III SA/GL 1052/23

III SA/Gl 1052/23 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2024-08-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Machcińska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1775
art. 18 ust. 4
Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t. j.)
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 608 art. 24
Rozporzadzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz  uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.U.UE L z dnia 20 grudnia 2013 r.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.), Protokolant Ewelina Cyroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Częstochowie z dnia 29 września 2023 r. nr OR12-2023-259 w przedmiocie przyznania pomocy finansowej producentowi rolnemu na rok 2022 uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w R. z dnia 2 czerwca 2023 r. nr [...].
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A.Z. (dalej: "Wnioskodawca" lub "Skarżący") jest decyzja Dyrektora Śląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 29 września 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w R. z dnia 2 czerwca 2023 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.
Stan sprawy przedstawia się następująco:
1) We wniosku o przyznanie płatności na rok 2022 z dnia 27 maja 2022 r. w zakresie: jednolitej płatności obszarowej, płatności za zazielenienie oraz płatności dodatkowej, ponadto uzupełniającej płatności podstawowej, Wnioskodawca zadeklarował 31 działek ewidencyjnych zlokalizowanych w woj. [...] i [...] w powiatach: [...], [...] i gminach: P., B., obrębach: P., K., K., S. oraz położone na nich działki rolne o łącznej powierzchni 38,12ha.
Wnioskodawca wniósł się o przyznanie:
- jednolitej płatności obszarowej do powierzchni 38,12ha,
- płatności za zazielenienie do powierzchni 38,12ha,
- płatności dodatkowej do powierzchni maksymalnej 27ha (30ha - 3),
- uzupełniającej płatności podstawowej do powierzchni 38,12ha.
2. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w R. (dalej również "organ pierwszej instancji") decyzją z dnia 2 czerwca 2023 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, wydaną na podstawie art. 5-6 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1775 ze zm., dalej: "ustawa o płatnościach" oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. 2022 r., poz. 2000 ze zm., dalej "k.p.a."),
1) przyznał jednolitą płatność obszarową (JPO) do powierzchni stwierdzonej:
- 38,12ha powierzchnia zadeklarowana,
- 34,56ha powierzchnia wykluczona z tytułu braku posiadania tytułu prawnego (bez stosowania sankcji finansowych),
- 0,01 ha powierzchnia wykluczona z tytułu powierzchni działki rolnej [...] poniżej 0,10ha (bez stosowania sankcji finansowych),
- 3,55ha powierzchnia stwierdzona (38,12ha - 34,56ha - 0,01ha),
w wysokości 1.838,94 zł (3,55ha x 518,01zł/ stawka za 1ha) - na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 4 ustawy o płatnościach.
2) przyznał płatność za zazielenienie do powierzchni stwierdzonej:
- 38,12ha powierzchnia zadeklarowana,
- 34,56ha powierzchnia wykluczona z tytułu braku posiadania tytułu prawnego (bez stosowania sankcji finansowych),
- 0,01 ha powierzchnia wykluczona z tytułu powierzchni działki rolnej [...] poniżej 0,10ha (bez stosowania sankcji finansowych),
- 3,55ha powierzchnia stwierdzona (38,12ha-34,56ha- 0,01ha),
w wysokości 1.234,19 zł (3,55ha x 347,66zł/ stawka za 1ha) - na podstawie art. 23 ust. 2 Rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20 czerwca 2014 r., str. 48 ze zm).
3) przyznał płatność dodatkową/redystrybucyjną do powierzchni maksymalnej:
- 38,12ha powierzchnia zadeklarowana,
- 34,56ha powierzchnia wykluczona z tytułu braku posiadania tytułu prawnego (bez stosowania sankcji finansowych),
- 0,01ha powierzchnia wykluczona z tytułu powierzchni działki rolnej [...] poniżej 0,10ha (bez stosowania sankcji finansowych),
- 3,55ha powierzchnia stwierdzona (38,12ha-34,56ha- 0,01ha),
- 0,55ha powierzchnia maksymalna (3,55ha - 3),
w wysokości 107,88 zł (0,55ha x 196,14zł/stawka za 1ha) - na podstawie art. 7, art. 8 i art. 14 ww. ustawy o płatnościach.
