III SA/GL 1080/23

III SA/Gl 1080/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-02-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Magdalena Jankiewicz /sprawozdawca/
Małgorzata Herman /przewodniczący/
Marzanna Sałuda
Symbol z opisem
6330 Status  bezrobotnego
Hasła tematyczne
Bezrobocie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1100
art. 2 ust. 1 pkt 11, art. 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 33 ust. 4 pkt 1
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 10 par. 1 w zw. z art. 61 par. 4, art. 8 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 190, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, b, c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Izabela Maj-Dziubańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lutego 2024 r. sprawy ze skargi N.S. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 12 sierpnia 2022 r. nr PSIII.8640.320.2022 w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia 10 czerwca 2022 r. nr [...].
Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 13 października 2023r. sygn. akt I OSK 1056/23 uchylił wyrok WSA w Gliwicach z 14 grudnia 2022r. sygn. akt III SA/Gl 786/22 w sprawie ze skargi N. S. na decyzję Wojewody Śląskiego z 12 sierpnia 2022r. nr PSIII.8640.320.2022 w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji Prezydenta Miasta R. z 10 czerwca 2022r. nr [...] orzekającej o utracie statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku z dniem 6 sierpnia 2021r. z powodu podjęcia zatrudnienia.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco.
Prezydent Miasta R. decyzją z 10 czerwca 2022 r., wydaną po uprzednim uchyleniu przez Wojewodę jego decyzji z 31 stycznia 2021 r. orzekł o utracie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku dla bezrobotnych z dniem 6 sierpnia 2021 r. Decyzja ta utrzymana została w mocy przez Wojewodę decyzją z 12 sierpnia 2022 r.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia organu I instancji stanowiły przepisy art. 33 ust. 4 pkt 1 w zw. z art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. a, b, w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2, ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1100, ze zm., dalej: ustawa o promocji zatrudnienia").
Podstawą faktyczną rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji było ustalenie, że skarżąca odbyła na początku sierpnia 2021 r. szkolenie i zawarła umowę, w której w zamian za opłacenie ww. szkolenia zobowiązała się do podjęcia zatrudnienia. Formalnie nie zawarto umowy o pracę, ale skarżąca stawiała się w zakładzie pracy – Salonie "[...]" i oprócz nauki, przyglądania się przy pracy innym pracownikom, wykonywała zlecane jej czynności. Odnosząc się do twierdzeń skarżącej, w których konsekwentnie zaprzeczała, że miała zamiar zawarcia z właścicielką salonu umowy cywilnoprawnej organ wskazał, że powstaje wątpliwość na jakiej znanej systemowi prawnemu podstawie skarżąca przebywała w salonie kosmetycznym i korzystając z zasobów pracodawcy wykonywała usługi na rzecz klientek salonu. Nawet jeżeli z punktu widzenia skarżącej wykonywane przez nią czynności miały charakter incydentalny, nie przyniosły jej żadnego zysku czy to w wymiarze gospodarczym, czy też podwyższenia kwalifikacji, to zapisy ustawy regulującej status bezrobotnego nie przewidują możliwości pozostawienia w ewidencji osób bezrobotnych, które podejmują krótkotrwałe zatrudnienie, czy świadczą usługi przez jeden czy kilka dni. Wręcz przeciwnie, art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia, stanowi, że starosta z zastrzeżeniem art. 75 ust. 3 ustawy, pozbawia statusu bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt. 2 ustawy, tj. np. w przypadku podjęcia zatrudnienia, czy innej pracy zarobkowej. W niniejszej sprawie, w ocenie organu istotne było to, że 6 sierpnia 2021 r. po odbytym szkoleniu zgodnie z umową o podnoszenie kwalifikacji zawodowych skarżąca wykonywała odpłatnie usługi w salonie kosmetycznym, co stanowi w myśl przepisów przesłankę do utraty statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku.
Wojewoda utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji wskazał, że bezspornym jest, iż skarżąca nie pracowała przed 6 sierpnia 2021 r. Natomiast 6 sierpnia 2021 r. podjęła inną pracę zarobkową na rzecz Salonu "[...]" i nie zgłosiła tego faktu w Powiatowym Urzędzie Pracy. Skarżąca była pouczona, że bezrobotny obowiązany jest zawiadomić w ciągu 7 dni powiatowy urząd pracy o podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz o zaistnieniu innych okoliczności powodujących utratę statusu osoby bezrobotnej. To na bezrobotnej ciążył obowiązek poinformowania organu zatrudnienia o podjęciu pracy. Niezgłoszenie tego faktu spowodowało, że organ I instancji podjął decyzję o utracie statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku dla bezrobotnych.
Skarżąca wywiodła skargę na tę decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wnosząc o jej uchylenie w całości, zarzucając błędne ustalenie stanu faktycznego oraz naruszenie przepisów i zasad postępowania administracyjnego w tym art. art. 61 § 4 k.p.a. - brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania, art. 6 k.p.a. - nieprzestrzeganie zasady praworządności, art. 7 k.p.a. - nieprzestrzeganie zasady prawdy obiektywnej, brak analizy słusznego interesu strony, obywateli i interesu społecznego, art. 8 k.p.a.- złamanie zasady pogłębiania zaufania do władzy publicznej, art. 9 k.p.a. - rażące złamanie zasady informowania strony, art.10 k.p.a. - złamanie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, brak możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji, art. 32 i art. 33 k.p.a. - pozbawienie prawa do pełnomocnika, art.107 § 3 k.p.a. - brak spełnienia przez uzasadnienie decyzji wymogów ustawowych, art. 77 § 1 k.p.a. - niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, art. 78 § 1 k.p.a. - ignorowanie dowodów wskazywanych przez stronę, art. 79 k.p.a. - brak powiadomienia o przeprowadzonych dowodach, art. 80 k.p.a. dokonanie oceny z pominięciem całokształtu materiału dowodowego, art. 81 k.p.a. - uznanie za udowodnione okoliczności mimo niemożności wypowiedzenia się przez stronę, art. 81a k.p.a. - brak rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony.
Zarzuciła także pominięcie art. 67 ust. 2 i art. 69 Konstytucji RP.
W uzasadnieniu podkreśliła, że skarżąca nie była informowana o wszczęciu postępowania ani o żadnej czynności w nim podjętej. Pierwszą, o jakiej ją poinformowano, była decyzja kończąca postepowanie. Nie zapewniono jej też możliwości wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego przed wydaniem decyzji w trybie art. 10 § 1 kpa. W szczególności nie miała pojęcia o twierdzeniach właścicielki salonu, które zresztą ulegały zmianie na przestrzeni czasu. Uzyskała je dopiero na swą wyraźną prośbę i gdyby nie to, to nie wiedziałaby, że w ogóle istnieją. Organ tendencyjnie wybrał fragmenty wyjaśnień skarżącej pomijając te fragmenty, w których twierdzi ona, że chodziło o "bezpłatne przyuczenie do pracy" czy "bezpłatne przygotowanie do stażu". PUP sam przyznał, że prowadził wobec właścicielki salonu postępowanie w związku z trzema innymi klientkami PUP, poszkodowanymi przez nią, co sam przyznał w piśmie z 7 grudnia 2021r. i że w wyniku tych postępowań zakończył współpracę z właścicielką. Podniosła, że prowadzone postępowanie nie miało na celu ustalenia prawdy obiektywnej, lecz potwierdzenie przyjętej z góry tezy, bo dowody przedstawiane przez stronę organ pomijał milczeniem. Wskutek tego organ nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, co narusza art. 77 § 1 Kpa. Nie dokonał też swobodnej ich oceny, lecz oceny dowolnej. Nie wyjaśnił okoliczności zawarcia rzekomej umowy zlecenia, podczas gdy nie było zamiarem skarżącej zawarcie żadnej umowy zlecenia ani podobnej, właścicielka salonu zaproponowała jej szkolenie, a jej nie przyszło do głowy ani to, żeby odmówić przyszłej pracodawczyni, ani to, żeby konsekwencje zgody na szkolenie mogą być dla niej negatywne. Była przekonana, że właścicielka złożyła wniosek o staż dla niej, więc wysłanie jej na szkolenie nie było niczym dziwnym. Gdyby nie przekonanie, że wniosek taki został złożony, nie odbyłaby szkolenia, bo na jakiej zasadzie ktoś miałby jej finansować szkolenie? Nie przychodziłaby też obserwować pracy salonu, bo po co? Wszystkie jej zachowania wynikały wyłącznie z przeświadczenia, że wniosek o staż został złożony, a ona czeka tylko na decyzję PUP w sprawie jego przyznania. Nadto w żadnym miejscu organy obu instancji nie odniosły się do faktu, że skarżąca ma zdiagnozowany autyzm, o czym wiedziały od początku, tj. dnia rejestracji skarżącej jako bezrobotnej, nie wyjaśniły też, dlaczego uznały tę okoliczność za nieistotną dla sprawy. Zupełnie nie został wzięty pod uwagę interes społeczny ani słuszny interes strony, które są tożsame, a które polegają na tym, aby wesprzeć osobę autystyczną w dążeniu do znalezienia pracy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Stwierdził, że strona od 6 sierpnia 2021r. podjęła pracę zarobkową, co uzasadnia pozbawianie jej statusu osoby bezrobotnej od tego dnia.
WSA w Gliwicach wyrokiem z 14 grudnia 2022r. sygn. akt III SA/Gl 786/22 uchylił decyzję Wojewody Śląskiego.
W uzasadnieniu wyroku wyjaśnił, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwie sądowoadministracyjnym warunkiem zastosowania sankcji w postaci pozbawienia statusu osoby bezrobotnej jest wcześniejsze właściwe pouczenie bezrobotnego o przesłankach warunkujących zachowaniem (odpowiednio, skutkujących utratą) tego statusu. Sąd wskazał, że analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy można mieć wątpliwości, czy rzeczywiście pouczenia zawarte w aktach sprawy, dotyczące poinformowania skarżącej o przyczynach powodujących pozbawienie statutu bezrobotnej były na tyle precyzyjne, że obejmowały również taką sytuację, z jaką organy wiążą utratę w tej sprawie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej. Sąd stwierdził również, że sytuacja w jakiej znalazła się skarżąca nie jest typowa, ponieważ jest ona osobą niepełnosprawną z zespołem autyzmu. Powoduje to, że jest to sprawa nietypowa zarówno pod względem podmiotowym, jak i przedmiotowym. Nie ma żadnych racjonalnych przesłanek, aby nie dać wiary skarżącej, że nie miała ona świadomości co do tego, iż zarówno podpisując umowę o podnoszenie kwalifikacji zawodowych (antydatowaną) z właścicielką salonu jak i zeznając przed pracownicą PUP 10 listopada 2021 r., w pewnym stopniu potwierdza wykonywanie pracy, której rzeczywiście nie wykonywała. Sąd podkreślił, że w niniejszej sprawie szczególną uwagę zwrócić należy na sekwencję zdarzeń i daty ich zaistnienia. Skarżąca stawiła się w PUP 6 lipca 2021 r. i została pouczona o swoich obowiązkach jako osoby bezrobotnej. W Salonie "[...]" pojawiała się licząc na zawarcie umowy o staż, do czego jednak nie doszło, a czynności, które tam wykonywała nie miały charakteru innej pracy zarobkowej, co potwierdziła właścicielka salonu. Z akt sprawy również wynika, że w piśmie do PUP z 18 listopada 2021 r. właścicielka salonu oświadczyła, że wizyty skarżącej w jej salonie nie były ani praktykami ani przyuczeniem do zawodu, lecz jedynie obserwacjami pracy stylistki paznokci oraz rozmów na temat podjęcia ewentualnej rekrutacji, ponieważ skarżąca nie znała specyfiki zawodu i wszystko odbyło się bezpłatnie. Z kolei z pisma PIP z 13 stycznia 2022 r. do PUP wynika, że skarżąca starała się o pracę w salonie, a właścicielka uznała, że najpierw powinna odbyć staż. Do umowy o staż jednak nie doszło. Nadto skarżąca przychodziła przez kilka dni do salonu gdzie 4 razy nieodpłatnie wykonała paznokcie modelkom oraz 2 dni sprzątała salon, także nieodpłatnie. Właścicielka salonu przedstawiła do protokołu przesłuchania umowę z 2 sierpnia 2021 r. o podnoszenie kwalifikacji zawodowych oraz umowę zlecenia z 2 sierpnia 2021 r., która jednak nie była podpisana przez skarżącą. Przedstawiono też fakturę VAT, zgłoszenie skarżącej do ZUS, druk PIT 11. W związku z powyższym PIP uznał, że nie zawarto umowy o pracę w rozumieniu kodeksu pracy. Natomiast, zdaniem PIP, zawarto umowę cywilną w zakresie skierowania na kurs. W piśmie PIP z 10 lutego 2022 r. skierowanym do skarżącej stwierdzono, że w odpowiedzi do PUP nie wskazano, że skarżąca nie zawarła umowy zlecenia, lecz doszło do wykonania usługi w rozumieniu art. 750 Kc., polegającej na wykonywaniu przez skarżącą na rzecz Salonu "[...]" czynności oraz uzyskania profitu w postaci zapłaty przez właścicielkę salonu za kurs stylizacji paznokci.
W ocenie Sądu organy w żaden sposób nie wykazały podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą, a przyjęcia stanowiska PIP o zawarciu przez skarżącą umowy cywilnej w zakresie skierowania na kurs, dokonano bez prawidłowego jej zakwalifikowania oraz rzeczywistego charakteru (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2022 r. sygn. akt II GSK 359/22). Sąd I instancji stwierdził, że postępowanie organów administracji nie zasługuje na aprobatę, ponieważ skarżąca nie była zatrudniona w salonie kosmetycznym, co jest bezsporne. Natomiast wszystkie czynności, które tam wykonywała były bezpłatne i nie mieściły się w pojęciu innej pracy zarobkowej, co potwierdzają oświadczenia właścicielki salonu z 18 listopada 2021 r.
W ocenie Sądu skarżącą można uznać za osobę bezrobotną, ponieważ zarówno 6 sierpnia 2021 r., jak i w innych dniach nie wykonywała ona pracy w ramach umowy zlecenia, ani nie podjęła zatrudnienia w ramach stosunku pracy i nie wykonywała innej pracy zarobkowej. Nie podjęła też stażu.
Wyrok Sądu pierwszej instancji zaskarżył Wojewoda Śląski.
Zarzucił mu:
1) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 2 ust 1 pkt 2, pkt 11 oraz art. 33 ust 4 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż:
- można mieć wątpliwości, czy rzeczywiście pouczenia, zawarte w aktach sprawy, dotyczące poinformowania skarżącej o przyczynach powodujących pozbawienie statusu bezrobotnej, były na tyle precyzyjne, że obejmowały również taką sytuację, z jaką organy wiążą utratę w tej sprawie przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej;
- organy w żaden sposób nie wykazały podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą,
- skarżąca nie była zatrudniona w salonie kosmetycznym, co jest bezsporne, wszystkie czynności, które tam wykonywała, były bezpłatne i nie mieściły się w pojęciu inna praca zarobkowa,
podczas gdy utrata statusu osoby bezrobotnej następuje z mocy prawa w momencie podjęcia przez osobę bezrobotną wykonywania innej pracy zarobkowej, bez względu na czas trwania oraz zamiar, a wskazane przepisy prawa nie dają organom administracji jakiejkolwiek dowolności w tym zakresie;
b) art. 2 pkt 37 ustawy o promocji poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w stanie faktycznym sprawy, w którym nie mamy do czynienia ze szkoleniem, lecz z wykonywaniem "innej pracy zarobkowej" jako przesłanki utraty statusu osoby bezrobotnej;
2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a., polegające na przyjęciu, że stan faktyczny sprawy nie został należycie wyjaśniony, a organy administracji publicznej nie oceniły w sposób właściwy materiału dowodowego, w tym nie pouczyły precyzyjnie skarżącej o przyczynach powodujących pozbawienie statusu osoby bezrobotnej, podczas gdy przedmiotowa ocena została dokonana prawidłowo w oparciu o całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a także biorąc pod uwagę obowiązujące przepisy prawa materialnego, które nie dają organowi możliwości ustalania takich okoliczności jak długość trwania pracy zarobkowej, a stronie w sposób precyzyjny wyjaśniało obowiązki ciążące na bezrobotnym, w tym pouczono ją o przesłankach utraty statusu bezrobotnego (zgodnie z wymogami określonymi w przepisach prawa), co miało wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji doprowadziło do błędnego uznania, iż decyzja organu administracji została wydana z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania,
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez dokonanie wadliwego uzasadnienia zaskarżonego wyroku poprzez postawienie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku błędnych wytycznych, z których wynika obowiązek dokonania ponownej oceny materiału dowodowego, a także procesowych uwarunkowań zaskarżonej decyzji, co jest niezasadne w kontekście postępowań organów administracji oraz jednoznacznego brzmienia przepisów prawa materialnego, które nie dają organowi jakiejkolwiek uznaniowości, a w konsekwencji nałożenie na organ obowiązków sprzecznych z obowiązującymi przepisami prawa, co ma istotny wpływ na wynik sprawy.
3. art 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1, art. 9 i art. 80 k.p.a. polegające na nieoddaleniu skargi na decyzję Wojewody, pomimo że postępowanie administracyjne było prowadzone z poszanowaniem zasad wynikających z brzmienia art. 8 § 1, art. 9 k.p.a., a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest kompletny, został wszechstronnie rozpatrzony i potwierdza prawidłowość wydanej decyzji.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazanym na wstępie wyrokiem uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
W uzasadnieniu stwierdził, że desygnatem pojęcia "innej pracy zarobkowej" nie jest konieczność uzyskiwania jakiegokolwiek przychodu (zarobku) z tytułu wykonywanej pracy lub świadczonych usług. Samo wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni wypełnia ustawową definicję tegoż pojęcia. W związku z tym NSA przyjął wykładnię pojęcia "innej pracy zarobkowej" jako obejmującej każde, również nieodpłatne świadczenie usług na podstawie umowy cywilnoprawnej.
Po wtóre, NSA przypomniał, że bezrobotnym może być tylko osoba gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Warunek ten musi spełniony zarówno w dniu rejestracji w charakterze bezrobotnego, jak i przez cały czas korzystania z omawianego statusu. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym wskazuje się, że gotowość do podjęcia pracy musi oznaczać rzeczywistą, faktyczną i aktualną możliwość podjęcia pracy. Nie można bowiem oczekiwać od organów orzekających w sprawach objętych zakresem ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, że będą one badać zakres dyspozycyjności osoby ubiegającej się o przyznanie statusu osoby bezrobotnej. (por. wyrok NSA z 17 listopada 2021 r. I OSK 1078/21).
W konsekwencji, za zasadny uznał zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy o promocji zatrudnienia. Sam fakt, że Skarżąca nie otrzymała wynagrodzenia za czynności wykonywane w zakładzie stylizacji paznokci nie oznaczał, że nie zaistniały okoliczności pozwalające na zastosowanie art. 33 ust. 4 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia w związku z art. 2 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy.
Skoro dla przyjęcia, że doszło do podjęcia przez skarżącą innej pracy zarobkowej kwestia uzyskania przez nią odpłatności za owe czynności nie ma znaczenia, za zasadny uznał także zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. Sąd Wojewódzki przedwcześnie bowiem uznał, że nie doszło do podjęcia przez Skarżącą innej pracy zarobkowej, co oznacza, że przedwcześnie uchylił decyzję Wojewody.
Przedstawiając pogląd prawny, który WSA winien zastosować przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, NSA stwierdził, że Sąd Wojewódzki winien ocenić prawidłowość ustaleń faktycznych dokonanych przez organy, biorąc pod uwagę w szczególności poczynione przez nie ustalenia, co do obecności skarżącej w salonie kosmetycznym w okresie od 6 do 14 sierpnia 2021 r. i wykonywanych przez nią czynności. Sąd winien również rozważyć podnoszone przez skarżącą okoliczności dotyczące jej niepełnosprawności i ograniczeń w kontaktach społecznych, co jak twierdzi skarżąca, uzasadniać miało przebywanie w salonie kosmetycznym niejako celem zaadaptowania się warunków wykonywania potencjalnego stażu.
Dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd powinien wziąć również pod uwagę okoliczności związane z przedstawieniem skarżącej propozycji pracy w firmie T w tym zawarte w piśmie skarżącej z 10 września 2021 r. informacje o odbywaniu nieodpłatnych praktyk. Istotne znaczenie ma również kwestia, czy skarżąca została prawidłowo poinformowana o okolicznościach skutkujących utratą statusu osoby bezrobotnej. Co do tej okoliczności Sąd pierwszej instancji nie wypowiedział się w sposób stanowczy, poprzestając na wskazaniu, że można mieć wątpliwości czy pouczenia znajdujące się w aktach sprawy były na tyle precyzyjne, że obejmowały również obecną sytuację skarżącej. Okoliczność ta również winna zostać przeanalizowana przez Sąd ponownie rozpoznający sprawę. Ponadto Sąd pierwszej instancji nie wskazał, w czym przejawiało się nieuwzględnienie przez organy niepełnosprawności skarżącej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259, ze zm.) - dalej także: ppsa, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ustawy).
Nadto zgodnie z art. 190 ppsa Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
NSA w swym wyroku zwrócił uwagę, że pojęcie "innej pracy zarobkowej" obejmuje każde, również nieodpłatne świadczenie usług na podstawie umowy cywilnoprawnej. Zatem sam fakt, że skarżąca nie otrzymała wynagrodzenia nie świadczy jeszcze o tym, że nie zaistniały przesłanki do pozbawienia jej statusu bezrobotnej. Na tej podstawie uznał, że WSA przedwcześnie uznał, że nie doszło do podjęcia przez skarżącą pracy zarobkowej, a tym samym przedwcześnie uchylił decyzję Wojewody. Nie jest to jednak równoznaczne z tym, że NSA przesądził że doszło do podjęcia pracy zarobkowej, a jedynie to, że kwestia ta winna być rozstrzygnięta w oparciu o inne okoliczności, niż tylko niepobieranie wynagrodzenia.
Jednocześnie NSA wskazał, że Sąd I instancji winien przede wszystkim:
1. ocenić prawidłowość ustaleń faktycznych dokonanych przez organy, biorąc pod uwagę w szczególności poczynione przez nie ustalenia, co do obecności skarżącej w Salonie Kosmetycznym w okresie od 6 do 14 sierpnia 2021 r. i wykonywanych przez nią czynności.
2. wziąć pod uwagę okoliczności związane z przedstawieniem skarżącej propozycji pracy w firmie T w tym zawarte w piśmie skarżącej z 10 września 2021 r. informacje o odbywaniu nieodpłatnych praktyk.
3. rozważyć podnoszone przez skarżącą okoliczności dotyczące jej niepełnosprawności i ograniczeń w kontaktach społecznych, co jak twierdzi skarżąca, uzasadniać miało przebywanie w Salonie Kosmetycznym niejako celem zaadaptowania się warunków wykonywania potencjalnego stażu.
4. przeanalizować, czy skarżąca została prawidłowo poinformowana o okolicznościach skutkujących utratą statusu osoby bezrobotnej.
5. wskazać w czym przejawiało się nieuwzględnienie przez organy niepełnosprawności skarżącej.
Przystępując do wykonania zaleceń NSA, Sąd zważył, co następuje:
Odnośnie podstawowego w sprawie zagadnienia tj. przypisywanego skarżącej przez organy obu instancji wykonywania przez nią "innej pracy zarobkowej" w rozumieniu ustawy, ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organy, zdaniem Sądu, są nieprawidłowe również przy zastosowaniu wykładni przedstawionej w wyroku NSA.
Wyjaśniając powyższe stwierdzenie przypomnieć należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy bezrobotnym jest osoba spełniająca szereg wskazanych tam przesłanek pozytywnych i niespełniająca równie wielu przesłanek negatywnych, przy czym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotna jest ta, która przewiduje, że bezrobotnym jest osoba "niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej". NSA w swym uzasadnieniu wyraził pogląd, którym Sąd orzekający jest związany, że pod pojęciem tym rozumie się także "każde, również nieodpłatne świadczenie usług na podstawie umowy cywilnoprawnej".
Innymi słowy – jak odczytuje to Sąd - zdaniem NSA dla uznania czynności za pracę zarobkową nie jest konieczny jakiś ich majątkowy ekwiwalent. NSA nie zanegował jednak, że nadal koniecznym jest:
a) świadczenie usług,
b) na podstawie umowy cywilnoprawnej.
Przypomnieć także należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 11 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2021r., poz. 1100), tj. w wersji obowiązującej w sierpniu 2021r., pojęcie innej pracy zarobkowej oznacza wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło lub umowy o pomocy przy zbiorach w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników albo wykonywanie pracy w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych.
Natomiast – zdaniem Sądu orzekającego – żaden z tych warunków nie został w sprawie spełniony, bo strona ani nie świadczyła usług, ani nie zawarła z właścicielką salonu żadnej umowy zobowiązującej ją do czegokolwiek poza odbyciem szkolenia, co trudno uznać za usługę świadczoną na rzecz właścicielki salonu. W szczególności nie zobowiązywała się do wykonywania na jej rzecz jakichkolwiek czynności, w tym wchodzących w zakres działalności salonu.
Z akt sprawy wynika, że jedyną podpisaną przez skarżącą umową jest umowa datowana na 2 sierpnia 2021r. (choć organy ustaliły, że faktycznie została podpisana 6 sierpnia 2021r.), zawarta z właścicielką salonu i nie jest to umowa oświadczenie jakichkolwiek usług przez skarżącą na rzecz właścicielki, lecz umowa o podnoszenie kwalifikacji zawodowych. Abstrahując nawet od jej określenia i koncentrując się na treści zauważyć przyjdzie, że nie zawiera ona żadnych postanowień, które mogłyby wskazywać, że skarżąca zobowiązała się do świadczenia jakichkolwiek usług na rzecz drugiej strony. Zobowiązała się jedynie do podniesienia kwalifikacji zawodowych poprzez uczestnictwo w kursie oraz do podjęcia zatrudnienia po ukończeniu kursu, co z pewnością leżało w interesie obu stron umowy: właścicielki salonu – bo skoro poleciła stronie ukończyć taki kurs, to oceniała zapewne, że będzie przydatny w jej późniejszej pracy, i strony – bo uzyskiwała gwarancję co najmniej rocznego zatrudnienia, czym jako osoba bezrobotna z pewnością była zainteresowana.
Trudno też przyjąć, aby wynagrodzeniem za rzekome usługi skarżącej miał być ów kurs, skoro był odbywany w wymiarze 3 dni i z inicjatywy właścicielki salonu, a nie strony, która już posiadała taki kurs w wymiarze 235 godz. i potwierdzony certyfikatem firmy S..
Okoliczność, że skarżąca nie podpisała umowy zlecenia świadczy także o tym, że nie łączył jej z właścicielką salonu żaden stosunek prawny, który ograniczałby dyspozycyjność strony i jej gotowość do podjęcia pracy. W braku umowy mogła ona w każdej chwili zaprzestać przychodzenia do salonu i podjąć pracę, np. zaproponowaną przez PUP, gdyż nie było żadnych formalnych ograniczeń, które by jej to uniemożliwiały (np. okres wypowiedzenia). Zatem również ta okoliczność nie może świadczyć o istnieniu podstaw do pozbawienia strony statusu osoby bezrobotnej oraz zasiłku.
W piśmie z 18 listopada 2021r. (karta 67 akt administracyjnych) właścicielka oświadczyła, że wizyty skarżącej w salonie nie były praktykami ani przyuczeniem, a jedynie miały na celu zobaczenie jak wygląda praca stylistki, bo skarżąca nie znała specyfiki zawodu. Z powyższego wynika ponad wszelką wątpliwość, że właścicielka nie stwierdziła, aby skarżąca wykonywała na jej rzecz pracę lub świadczyła usługi.
W aktach (karta 25) znajduje się umowa zlecenia nr [...], ale nie została ona podpisana przez skarżącą. Nadto przedmiotem świadczenia zleceniobiorcy było m.in. "przyglądanie się pracy gabinetu, nauka endermologii, nauka pedicure, bezpł. wyk. styliz. pazn. na modelce". Na czym zatem miałaby polegać usługa świadczona przez skarżącą? Na tym, że się uczy? Jest to sprzeczne nie tylko z zasadami doświadczenia życiowego, ale także z logiką.
Organ stwierdził, że skarżąca wykonywała stylizacje paznokci klientkom. Skoro ich wykonywanie wchodziło w zakres działalności salonu, zatem robiąc to skarżąca świadczyła usługę właścicielce. Odnośnie powyższego stwierdzić należy, że owe stylizacje nie były wykonywane klientkom komercyjnym (co wskazuje na błąd w ustaleniach faktycznych poczynionych przez organ), lecz modelkom, którymi były matka skarżącej, matka lub teściowa właścicielki salonu i pracownica PUP, która oświadczyła, że to ona otrzymała propozycję ozdobienia jej paznokci. Nie twierdziła, że w tym celu przyszła do salonu i za to zapłaciła (salonowi, nie skarżącej, bo NSA wyjaśnił, że kwestia odpłatności dla niej nie ma znaczenia). Trudno czynności polegające na nauce i obserwacji uznać za świadczenie usług, podobnie jak trudno dopatrzyć się korzyści dla zlecającego taką naukę (abstrahując już od faktu, że umowa nie została zawarta).
Organ twierdzi, że skarżąca została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego, ale pomija już okoliczność, że zgłoszenie to zostało wycofane a składki wyzerowane, co wynika z pisma ZUS z 17 maja 2022r. (karta 107).
Podsumowując tę część rozważań: niezależnie jak nazwać fakt obecności skarżącej w salonie – czy było to przyuczenie, obserwacja pracy stylistki, czy adaptacja osoby autystycznej do nowego miejsca, sytuacji i rodzaju pracy, jaką miała wkrótce podjąć po zawarciu umowy o staż, a które są określeniami bliskoznacznymi jedno jest oczywiste: skarżąca nie świadczyła żadnych usług właścicielce salonu ani żadnych prac o charakterze komercyjnym (opłacanym przez klientki) w jej imieniu; w takim przypadku uznanie organów, że wykonywała "inną pracę zarobkową" jest całkowicie błędne i nie znajduje oparcia w przytoczonym wyżej materiale dowodowym. Wskazuje to, że organ dopuścił się naruszenia prawa materialnego – art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia poprzez błędną jego wykładnię, tj. przyjęcie, że rozpoczęcie nieodpłatnego przyuczenia jest równoznaczne z podjęciem pracy zarobkowej.
Nadto naruszył także art. 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 33 ust.4 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i pozbawienie statusu osoby bezrobotnej skarżącej, która nie przestała spełniać warunków koniecznych do uznania jej za osobę bezrobotną. Oceniając stan faktyczny sprawy odmiennie organ naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów, wyrażoną w art. 80 Kpa, która stała się tym samym oceną dowolną.
Zgodnie z art. 80 k.p.a. wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie i to nie tylko z osobna, ale w powiązaniu ze sobą. Z zasady tej wynika konieczność wyjaśnienia wszystkich rozbieżności. Odmawiając wiarygodności dowodom, w sposób przekonujący należy wskazać przyczyny takiego stanu rzeczy. (Tak NSA w wyroku z 29 marca 2011 r., sygn. akt II OSK 546/10). Organ nie wyjaśnił dlaczego nie jest możliwe uznanie obecności skarżącej w salonie za przyuczenie czy adaptację do warunków stażu, jaki skarżąca – według zapewnień właścicielki - miała rozpocząć.
Kolejnym elementem, który polecił rozważyć NSA są okoliczności związane z przedstawieniem skarżącej propozycji pracy w firmie T w tym zawarte w piśmie skarżącej z 10 września 2021 r. informacje o odbywaniu nieodpłatnych praktyk.
Dokonując tej analizy należy dojść do wniosku, że jej ustalenia w pełni potwierdzają stan faktyczny wynikający z przedstawionej wyżej oceny dowodów.
Kartę 47 akt stanowi skierowanie do pracy do T wystawione przez PUP. Bark jest tam jakichkolwiek adnotacji zarówno w rubryce "data zatrudnienia", "kandydat nie zostanie zatrudniony z powodu", jak i "kandydat odmówił przyjęcia zatrudnienia z powodu", jest natomiast dopiskiem "rekrutacja w toku", co oznacza, że żadne jednoznaczne ustalenia z tym potencjalnym pracodawcą na dzień 16 sierpnia 2021r. (data zwrotu skierowania do PUP) nie zostały poczynione.
Nadto z pisma skarżącej ( karta 49 i nast.) nie wynika, że odmówiła przyjęcia pracy w tej firmie ani że oświadczyła, że jest już zatrudniona lub wykonuje pracę u innego pracodawcy a jedynie to, że odbywa już gdzieś indziej nieodpłatne praktyki przygotowujące ją do przyjęcia na staż. Z powyższego – zdaniem Sądu – wynika, że taka informacja wskazuje, że podnosi kwalifikacje, kształci się, a nie pracuje, w dodatku nie pobierając za to wynagrodzenia, co jednak – jak wskazał NSA - samo w sobie nie jest przesłanką wykluczającą uznanie pracy za zarobkową. Zatem takie wyjaśnienie strony udzielone przedstawicielowi firmy T w pełni potwierdza wcześniejsze oświadczenia strony, jak i samej właścicielki co do szkoleniowego i adaptacyjnego charakteru jej pobytu w salonie.
W każdym przypadku zdefiniowanym w art. 2 ust. 1 pkt 11 aby czynności mogły być uznane za pracę zarobkową muszą stanowić wykonywanie praca lub usług na podstawie umów cywilnoprawnych. Nie może to być nauka, praktyka, adaptacja czy obserwacja pracy innych osób czy miejsca, w którym osoba zamierza podjąć zatrudnienie, tak jak to było w przypadku skarżącej.
Natomiast okoliczność rozważania przez skarżącą podjęcia własnej działalności jest bez znaczenia dla oceny charakteru czynności podejmowanych przez nią w salonie.
Przechodząc do podnoszonej przez skarżącą kwestii jej niepełnosprawności Sąd przypomina, że do jego kompetencji należy ocena zgodności z prawem rozstrzygnięć organów, czyli ich kontrola, a ni czynienie ustaleń faktycznych zamiast organu. Sąd nie może zastępować organu w załatwieniu sprawy, a jedynie sprawdzić, czy organ załatwił ją prawidłowo. Z decyzji obu instancji wynika, że organy w ogóle się do zagadnienia niepełnosprawności nie odniosły. Natomiast kartę 43 stanowi orzeczenie o niepełnosprawności z 9 tycznia 2018r., z którego wynika, że w stosunku do skarżącej stwierdzono długotrwałe naruszenie sprawności organizmu powodujące w istotny sposób obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością.
Na to, że stronie umykają pewne niuanse terminologiczne wskazuje np. jej korespondencja z 20 stycznia 2022r. skierowana do PUP, w której pisze, że posiada "oświadczenie o niepełnosprawności", a nie "orzeczenie" o tym (akta I instancji, karta 80).
Zatem Sąd może jedynie stwierdzić, że ten brak tzn. brak zbadania i oceny, jaki wpływ mogła mieć niepełnosprawność skarżącej na celowość rozpoczęcia adaptacji strony do nowego miejsca i spokojnego wdrożenia się do specyfiki pracy, co podnosiła w swym piśmie, stanowi niewątpliwie dowód wadliwego procedowania przez organy, które w tej części nie ustaliły w stanu faktycznego.
Marginalnie Sąd wyjaśnia jedynie, że fakt, iż strona nie jest ubezwłasnowolniona nie ma żadnego znaczenia. Jak wynika z art. 13 § 1 Kc przesłanką ubezwłasnowolnienia jest sytuacja, gdy osoba nie jest w stanie pokierować swym postępowaniem. Zgodnie z powołanym przepisem, osoba, która ukończyła lat trzynaście, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swym postępowaniem.
Żadne dowody znajdujące się w aktach nie dają jakichkolwiek podstaw, aby choćby przypuszczać, że stan taki może zachodzić w stosunku do skarżącej, zatem analizowanie jej sytuacji pod kątem ubezwłasnowolnienia jest oczywiście niecelowe i pozbawione nie tylko podstaw faktycznych, ale także sensu. Ma jednak obniżoną zdolność do wykonywania pracy w porównaniu do osoby zdrowej, a oczywistym jest, że istniejące odmienności w stosunku do osoby zdrowej przekładają się nie tylko na zdolność do pracy, ale na ogół funkcjonowania osoby nimi dotkniętej, czego organ nie rozważył w swej decyzji, a co strona konsekwentnie podnosiła.
Natomiast co do prawidłowości pouczenia strony o okolicznościach skutkujących utratą statusu osoby bezrobotnej na wstępie wyjaśnić należy, że dla przyjęcia, że strona została prawidłowo pouczona nie jest wystarczające jakiekolwiek pouczenie, lecz pouczenie adekwatne do zarzutu, który stawia się stronie. Innymi słowy należy zbadać nie to, czy organ zastosował jakiekolwiek pouczenie, lecz czy to, które strona otrzymała jasno informowało ją, że te konkretne działania lub zaniechania, których dokonała mają skutek dla jej statusu jako osoby bezrobotnej i jakiego rodzaju.
Odnośnie tego stwierdzić przyjdzie, że na str. 6 ww. wniosku o rejestrację strona została poinformowana, że utrata statusu bezrobotnego następuje m.in. w przypadku podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej albo o rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej.
Ustawa o promocji zatrudnienia definiuje zarówno pojęcie "zatrudnienia", jak i "innej pracy zarobkowej".
Zatrudnieniem jest wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą (art. 2 ust. 1 pkt 43 ustawy o promocji zatrudnienia).
Natomiast "inną pracą zarobkową" jest wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło lub umowy o pomocy przy zbiorach w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników albo wykonywanie pracy w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych; (art. ust. 1 pkt 11 ustawy).
Z powyższych definicji wnika, że pod pojęciem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej kryje się praca wykonywana na podstawie umowy o pracę lub na umowie świadczenie usług, jednak w żaden sposób nie wynika z nich, że pod tymi pojęciami rozumie się także podjęcie nieodpłatnej obserwacji pracy innych osób. Zatem odpowiedź na postawione przez NSA pytanie o prawidłowość pouczenia skarżącej o przesłankach utraty statusu osoby bezrobotnej jest przecząca. Nie została ona bowiem pouczona, że rozpoczęcie a) praktyki (szkolenia, czy obserwacji czynności osób wykonujących pracę, którą zamierza podjąć) b) bezpłatnej, jest równoznaczne z wykonywaniem a) pracy i to b) zarobkowej. Natomiast taka treść z cytowanego pouczenia zupełnie nie wynika.
Zatem rozpatrując zagadnienie prawidłowości pouczenia, które nakazał przeanalizować NSA stwierdzić należy, że nie było ono adekwatne i w żaden sposób nie odnosiło się do zarzutu stawianego stronie, że rozpoczynając adaptację do przyszłej pracy połączoną z obserwacją pracy innych osób i funkcjonowaniem salonu w ogóle, w istocie podjęła inną pracę zarobkową.
Trzeba również zauważyć, że ustawa o promocji zatrudnienia definiuje także pojęcie szkolenia, co organ w swych rozważaniach zupełnie pominął. W rozumieniu ustawy są to pozaszkolne zajęcia mające na celu uzyskanie, uzupełnienie lub doskonalenie umiejętności i kwalifikacji zawodowych lub ogólnych, potrzebnych do wykonywania pracy, w tym umiejętności poszukiwania zatrudnienia (art. 2 ust. 1 pkt 37 ustawy). Wydaje się, że w tym pojęciu mieści się zarówno przyuczenie, obserwacja pracy osób już wykonujących daną pracę w celu podniesienia własnych umiejętności, jak i adaptacja do warunków pracy, niewątpliwie potrzebna do jej wykonywania, zwłaszcza, jeśli z racji niepełnosprawności w przypadku konkretnej osoby ta adaptacja przebiega wolniej niż u innych.
