III SA/Gd 983/21

III SA/Gd 983/21 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2022-10-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 297/23 - Wyrok NSA z 2024-02-16
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 808
art. 2 pkt 7 lit. d, art. 23, art. 28
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Protokolant: Asystent Sędziego Joanna Karpińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2022 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 25 sierpnia 2021 r. nr SKO Gd/2091/21 w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za świadczenie nienależnie pobrane oraz jego zwrotu oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 1 marca 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 3, pkt 7 lit. d, pkt 11, art. 9 ust. 1, art. 19 ust. 1, art. 23 ust. 1-1a i ust. 7, art. 25 i art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 808 ze zm.) - zwanej dalej "ustawą", Prezydent Miasta ustalił, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego przyznane na osobę uprawnioną K. W., pobrane w okresie od dnia 1 maja 2017 r. do dnia 30 września 2019 r. w łącznej kwocie 14.306,67 zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym i orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia w ww. kwocie wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Organ pierwszej instancji stwierdził, że w dniu 10 lipca 2020 r. do Centrum Świadczeń wpłynęło postanowienie Prokuratury Rejonowej z dnia 30 czerwca 2020 r. o umorzeniu dochodzenia w sprawie uchylania się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego na rzecz K. W. i M. W., z którego to postanowienia wynikało, że P. W. przekazał K. W. kwotę 14.000 zł, czym rzekomo spłacił należności w stosunku do K. W. w całości.
W oparciu o nadesłane dokumenty w postaci potwierdzeń przelewów bankowych oraz oświadczeń P. W. i K. W. organ pierwszej instancji ustalił, że łączna kwota otrzymanych od dłużnika alimentacyjnego wpłat tytułem alimentów w okresie pobierania przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi 14.306,67 zł.
Jak wyjaśnił organ pierwszej instancji, dla uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane bez znaczenia pozostaje okres, za jaki strona otrzymała alimenty. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty, bez względu na to, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie.
W konsekwencji organ pierwszej instancji przyjął, że strona przyjęła od dłużnika alimentacyjnego alimenty niezgodnie z kolejnością wyznaczoną w art. 28 ust. 1 ustawy, co wypełnia przesłankę określoną w przepisie art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, uzasadniającą uznanie za nienależne pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Osoba uprawniona jest zobowiązania do zwrotu kwoty świadczeń nienależnie pobranych wraz z ustawowymi odsetkami po upływie terminu, gdy decyzja stanie się ostateczna.
W odwołaniu od powyższej decyzji K. W. zarzucił błędne ustalenie wysokości kwoty przelanej przez dłużnika alimentacyjnego na poczet zaległych alimentów wskazując, że była to kwota w wysokości 14.006,67 zł, błędne uznanie, że kwota 14.306,67 zł jest świadczeniem przyznanym z funduszu alimentacyjnego, błędne uznanie, że kwota alimentów jest świadczeniem nienależnie pobranym, działanie z pominięciem prawa, bezpodstawne żądanie zwrotu kwoty 14.306,67 zł jako nienależnie pobranego świadczenia.
Skarżący wskazał, że zasądzono na jego rzecz alimenty w wysokości 600 zł miesięcznie od ojca P. W. płatne do rak matki skarżącego – E. W. Następnie przyznano skarżącemu prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł miesięcznie. P. W. nie wpłacał brakującej kwoty 100 zł miesięcznie, aby uzupełnić brakującą sumę alimentów, lecz dopiero w dniu 19 czerwca 2019 r. wpłacił brakującą kwotę alimentów, tj. po 100 zł miesięcznie liczoną od miesiąca października 2016 r. wraz z odsetkami oraz połową kosztów zastępstwa procesowego, w łącznej wysokości 14.164,17 zł, z czego kwota 14.006,67 zł została przekazana na rachunek bankowy skarżącego. Skarżący stwierdził, że nie miał świadomości, że może to być kwota nienależna. Podkreślił, że kwotę otrzymaną od ojca już skonsumował i jej nie posiada.
Decyzją z dnia 25 sierpnia 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) - zwanej dalej w skrócie "k.p.a." w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d, ust. 1a, art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735), Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej kwoty w wysokości 14.306,67 zł wymienionej w punkcie 1 i 2 osnowy decyzji i w tym zakresie orzekło o kwocie w wysokości 14.006,67 zł (w punkcie 1 i 2 osnowy).
Zdaniem organu odwoławczego osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z treści art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy i dotyczy zarówno alimentów zaległych, jak i bieżących. Wszystkie otrzymane od dłużnika środki wierzyciel alimentacyjny winien przekazać komornikowi sądowemu lub organowi właściwemu wierzyciela. W czasie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego wierzyciel alimentacyjny nie ma możliwości zaliczenia na poczet zaległości alimentacyjnej kwoty alimentów dobrowolnie uiszczonej przez dłużnika. Kolejność zaspokajania roszczeń z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego normuje bowiem art. 28 ustawy, który przewiduje, iż środki te w pierwszej kolejności przekazywane są na poczet zobowiązania dłużnika istniejącego z tytułu wypłaconych zastępczo przez gminę świadczeń z funduszu, zaliczek alimentacyjnych, a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela.
Organ odwoławczy stwierdził, że wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt [...] zasądzono od P. W. alimenty na rzecz małoletniego K. W. w kwocie po 600 zł miesięcznie. Kolejnymi decyzjami administracyjnymi organu pierwszej instancji przyznano K. W. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł miesięcznie. Z postanowienia Prokuratury Rejonowej z dnia 30 czerwca 2020 r. o umorzeniu dochodzenia w sprawie uchylania się od wykonywania obowiązku alimentacyjnego na rzecz m.in. K. W. wynika, iż P. W. przekazał K. W. kwotę 14.000 zł w ramach zaległości alimentacyjnej. Z ww. postanowienia wynika także, że przesłuchany w charakterze świadka K. W. wskazał, że ojciec dopłacał mu do pieniędzy przekazywanych z funduszu alimentacyjnego, dodatkowo przelał mu 14.000 zł w ramach zaległości alimentacyjnych. W aktach sprawy znajduje się kopia oświadczenia P. W. z dnia 18 czerwca 2019 r., z którego wynika, że wypłacił on m.in. K. W. alimenty po 100 zł w miesiącach kwiecień, maj i czerwiec 2019 r. z tytułu różnicy pomiędzy wysokością świadczeń wypłaconych przez fundusz alimentacyjny w kwotach po 500 zł miesięcznie a wysokością świadczeń wypłaconych na rzecz uprawnionych w kwotach po 600 zł miesięcznie. W aktach sprawy znajduje się potwierdzenie przelewu bankowego z dnia 19 czerwca 2019r., z którego wynika, że na konto kancelarii adwokackiej wpłynęła kwota 14.164,17 zł tytułem "Zaległe alimenty dla K. W. - różnica między kwota, zasądzoną [...] a wypłaconą z FA z ods. + 1/2 kosztów zast. [...] z 22.02.19" oraz potwierdzenie przelewu bankowego z dnia 24 czerwca 2019r., z którego wynika, iż na konto E. W. (matki strony) z konta ww. kancelarii adwokackiej przelano kwotę 14.006,67 zł tytułem "Zaległe alimenty przelane przez P. W. dla K. W. - różnica między kwotą zasądzoną [...] a wypł. z FA minus 1/2 egz." W aktach znajduje się protokół z dnia 21 grudnia 2020r. ze spotkania w Centrum Świadczeń, w którym P. W. oświadczył, że wpłaty w wysokości 14.000 zł. na rzecz syna K. W. dokonał w czerwcu 2019 r. Okoliczność przekazania skarżącemu kwoty od dłużnika alimentacyjnego w wysokości 14.006,67 zł. tytułem zaległych alimentów jest bezsporna.
Zdaniem organu odwoławczego okolicznością nieudokumentowaną jest natomiast przekazanie K. W. kwoty w wysokości 300 zł w miesiącach kwiecień, maj i czerwiec 2019r. W aktach sprawy znajduje się tylko kopia oświadczenia dłużnika alimentacyjnego z dnia 18 czerwca 2019r. o przekazaniu takiej kwoty, z kolei w protokole z dnia 21 grudnia 2020r. P. W. oświadczył o przekazaniu K. W. kwoty w wysokości 14.000 zł. Ponieważ skarżący zaprzecza, że od ojca otrzymał łączną kwotę w wysokości 14.306,67 zł, a brak dokumentów potwierdzających przekazanie K. W. kwoty w wysokości 300 zł, to w tej sytuacji należy przyjąć, że pobrane nienależnie świadczenie z funduszu alimentacyjnego to kwota w wysokości 14.006,67 zł.
W niniejszej sprawie zostało zatem ustalone, że skarżący w czasie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego jednocześnie otrzymał bezpośrednio od dłużnika alimenty. Otrzymane od dłużnika środki wierzyciel alimentacyjny winien przekazać komornikowi sądowemu lub organowi właściwemu wierzyciela, o czym skarżący w sposób wyraźny został pouczony zarówno we wnioskach o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak i w decyzjach o przyznaniu tych świadczeń. Złożenie podpisu pod oświadczeniem i pouczeniem zawartym we wniosku o przyznanie świadczenia , jak i w treści decyzji organu przyznającego świadczenie, stanowi dowód na zrozumienie i przyjęcie do wiadomości podpisanej treści. Strona niewątpliwie zapoznała się z pouczeniem (brak jest we wniosku jakichkolwiek uwag, zastrzeżeń, czy adnotacji o niezrozumieniu treści) ubiegając się o świadczenie i dysponowała pouczeniem zamieszczonym w doręczonej decyzji zarówno o tym, w jakich sytuacjach świadczenie nie przysługuje, jak również o konsekwencjach nienależnie pobranego świadczenia. Nie można zatem przyjąć braku świadomości skarżącego co do tego, że kwoty uzyskane od dłużnika alimentacyjnego tytułem alimentów w okresie pobierania przez skarżącego świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie rodzą skutku prawnego w zakresie pobrania z funduszu alimentacyjnego świadczeń nienależnych. W tym stanie rzeczy zachodzą podstawy do zastosowania przepisu art. 23 ust. 1 ustawy .
Skoro wysokość nienależnie pobranego świadczenia wynosi 14.006,67 zł, uchylić należało zaskarżoną decyzję w części dotyczącej wysokości należności. W pozostałej części zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję K. W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając decyzjom organów obu instancji:
1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez uchylenie decyzji organu pierwszej instancji, która jest oczywiście błędna i narusza prawo, jedynie w zakresie wysokości kwoty ustalonej przez organ pierwszej instancji jako świadczenie nienależne i utrzymanie jej w pozostałym zakresie, podczas gdy decyzja
1) narusza prawo materialne tj. art. 2 pkt 7 lit. d w zw. z art. 28 ustawy przez niewłaściwe zastosowanie w stosunku do sytuacji skarżącego, co miało wpływ na wynik sprawy,
2) narusza art. 8 § 1 k.p.a. przez uznanie, że nie obowiązuje prawomocny wyrok Sądu Okręgowego z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt [...] i skarżącemu nie należą się alimenty w wysokości 600 zł, a ojciec P. W. poprzez jednorazową spłatę brakującej comiesięcznie kwoty 100 zł spłaca swoje zadłużenie na rzecz funduszu alimentacyjnego zamiast na rzecz syna, a jednocześnie uzyskuje umorzenie postępowania karnego w sprawie o niealimentację z zawiadomienia Komornika, a nadto Prezydent Miasta stoi ponad Sądem Okręgowym unicestwiając prawomocny wyrok w zakresie alimentów,
3) narusza art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., tj. zasadę prawdy obiektywnej, poprzez brak podjęcia przez organ wszelkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dowolne ustalenie przez organ, iż to dłużnik P. W. spłacił zaległości wobec skarżącego, podczas gdy alimenty uzupełnił G. W., co wynika z dowodu przelewu na konto Kancelarii Adwokackiej z dnia 19 czerwca 2019 r. znajdującej się w aktach sprawy, co stanowi błąd w ustaleniach faktycznych, a w konsekwencji narusza słuszny interes skarżącego,
4) jest przedwczesna w zakresie punktu 2., gdyż decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia może być podjęta dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne;
2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 2 pkt 7 lit. d ustawy na skutek niewłaściwego zastosowania, w ślad za organem pierwszej instancji, tego przepisu, podczas gdy skarżący nie przyjął świadczenia od komornika i nie naruszył kolejności zaspokajania wierzycieli, gdyż przyjęta poza egzekucją kwota stanowiła należność nie objętą świadczeniem z funduszu alimentacyjnego;
3. nieprawidłowe ustalenie, że skarżący przyjął świadczenie ze świadomością, że mu się ono nie należy, podczas gdy skarżący był przekonany, iż nie może pobierać alimentów w kwocie wypłacanej przez fundusz alimentacyjny tj. do wysokości 500 zł i nigdy podwójnych alimentów nie pobierał, a był przekonany, że wyrównanie alimentów jest należne, a tak została opisana przelana kwota,
4. z ostrożności procesowej - przedawnienia części należności uznanej za świadczenie nienależne jako świadczenie okresowe.
Zdaniem skarżącego w art. 28 ustawy mowa jest o kwotach uzyskanych z egzekucji, tymczasem kwota przelana na konto Kancelarii Adwokackiej nie pochodziła z egzekucji komorniczej, a nadto nie pochodziła od dłużnika P. W., a od jego ojca G. W.. Nadto tytuł kwoty został wyraźnie określony jako różnica pomiędzy kwotą alimentów zasądzonych przez Sąd Okręgowy w wysokości 600 zł, a kwotą wypłaconą przez fundusz alimentacyjny, tj. kwotą 500 zł. Oznacza to, że skarżący nigdy nie pobrał świadczenia dwukrotnie. Zdaniem skarżącego w tej sytuacji, uznając świadczenie za nienależne i żądając jego zwrotu, organy obu instancji naruszają zasadę pogłębiania zaufania obywatela do organów Państwa, gdyż oznacza to, że nie obowiązuje wyrok Sądu Okręgowego.
Skarżący wskazał, że brakującej kwoty 100 zł miesięcznie, stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą alimentów zasądzonych a kwotą wypłacaną przez fundusz alimentacyjny, nie wypłacała zastępczo gmina, a zatem z tego tytułu nie powstało zobowiązanie dłużnika. Gdyby przyjąć argumentację organu odwoławczego interesy Gminy stałyby nad interesem małoletniego dziecka uprawnionego do alimentów. Zasady słuszności przemawiają za tym, aby tak nie było. Skarżący wskazał nadto, że nie miał świadomości, iż ojciec wpłaca środki do funduszu alimentacyjnego, dowiedział się o tym dopiero od Komornika.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 29 września 2022 r. pełnomocnik skarżącego, popierając w całości skargę, oświadczył nadto, że kwoty wypłacone skarżącemu przez ojca nie były należne za okres ujęty w decyzjach, w których wypłacano skarżącemu świadczenia alimentacyjne. Była to część alimentów za okres wcześniejszy, a jedynie cztery wpłaty w czerwcu, lipcu, sierpniu i wrześniu 2019 r. po 100 zł zostały dokonane w czasie uzyskiwania przez skarżącego świadczeń z funduszu. Kwota 14.000 zł została wypłacona skarżącemu dopiero 24 czerwca 2019 r., a decyzje dotyczą okresu od 1 maja 2017 r. do 30 września 2019 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. nr 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Podstawą materialnoprawną wydanych decyzji były przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej zwanej "ustawą".
Jak wynika z kwestionowanych decyzji organy obu instancji zgodnie - co do zasady - uznały, że skarżący pobrał nienależnie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wobec czego orzeczono o ich zwrocie.
Niesporne w sprawie było, że wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt [...] zasądzono od P. W. alimenty na rzecz wówczas małoletniego K. W. w kwocie po 600 zł miesięcznie.
Kolejnymi decyzjami administracyjnymi organu pierwszej instancji przyznano K. W. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł miesięcznie, w tym na przedział czasowy od 1 maja 2017 r. do 30 września 2019 r.
Taka wysokość świadczenia z funduszu alimentacyjnego miała umocowanie w art. 10 ust.1 ustawy, który stanowi, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują w wysokości bieżąco ustalonych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 zł.
Jak prawidłowo ustalił organ odwoławczy, skarżący w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego - w czerwcu 2019 r. - otrzymał od swojego ojca, P. W., dłużnika alimentacyjnego, zaległe alimenty w wysokości 14.006,67 zł. Niezasadne są zarzuty skarżącego, że kwoty tej nie otrzymał od ojca, bowiem pochodziły one od dziadka skarżącego, o czym świadczyć ma fakt przekazania ich z konta bankowego dziadka skarżącego. Stanowisko to nie znajduje uzasadnienia w zebranych w sprawie przez organy dowodach. Fakt przelania wskazanych środków z konta należącego do dziadka skarżącego nie jest tożsamy z tym, że środki te faktycznie pochodziły od dziadka skarżącego. Organy właściwie zgromadziły i omówiły zebrane w sprawie dowody wskazując, że zarówno sam P. W., jak i skarżący potwierdzili przekazanie środków tytułem zaległych alimentów. Potwierdza to ponadto adnotacja na przelewie bankowym, dotycząca pochodzenia i przeznaczenia tych środków. Zauważyć należy, że sam skarżący w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji wyraźnie stwierdził, że w dniu 19 czerwca 2019 r. otrzymał kwotę 14.006,67 zł , wpłaconą przez P. W. tytułem brakujących alimentów. Ustalenie, że P. W. spłacił K. W. zaległe alimenty stało się też powodem umorzenia przez prokuratora Prokuratury Rejonowej, postanowieniem z dnia 30 czerwca 2020 r. sygn. akt [...], dochodzenia w sprawie uchylania się od wykonania obowiązku alimentacyjnego wobec K. W. .
Obecne stanowisko skarżącego w tej mierze, zajęte w skardze, odmienne od stanowiska prezentowanego w toku postępowania przed organami, nie mogło być zatem podzielone przez Sąd orzekający w niniejszej sprawie.
Jak wynika z wydanych decyzji organy uznały, że wypłacone skarżącemu od 1 maja 2017 r. do 30 września 2019 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego zostały we wskazanej wysokości – 14.006,67 zł - pobrane przez niego nienależnie.
Zgodnie z przepisem art. 2 pkt 7 lit. d ustawy , który organy prawidłowo uznały za mający zastosowanie w niniejszej sprawie, ilekroć w ustawie jest mowa o nienależnie pobranym świadczeniu - oznacza to świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.
W myśl art. 28 ust.1 ustawy, w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:
1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,
2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia,
3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,
4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia
- po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Zauważyć w tym miejscu należy - odnosząc się do twierdzeń skargi, że w art. 28 ustawy mowa jest o kwotach uzyskanych z egzekucji , a przelana kwota nie pochodziła z egzekucji komorniczej - że przepis art. 2 pkt 7 lit. d ustawy wskazuje jedynie na kolejność otrzymywania zaległych lub bieżących alimentów określonych art. 28 ustawy. Nie chodzi zatem o egzekucję komorniczą jako taką, ale pomijanie ustalonej tym przepisem kolejności zaspokajania należności. Zgodnie z kolejnością ustaloną art. 28 ustawy należności wierzyciela alimentacyjnego ( skarżącego) powinny być zaspokojone dopiero w trzeciej kolejności.
Bezpodstawne są też zarzuty, koncentrujące się na tezie, że organy uznały, że nie obowiązuje wyrok Sądu Okręgowego, na podstawie którego przyznano skarżącemu alimenty w wysokości 600 zł. Skarżący wskazywał, że wypłacone mu środki stanowiły różnicę między zasądzoną kwotą alimentów – 600 zł miesięcznie - a wypłacaną kwotą 500 zł miesięcznie z funduszu alimentacyjnego – 100 zł , a ponadto środków tych – brakujących 100 zł - nie wypłacała zastępczo gmina, wobec czego z tego tytułu nie powstało zobowiązanie dłużnika alimentacyjnego.
Stanowisko skarżącego nie znajduje żadnego oparcia w prawidłowo odczytanych przepisach prawa, normujących wskazane kwestie.
Z preambuły ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że ustawodawca ustanowił przepisy tej ustawy uważając, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodziny, a konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji, przy czym wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji.
Z powyższego wynika, że zamiarem ustawodawcy nie było "wyręczanie" osób zobowiązanych do alimentacji w ich obowiązkach, ale niesienie bieżącej pomocy osobom, które nie uzyskują świadczeń od osób do alimentacji zobowiązanych. Tak uzyskiwana pomoc wiąże się jednak z pewnymi obowiązkami, nałożonymi na osoby ją otrzymujące. Jest to przede wszystkim obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania od dłużnika alimentacyjnego bieżących lub zaległych alimentów. W przypadku udzielenia pomocy w formie świadczeń z funduszu alimentacyjnego właściwe organy podejmują bowiem działania w celu odzyskania od dłużnika alimentacyjnego środków wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego, a uzyskane środki rozdysponowywane są zgodnie z kolejnością określoną art. 28 ustawy.
Całkowicie zatem chybione jest stanowisko skarżącego, że otrzymana przez niego w czasie uzyskiwania świadczeń z funduszu alimentacyjnego kwota zaległych alimentów od dłużnika alimentacyjnego nie dotyczy funduszu alimentacyjnego , bowiem jest to kwota "wyrównująca" wypłacane świadczenie z funduszu w wysokości 500 zł do kwoty alimentów 600 zł oraz że z tego właśnie względu kwota ta nie może być przeznaczana na pokrycie należności wypłacanych zastępczo przez gminę.
Z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy nie wynika, że to alimenty nie są należne w czasie pobierania przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, lecz to, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego są nienależnie pobranymi świadczeniami, gdy w okresie ich pobierania osoba uprawniona otrzymała, w określonych tym przepisach przypadkach, zaległe lub bieżące alimenty. Z taką też sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego, że dopiero od miesiąca, w którym wypłacono zaległe alimenty można ewentualnie mówić o nienależnie pobranym świadczeniu , czyli od czerwca do września 2019 r. Pełnomocnik skarżącego na rozprawie w dniu 29 września 2022 r. podtrzymała stanowisko, że uzyskana przez skarżącego kwota stanowiła różnicę między kwotami alimentów ( 600 zł) a kwotami świadczeń z funduszu alimentacyjnego ( 500 zł) – w wysokości 100 zł, które to kwoty dały w sumie ponad 14.000 zł, wskazując ponadto, że nie były to kwoty należne za okres ujęty w decyzjach, w których wypłacano skarżącemu świadczenia alimentacyjne, bowiem była to część alimentów za okres wcześniejszy. Wskazała, że tylko wpłaty za okres czerwiec - wrzesień 2019 r. po 100 zł zostały dokonane w czasie uzyskiwania przez skarżącego świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Przywołać w tym miejscu należy stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone w wyroku z dnia 11 stycznia 2022 r. , sygn. akt I OSK 625/19 ( LEX nr 3330976), które Sąd orzekający podziela : "Dla uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane bez znaczenia pozostaje okres, za jaki strona otrzymała alimenty. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego, otrzymuje również alimenty. Nie ma znaczenia prawnego też to, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. Osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z treści art. 2 pkt 7 lit. d u.p.o.u.a. i dotyczy zarówno alimentów zaległych, jak i bieżących".
Ustawodawca w art. 2 pkt 7 lit. d ustawy użył określenia " w okresie ich pobierania" "do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów". Sformułowanie to wskazuje na konieczność zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez osobę, której świadczenia te wypłacono, jednak w kwocie nie wyższej, niż otrzymane alimenty.
Skarżący uzyskał kwotę 14.006,67 zł tytułem zaległych alimentów. Wskazany przez organy okres od 1 maja 2017 r. do 30 września 2019 r. obejmuje 29 miesięcy, wobec czego wypłacone w tym czasie świadczenia alimentacyjne wynoszą 14.500 zł ( 29 x 500). W tej sytuacji prawidłowo orzeczono w zaskarżonej decyzji o kwocie w wysokości 14.006,67 zł jako nienależnie pobranym świadczeniu i o obowiązku jego zwrotu, mając na uwadze treść art. 23 ust. 1 ustawy, który stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu.
Nie zasługuje też na uwzględnienie zarzut skargi , że skarżący był przekonany , że nie może pobierać alimentów w kwocie wypłacanej przez fundusz alimentacyjny , tj do wysokości 500 zł oraz że wyrównanie alimentów jest należne , wobec czego nie przyjął świadczenia ze świadomością , że mu się ono nie należy. Istotne w niniejszej sprawie jest bowiem to, że skarżący w decyzjach o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego był prawidłowo pouczany o treści art. 2 pkt 7 lit. d ustawy oraz art. 28 ust.1 ustawy. Organ odwoławczy zwrócił też uwagę na to , że skarżący był pouczony o obowiązku niezwłocznego powiadomienia o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w tym otrzymania alimentów w okresie pobierania świadczeń i skutkach niedokonania powiadomienia. Organ odwoławczy zasadnie, w ocenie Sądu przyjął, że złożenie podpisu pod oświadczeniem i pouczeniem zawartym we wniosku o przyznanie świadczenia, jak i w treści decyzji przyznającej świadczenie, stanowi dowód zrozumienia i przyjęcia do wiadomości podpisanej treści.
Stwierdzić ponadto należy, że skarżący nie uzyskał, jak twierdzi w skardze, zaległych alimentów bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego z pominięciem komornika czy funduszu alimentacyjnego, na skutek "wyrachowania dłużnika alimentacyjnego". Z akt administracyjnych wynika bowiem, że P. W. był wzywany przez skarżącego, reprezentowanego przez adwokata, do zapłaty alimentów w wysokości comiesięcznych różnic między kwotą wypłacaną z funduszu, a kwotą zasądzoną tytułem alimentów ( e-mail P. W. do M. R. z dnia 3 grudnia 2020 r. , pismo "ostateczne wezwanie do zapłaty" z dnia 22 lutego 2019 r. , wystosowane przez pełnomocnika skarżącego do P. W. , dołączone do odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, w którym podano numer konta bankowego adwokata ).
Nie jest w tej sytuacji , w ocenie Sądu, możliwe uznanie, że skarżący - reprezentowany wszak przez adwokata - nie miał świadomości , że nie powinien przyjmować bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego zaległych alimentów. Sam skarżący w toku postępowania administracyjnego przedłożył organowi pierwszej instancji pismo tego samego adwokata z dnia 31 stycznia 2011 r. , skierowane do P. W., by należności alimentacyjne przekazywał na konto komornika, bowiem mandantka ( matka skarżącego) nie może przyjmować należności alimentacyjnych z pominięciem komornika. W niniejszej sprawie postąpiono inaczej.
Nie można podzielić również zarzutu skargi o przedawnieniu części należności uznanej za świadczenie nienależne, jako świadczenie okresowe. Z art. 23 ust. 2 ustawy wynika, że należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna, a taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca.
Bezzasadny był też zarzut skargi, że przedwczesne było orzeczenie o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, gdyż decyzja taka może być wydana dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane. W przywołanym wyżej art. 23 ust.2 ustawy mowa jest wyraźnie o "decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń", co oznacza, że obie kwestie są rozstrzygane jedną decyzją. Stanowisko to znajduje oparcie m.in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2020 r. , sygn. akt I OSK 1405/18 ( publ. LEX nr 2798676) , w którym stwierdzono : "Od dnia 18 września 2015 r. w systemie prawnym powstała jedna sprawa administracyjna w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, którą organy mają obowiązek rozstrzygać w drodze wydania jednej decyzji".
Kwestie związane z ukrywaniem przez dłużnika alimentacyjnego majątku nie miały znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy, wobec czego Sąd oddalił wniosek skarżącego o przeprowadzenie dowodu z akt Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gdańsku sygn. akt [...].
W tym stanie rzeczy Sąd, nie podzielając zarzutów skargi dotyczących naruszenia prawa materialnego i procesowego oraz nie znajdując podstaw do wyeliminowania zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.