I SA/Wa 1943/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-01-24
NSAinneŚredniawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymniezdolność do pracyrentaustawa o świadczeniach rodzinnychzwiązek przyczynowo-skutkowyprawo administracyjne

WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką nad żoną.

Skarżący W.C. domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na opiekę nad niepełnosprawną żoną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję odmawiającą, wskazując na brak związku między rezygnacją z zatrudnienia a opieką, gdyż skarżący pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy. WSA w Warszawie oddalił skargę, podzielając stanowisko organu co do braku związku przyczynowo-skutkowego, choć wskazał na uchybienie organu w kwestii informowania o możliwości zawieszenia renty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę W.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Wójta Gminy o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący ubiegał się o świadczenie z tytułu opieki nad niepełnosprawną żoną. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, argumentując, że skarżący nie spełnia kluczowej przesłanki – braku możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnacji z niego z powodu konieczności sprawowania opieki. Wskazano, że skarżący od wielu lat pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, co wynika z wypadku przy pracy i jego stanu zdrowia, a nie z konieczności opieki nad żoną. Sąd administracyjny, oddalając skargę, uznał, że organy prawidłowo zinterpretowały przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym musi istnieć bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z pracy a sprawowaną opieką. Sąd stwierdził, że w tym przypadku brak zatrudnienia skarżącego wynikał z jego własnej niezdolności do pracy, a nie z opieki nad żoną. WSA zauważył jednak, że organ odwoławczy popełnił uchybienie, nie informując skarżącego o możliwości zawieszenia renty, co jednak nie miało wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, samo pobieranie renty nie wyklucza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże kluczowe jest wykazanie związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy błędnie uznały pobieranie renty za bezwzględną przeszkodę, jednakże w tej konkretnej sprawie brak zatrudnienia skarżącego wynikał z jego własnej niezdolności do pracy, a nie z konieczności opieki nad żoną, co uniemożliwiło przyznanie świadczenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 1 pkt 4 w zw. z ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, pod warunkiem istnienia bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między tymi okolicznościami.

u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Pobieranie przez wnioskodawcę renty z tytułu niezdolności do pracy może być przesłanką do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli wykaże się, że brak zatrudnienia wynika z innych przyczyn niż opieka.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2 w zw. z art. 120

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

k.r.o.

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

k.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek informowania strony przez organ.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia skarżącego a sprawowaną opieką nad żoną, gdyż brak zatrudnienia wynikał z jego własnej niezdolności do pracy i pobierania renty.

Odrzucone argumenty

Pobieranie przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres opieki nad żoną nie jest na tyle rozległy, aby wykluczać możliwość podjęcia przez skarżącego zatrudnienia.

Godne uwagi sformułowania

świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą bliską, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania nie można pominąć tego, że aby można było mówić o rezygnacji z zatrudnienia, konieczna jest obiektywna ocena możliwości jego świadczenia, o czym decyduje wiek takiej osoby czy stan jej zdrowia.

Skład orzekający

Bożena Marciniak

sprawozdawca

Gabriela Nowak

przewodniczący

Kamil Kowalewski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności wymogu związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z pracy a opieką, oraz wpływu pobierania renty na prawo do świadczenia."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego, gdzie brak zatrudnienia wynikał z niezdolności do pracy samego wnioskodawcy, a nie wyłącznie z konieczności opieki.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje złożoność przepisów dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych i konieczność udowodnienia związku przyczynowo-skutkowego, co jest częstym problemem dla wnioskodawców.

Czy Twoja renta uniemożliwia świadczenie pielęgnacyjne? Sąd wyjaśnia kluczowy warunek.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 1943/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-01-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak /sprawozdawca/
Gabriela Nowak /przewodniczący/
Kamil Kowalewski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1112/24 - Wyrok NSA z 2025-02-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Asesor WSA Kamil Kowalewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] sierpnia 2023 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] czerwca 2023 r., nr [...], o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym;
Wnioskiem z 23 maja 2023 r. W.C. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną M.C.
Decyzją z [...] czerwca 2023 r. Wójt Gminy [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył W.C.
Decyzją z [...] sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] czerwca 2023 r.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że wbrew stanowisku organu pierwszej instancji podstawy do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia nie może stanowić okoliczność, że niezdolność żony skarżącego do samodzielnej egzystencji powstała po ukończeniu 38-go roku życia. W tym zakresie organ odwoławczy powołał się na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, gdzie wskazano na niekonstytucyjność art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Organ podsumował, że nie było dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana przez Trybunał za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Ponadto, zdaniem Kolegium, w niniejszej sprawie nie występują przesłanki negatywne wskazane w art. 17 ust. 5 ustawy. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ podniósł, że pominięcie współmałżonka jako osoby uprawnionej do świadczenia pielęgnacyjnego musi być uznane jako rozwiązanie dyskryminujące i pozostające w sprzeczności z ustawowym celem wnioskowanego świadczenia.
Jednakże, w ocenie Kolegium, powyższe okoliczności nie mogły mieć wpływu na wydane rozstrzygnięcie. Wnioskodawca nie spełnia bowiem kumulatywnie wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie mu wnioskowanego świadczenia. Organ wskazał, że wnioskodawca mający lat 61 zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną M.C., która od 2004 r. choruje na stwardnienie rozsiane, nie jest osobą leżącą, ma problemy z poruszaniem się. Po mieszkaniu porusza się przy chodziku, na zewnątrz wychodzi tylko w asyście drugiej osoby. Samodzielnie przygotowuje i przyjmuje leki (dwa razy dziennie). Samodzielnie spożywa posiłki, których nie jest w stanie sama sobie przygotować. Wnioskodawca wykonuje czynności związane z prowadzeniem domu: pranie, sprzątanie, gotowanie, zakupy. Zakres sprawowanej przez wnioskodawcę opieki nad żoną sprowadza się w szczególności do: pomocy jej w ubraniu i rozebraniu się, wykonywaniu czynności higieniczno-pielęgnacyjnych, przygotowaniu i podaniu posiłków, które żona przyjmuje samodzielnie.
Kolegium wskazało, że wnioskodawca nie jest aktywny zawodowo od kilkunastu lat. Ponad 10 lat zatrudniony był jako kierowca w firmie "[...]" Sp. z o.o. Oddział w P. W dniu 19 kwietnia 2004 r. w trakcie pracy uległ wypadkowi, w wyniku którego doznał złamania obu kończyn dolnych. Od tamtego czasu kolejno pobierał zasiłek chorobowy, zasiłek rehabilitacyjny, a następnie uprawniony był do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Od dnia 1 stycznia 2010 r. ma ustalone prawo do renty na stałe z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem (decyzja ZUS Oddział w [...] z [...] stycznia 2010 r.). Ponadto, wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z 4 grudnia 2015 r. wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. Niepełnosprawność istnieje od 19 kwietnia 2008 r.
W ocenie organu odwoławczego, posiadanie przez wnioskodawcę prawa do renty wyklucza możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną. Art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy został bowiem sformułowany w sposób niebudzący wątpliwości i nie pozostawia organom administracji orzekającym w tego rodzaju sprawach żadnego luzu decyzyjnego.
Kolegium podzieliło również ocenę organu pierwszej instancji, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawcę zatrudnienia, a wykonywaną przez niego opieką nad żoną. Organ wskazał, że wnioskodawca jest osobą w wieku 61 lat. Nie jest aktywny zawodowo od 19 kwietnia 2004 r., kiedy to uległ wypadkowi w pracy i pobiera rentę. Zdaniem organu, nie jest on zatem osobą niepodejmującą zatrudnienia ze względu na opiekę nad żoną, lecz z uwagi na swoją niepełnosprawność i nabycie prawa do renty.
Kolegium dodało, że z przyczyn zdrowotnych wnioskodawca pobierał kolejno zasiłek chorobowy, zasiłek rehabilitacyjny, rentę z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Od 2010 r. do nadal pobiera natomiast rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W trakcie wywiadu środowiskowego wnioskodawca oświadczył, że nigdy nie szukał zatrudnienia ze względu na swoją chorobę. Zdaniem organu odwoławczego, powyższe potwierdza, że wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia lub odpowiednio go nie podejmuje nie z uwagi na opiekę nad żoną, lecz z uwagi na nabycie prawa do renty, które to prawo jest dużo silniejsze od prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium, w niniejszej sprawie nie można pominąć tego, że aby można było mówić o rezygnacji z zatrudnienia, konieczna jest obiektywna ocena możliwości jego świadczenia, o czym decyduje wiek takiej osoby czy stan jej zdrowia.
Organ odwoławczy dodał, że choć wnioskodawca wspiera żonę w codziennym funkcjonowaniu, to opieka ta nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Część wykonywanych przez wnioskodawcę czynności, takich jak np. sprzątanie, przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, zapewnienie wizyt lekarskich, zakup leków, nie może być uznana za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności wnioskodawcy. Są to bowiem zwykłe czynności dnia codziennego wykonywane w każdym gospodarstwie domowym. Nie są zatem przeciwskazaniem do podjęcia zatrudnienia tym bardziej w sytuacji wspólnego zamieszkiwana wnioskodawcy z żoną i prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego.
Organ odwoławczy podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą bliską, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania, a jej zakres wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Kolegium wskazało, że nie kwestionuje stanu zdrowia M.C. i tego, że wnioskodawca sprawuje nad nią opiekę. Jednakże zakres sprawowanej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez wnioskodawcę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze godzin. Organ wskazał, że M.C. nie jest osobą leżącą, porusza się po mieszkaniu samodzielnie przy pomocy chodzika, posiłki spożywa samodzielnie, nie wymaga karmienia i pojenia. Jest osobą myślącą logicznie, sama pozostanie w domu. Zdaniem Kolegium, powyższe dowodzi, że nie wymaga ona szczególnej pielęgnacji i ciągłej gotowości w niesieniu jej pomocy w czynnościach, które jest ona w stanie wykonać samodzielnie. Deklarowane przez wnioskodawcę czynności, jak przygotowanie posiłków i ich podawanie, sprzątanie, pranie, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego, nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności ze strony wnioskodawcy. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. Również zrobienie zakupów, wykupienie lekarstw, asysta podczas spacerów nie wymaga od wnioskodawcy zaprzestania aktywności zawodowej.
Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł W.C. zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest:
1) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącego renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy wyklucza możliwość przyznania na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną żoną,
2) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędne uznanie, że skarżący nie jest uprawniony do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku między rezygnacją przez niego z zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną żoną.
Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zdaniem skarżącego, organ odwoławczy dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sadu Administracyjnego skarżący podniósł, że w obecnym stanie prawnym fakt posiadania renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy przez osobę wnioskującą o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na osobę niepełnosprawną, nad którą sprawuje opiekę, nie stanowi przeszkody do przyznania tego świadczenia.
Skarżący wskazał również, że art. 17 ust.1 ustawy nie zakreśla żadnych ram czasowych co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i od wnioskodawcy zależy czy i w jakim czasie, po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o to świadczenie wystąpi. Nie można również podważać prawa do uzyskania świadczenia w sytuacji gdy wnioskodawca wcześniej nie podejmował aktywności zawodowej z innych przyczyn niż opieka, ale u podstaw rezygnacji z zatrudnienia bądź jego niepodejmowania (przy obiektywnej zdolności do podjęcia zatrudnienia) jest, na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia, konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Ponadto, organ pomocowy nie ma prawa ustalać przyczyn braku zatrudnienia osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne. Organ jest jedynie zobowiązany do ustalenia czy wnioskodawca jest zdolny do pracy i czy wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Opieka ta musi stanowić oczywistą przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a więc powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Zdaniem skarżącego, w niniejszej sprawie organ arbitralnie uznał, że skoro skarżący pobiera rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy to nie jest w stanie podjąć żadnego zatrudnienia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390), dalej zwanej "ustawą", "ustawą z 28 listopada 2003 r." lub "ustawą o świadczeniach rodzinnych".
Zgodnie z powołanym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z powyższej regulacji wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest z powodu niemożności wykonywania pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia stałej lub długotrwałej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny, a nie tylko z racji samego faktu sprawowania opieki. Pod pojęciem opieki stałej oraz długoterminowej należy z kolei rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, a także gotowość i możliwość udzielenia pomocy w sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Określenia te wskazują zatem, że aby uzyskać przedmiotowe świadczenie osoba o nie wnioskująca musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędna w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.
W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie podnosi się, że omawiany przepis znajdzie zastosowanie tylko do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20, Lex nr 3088207). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem stanowić rekompensatę za rezygnację z zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Z tego właśnie powodu musi istnieć bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją przez wnioskodawcę z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem, dzieckiem lub rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku opieki nad tymi osobami, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Każdorazowo więc właściwe organy muszą badać czy w odniesieniu do danego stanu faktycznego ziścił się wskazany związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok WSA w Poznaniu z 15 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Po 77/23, Lex nr 3582840). Z kolei w wyroku z 7 listopada 2019 r. (sygn. akt I OSK 1549/19, Lex nr 2755167) Naczelny Sąd Administracyjny trafnie przyjął, że wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Tak też zinterpretowały powołany przepis organy orzekające w sprawie, co czyni chybionym podniesiony w skardze zarzut jego błędnej wykładni. Konsekwencją z kolei takiej wykładni art. 17 ust. 1 ustawy był po stronie organu rozpoznającego wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego obwiązek ustalenia czy istnieje bezpośredni i ścisły związek między niepodejmowaniem zatrudnienia (rezygnacją z niego) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, co wymagało ustalenia rozmiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Jak wynika z akt administracyjnych, powyższemu obowiązkowi organ sprostał przeprowadzając ze skarżącym w dniu 5 czerwca 2023 r. wywiad środowiskowy w celu ustalenia czy i w jakim zakresie sprawuje on opiekę nad niepełnosprawną żoną. Z ustaleń tego wywiadu i załączonych do niego dokumentów wynika, że skarżący zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która od 2004 r. choruje na stwardnienie rozsiane, nie jest osobą leżącą, ma problemy z poruszaniem się. Po mieszkaniu porusza się przy chodziku, na zewnątrz wychodzi tylko w asyście drugiej osoby. Samodzielnie przygotowuje i przyjmuje leki (dwa razy dziennie). Skarżący wykonuje czynności związane z prowadzeniem domu: pranie, sprzątanie, gotowanie, zakupy. Zakres sprawowanej przez skarżącego opieki sprowadza się w szczególności do pomocy w ubraniu i rozebraniu się, wykonywaniu czynności higieniczno-pielęgnacyjnych, przygotowaniu i podaniu posiłków, które żona przyjmuje samodzielnie. Organ ustalił również, że skarżący nie jest aktywny zawodowo od kilkunastu lat. Ponad 10 lat zatrudniony był jako kierowca w firmie "[...]" Sp. z o.o., w dniu 19 kwietnia 2004 r. w trakcie pracy uległ wypadkowi i od tego czasu kolejno pobierał zasiłek chorobowy, zasiłek rehabilitacyjny, a następnie uprawniony był do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Od 1 stycznia 2010 r. skarżący na stałe ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z wypadkiem. Legitymuje się również orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z 4 grudnia 2015 r. wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...]. Niepełnosprawność istnieje od 19 kwietnia 2008 r.
Z powyższych ustaleń wynika, że skarżący pozostawał bierny zawodowo na długo przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (nie pracuje od kwietnia 2004 r. gdy uległ wypadkowi w trakcie pracy i od tego czasu pobierał kolejno zasiłek chorobowy, zasiłek rehabilitacyjny, a następnie uprawniony był do renty z tytułu całkowitej, a następnie częściowej niezdolności do pracy). Zatem brak zatrudnienia wynikał z innych przyczyn (tj. z uwagi na stan zdrowia skarżący został uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy) niż opieka nad niepełnosprawną żoną. Skarżący zaprzestał bowiem pracy zarobkowej i uzyskał uprawnienie do renty z przyczyn leżących po jego stronie, a nie w związku ze stanem zdrowia jego żony zaliczającym ją do grona osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zasadnie zatem w tych okolicznościach organy wywiodły, że w sprawie nie została spełniona podstawowa przesłanka z art. 17 ust. 1 ustawy warunkująca uzyskanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to jest bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną osoba bliską. To zaś prawidłowo doprowadziło do wydania decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Podejmując zatem tej treści decyzję Wójt nie naruszył powołanego przepisu. W konsekwencji nie naruszyło go również Kolegium utrzymując decyzję organu pierwszej instancji w mocy. Tym samym podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych Sąd uznał za chybiony.
Zasadnie natomiast skarżący zarzucił organowi odwoławczemu błędne uznanie, że okoliczność pobierania przez niego świadczenia rentowego wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17) prawo do emerytury, renty rodzinnej lub renty z tytułu niezdolności do pracy, do której uprawniony jest skarżący, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie renty i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ powinien, zgodnie z art. 9 k.p.a., poinformować skarżącego, czego w sprawie nie uczynił. Jednakże w świetle powyższych rozważań dotyczących niespełnienia w niniejszej sprawie przesłanki związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką opisane uchybienie organu pozostawało bez wpływu na prawidłowość zaskarżonego rozstrzygnięcia o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023, poz. 1634) orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 powołanej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI