3 kwietnia 2001 r., K 32/99, LEX nr 46867; wyrok WSA z 25 sierpnia 2021 r., III SA/Gd 86/21, LEX nr 3218315). Wymaga podkreślenia, że przy ograniczaniu konstytucyjnych praw i wolności na podstawie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP kompletność i szczegółowość regulacji ustawowej musi być znacznie zwiększona (wyroki WSA z: 14 stycznia 2021 r., III SA/Gl 420/20, LEX nr 3121496; 25 sierpnia 2021 r., III SA/Gd 86/21, LEX nr 3218315). Inaczej kwestię tę przedstawiając, niedopuszczalne jest przyjmowanie w ustawie uregulowań blankietowych, pozostawiających organom władzy wykonawczej swobodę normowania ostatecznego kształtu owych ograniczeń, a w szczególności wyznaczania zakresu tych ograniczeń (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 12 stycznia 2000 r., P 11/98, OTK 2000/1/3 , LEX nr 39282).
W konsekwencji przyjąć trzeba, że tylko unormowania, które nie stanowią podstawowych elementów składających się na ograniczenie konstytucyjnych praw i wolności mogą być regulowane treścią rozporządzenia. W niniejszej sprawie jednakże kwestie te zostały uregulowane treścią rozporządzenia, co nie może znaleźć akceptacji.
Należy podkreślić, że istotą wolności działalności gospodarczej jest podejmowanie, wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej dla każdego na równych prawach (art. 2 ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców). Stąd też wprowadzany kolejnymi rozporządzeniami zakaz wykonywania określonych w nich rodzajów działalności gospodarczej z całą pewnością wkracza w naturę wolności działalności gospodarczej określonej art. 22 Konstytucji RP. Sąd nie ma wątpliwości, że prawodawca może ingerować w opisaną wyżej istotę konstytucyjnej wolności działalności gospodarczej, jednak, aby to było możliwe musi działać przy użyciu środków przewidzianych przez Konstytucję RP. Zakaz naruszania istoty wolności i praw konstytucyjnych nie ma, co do zasady, zastosowania w stanach nadzwyczajnych, poza wyjątkami, o których mowa w art. 233 ust. 1 Konstytucji RP. Wśród tych wyjątków nie ma wolności działalności gospodarczej.
Z art. 233 ust. 3 Konstytucji RP wynika natomiast wprost, że ustawa określająca zakres ograniczeń wolności i praw człowieka i obywatela w stanie klęski żywiołowej może ograniczać wolność działalności gospodarczej (art. 22 Konstytucji RP). W związku z tym warunkiem konstytucyjnym umożliwiającym ingerencję w istotę wolności działalności gospodarczej jest uczynienie tego w jednym ze stanów nadzwyczajnych opisanym w Konstytucji RP. W sytuacji, gdy nie doszło do wprowadzenia któregokolwiek z wymienionych w Konstytucji RP stanów nadzwyczajnych, żaden organ państwowy nie powinien wkraczać w materię stanowiącą istotę wolności działalności gospodarczej (tak WSA w Gliwicach w wyroku III SA/Gl 33/21).
W niniejszej sprawie nie można podzielić stanowiska organu co do tego, że podstawą nakazu zaprzestania działalności gospodarczej był przepis ustawy, a nie przepis rozporządzenia. Ustawa jakkolwiek określa wysokość kary, jednakże ograniczenie prowadzenia działalności gospodarczej, którego naruszenie stanowi podstawę nałożenia kary zostało wprowadzone rozporządzeniem. To nie przepis ustawy, lecz rozporządzenia w ocenie Sądu stanowił podstawę ograniczenia przyznanej Konstytucją RP swobody działalności gospodarczej. Jeżeli jednak przepis rozporządzenia, z powołanych wyżej przyczyn, nie mógł stanowić podstawy ograniczenia prawa do prowadzenia działalności gospodarczej, to decyzja nakazująca zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej nie mogła się ostać.