4) przyznał uzupełniającą płatność podstawową do powierzchni stwierdzonej:
- 38,12ha powierzchnia zadeklarowana,
- 34,56ha powierzchnia wykluczona z tytułu braku posiadania tytułu prawnego (bez stosowania sankcji finansowych),
- 0,01ha powierzchnia wykluczona z tytułu powierzchni działki rolnej [...] poniżej 0,10h (bez stosowania sankcji finansowych),
- 3,55ha powierzchnia stwierdzona (38,12ha - 34,56ha - 0,01ha),
w wysokości 145,91 zł (3,55ha X 41,10/stawka za 1ha) - na podstawie art. 17a ust. 1 ustawy o płatnościach.
Organ pierwszej instancji stwierdził brak posiadania tytułu prawnego przez Skarżącego na dzień 31 maja 2022 r., co w jego ocenie - w świetle wyroku TSUE zapadłego w sprawie C-216/19 Land Berlin i dokonaną przez Trybunał interpretacją art. 24 Rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.Urz. UE L347 z 20 grudnia 2013 r., str. 608 ze zm.), że w przypadku sporu między rolnikami kwalifikujące się hektary pozostają w dyspozycji jedynie właściciela tych obszarów - spowodowało odmowę przyznania Wnioskodawcy płatności do spornych działek o łącznej pow. 34,56ha (bez stosowania sankcji/kary administracyjnej za zawyżenie/przedeklarowanie powierzchni).
3. W odwołaniu od tej decyzji Wnioskodawca zakwestionował ustalenia organu pierwszej instancji względem braku tytułu prawnego do części deklarowanych działek i wniósł o przyznanie płatności, argumentując: "Skarżonej decyzji należy zarzucić:
1) Naruszenie art. 24 ust. 2 rozporządzenia UE nr 1307/2013 z dnia 17.12.2013r. na które samo skarżone się powołuje jako wiążące w przedmiotowej sprawie
2) Konsekwentne unikanie rozważenia terminu "tytułu prawnego" na kanwie przedmiotowej sprawy a nade wszystko jego "istnienia", czemu niewątpliwie całkowicie przeczy materiał dowodowy okazany przez A.Z. w dotychczasowym toku sprawy, co dowodzi błędne ustalenie stanu faktycznego;
3) Braku podjęcia decyzji w pozostałym zakresie a dotyczącym powierzchni 34,56ha z insynuowanym przez skarżone "brakiem tytułu prawnego" do tej powierzchni;
4) Całkowitą kolizję skarżonego i jego treści z bardzo podobną decyzją skarżonej decyzję z dn. 14.02.2014 ozn. nr [...], w której na podłożu bliźniaczo podobnych zagadnień i bardzo podobnego stanu faktycznego ze stanem w decyzji skarżonej niniejszym nałożono sankcję karną, czego w skarżonej decyzji nie uczyniono"
Skarżący zakwestionował zasadność stosowania w sprawie art. 24 ust. 2 Rozporządzenia 1307, bowiem jak wskazał, z przedłożonego organowi Postanowienia Sądu Rejonowego w R. z dnia 18 stycznia 2019 r. wynika, że zostało uchylone Postanowienie o przysądzeniu nieruchomości z dnia 22 stycznia 2013 r.
Do odwołania załączył dokumenty:
- Postanowienie Sądu Rejonowego w R. z dnia 20 września 2019 r., dot. Dz.K. [...];
- Postanowienie Sądu Rejonowego w R. z dnia 20 września 2019 r., dot. Dz.K. [...];
- Informację Sądu Rejonowego w R. z dnia 22 lipca 2023 r.
4. Dyrektor Śląskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w Częstochowie (dalej również "organ odwoławczy") decyzją z dnia 29 września 2023 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tj. Dz. U. 2023 r., poz. 1199) i art. 24 ust. 4, 5 i 6 ustawy o płatnościach, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W ocenie organu odwoławczego kwestią sporną w sprawie jest stanowisko organu pierwszej instancji dotyczące braku legitymowania się przez Skarżącego tytułem prawnym do części deklarowanych działek ewidencyjnych/rolnych o łącznej powierzchni 34,56ha, wobec wskazania przez inny podmiot (małżonków R. i J. M.) na posiadanie prawa własności do tych działek - na podstawie wpisu do księgi wieczystej (ponowny wpis do KW dnia 25 maja 2021 r.). Organ, powołując się na akta sprawy podniósł, że w toku postępowania w sprawie, w dniu 14 czerwca 2022 r. wpłynęło do organu pierwszej instancji oświadczenie małżonków R. i J. M. informujące o tym, że są właścicielami działek ewidencyjnych: [...]; [...]; [...]; [...]; [...]; [...]; [...]; [...]; [...]; [...]; [...]; [...]; [...]; [...]; [...]; [...]; [...]; [...]; [...]; [...], ujętych w Księdze Wieczystej nr [...], nikomu działek nie wydzierżawili i nie wyrażają zgody, by ktokolwiek ubiegał się na nie o płatności obszarowe z ARiMR.
Tymczasem we wniosku o przyznanie płatności na rok 2022 Skarżący zadeklarował powyższe działki. W aktach sprawy brak informacji czy dokumentów, które podważałyby użytkowanie rolnicze działek przez Skarżącego, co pozwala na twierdzenie, iż działki deklarowane we wniosku są użytkowane przez Skarżącego (czy też na rzecz Skarżącego), a co za tym idzie Skarżący pobiera pożytki i ponosi nakłady.
Organ odwoławczy, powołując się na wyrok TSUE w sprawie C-216/19 Land Berlin stwierdził, że płatność przysługuje temu rolnikowi, który użytkuje działkę rolną oraz posiada do niej tytuł prawny. W sytuacji, gdy rolnik użytkuje działkę, lecz nie dysponuje do niej tytułem prawnym, organ ARiMR odmawia przyznania do niej płatności (nie są stosowane kary administracyjne z tytułu przedeklarowania powierzchni).
Organ odwoławczy argumentował, że tytuł prawny, jako warunek posiadania prawa do użytkowania gruntów, może mieć różne dopuszczone prawem formy, tj. tytuł własności, umowa dzierżawy, w tym umowa ustna, bowiem warunek posiadania prawa do użytkowania nie jest równoznaczny z obowiązkiem posiadania dokumentu potwierdzającego taki tytuł.
Skarżący nie wykazał ani prawa własności, ani prawa dzierżawy, a ze złożonych przez Skarżącego wyjaśnień i przedłożonych dokumentów wynika skomplikowany i długotrwały proces toczący się między sądami cywilnymi, dotyczący postępowania egzekucyjnego z nieruchomości przeciwko dłużnikowi (Skarżącemu). Sąd Rejonowy w R. sprawujący nadzór nad egzekucją z nieruchomości w dniu 22 stycznia 2013 r. wydał Postanowienie (sygn. akt. [...]) o przysądzeniu własności nieruchomości objętych KW nr [...] na rzecz R. i J. M. (nabywców nieruchomości w wyniku licytacji nieruchomości). Dokumentacja sądowa z okresu po wydaniu przedmiotowego postanowienia wskazuje na spór dotyczący prawa do przedmiotowych działek, a Skarżący wykazuje przed ARiMR posiadanie działek i prowadzenie na nich działalności rolniczej poprzez deklarowanie ich do płatności na rok 2022 (w aktach sprawy brak informacji o zakwestionowaniu tej okoliczności). Władanie gruntem Skarżący potwierdza również opłacaniem podatku rolnego do Gminy P.
Natomiast R. i J.M. powołują się na Księgę Wieczystą Nr [...], w której widnieją jako właściciele ww. działek ewidencyjnych - na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w R. [...] Wydział Cywilny z dnia 22 stycznia 2013 r. (sygn. akt [...]) o przysądzeniu nieruchomości na ich rzecz, jako nabywców w wyniku licytacji nieruchomości. Postanowienie to jest kwestionowane przez Skarżącego, który w pismach kierowanych do ARiMR wskazuje na nieprawidłowości w czynnościach związanych z licytacją, zmierzając do podważenia prawidłowości tego postępowania i wydanego w jego następstwie ww. postanowienia Sądu w R. z dnia 22 stycznia 2013 r. przenoszącego własność nieruchomości na R. i J.M. Postanowienie to, pomimo uprzedniego uchylenia prawomocności postanowieniem z dnia 22 stycznia 2019 r., jest prawomocne z dniem 16 lutego 2021 r. - w aktach sprawy brak dokumentu prawnego, który podważałby jego prawidłowość.
Organ odwoławczy zauważył, że wobec zgłoszonych przez Skarżącego wątpliwości - czego postanowienie Sądu Rejonowego w R. ma dotyczyć (jakich działek, gdzie zlokalizowanych, o jakiej powierzchni), Sąd Rejonowy w R. postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2023 r., sygn. akt [...] dokonał jego wykładni, stwierdzając, że postanowienie o przysądzeniu z dnia 22 stycznia 2013 r. dotyczy wszystkich działek objętych KW [...] (zatem wszystkich spornych działek w postępowaniu odwoławczym).
W ocenie organu odwoławczego, bez znaczenia pozostaje podniesiona przez Skarżącego okoliczność wydania przez Sąd Okręgowy w R. [...] Wydział Cywilny Odwoławczy postanowienia z dnia 8 lutego 2023 r, sygn. akt [...], gdyż dotyczy ono jedynie dokonania wpisu w księdze wieczystej, a nie samego postanowienia o przysądzeniu.
Skarżący nie przestawił ani dokumentu potwierdzającego tytuł prawny, ani nie wykazał, że posiada zgodę na użytkowanie deklarowanych działek. Przeciwnie, takiej zgody nie wyrazili w oświadczeniu z dnia 5 czerwca 2022 r. właściciele właścicielami działek objętych Księgą wieczystą Nr [...], tj. R. i J.M.
Zdaniem organu odwoławczego w sprawie tytuł prawny do przedmiotowych działek dokumentuje postanowienie Sądu o przysądzeniu nieruchomości, zatem na dzień 31 maja 2022 r. Skarżący nie był ani właścicielem sporych działek, ani dzierżawcą tych działek. Właścicielami nieruchomości byli R. i J.M., zatem sporne grunty nie mogły więc być w dyspozycji Skarżącego. Sytuacji tej nie zmienia fakt użytkowania rolniczego działek przez Skarżącego w rozpatrywanym okresie. Z wyroku TSUE w sprawie C-216/19 Land Berlin z dnia 17 grudnia 2020 r. wynika, że w sytuacji użytkowania gruntów niebędących w posiadaniu wnioskodawcy należy zabezpieczyć swoje interesy w przedmiocie uzyskania dopłat poprzez zawarcie z właścicielem gruntów umowy dzierżawy.
Organ odwoławczy podniósł, iż nie ma kompetencji rozstrzygania sporów pomiędzy rolnikami i nie bierze ich pod uwagę przy przyznawaniu płatności. Sprawa ewentualnego bezumownego użytkowania spornych działek może być wyłącznie przedmiotem rozstrzygnięć o charakterze cywilnoprawnym, dochodzonych przed sądami powszechnymi.
Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że Skarżącemu odmówiona została płatność bez zastosowania kar administracyjnych z tytułu przedeklarowania powierzchni, gdyż ARiMR nie kwestionuje prawa posiadania spornych działek i prowadzenia na nich działalności rolniczej przez Skarżącego (niniejsze do czasu opublikowania Wyroku TSUE było wystarczającym warunkiem do przyznania płatności), ale odmawia przyznania płatności (bez stosowania sankcji/kary) za brak, jednocześnie, tytułu prawnego do deklarowanych działek.
Właśnie takie podejście ARiMR do wyliczenia kwoty płatności/sankcji odróżnia niniejszą sprawę na rok 2022 od sprawy za 2013 r., w której zastosowanie miały sankcje finansowe za brak posiadania i użytkowania rolniczego działek zadeklarowanych do płatności na rok 2013, co potwierdza oświadczenie złożone w imieniu Skarżącego z dnia 12 września 2013 r. o nieużytkowaniu działek wykazanych w wezwaniu ARiMR.
5. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając: błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy - poprzez uznanie prawa własności dla spornych działek na rzecz Państwa M. oraz naruszenie prawa materialnego w zakresie zastosowania art. 24 Rozporządzenia UE Nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r., które zostało zinterpretowane wyrokiem TSUE Land Berlin C-216/19 na płaszczyźnie przedmiotowej sprawy. Ponadto wniósł o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.
Skarżący podkreślił, że organ nie wykazał aby R. i J.M. wnioskowali o przyznanie w 2022 r. płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego odnośnie działek, co do których wniosek o takie wsparcie złożył Skarżący. W jego ocenie ma to fundamentalne znaczenie wobec naczelnej zasady płynącej z ww. wyroku TSUE, na który powołały się również organy w sprawie. Argumentował, że podstawowym warunkiem zastosowania wyroku jest, aby wniosek o przyznanie płatności złożył zarówno właściciel, jak i posiadacz, a w sprawie taka sytuacja nie wystąpiła.
Skarżący zakwestionował cały proces licytacji działek objętych Księgą wieczystą Nr [...] i wydane w toku postępowania orzeczenia Sądu Rejonowego w R. i Sądu Okręgowego w G., wskazując na wady tych orzeczeń, a tym samym zakwestionował, że właścicielami spornych działek są R. i J.M.
6. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.
Skargę należało uwzględnić.
W sprawie organy ARiMR nie kwestionowały prawa posiadania przez Skarżącego spornych działek i prowadzenia na nich działalności rolniczej przez Skarżącego, co w ocenie organu odwoławczego do czasu opublikowania wyroku TSUE w sprawie C-216/19 było wystarczającym warunkiem do przyznania płatności, lecz odmówiły przyznania płatności (bez stosowania sankcji/kary) za brak, jednocześnie, tytułu prawnego do deklarowanych działek.
Organy, w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji powołały się na ww. wyrok TSUE, stwierdzając, że płatności przysługują temu rolnikowi, który użytkuje działkę oraz posiada do niej tytuł prawny.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu wydanej decyzji wskazał, iż we wniosku o przyznanie płatności na rok 2022 Skarżący zadeklarował powyższe działki. W aktach sprawy brak informacji czy dokumentów, które podważałyby użytkowanie rolnicze działek przez Skarżącego, co pozwala na twierdzenie, iż działki deklarowane we wniosku są użytkowane przez Skarżącego (czy też na rzecz Skarżącego), a co za tym idzie Skarżący pobiera pożytki i ponosi nakłady.
W ww. wyroku TSUE wskazał: "Artykuł 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1307/2013 ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 należy interpretować w ten sposób, bowiem w przypadku gdy wniosek o przyznanie pomocy został złożony zarówno przez właściciela gruntów rolnych, jak i przez osobę trzecią, która faktycznie wykorzystuje te obszary bez jakiegokolwiek prawa ich użytkowania, kwalifikujące się hektary odpowiadające rzeczonym obszarom są »w dyspozycji« jedynie właściciela tych obszarów, w rozumieniu tego przepisu" (pkt 1 sentencji oraz pkt 45 uzasadnienia).
Sąd podkreśla, że przedmiotowy wyrok zapadł na tle specyficznej sytuacji prawnej i faktycznej, w tym dotyczącej nabycia gruntów przez właściciela, który złożył wniosek o płatność (v. pkt 20 i nast. uzasadnienia ww. orzeczenia). Tymczasem taka sytuacja w sprawie niniejszej nie zaistniała. Organ nie wykazał, by co do którejkolwiek działki wystąpił tego typu konflikt i by jej właściciele wnieśli o przyznanie im dopłat na 2022 r. Na rozprawie, na pytanie Sądu, pełnomocnik organu oświadczył, że właściciele działek rolnych nie złożyli wniosku o płatność za 2022 r.
W omawianym wyroku TSUE stwierdził również:
"W tym względzie art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1307/2013 stanowi, że z wyjątkiem przypadku działania siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności liczba uprawnień do płatności przydzielonych rolnikowi w 2015 r. jest równa liczbie kwalifikujących się hektarów, które rolnik ten deklaruje we wniosku o przyznanie pomocy na 2015 r. i które są w jego dyspozycji w dniu określonym przez dane państwo członkowskie."( pkt 34 );
"Stwierdzając, że wyrażenie "w jego dyspozycji' nie zostało zdefiniowane w tym przepisie, należy jednak zauważyć, że ani art. 24 rozporządzenia nr 1307/2013, ani żaden inny przepis prawa Unii nie wymaga, aby wnioskodawca przedstawił tytuł własności lub jakikolwiek dowód prawa użytkowania na poparcie wniosku o przyznanie uprawnień do płatności w celu wykazania, że zadeklarowane kwalifikujące hektary pozostają w dyspozycji wnioskodawcy." (pkt 35);
"Trybunał orzekł już, że państwom członkowskim przysługuje zakres swobodnego uznania w odniesieniu do dokumentów i dowodów wymaganych od wnioskodawcy dotyczących obszarów przeznaczonych pod uprawę roślin paszowych uwzględnionych we wniosku o przyznanie pomocy. Jednak, korzystając z zakresu swobodnego uznania w odniesieniu do dowodów wymaganych jako uzasadnienie wniosku o przyznanie pomocy, szczególnie jeżeli chodzi o możliwość zobowiązania wnioskodawcy do przedstawienia ważnego tytułu prawnego potwierdzającego prawo wnioskodawcy do użytkowania obszarów będących przedmiotem wniosku, państwa członkowskie powinny uwzględniać cele odnośnych przepisów Unii i przestrzegać ogólnych zasad prawa Unii, w szczególności zasady proporcjonalności (wyrok z dnia 24 czerwca 2010 r., Pontini i in., C-375/08, EU:C:2010:365, pkt 82, 86)." (pkt 36);
"Państwa członkowskie mają zatem prawo domniemywać, że kwalifikujące się hektary związane ze złożonym wnioskiem o przyznanie uprawnień do płatności są 'w [...] dyspozycji' rolnika, który składa ten wniosek, w rozumieniu tego przepisu." (pkt 37 );
Nie mniej istotne jest, że w wyroku C-216/10 Trybunał wskazał także, iż "(...) art. 15 ust. 2 rozporządzenia delegowanego nr 639/2014 stanowi, iż w przypadku gdy kwalifikujący się hektar jest przedmiotem wniosku o przydział uprawnień do płatności złożonego przez dwóch lub więcej wnioskodawców, decyzja, komu należy przyznać uprawnienie do płatności, opiera się na kryterium, kto korzysta z uprawnień do podejmowania decyzji w odniesieniu do wykonywanej działalności rolniczej oraz kto czerpie korzyści i ponosi ryzyko finansowe związane z tą działalnością" (pkt 42 uzasadnienia). Kryteria te zaś wynikają z pkt 50 i nast. wyroku z dnia 14 października 2010 r., C-61/09, (EU:C:2010:606), który to wyrok wskazany jest w motywie 16 ww. rozporządzenia delegowanego. Jednak, zdaniem TSUE, wyrok ów został wydany w odniesieniu do sytuacji faktycznej charakteryzującej się istnieniem stosunków i powiązań prawnych między różnymi osobami, które mogły twierdzić, że mają w swojej dyspozycji różne grunty, których dotyczyła sprawa (zob. pkt 43 uzasadnienia). Stwierdzając natomiast, że sprawa, w której zadano pytanie prejudycjalne jest odmienna od tej, która była przedmiotem wyroku C-61/09 (zob. pkt 44 uzasadnienia), wskazał na wyżej przytoczoną in extenso interpretację dyspozycji art. 24 ust. 2 zdanie pierwsze rozporządzenia nr 1307/2013.
Mając zatem na uwadze powyższe stanowisko TSUE zawarte w powołanych wyrokach, Sąd stwierdza, że rolnik nie jest zobowiązany posiadać i przedkładać organowi umów co do wnioskowanych gruntów dopóki nie zaistnieje ku temu potrzeba wynikająca z konieczności rozstrzygnięcia konkurencyjnych wniosków o uzyskania płatności. Wynika to z tego, że jedyną przesłanką do uzyskania płatności jest posiadanie gruntu w dyspozycji w określonym przez państwo członkowskie dniu.
Pojęcie posiadania gruntów rolnych na gruncie przepisów normujących zasady przyznawania pomocy finansowej rolnikom było już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który to pogląd skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela. W wyroku NSA z 22 września 2023 r. sygn. akt I GSK 1235/22 wskazano, że posiadanie gruntów rolnych należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Oznacza to, że można mieć tytuł prawny do gruntu rolnego, ale nie mieć uprawnienia do płatności oraz można posiadać grunty rolne bez tytułu prawnego, a nawet w złej wierze i z tego tytułu mieć prawo do uzyskania płatności. Dodatkowo należy wskazać, że rolnik wnioskujący o płatność nie jest zobowiązany do bezpośredniej pracy na gruntach, tzn. nie musi stosownych czynności agrotechnicznych wykonywać osobiście, rzecz jednak w tym, by dokonywane były one w jego imieniu. W zależności od okoliczności, władanie gruntem może polegać także na zlecaniu osobom trzecim dokonania stosownych zabiegów, jednak istotne jest to, by rolnik wnioskujący o przyznanie płatności posiadał decyzyjność jak, co, gdzie i kiedy na dany grunt zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe. Istotą płatności jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje m.in. jakich i przy pomocy jakiego rodzaju maszyn i urządzeń rolniczych dokonywać zabiegów agrotechnicznych, podejmuje także decyzje o terminie zbioru plonów (zob. wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2024 r., sygn. akt I GSK 1867/22 oraz wyroki NSA: z 19 listopada 2021 r., I GSK 830/21; z 27 stycznia 2023 r., I GSK 577/22).
Z orzeczeń tych wynika, iż pojęcie posiadania gruntów rolnych dla celów ubiegania się o pomoc ma swoisty zakres.
Podkreślić należy, że na gruncie przywołanych przepisów ustawy o płatnościach tytuł prawny do działki rolnej wymagany jest tylko w przypadkach gdy jest ona własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej. Zgodnie bowiem z art. 18 ust. 4 ustawy o płatnościach, płatność bezpośrednia i uzupełniająca płatność podstawowa do działki rolnej będącej własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej przysługują rolnikowi, który, na dzień 31 maja danego roku, ma do tej działki tytuł prawny. Wymóg taki nie dotyczy natomiast działek należących do podmiotów prywatnych. Wystarczające jest bowiem, aby działki te były przedmiotem posiadania w wymienionym dniu. Posiadaczem działki – w świetle art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm., dalej k.c.) – może być natomiast nawet osoba niemająca do niej żadnego tytułu prawnego. Celem takiego uregulowania jest finansowe wspieranie podmiotów, które faktycznie prowadzą działalność rolniczą 4, a nie właścicieli niezajmujących się produkcją rolną.
NSA w wyroku z dnia z dnia 7 lutego 2019 r., I GSK 3032/18 zajął się problematyką zasad przyznawania rolnikom płatności bezpośrednich (dalej: płatności), przez które należy rozumieć płatności wymienione w art. 1 pkt 1 ustawy o płatnościach. Ustalając znaczenie pojęcia "tytuł prawny", NSA wskazał na zasadniczą różnicę pomiędzy działkami publicznymi i prywatnymi w kontekście przyznawania płatności. Warunkiem przyznania płatności do działek prywatnych jest bowiem ich posiadanie. Natomiast w odniesieniu do działek publicznych wymagane jest legitymowanie się przez rolnika tytułem prawnym do nich.
Istotne znaczenie dla omawianej kwestii mają wyroki TS w sprawach C-375/08 Pontini i inni 16 oraz C-61/09 Landkreis Bad Dürkheim 17. Wynika z nich, że ustanowioną w przepisach prawa UE przesłankę przyznania płatności stanowi rzeczywiste użytkowanie gruntów rolnych, a nie przedstawienie tytułu prawnego stanowiącego podstawę ich użytkowania. W świetle tych wyroków nie jest zatem konieczne, aby rolnik dysponował gruntem na podstawie umowy dzierżawy lub innego typu odpłatnej umowy oddania w używanie. Trybunał Sprawiedliwości wyjaśnił bowiem, że płatności powinno przyznawać się osobie, która ma uprawnienia decyzyjne, odnosi korzyści i ponosi ryzyko finansowe działalności rolniczej na danych gruntach. Zasada ta ma zwłaszcza zastosowanie, gdy więcej niż jeden rolnik złoży wniosek o przyznanie płatności do kwalifikującego się hektara.
W sprawie, jak już Sąd wskazał, organy nie kwestionowały posiadania spornych działek i prowadzenia na nich działalności rolniczej przez Skarżącego.
Mając powyższe na względzie, zdaniem Sądu argumentacja wskazana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji nie mogła stać się podstawą odmowy przyznania Skarżącemu płatności. Zarzuty skargi dotyczące naruszenia 24 Rozporządzenia UE Nr 1307/2013 są uzasadnione.
Skarżący zgłosił grunty do płatności w terminie, co do działek wobec których nie wystąpił konflikt krzyżowy. Słusznie organ odwoławczy argumentuje, że w postępowaniu o przyznanie płatności nie można rozstrzygać zgodności z prawem orzeczeń sądów powszechnych dotyczących spornych nieruchomości oraz że w kwestii własności należy kierować się domniemaniem prawdziwości wpisów w księdze wieczystej. Jednak to, że właściciele działek nie zgadzają na przyznanie płatności Skarżącemu oraz kwestionują przyznaną przez organy okoliczność użytkowania przez niego spornych działek, w kontekście poczynionych wyżej rozważań Sądu, nie może być okolicznością determinującą wydanych w sprawie decyzji. To, czy Skarżący faktycznie jest posiadaczem działek i użytkuje je w sposób i w zakresie warunkującym przyznanie płatności zakresie zależy przecież od okoliczności faktycznych. Istotne jest wykazanie, że wymagane prace zostały rzeczywiście wykonane przez Skarżącego (samodzielnie lub przy pomocy osób trzecich). Rolnik przez przepisy dotyczące płatności rolnych jest zobowiązany do zachowania działki w dobrej kulturze rolnej i wykonania przewidzianych przez prawo zabiegów agrotechnicznych. Do decyzji rolnika należy natomiast w jaki sposób zostaną te zabiegi wykonane. Czy dokona ich swoim sprzętem czy tez zostaną dokonane przez inny podmiot.
Sąd nie przesądza, że Skarżącemu przysługuje płatność zgodnie ze złożonym wnioskiem, lecz zobowiązuje organ do ponownego jego rozpatrzenia, przy uwzględnieniu oceny prawnej zawartej w niniejszym uzasadnieniu.
Mając powyższe na względzie, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z póżn. zm.; zwana dalej: "p.p.s.a."), uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
O zwrocie kosztów nie orzeczono, gdyż Skarżący postanowieniem starszego referendarza WSA w Gliwicach z dnia 4 marca 2024 r. został zwolniony z kosztów sądowych.