Natomiast organ nie rozważył, ani nie uzasadnił tego w treści uzasadnienia swej decyzji dlaczego czynności wykonywane przez skarżącą nie mogły być uznane za szkolenie w rozumieniu ustawy, mimo, że konsekwentnie twierdziła ona, że miały charakter przyuczenia do pracy poprzez obserwację pracy innych osób, co potwierdziła także właścicielka salonu. Stanowi to dodatkowe uzasadnienie stwierdzonego już wcześniej naruszenie art. 80 Kpa, jak również naruszenie art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 Kpa poprzez nierozważenie tej okoliczności i niewyjaśnienie jej w uzasadnieniu decyzji.
Zgodnie z powołanymi przepisami, decyzja zawiera (...) uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Z powyższego wynika, że skoro strona twierdziła, że jej obecność w salonie miała charakter szkoleniowy i adaptacyjny, to winien był się do tego odnieść, czego nie uczynił.
Podsumowując stwierdzić należy, że organy zgromadziły materiał dowodowy jedynie częściowo, nie wyjaśniając wpływu niepełnosprawności skarżącej na konieczność adaptacji do nowego miejsca i pracy, którą zamierzała podjąć po zawarciu umowy o staż, na co oczekiwała. Nie wyjaśniono wpływu tej niepełnosprawności również na możliwość zrozumienia pouczenia o obowiązkach osoby bezrobotnej, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę utożsamianie przez nią różnych pojęć (orzeczenie a oświadczenie o niepełnosprawności). Nadto co do materiału zebranego, dokonały jego oceny dowolnej, a nie swobodnej, a wobec tego wadliwej, co skutkowało naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, wyrażonej w art. 80 Kpa. Powołany przepis stanowi bowiem, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Natomiast z przedmiotowej sprawie pominięto milczeniem twierdzenia strony o zamiarze przyuczenia i dostosowania do nowego środowiska, podczas gdy z żadnego z dowodów nie wynika, aby skarżąca wykonywała pracę w podanym wyżej rozumieniu, tj. aby wykonywała czynności wchodzące w zakres usług salonu na rzecz klientek (a nie pozyskanych w celach szkoleniowych modelek). Incydentalne obieranie telefonu również nie może być uznane za świadczenie usługi właścicielce salonu, jeśli wziąć pod uwagę, że skarżąca przebywała w nim przez 5 dni od 2 do 8 godzin dziennie, a umawianie wizyt również wchodzi w zakres umiejętności, które winna była posiąść pracując jako stylistka paznokci. Nie zmieniły tej oceny także czynności porządkowe, które z racji krótkiego czasu obecności strony w salonie, jak i faktu zatrudnienia w nim osoby sprzątającej także były incydentalne.
W ocenie Sądu organ naruszył także art. 81a § 1 Kpa. Stosownie do powołanego przepisu, jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony.
Zatem jeżeli nawet organ miał wątpliwości co do charakteru, w jakim przebywała skarżąca w salonie urody, to w braku jednoznacznych dowodów świadczących, że było to wykonywanie pracy (przy jednoczesnym istnieniu dowodów, że było to przyuczenie czy też adaptacja) winien był zastosować wyżej przytoczoną zasadę i z korzyścią dla strony przyjąć, że była to nieodpłatna obserwacja specyfiki pracy stylistki, którą skarżąca zamierzała podjąć, co wynika ze zgodnych oświadczeń strony, jak i właścicielki salonu.
Okoliczności sprawy wskazują, że organ dopuścił się także naruszenia art. 8 § 1 Kpa. Stosownie do jego treści, organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Konsekwencje w postaci utraty statusu osoby bezrobotnej są bardzo dotkliwe. Strona chciała zmienić ów status i w tym celu ukończyła kurs wymagany przez przyszłego pracodawcę (notabene chyba zbędny, jeśli wziąć pod uwagę ukończenie kursu w wymiarze 235 godz., potwierdzony zaświadczeniem) i podjęła aktywność w celu uzupełnienia tych umiejętności przez obserwację pracy stylistek u potencjalnego pracodawcy. Jeśli te dotkliwe konsekwencje spotkały stronę tego powodu, że chciała podjąć pracę i się usamodzielnić, a jednocześnie przestać korzystać ze środków publicznych, lecz przeciwnie – płacić obowiązkowe obciążenia związane z pracą (ona lub jej pracodawca), to stanowisko organu narusza zasadę proporcjonalności.
W ocenie Sądu organ dopuścił się także naruszenia art. 10 § 1 w zw. z art. 61 § 4 Kpa. Stosownie do powołanych przepisów, organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 Kpa).
O wszczęciu postępowania z urzędu lub na żądanie jednej ze stron należy zawiadomić wszystkie osoby będące stronami w sprawie (art. 61 § 4 Kpa).
Natomiast w odpowiedzi na skargę organ oświadczył, że poinformował stronę o wszczęciu postępowania, ale w sprawie odmowy podjęcia pracy w dniu 31 sierpnia 2021r., co nie jest tożsame z postępowaniem w zakresie pozbawienia statusu osoby bezrobotnej i zasiłku. Zasadne jest zatem retoryczne pytanie postawione przez pełnomocniczkę skarżącej w odwołaniu – jak osoba, która nie jest poinformowana o wszczęciu postepowania ma korzystać z przysługujących jej praw, w tym brać czynny w nim udział, skoro nie wie, że takie się toczy?
W pewnym zakresie stan faktyczny – nie dość, że nie ustalony prawidłowo – został także błędnie czy może tendencyjnie przedstawiony.
W decyzji II instancji, na str. 1 wśród przedstawionych ustaleń organ powołał się na oświadczenie strony złożone w związku z przedstawioną jej 12 sierpnia 2021r. propozycją pracy, w którym informowała o "bezpłatnych pracach" w innym salonie.
Co do tego zauważyć należy, że w piśmie z 10 września 2021r. (karta 49 akt I instancji) strona oświadczyła, że poinformowała pracodawcę wskazanego przez PUP, że jest "w trakcie stażu odbywania nieodpłatnych praktyk przygotowania do przyjęcia na staż", choć pisze także o "związaniu z innym pracodawcą". Również w piśmie z 10 listopada 2021r. (karta 63 akt administracyjnych I instancji) stwierdziła, że poinformowała o tym, że "bezpłatnie przyucza się do pracy w salonie kosmetycznym" oraz o tym, że salon, w którym odbywała "bezpłatne przygotowanie do stażu" miał złożyć wniosek o staż dla niej, choć tu również pisze o "odbywaniu pracy w salonie kosmetycznym". Prowadzi to do wniosku, że strona używała tych określeń zamiennie, jednak konsekwentnie twierdziła, że chodziło o przyuczenie i że nie uzyskała z tego tytułu żadnych przychodów. Zatem organ pominął te wypowiedzi strony, które potwierdzały jedynie odbywanie praktyk, przygotowania do stażu czy przyuczenia, tj. wskazywały na szkoleniowy i adaptacyjny charakter tych czynności i wyeksponował jedynie te sformułowania, które potwierdzały przyjętą tezę o wykonywaniu przez nią innej pracy. Tym samym przypisał stronie wypowiedź, której treść w rzeczywistości była zupełnie inna. Natomiast w kontekście przedmiotu niniejszego postępowania różnica jest fundamentalna i właściwie przesądzająca dla rozstrzygnięcia sprawy.
Lektura akt czyni prawdopodobnymi twierdzenia pełnomocniczki strony o działaniach PUP, które w stosunku do skarżącej – osoby niepełnosprawnej – przybierały postać nękania. W aktach (karta 80) znajduje się wydruk e-maila skierowanego przez skarżącą do PUP, w którym pisze ona: "Jako osoba posiadająca oświadczenie o niepełnosprawności z powodu zaburzeń ze spektrum autyzmu, chcę upoważnić moją matkę B.S. nr PESEL... do reprezentowania mnie przed PUP. Czy wiadomość wysłana z mojego konta w PUP jest wystarczająca do udzielenia pełnomocnictwa? Czy mam jeszcze coś zrobić?" Dokument został opatrzony potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP przez stronę.
Odnośnie tego stwierdzić przyjdzie, że organ zupełnie zlekceważył stronę i jej pismo, co pozbawiło stronę pomocy pełnomocnika. W odpowiedzi bowiem (karta 81) PUP w żaden sposób nie odniósł się do kwestii pełnomocnictwa, nie wyjaśnił stronie, że jej działanie jest lub nie jest prawidłowe dla udzielenia pełnomocnictwa i dlaczego, zamiast tego wezwał stronę do niezwłocznego i osobistego stawiennictwa w Urzędzie podkreślając to polecenie.
Nasuwa się pytanie: czego organ nie zrozumiał z e-maila strony? Jeśli uznał, że ustanowiła pełnomocnika skutecznie, winien był korespondować już z nim. Jeśli zaś stwierdził, że nie doszło do udzielenia pełnomocnictwa winien był na podstawie art. 9 Kpa powiadomić o tym stronę, która przecież przewidziała i taką możliwość pytając, czy wysłanie wiadomości z konta w PUP jest do tego wystarczające i czy ma jeszcze coś zrobić. Winien był także wyjaśnić stronie co powinna uczynić, aby ustanowić pełnomocnika, bo jasno i bez żadnych wątpliwości ujawniła wolę korzystania z jego pomocy. Kierując wezwanie do skarżącej z pominięciem pełnomocnika nie powołał się też na to, że charakter czynności wymaga jej osobistego stawiennictwa. Nadto przypomnieć trzeba, że stosownie do art. 33 § 4 Kpa w sprawach mniejszej wagi organ administracji publicznej może nie żądać pełnomocnictwa, jeśli pełnomocnikiem jest członek najbliższej rodziny lub domownik strony, a nie ma wątpliwości co do istnienia i zakresu upoważnienia do występowania w imieniu strony.
Kolejnym pytaniem jest w jakim celu i na jakiej postawie prawnej to wezwanie wystosował, skoro niepełnosprawna, a więc słabsza osoba jasno wyraziła zamiar korzystania z pomocy pełnomocnika? W jakim charakterze miała tam przybyć? Strony w postępowaniu, (które przecież oficjalnie nie zostało wszczęte, choć tego zagadnienia NSA nie poruszył w wytycznych, którymi WSA jest związany, nakazując zbadać sprawę pod innym kątem), świadka czy jeszcze innym? To jaskrawy przykład naruszenia zasady praworządności (art. 6 Kpa), nakazującej organom działanie na podstawie i w granicach prawa, zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji (art. 8 § 1 Kpa), prawa skarżącej do korzystania z pomocy pełnomocnika (art. 32 Kpa), prawa do dobrej administracji.
W odpowiedzi na skargę pełnomocniczka powołała się na pismo PUP z 7 grudnia 2021r., z którego wynika, że PUP prowadził wobec właścicielki salonu postępowanie w związku z nieprawidłowościami zaistniałymi w stosunku do trzech innych klientek PUP. Również w aktach II instancji jest notatka służbowa PUP z 12 lipca 2022r., gdzie szeroko opisane są "nieprawidłowości dotyczące procederu" stosowanego przez właścicielkę, która – wg PUP - "postępowała wbrew obowiązującym przepisom tworząc umowy nienazwane", a które to nieprawidłowości zostały ujawnione dzięki innej stażystce. Jeśli istotnie tak było, to raczej świadczy to na korzyść skarżącej, która twierdziła, że liczyła na staż u tej osoby, gdyż właścicielka zapewniała ją o tym, że wniosek w tej sprawie został już złożony, choć tak nie było. To potwierdza raczej tezę, że strona – podobnie jak inne osoby - została przez nią wykorzystana, a nie że sama chciała postąpić nieuczciwie. Po wtóre nieuczciwość potencjalnego przyszłego pracodawcy nie może być wykorzystywana przeciwko stronie, która nie miała na nią żadnego wpływu i obciążać jej jako osoby starającej się o przyjęcie do pracy.
Ponownie rozpoznając sprawę organ zastosuje się do przedstawionej wyżej oceny zaskarżonej decyzji, zarówno poczynionych ustaleń faktycznych, jak i wykładni przepisów prawa. Przeprowadzi postępowanie z poszanowaniem wszystkich przepisów Kpa, w tym dotyczących postępowania dowodowego, interpretowania wątpliwości co do stanu faktycznego na korzyść strony i stosowania zasady proporcjonalności. Wyczerpująco i przekonująco przedstawi stan faktyczny, jaki ustalił w sprawie, oceni wszystkie dowody, a nie tylko potwierdzające tezę o wykonywaniu pracy zarobkowej, zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego i wyjaśni, w oparciu o jakie dowody przyjął takie właśnie, a nie inne ustalenia. Odniesie się przy tym jasno i wyczerpująco do wszystkich argumentów podnoszonych przez stronę, w tym szkoleniowego i adaptacyjnego charakteru jej pobytu w salonie urody. Oceni także kwestię wpływu niepełnosprawności strony na celowość takiej adaptacji.
W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c) ppsa. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.