Nie ulega wątpliwości, że możliwość wydania rozporządzenia uwarunkowana jest istnieniem tzw. upoważnienia ustawowego (kompetencji prawotwórczej). Pod pojęciem tym rozumie się przepis ustawy zwykłej, który upoważnia indywidualnie określony podmiot do wydania przepisów normujących konkretnie określone zagadnienie pozostające w bezpośrednim związku z przedmiotem regulacji tej ustawy, w której upoważnienie zostało zamieszczone (vide: W. Ryms, Wybrane problemy formułowania upoważnień ustawowych, [w:] A. Gwiżdż (red.), Upoważnienie ustawowe do wydania aktu wykonawczego, Warszawa 1986, s. 6).
Według art. 92 Konstytucji RP rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu (ust. 1). Organ upoważniony do wydania rozporządzenia nie może przekazać swoich kompetencji, o których mowa w ust. 1, innemu organowi (ust. 2).
Wytycznych do wydania rozporządzenia nie można odnaleźć w zakresie przedmiotowym ujętym w art. 46b pkt 1 ustawie o zapobieganiu. Z treści zawartego w tym przepisie upoważnienia wynika, że w rozporządzeniu, o którym mowa w art. 46a Rada Ministrów może ustanowić ograniczenia, obowiązki i nakazy, o których mowa w art. 46 ust. 4. Upoważnienie w tym zakresie zawiera więc wyłącznie odesłanie do ograniczeń, obowiązków i nakazów określonych w art. 46 ust. 4, a więc jedynie do określonego zakresu tego przepisu i nie obejmuje warunków wprowadzenia tych ograniczeń, obowiązków i nakazów (tak: WSA w wyroku z 25 sierpnia 2021 r., III SA/Gd 86/21, publ: CBOSA).
W konsekwencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję odwoławczą oraz poprzedzającą ją decyzję pierwszej instancji.
Zasadne okazały się zatem zarzuty skargi dotyczące zgodności z Konstytucją przepisów rozporządzenia ograniczających wolność prowadzenia działalności gospodarczej. Jednocześnie, uznając, że brak jest podstaw do kontynuowania w niniejszej sprawie postępowania administracyjnego, na podstawie w art. 145 § 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie administracyjne. Przepis ten jest przeniesieniem na grunt postępowania sądowoadministracyjnego instytucji obligatoryjnego umorzenia postępowania administracyjnego, przewidzianej w art. 105 § 1 K.p.a. Sąd, wstępując w rolę organu administracji publicznej, wykonuje przypisany organowi obowiązek. Wydane orzeczenie sądu zastępuje więc rozstrzygnięcie organu administracji publicznej i pełni funkcję decyzji umarzającej postępowanie administracyjne w całości lub w części, kończąc postępowanie bez rozstrzygania sprawy co do jej istoty (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 5, Warszawa 2017). W ten sposób, kierując się zasadami ekonomiki procesowej, ustawodawca umożliwił, aby wyrok sądu administracyjnego w takiej sytuacji definitywnie załatwiał sprawę administracyjną bez potrzeby ponownego angażowania organu administracji publicznej tylko po to, żeby wydał decyzję o umorzeniu postępowania (por.: uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Druk sejmowy Nr 1633 i 2538, VII kadencja, s. 17). Przyczyna bezprzedmiotowości postępowania w postaci braku prawidłowej podstawy materialnoprawnej do nałożenia kary administracyjnej, wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. Jeżeli nie nastąpiło naruszenie prawa podlegające karze pieniężnej, to nie jest możliwe dalsze prowadzenie postępowania administracyjnego w przedmiocie jej nałożenia i postępowanie administracyjne należało umorzyć w całości.
W związku z umorzeniem postępowania nie zachodziła konieczność odnoszenia się do pozostałych zarzutów złożonej skargi. W wyniku orzeczenia Sądu postępowanie administracyjne nie może się dalej toczyć, zatem zbędne jest badanie prawidłowości prowadzenia kontroli, czy gromadzenia materiału dowodowego w sprawie.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Złożyły się na nie uiszczony wpis od skargi w kwocie [...] zł oraz koszty zastępstwa w kwocie [...] zł, których wysokość ustalono w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).