III SA/Gl 100/22

III SA/Gl 100/22 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2022-08-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Aleksandra Żmudzińska /sprawozdawca/
Anna Apollo /przewodniczący/
Barbara Orzepowska-Kyć
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I GSK 1963/22 - Wyrok NSA z 2024-01-19
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7,  art. 77 par. 1,  art. 8 par. 1,  art. 80,  art. 11, art. 127 par. 3 w zw. z  art. 15
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć, Asesor WSA Aleksandra Żmudzińska (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 listopada 2020 r. nr 380000/71/394840/2020/RDZ w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu 23 czerwca 2020 r. A. K. (dalej zwany skarżącym) wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na druku RDZ, z wnioskiem o zwolnienie
z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek należnych za okres od dnia
1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r.
Decyzją z dnia 13 lipca 2020 r. nr 380000/71/394840/2020/RDZ/4, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (dalej zwany organem) odmówił skarżącemu prawa do zwolnienia obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Organ stwierdził bowiem, że skarżący na dzień
31 grudnia 2019 r. posiadał zadłużenie wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie objęte układem ratalnym.
We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący wskazał na naruszenie art. 31zo ust.1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374, ze zm. - zwanej dalej ustawą COVID-19) podlegające na pominięciu okoliczności, że jako płatnik skarżący spełnił wszystkie przesłanki określone w tym przepisie uzasadniające zwolnienie go z opłacania z należności w sposób zgodny z treścią i celem tego przepisu. Wniósł zatem o uznanie, że skarżącemu przysługuje prawo do wnioskowanego zwolnienia, zgodnie z treścią art. 31zo ust.1 ustawy COVID-19. Nadto wskazał, że zaległości wobec ZUS zostały w pełni uregulowane przed złożeniem wniosku o zwolnienie.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy zaskarżoną, obecnie decyzją z dnia
26 listopada 2020 r. nr 380000/71/394840/2020/RDZ, organ uchylił powyższą decyzję z dnia 13 lipca 2020 r. i orzekł o zwolnieniu z opłacania należności z tytułu składek za okres:
- marzec 2020 r. w wysokości 5032,71 zł;
- kwiecień 2020 r. w wysokości 5059,97 zł;
- maj 2020 r. w wysokości 5059,97 zł.
W uzasadnieniu tej decyzji, w powołaniu na regulację art. 31zo ust.1a ustawy COVID-19 stwierdził, że skarżącemu przysługuje prawo do zwolnienia z opłacania należności za ww. okres w wysokości 50 % należności. Wskazał, że skarżący prowadzi działalność pozarolniczą od 1 grudnia 2008 r. zatem brana była pod uwagę liczba osób ubezpieczonych na dzień 29 lutego 2020 r., która wynosiła 10 osób.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący, reprezentowany przez adwokata, podniósł zarzuty naruszenia:
- art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 poprzez pominięcie możliwości jego zastosowania jako właściwego dla skarżącego ze względu na liczbę osób zgłoszonych przez niego do ubezpieczenia;
- art. 31 zo ust. 1a ustawy COVID-19 poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, podczas gdy ze względu na liczbę zgłoszonych do ubezpieczenia społecznego u płatnika organ powinien zastosować przepis art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19.
W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz
o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że skarżący dopełnił wszelkich obowiązków wynikających z art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19, tj. wystąpił z wnioskiem o zwolnienie z odprowadzania składek, złożył deklaracje rozliczeniowe, z których wynika wysokość składek oraz zgłosił do ubezpieczenia mniej niż 10 osób (faktycznie skarżący zgłosił 8 pracowników, więc nawet wliczając skarżącego odprowadzającego składki jako przedsiębiorca prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą to liczba ta nie przekroczyłaby limitu określonego w tym przepisie).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Ponowił stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy [art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Dz. U z 2022 r. poz. 329 - dalej zwanej p.p.s.a.], naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego [art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.], oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy [art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.]. W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia [art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.], jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną.
Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że rozstrzygnięcie to narusza prawo w stopniu mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy COVID-19.
W myśl art. 31zo ust. 1a ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należnych za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., w wysokości 50% łącznej kwoty należności z tytułu składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej złożonej za dany miesiąc, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:
1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,
2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,
3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.
- zgłosił do ubezpieczeń społecznych od 10 do 49 ubezpieczonych.
Nie ulega wątpliwości, że prawidłowe, rzetelne i udokumentowane ustalenie liczby osób zgłoszonych do ubezpieczenia w okresach wskazanych w art. 31zo ust. 1a ustawy COVID-19, jest podstawowym warunkiem prawidłowego rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Tylko należyte przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i wyczerpujące zebranie materiału dowodowego pozwala na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy. Aby móc uznać, że stan faktyczny w danej sprawie wypełnia hipotezę określonego przepisu prawa materialnego konieczne jest wyjaśnienie występujących w badanej sprawie okoliczności faktycznych i prawnych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, czemu należy dać wyraz w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia.
Wskazać przy tym należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 k.p.a. oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm.) mają zastosowanie przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), co oznacza, że materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.).
Jak już wyżej wskazano, podjęte przez organ rozstrzygnięcie oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a., w tym w § 3 tego przepisu. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, ponieważ przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga logicznego i czytelnego przedstawienia przez organ swojego stanowiska.
Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a.
Zgodnie z art. 11 k.p.a., organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Istotą tej zasady jest to, by każdy uczestnik postępowania był przekonany, że bierze udział w rzetelnie prowadzonym procesie, i że jeżeli zapadło negatywne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody (por. wyroki NSA z 16 lutego 1994 r., III ARN 2/94, OSNAPiUS 1994, Nr 1, poz. 2 oraz z 12 lutego 1997 r., III RN 94/96, OSNAPiUS 1997, Nr 19, poz. 366).
Co istotne, we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżący w sposób jednoznaczny podawał, że wnosi o przyznanie mu zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek w oparciu o art. 31zo ust. 1 ustawy COVD-19, gdyż spełnia wszystkie przesłanki do przyznania zwolnienia, zgodnie z treścią tego przepisu. Oznacza to zatem także, że skarżący twierdził, że spełnił przesłankę zgłoszenia do ubezpieczenia mniej niż 10 osób.
Tytułem przypomnienia wskazać bowiem należy, że jak stanowi art. 31 zo ust. 1 ustawy COVID-19, na wniosek płatnika składek, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek:
1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r.,
2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r.,
3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r.
- zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych.
Również w skardze skarżący podkreśla, że organ powinien w sprawie zastosować regulację art. 31zo ust. 1 ustawy COVD-19, gdyż skarżący zgłosił do ubezpieczenia mniej niż 10 osób.
Tymczasem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, brak jest oceny zebranego w postępowaniu materiału dowodowego oraz omówienia rozstrzygnięcia co do meritum sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Organ powołując treść przepisu art. 31zo ust. 1a ustawy COVID-19, ograniczył się do lakonicznego wskazania, że po ponownej analizie ustalono, że skarżącemu przysługuje prawo do zwolnienia za okres od marca do maja 2020 r. w wysokości 50% należności. Podano, że badano liczbę ubezpieczonych na dzień 29 lutego 2020 r. i wynosi ona 10 osób.
Jednakże z treści zaskarżonej decyzji nie wynika, jakie konkretnie dokumenty analizowano, za jaki okres oraz jaka była ich treść. Taki stan rzeczy uniemożliwia kontrolę poprawności podjętego rozstrzygnięcia. Nie wiadomo bowiem, w oparciu o jakie dowody organ poczynił ustalenia będące podstawą kwestionowanej decyzji.
Wyjaśnić wymaga, że w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, tak jak w postępowaniu odwoławczym, organ zobowiązany jest do ponownego, wyczerpującego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie, a w szczególności do ustosunkowania się do zarzutów i argumentów zawartych w ww. środku zaskarżenia. Niedopełnienie przez organ tych obowiązków stanowi naruszenie art. 127 § 3 w związku z art. 15 k.p.a. w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W ocenie Sądu lakoniczne uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia powyższych standardów. Oceniając legalność zaskarżonej decyzji Sąd nie może poprzestać na ogólnikowym stwierdzeniu, że liczba zgłoszonych do ubezpieczeń na dzień 29 lutego 2020 r. wynosi 10 osób.
Przede wszystkim jednak Sąd nie był w stanie należycie skontrolować prawidłowości wydanej decyzji w odniesieniu do rozstrzygnięcia uchylającego wydaną przez organ decyzję w pierwszej instancji. W tym zakresie zaskarżona decyzja, poza wskazaniem podstawy z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., nie zawiera jakiegokolwiek uzasadnienia.
W tym stanie sprawy, stwierdzając, że naruszenia wskazanych wyżej przepisów k.p.a. mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji.
Ponownie rozpoznając sprawę organ, będąc związanym oceną prawną sprawy i wskazaniami Sądu, stosownie do art. 153 p.p.s.a., uwzględni ocenę prawną niniejszej sprawy i rozpozna co do istoty wniosek skarżącego o zwolnienie z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r., dając temu wyraz w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, które winno spełniać wymogi przewidziane w art. 107 § 3 k.p.a.
Rozstrzygnięcie o kosztach uzasadnia przepis art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę składają się koszty zastępstwa procesowego ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 1800, ze zm.).