III SA/Wa 1761/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Prezesa ZUS odmawiającą umorzenia składek, wskazując na błędy proceduralne i brak wyczerpującego uzasadnienia decyzji organu.
Skarżący L.M. domagał się umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy z powodu trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezes ZUS odmówili umorzenia, uznając, że nie zaszły przesłanki całkowitej nieściągalności ani ważnego interesu zobowiązanego. Sąd administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, w tym brak czynnego udziału strony oraz niewyczerpujące uzasadnienie decyzji organu.
Sprawa dotyczyła wniosku L.M. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Skarżący argumentował swoją trudną sytuacją materialną (bezrobocie, renta ojca, umiarkowany stopień niepełnosprawności) i rodzinną. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia, wskazując na posiadanie przez skarżącego nieruchomości obciążonej hipoteką oraz prowadzone postępowanie egzekucyjne, co wykluczało całkowitą nieściągalność należności. Prezes ZUS utrzymał tę decyzję w mocy, podkreślając uznaniowy charakter decyzji o umorzeniu i konieczność uwzględnienia stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd uznał, że organy prawidłowo stwierdziły brak przesłanki całkowitej nieściągalności, jednakże naruszyły przepisy postępowania administracyjnego. Wskazano na brak wyczerpującego uzasadnienia decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.), naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) oraz brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.). Sąd podkreślił, że organy nie rozpatrzyły w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie umożliwiły stronie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów przed wydaniem decyzji. Sąd odrzucił również argument o konieczności uwzględniania stanu finansów ubezpieczeń społecznych przy umarzaniu należności indywidualnego podmiotu, wskazując, że ta przesłanka dotyczy odroczenia lub rozłożenia na raty, a przy umorzeniu została już uwzględniona na etapie tworzenia rozporządzenia.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, organ nieprawidłowo ocenił przesłanki umorzenia, ponieważ nie przeprowadził wyczerpującego postępowania dowodowego, nie uwzględnił wszystkich okoliczności przedstawionych przez stronę i nie przedstawił wyczerpującego uzasadnienia swojej decyzji.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że organ nie wykazał w sposób przekonujący, dlaczego sytuacja materialna i rodzinna skarżącego nie uzasadnia umorzenia składek, ograniczając się do ogólnikowych stwierdzeń i nie odnosząc się do przedstawionych dowodów.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (21)
Główne
u.s.u.s. art. 28
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
rozporządzenie o umarzaniu składek art. 3 § ust. 1
Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne
Pomocnicze
u.s.u.s. art. 24 § ust. 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 32
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 29 § ust. 1a
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 180 § § 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 83 § ust. 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 28 § ust. 3
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 28 § ust. 3a
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
u.s.u.s. art. 29 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 152
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 10 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 10 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego przez organ (brak czynnego udziału strony, niewyczerpujące uzasadnienie, dowolna ocena dowodów). Niewłaściwe zastosowanie przepisów dotyczących umorzenia należności.
Odrzucone argumenty
Argumenty organów o braku przesłanek do umorzenia składek z uwagi na posiadanie nieruchomości i prowadzenie egzekucji. Argument o uznaniowym charakterze decyzji o umorzeniu.
Godne uwagi sformułowania
Sąd nie jest zatem władny uwzględnić wniosku Skarżącego o umorzenie obciążających go należności z tytułu składek. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Argument ten w sprawie niniejszej jest chybiony.
Skład orzekający
Bożena Dziełak
przewodniczący sprawozdawca
Jacek Fronczyk
członek
Przemysław Szustakiewicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących umarzania składek ZUS, wymogów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym (czynny udział strony, uzasadnienie decyzji)."
Ograniczenia: Dotyczy konkretnej sytuacji faktycznej i proceduralnej, ale stanowi ważny przykład stosowania przepisów k.p.a. w sprawach ZUS.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak błędy proceduralne organu mogą doprowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli merytorycznie organ miał pewne podstawy do odmowy. Podkreśla znaczenie prawidłowego prowadzenia postępowania administracyjnego.
“Błędy proceduralne ZUS doprowadziły do uchylenia decyzji o odmowie umorzenia składek.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Wa 1761/06 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2006-09-27 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2006-06-01 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Bożena Dziełak /przewodniczący sprawozdawca/ Jacek Fronczyk Przemysław Szustakiewicz Symbol z opisem 6539 Inne o symbolu podstawowym 653 Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak (spr.), Sędziowie Asesor WSA Jacek Fronczyk, Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] września 2006 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. Uzasadnienie Pismem z 19 stycznia 2006 r. Skarżący L. M. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy. Podniósł, że jest zarejestrowany jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku. Z uwagi na stan zdrowia (przypisano mu umiarkowany stopień niepełnosprawności) nie może znaleźć pracy. Pozostaje na utrzymaniu ojca rencisty, matka - nie pracuje. Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej określany jako "Zakład") odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na: Fundusz Ubezpieczenia Społecznego za okres od kwietnia 2003 r. do lutego 2005 r. w kwocie 8.876,30 zł i odsetek w kwocie 2.081,90 zł; Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego za ten sam okres w kwocie 2.667,10 zł i odsetek w kwocie 607,30 zł oraz na Fundusz Pracy za okres od maja 2003 r. do lutego 2005 r. w kwocie 621,70 zł. i w kwocie 116,50 zł. Zakład wyjaśnił, że Skarżący prowadził działalność gospodarczą w okresie od 15 maja 2000 r. do 31 marca 2005 r. Zalega w opłacaniu składek za ww. okresy i w podanych kwotach. Skarżący posiada dom jednorodzinny, na której to nieruchomości Zakład posiada zabezpieczenie hipoteczne. Z tytułu zaległości prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, zawieszone na czas obowiązywania układu ratalnego. Organ przytoczył treść art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887, ze zm.), dalej powoływanej jako: "u.s.u.s.", zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, lub kiedy przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej, przy jednoczesnym uwzględnieniu stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Ponadto, stosownie do rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej "rozporządzenie o umarzaniu składek", Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Zakład podniósł, że w świetle powyższych przepisów decyzje w zakresie umarzania należności mają charakter uznaniowy, rozstrzygnięcie zaś zależy od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat ww. warunków koniecznych do umorzenia. Podejmując decyzję Zakład musi uwzględniać obok przesłanek umorzenia również stan finansów. Dysponując pieniędzmi budżetu winien postępować z największą ostrożnością, ważąc z jednej strony interes finansów ubezpieczeń społecznych, z drugiej zaś uwzględniać ważny interes zobowiązanego. Umorzenie winno być traktowane jako wyjątkowe, bowiem zasadą jest płacenie składek. Należność objęta jest 10-letnim terminem przedawnienia i ustawowym obowiązkiem Zakładu jest podjęcie egzekucji, co też uczyniono. Zakład uznał, że w przypadku Skarżącego nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 28 u.s.u.s. oraz rozporządzeniu o umarzaniu składek. Skarżący złożył wniosek z dnia 3 marca 2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie zgodził się z oceną jego sytuacji finansowej dokonaną przez Zakład i z twierdzeniem, iż nie wykazał, że ze względu na sytuację majątkową i rodzinną nie jest w stanie spłacić całości zadłużenia. Wyjaśnił, że składki opłacane są z renty ojca w kwocie 727 zł, a przewlekła choroba uniemożliwia znalezienie pracy. Opieki, z uwagi na stan zdrowia wymaga również ojciec. Skarżący wskazał, że likwidując działalność gospodarczą rozpoczął studia zaoczne na Uniwersytecie Zielonogórskim, co związane jest z dodatkowymi kosztami (czesne - 1.400 zł za semestr oraz wydatki na dojazdy). Właścicielem nieruchomości (obciążonej hipoteką 50.000 zł) Skarżący został nie z własnej woli, a na skutek zdarzeń rodzinnych, na dowód czego dołączył akt darowizny. Skarżący podniósł, że jest skłonny dalej wywiązywać się z opłacania zaległości, ale dla jego rodziny wydatek powyżej 500 zł miesięcznie jest dużym uszczerbkiem w budżecie domowym. Decyzją z dnia [...] marca 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes Zakładu") zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Wyjaśnił, że jego decyzja o umorzeniu należności ma charakter uznaniowy, dotyczy sytuacji wyjątkowych mieszczących się w granicach przesłanek ustawowych. Jednakże nawet wystąpienie przesłanek nie stanowi automatycznie podstawy do umorzenia, ponieważ decyzja w tym zakresie podejmowana jest po rozważeniu wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, również w kontekście stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Zatem nawet w obiektywnie trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, Zakład nie jest zobligowany do umorzenia zaległości. Prezes Zakładu wskazał, że prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się nie tylko z uzyskiwaniem zysku, ale również z ryzykiem ponoszenia strat, również z przyczyn obiektywnych, nie leżących po stronie przedsiębiorcy. Niewątpliwie w okresie tym istnieje obowiązek uiszczania składek na ubezpieczenia społeczne. Zdaniem organu w niniejszej sprawie nie wykorzystano wszystkich możliwości związanych z dochodzeniem należności, biorąc pod uwagę 10-letni okres jej przedawnienia (w tym możliwość zawarcia układu ratalnego). Prezes Zakładu podkreślił również fakt prowadzenia postępowanie egzekucyjnego. Na decyzję powyższą Skarżący złożył skargę. Nie kwestionując obowiązku uiszczenia zaległych składek, podkreślił, że wnosił nawet o częściowe umorzenie należności., dołączając szereg dokumentów obrazujących jego sytuację materialna i zdrowotną. Pomocą byłoby dla niego również rozłożenie spłaty zaległości na większą ilość rat lub umorzenie odsetek. W jego ocenie podejmując zaskarżoną decyzję nie uwzględniono ważnego interesu społecznego (jego młody wiek i start życiowy). W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o oddalenie skargi. Ponowił argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 4 września 2006 r. Skarżący przedstawił okoliczności dokonania zabezpieczenia hipotecznego podkreślając, iż dobrowolnie skorygował błędnie wskazany przez Zakład numer księgi wieczystej. Aktualnie obowiązujący układ ratalny realizowany jest kosztem wielkich wyrzeczeń rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji, co w tym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie co do umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd nie jest zatem władny uwzględnić wniosku Skarżącego o umorzenie obciążających go należności z tytułu składek. Sąd nie może również dokonać zmian w obowiązującym układzie ratalnym. Kwestia ta nie należy do właściwości sądów administracyjnych, ponieważ rozłożenie należności na raty następuje na podstawie umowy (art. 29 ust. 1a u.s.u.s.). Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie były decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Przepisy zaś, między innymi o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wymienione wyżej należności umarzane być mogą tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia o umarzaniu składek. Postępowanie poprzedzające wydanie przez Zakład decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, o czym stanowi art. 180 § 1 tegoż kodeksu. Dotyczy to również postępowania wszczętego wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy, prowadzonego przez Prezesa Zakładu (art. 83 ust. 4 u.s.u.s.). Prawidłowo przeprowadzone postępowanie jest warunkiem wydania poprawnej decyzji. Wymóg taki wynika wprost z art. 6 k.p.a. stanowiącego, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to konieczność prawidłowego zastosowanie przy rozpoznawaniu i rozstrzygnięciu sprawy przez każdy organ prowadzący postępowanie administracyjne, przepisów nie tylko prawa materialnego, ale i procesowego. Organy orzekające uznały, że w sprawie niniejszej nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej istnienia zostały w sposób wyczerpujący określone przez ustawodawcę, co wyłącza możliwość uwzględnienia przez organ sytuacji innych niż wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W świetle tego przepisu nieściągalność należności z tytułu składek związana jest generalnie z brakiem majątku umożliwiającego skuteczne ich dochodzenie w postępowaniu egzekucyjnym oraz racjonalnością wszczęcia takiego postępowania. Za uzasadnione należy uznać odwołanie się przy ocenie istnienia tej przesłanki do faktu posiadania przez Skarżącego nieruchomości, na której ustanowiono zabezpieczenie hipoteczne na rzecz Zakładu. Jak wynika ze złożonego przez Skarżącego oświadczenia o stanie majątkowym, wartość nieruchomości wynosi 140.000 zł. Organy zasadnie wskazały również na fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego, które aczkolwiek zawieszone na czas obowiązywania układu ratalnego - nie zostało zakończone, a posiadanie przez Skarżącego nieruchomości zasadnym czyni wniosek, iż mogłoby być ono skuteczne. Bez znaczenia są przy tym okoliczności, w jakich Skarżący nabył nieruchomość, w szczególności zaś twierdzenia, iż nastąpiło to nie z jego woli. Z tego też względu Sąd uznał stanowisko Prezesa Zakładu o niewystąpieniu w sprawie niniejszej przesłanki nieściągalności należności za znajdujące oparcie w ustalonym stanie faktycznym. Odrębnej oceny wymaga natomiast przyjęte przez organy uzasadnienie niespełnienia przesłanki określonej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. tj. umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Okoliczności uzasadniające umorzenie w tym przypadku zdefiniowane zostały przepisami tj. § 3 ust. 1 rozporządzenia o umarzaniu składek, który nakłada na zobowiązanego obowiązek wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacać należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Obowiązek wykazania powyższych okoliczności należy rozumieć jako konieczność przedstawienia okoliczności uzasadniających wniosek. Okoliczności te podlegają ocenie organu w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, w tym przedstawiony przez stronę postępowania. Zasady tej oceny określone zostały w art. 7 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a odzwierciedleniem jej jest uzasadnienie decyzji. Prezes Zakładu, przedstawiając sytuację materialną Skarżącego, ograniczył się do wskazania, iż jest on osobą bezrobotną (bez prawa do zasiłku) i posiada nieruchomość. Żadna inna okoliczność wskazana przez Skarżącego na uzasadnienie wniosku o umorzenie nie została wzięta pod uwagę. Świadczy o tym brak jakiegokolwiek odniesienia się do przedstawionych przez niego dowodów dotyczących choroby, sytuacji rodzinnej i dochodu, którym - co wynika z oświadczenia o stanie majątkowym - jest dodatek pielęgnacyjny w kwocie 144 zł miesięcznie. Przy tak ustalonym stanie faktycznym uzasadnienie zaskarżonej decyzji sprowadza się w istocie do stwierdzenia o uznaniowych charakterze decyzji, wyjątkowości umorzenia należności, ponoszeniu przez przedsiębiorcę ryzyka działalności i obowiązku uiszczania składek. Prezes Zakładu, tak jak i Zakład, wskazał jedynie, że przesłanka określona w § 3 ust. 1 rozporządzenia o umarzaniu składek w sprawie niniejszej nie wystąpiła. Nie wskazał natomiast, jakie elementy ustalonej sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącego, uzasadniają to twierdzenie. Podkreślić należy, że dokonując oceny istnienia tych przesłanek organ obowiązany jest uwzględnić stan faktyczny istniejący w dacie wydania decyzji. Jak już wskazywano, obowiązek wykazania istnienia omawianej przesłanki umorzenia należności obciąża Skarżącego, jako wnioskodawcę. Jednakże rolą organu, który chciał ocenić w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a. okoliczności przedstawione przez Skarżącego było ustalenie także comiesięcznych kosztów na utrzymanie ponoszonych przez niego i rodzinę oraz zestawienie ich z comiesięcznymi dochodami. Podkreślić należy, że Skarżący współdziałał z organami przy wyjaśnianiu stanu faktycznego sprawy, przedkładając dokumenty i składając wyjaśnienia. Badając zgodność zaskarżonej decyzji z prawem Sąd obowiązany jest ocenić i to, czy uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Przede wszystkim jednakże uzasadnienie decyzji nie może ograniczać się do ogólnikowych uwag, pozbawionych odwołania do materiału dowodowego zgromadzonego w tej konkretnej sprawie i pomijać argumentację strony. Ze względów wskazanych wyżej uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych tym przepisem, w szczególności zaś nie może być uznane za wyczerpujące. Jego lakoniczność sprawia, że przedstawioną w nim ocenę stanu faktycznego sprawy Sąd uznał za dowolną i nie uwzględniającą zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Stanowi to naruszenie wyrażonej w art. 80 k.p.a. zasady swobodnej oceny dowodów. Ocena ta wymaga przy tym wykazania faktycznych podstaw rozumowania, którego jest rezultatem. Zgodnie zaś z art. 77 § 1 k.p.a. organy mają obowiązek nie tylko zebrać materiał dowodowy, ale też w sposób wyczerpujący cały ten materiał dowodowy rozpatrzyć. Dopiero ustalenie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla podjęcia rozstrzygnięcia i wyczerpująca ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, uwzględniająca całokształt tego materiału, pozwoli Prezesowi Zakładu na stwierdzenie czy w sprawie niniejszej wykazane istnienie przesłanek umorzenia należności obciążających Skarżącego, a przewidzianych w § 3 ust. 1 rozporządzenia i umarzaniu składek. Ocena ta winna przy tym znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Organy orzekające akcentowały uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Sąd nie kwestionuje ani uznaniowego charakteru tego rodzaju decyzji, ani też prawa organów do podjęcia rozstrzygnięcia z uwzględnieniem tego charakteru. Jednakże zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek umorzenia. Ich brak bowiem zawsze skutkować będzie odmową umorzenia zaległości. Skoro zatem w sprawie niniejszej organy stwierdziły brak przesłanek umorzenia należności, to nie mogły powoływać się na działanie w ramach uznania administracyjnego. Odniesienia wymaga również argument Prezesa Zakładu, podnoszony także w decyzji organu pierwszej instancji, o konieczności uwzględnienia w przy podejmowaniu rozstrzygnięcia stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Zdaniem Sądu argument ten w sprawie niniejszej jest chybiony. Przepisy ustawy o systemie społecznym nie przewidują tej okoliczności, jako przesłanki uwzględnianej przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie umorzenia należności indywidualnego podmiotu. Przesłanka ta występuje w przypadku odroczenia terminu płatności należności lub rozłożenia płatności na raty (art. 29 ust. 1 u.s.u.s.). Natomiast w przypadku umarzania należności ustawodawca, zabezpieczając interes finansów ubezpieczeń społecznych, w sposób wyczerpujący określił przesłanki umorzenia z uwagi na nieściągalność należności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.). Ponadto, upoważniając ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego do określenia w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania należności pomimo braku całkowitej ich nieściągalności, nakazał uwzględnienie przy tym przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Oznacza to, że stan finansów ubezpieczeń społecznych uwzględniony został już na etapie formułowania przesłanek umorzenia zawartych w rozporządzeniu. Przeciwstawianie interesu finansów ubezpieczeń społecznych interesom osoby zobowiązanej nie znajduje zatem oparcia w przepisach prawa. W sprawie niniejszej doszło również do naruszenia art. 10 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przesłanki odstąpienia od tego obowiązku określone zostały w art. 10 § 2 k.p.a. Żadna z nich nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Obowiązek ten ciąży na każdym organie administracji - także na organie ponownie rozpatrującym sprawę. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie precyzują obowiązków organów administracji poprzez wskazanie, iż stronie należy wyznaczyć termin, w którym może ona zrealizować swoje prawo. Jednakże, zdaniem Sądu, z przepisu tego wynika obowiązek organu poinformowania strony o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się w związku z tym co do okoliczności wskazanych w art. 10 § 1 k.p.a., a są to przecież okoliczności, które będą stanowić podstawę faktyczną decyzji. Natomiast wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się uzasadnione jest koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji oczekiwać powinien na jej stanowisko w tym względzie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa zależy wyłącznie od jej woli. Rzeczą organu jest umożliwienie jej skorzystania z tego prawa, czego organy w niniejszej sprawie nie uczyniły. Zawarte w treści art. 10 § 1 k.p.a. sformułowanie "przed wydaniem decyzji" jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o ten moment postępowania, w którym organ administracji, po zakończeniu postępowania dowodowego, przechodzi do fazy podjęcia rozstrzygnięcia. Czym innym jest przy tym zapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu, wyrażające się w umożliwieniu jej składania wyjaśnień, zgłaszania dowodów oraz uczestniczenia w ich przeprowadzaniu, a czym innym stworzenie jej możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, będące dla strony niejako ostatnią szansą na przedstawienie i uzasadnienie swojego stanowiska.. Prawidłowo przeprowadzone postępowanie to takie, w którym uwzględniono oba te elementy. W sprawie niniejszej żaden z organów orzekających nie wypełnił obowiązków określonych w art. 10 § 1 k.p.a. Oznacza to, że Skarżący nie tylko nie miał możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny kompletności zebranego materiału dowodowego, ale i zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu. Wypowiedzenie się w kwestii materiału dowodowego wymaga bowiem uprzedniego zapoznania się z nim. Całkowicie chybione i zbędne jest wskazanie Prezesa Zakładu (obok pieczęci Zakładu) w nagłówku decyzji organu pierwszej instancji. Nie jest on bowiem organem podejmującym tę decyzję. Zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. decyzja powinna zawierać oznaczenie organu, który ją wydał. Ponieważ z treści sentencji decyzji wynika jednoznacznie, że podjął ją właściwy w sprawie organ tj. Zakład, Sąd uznał, że uchybienie powyższe nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania tj. art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Zakres w jakim uchylona decyzja nie podlega wykonaniu określono w oparciu o art. 152 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI