III SA/Gd 922/13

III SA/Gd 922/13 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2014-04-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2013-11-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Anna Orłowska
Felicja Kajut
Jolanta Sudoł /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2087/14 - Wyrok NSA z 2016-03-31
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Felicja Kajut Sędzia NSA Anna Orłowska Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Marta Sankiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2014 r. spraw ze skarg W. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 sierpnia 2013 r. nr [...], [...], [...] w przedmiocie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej 1. oddala skargi, 2. przyznaje radcy prawnemu I. K. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku) kwotę 885,60 zł (osiemset osiemdziesiąt pięć złotych sześćdziesiąt groszy) zawierającą należny podatek od towarów i usług - tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 6 czerwca 2012 r. W. K. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. G. o udzielenie pomocy finansowej na zakup leków niezbędnych do leczenia przewlekłych schorzeń wnioskodawcy. Do wniosku dołączono kopie 9 recept.
W kolejnym wniosku z dnia 6 czerwca 2012 r. W. K. wniósł o udzielenie pomocy finansowej na uregulowanie zadłużenia za energię elektryczną w kwocie 1.076,99 zł. Do wniosku dołączony został m.in. nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym wydany przez Sąd Rejonowy z dnia 14 maja 2012 r. opiewający na ww. kwotę wraz z odsetkami na rzecz A. S.A.
Następnie pismem z dnia 6 sierpnia 2012 r. W. K. wystąpił do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. G. o udzielenie pomocy finansowej na zakup żywności i leków. Wnioskodawca wskazał, że w dniu 12 lipca 2012 r. musiał uregulować zaciągnięty kredyt w kwocie 531 zł i obecnie nie dysponuje żadną kwotą nawet na zakup chleba, a emeryturę otrzymuje 15 dnia każdego miesiąca.
W ostatnim wniosku z dnia 30 sierpnia 2012 r. W. K. wystąpił natomiast o udzielenie pomocy finansowej na uregulowanie zadłużenia za energię elektryczną w kwocie 1.494,70 zł. Do wniosku dołączone zostało m.in. wezwanie do zapłaty ww. kwoty wystawione przez firmę A. S.A.
Wójt Gminy P. G. rozpatrzył ww. wnioski i decyzją z dnia 29 czerwca 2012 r. (dotyczącą dwóch pierwszych w kolejności wniosków z dnia 6 czerwca 2013 r. ), decyzją z dnia 8 sierpnia 2012 r. (w zakresie wniosku z dnia 6 sierpnia 2012 r.) oraz decyzją z dnia 17 września 2012 r. (dotycząca wniosku z dnia 30 sierpnia 2012 r.) odmówił W. K. przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
W podstawie prawnej decyzji przywołano art. 3 ust. 3, art. 4 w zw. z art. 41 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
(tekst jednolity z 2009 r., Dz. U. nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a.
W uzasadnieniach decyzji organ podał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł miesięcznie, zwanym dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z emerytury z ZUS-u oraz zasiłku pielęgnacyjnego. Łączny dochód wnioskującego wynosi zatem 1.339,98 zł i przekracza o 862,98 zł kryterium dochodowe uprawniające do przyznania pomocy finansowej. Z kolei świadczenia pieniężne z pomocy społecznej, o których mowa w art. 41 u.p.s. mają charakter fakultatywny i mogą być przyznawane w szczególnie uzasadnionych przypadkach. W ocenie organu, sytuacja życiowa wnioskodawcy ustalona w wywiadzie środowiskowym nie nosi cech sytuacji szczególnej, tym bardziej na tle osób korzystających z pomocy społecznej, a do takich osób należy przyrównać sytuację osoby ubiegającej się o świadczenie ze względu na szczególnie uzasadniony przypadek.
W związku z powyższym odmowa przyznania świadczeń była w ocenie organu pierwszej instancji uzasadniona.
Po rozpatrzeniu odwołań W. K., decyzjami z dnia 29 sierpnia 2013 r., odpowiednio o sygnaturach akt: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując m. in. art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 8 ust. 1 i 3, art. 41 u.p.s. utrzymało w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji jako zgodne z prawem.
Organ odwoławczy wskazał, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje jednak przede wszystkim osobom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. Dochody miesięczne W. K. w wysokości 1.339,98 zł, na które składają się świadczenia wymienione przez organ pierwszej instancji, przekraczają ustawowe kryterium dochodowe umożliwiające przyznanie wnioskowanej pomocy wynoszące 477 zł, a od dnia 1 października 2012 r. - 542 zł. Organ pierwszej instancji słusznie przy tym do dochodu skarżącego zaliczył również tę część emerytury, która jest potrącana przez komornika albowiem stanowi ona jego przychód i brak jest podstaw do dokonania odliczenia (art. 8 ust. 3 u.p.s.).
Zdaniem Kolegium, decyzje organu pierwszej instancji były także prawidłowe w zakresie, w jakim odmówiły skarżącemu przyznania pomocy, o której mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s., zważywszy na jej uznaniowy charakter i brak przesłanek uzasadniających przyznanie takiego zasiłku. Podkreślono, że pomimo lakonicznego uzasadnienia odmowy, organ pierwszej instancji szczegółowo zbadał sytuację mieszkaniową, rodzinną, zdrowotną i majątkową skarżącego, a zebrane w sprawie dowody nie wskazują, aby w przedmiotowej sprawie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek, uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Organ odwoławczy miał na względzie trudną sytuację majątkową skarżącego (istniejące zadłużenie za energię elektryczną, spłatę kredytu), zły stan zdrowia (znaczny stopień niepełnosprawności, niezdolność do pracy, liczne schorzenia), trudne warunki mieszkaniowe (brak bieżącej wody, ogrzewanie piecowe). A także ponoszone przez stronę stałe wydatki, w tym na leki - odpowiednio w kolejnych sprawach: 150-300 zł, 120 zł, 150 zł; dojazd do lekarzy 50 zł i telefon 50 zł we wszystkich sprawach. Ponadto zakup butów 40 zł i śmieci 20 zł w sprawie nr [...]. W ocenie organu, okoliczności te nie są jednak szczególnie uzasadnionym przypadkiem, podobnie jak zakup rzeczy niezbędnych do poprawy warunków bytowych (zakup pieca). Zdaniem organu, w przypadku skarżącego nadzwyczajną okolicznością nie są choroby, na które cierpi i dolegliwości z nimi związane, potrącenia komornicze czy istnienie dużego zadłużenia za energię elektryczną. Nawet po potrąceniu części emerytury przez komornika skarżący ma dochód powyższej 900 zł, który prawie dwukrotnie przekracza kryterium dochodowe i powinien nim gospodarować tak, aby zaspokajać swoje niezbędne potrzeby życiowe i spłacić istniejące zadłużenia. W uzasadnieniach wskazano przy tym, że odwołujący od dłuższego czasu zwraca się z kolejnymi wnioskami o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, w którym to czasie jego sytuacja, niewątpliwie trudna, nie uległa jednak poważniejszym zmianom.
Podkreślono, że W. K. sam doprowadził do powstania długów, które musi teraz spłacać i niezasadne są twierdzenia, że do długów tych przyczynił się również GOPS poprzez nieudzielanie mu wcześniej wnioskowanej pomocy. Wnioskodawca sam dokonywał bowiem wyboru długów które regulował np. regularnie spłacając kredyty tzw. "chwilówki", a nie spłacał innych zadłużeń np. za energię elektryczną, czy też z tytułu obowiązku zwrotu przyznanego w styczniu 2011 r. przez GOPS specjalnego zasiłku celowego w kwocie 500 zł, z którego nie zwrócił ani jednej raty. W uzasadnieniu decyzji w sprawie nr [...] wskazano również, że nadzwyczajną okolicznością nie jest także fakt, że strona ma do spłaty kredyt zaciągnięty na zakup opału do pieca oraz kredyt "chwilówkę". Organ wskazał, że wydatki wnioskodawcy w lipcu 2012 r. były wysokie, zwłaszcza z uwagi na spłatę kredytu "chwilówki" w kwocie 531 zł. Jednak przy stałym dochodzie w kwocie 1.339,98 zł miesięcznie, nawet po potrąceniu komorniczym, w ocenie organu, skarżący przy odpowiednim dysponowaniu swoimi środkami mógł uregulować z nich wydatki. Podkreślono, że konieczność uregulowania "chwilówki" nie była nagłym i niespodziewanym wydarzeniem. Wnioskodawca miał świadomość, że musi spłacić kredyt i powinien tak dysponować swoimi środkami, aby poza spłatą kredytu wystarczyły mu one również na jego niezbędne potrzeby życiowe. Podkreślono, że strona sama doprowadził do powstania długów i niezasadne są twierdzenia, co organ podniósł wcześniej, że do długów tych przyczynił się również GOPS. Ponadto po spłacie "chwilówki" w dniu 12 lipca 2012 r., wnioskodawca otrzymał kolejne świadczenie emerytalne, które jest płatne 15 lipca.
Wskazano również, że wnioskodawca od dawna cierpi na podobne choroby i dolegliwości i związane z nimi wydatki nie są nagłymi niespodziewanymi wydarzeniami, których wnioskodawca nie mógł przewidzieć i które można by uznać za szczególnie uzasadniony przypadek, kwalifikujący do przyznania specjalnego zasiłku celowego.
Na powyższe decyzje W. K. wniósł skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku.
Skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego o numerze akt 3723/12 została zarejestrowana pod sygn. akt III SA/Gd 922/13, a tożsame w treści, lecz odrębne skargi na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego o numerach akt [...] - odpowiednio pod sygn. akt III SA/Gd 923/13 oraz III SA/Gd 924/13.
Skarżący wskazał, że decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego są niezasadne, stronnicze, szkodliwe społecznie, i w sposób ewidentny naruszają przepisy ustawy o pomocy społecznej. W ocenie skarżącego, w decyzjach nie uwzględniono jego sytuacji życiowej i stanu zdrowia. Skarżący podniósł, że jest uznany przez lekarza orzecznika ZUS za niezdolnego do pracy. Zaliczony jest ponadto do znacznego stopnia niepełnosprawności i wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżący utrzymuje się z emerytury. Ponieważ środki te nie wystarczają na zakup leków, prowadzenie diety cukrzycowej, czy zakup potrzebnej odzieży, obuwia i pościeli, jest zmuszony do korzystania kredytów "chwilówek". Z uwagi na liczne schorzenia (cukrzyca, nadciśnienie, choroba wieńcowa, zwyrodnienia kręgosłupa, bioder, barków, kolan) skarżący nie jest w stanie wykonywać ciężkich prac takich jak noszenie wody, opału, rąbanie drzewa. Skarżący zaznaczył, że jego stan zdrowia w ostatnim czasie znacznie się pogorszył w związku z urazami jakich doznał po upadkach, które miały miejsce w dniach 28 września 2012 r. oraz w dniu 31 stycznia 2013 r.
Skarżący nie ma bieżącej wody od 2008 r., a energię elektryczną zużywa do ogrzewania pomieszczenia w którym mieszka, przygotowywania posiłków, prania, mycia naczyń, utrzymywania higieny osobistej. Pomimo tego skarżącemu odmówiono pomocy choć niewątpliwie znajduje się w bardzo trudnej sytuacji, której nie jest w stanie samodzielnie przezwyciężyć. Tym samym, w ocenie skarżącego, GOPS i SKO przyczyniły się do powstania stale rosnącego zadłużenia za energię elektryczna.
Także środowisko, w którym żyje skarżący jest mu nieprzychylne. Skarżący podkreślił, ze czuje się dyskryminowany i prześladowany z powodu pochodzenia, w tym również przez GOPS. W. K. zaznaczył, że upadek, któremu uległ w dniu 28 września 2012 r. był zamachem na jego osobę oraz że należące do skarżącego rzeczy w postaci sprzętu gospodarstwa domowego czy ubrań są niszczone przez osoby wchodzące do mieszkania skarżącego przez balkon lub przy pomocy dorobionych kluczy.
W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W uzupełnieniu skarg pełnomocnik skarżącego podkreślił, że art. 41 ustawy o pomocy społecznej należy interpretować mając na uwadze przepisy Konstytucji, w tym, jej art. 3 ust. 1, art. 30, oraz art. 69. Tymczasem w ocenie organu, fakt występujących po stronie skarżącego okoliczności takich jak: podeszły wiek, wiele schorzeń, samotne prowadzenie gospodarstwa domowego, brak wody, brak prądu, brak łazienki i wc jest sytuacją zwykłą, powszechną i zazwyczaj występującą. Pełnomocnik podkreślił, że skarżący posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza całkowitą niezdolność do pracy. Wbrew twierdzeniom organu art. 41 u.p.s. nie wymaga aby sytuacja, w której znalazła się strona była "nagła" i stanowiła efekt "drastycznej zmiany". Przeciwnie, fakt długotrwałego popadania, bez swojej winy, w coraz to większe ubóstwo, będące wynikiem pogarszającego się stanu zdrowia i konieczności zakupu leków oraz brak możliwości uregulowania opłat eksploatacyjnych, prowadzący z kolei do narastania odsetek i dodatkowych opłat, stanowi w ocenie pełnomocnika wystarczającą przyczynę uznania sytuacji skarżącego za szczególną. Odnosząc się zaś do przyczyn powstania tej sytuacji, organ przyznał, że zgodnie z orzecznictwem stan zdrowia może stanowić taką nadzwyczajną przyczynę, jednak na etapie całkowicie pominął tą okoliczność, mimo przedstawienia przez skarżącego odpowiednich zaświadczeń lekarskich i udokumentowanych wydatków na leki.
Na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił zarządzić połączenie do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy o sygn. akt III SA/Gd 922/13, III SA/Gd 923/13 i III SA/Gd 924/13 prowadzić je dalej pod sygn. akt III SA/Gd 922/13.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skargi nie są zasadne i nie podlegają uwzględnieniu.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.
Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kontrola ta co do zasady sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Sąd nie jest jednak uprawniony do kontrolowania zaskarżonej decyzji z punktu widzenia jej celowości i słuszności.
Przedmiotem kontroli Sądu były decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 sierpnia 2013 r., utrzymujące w mocy trzy decyzje Wójta Gminy P. G., odmawiające przyznania W. K. świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej (specjalnego zasiłku celowego).
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), dalej jako - "ustawa" oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823).
Na wstępie rozważań należy zaznaczyć, że w zaskarżonej decyzji trafnie wskazano przepisy znajdujące zastosowanie w niniejszej sprawie oraz prawidłowo podniesiono, że zapadła w niniejszej sprawie decyzja ma charakter uznaniowy (co wynika z użytego przez ustawodawcę słowa "może" być przyznany). Innymi słowy, decyzja podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracyjny może podjąć w sprawie rozstrzygnięcie, ale nie ma nakazu ustalenia określonej jego treści. W konsekwencji może również przyznać świadczenie w innym rozmiarze lub odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia.
Oczywiście element uznaniowości nie świadczy o tym, że decyzja polega na dowolności działania organu.
Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych obejmuje przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia.
Te wymogi, w ocenie Sądu orzekającego, zostały w niniejszej sprawie spełnione.
Analizując zaskarżone rozstrzygnięcia trzeba w pierwszej kolejności wskazać, że w świetle art. 7 ustawy pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności; bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, braku umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej całodobowe placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji cudzoziemców, którzy uzyskali w Rzeczypospolitej Polskiej status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej.
Jak wynika z poczynionych ustaleń skarżący jest osobą w starszym wieku, całkowicie niezdolną do pracy i ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na stałe. Choruje m.in. na chorobę wieńcową, cukrzycę i zwyrodnienie kręgosłupa. Jest pod opieką lekarzy specjalistów i stale przyjmuje leki. Nie utrzymuje kontaktu z byłą żoną, ani z dziećmi. Samotnie gospodaruje, zajmując piętro domu (dwa pokoje z łazienką, bez wody). Zatem uprawniony jest zasadniczo do ubiegania się o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej.
Ponadto, co jest bezsporne w sprawie, uzyskiwany przez skarżącego dochód w kwocie 1.339,98 zł miesięcznie - przekracza kryterium ustawowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej, a wynoszące obecnie od października 2012 r. dla osoby samotnie gospodarującej - 542 zł (wcześniej 477 zł).
Skarżący uzyskuje świadczenie emerytalne z ZUS w wysokości 1.412,07 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł (które uwzględniono przy obliczaniu wysokości ww. dochodu). Z emerytury, ZUS dokonuje odliczenia zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie 225,09 zł oraz dokonywane jest potrącenie komornicze 353,01 zł, które pozostaje bez wpływu na wysokość dochodu (okoliczność poza sporem).
Art. 41 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:
1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;
2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.
Specjalny zasiłek celowy może być zatem przyznany osobie lub rodzinie uzyskującej dochód przekraczający kryterium dochodowe, jednak tylko w szczególnie uzasadnionych wypadkach.
Przepis art. 41 ustawy o pomocy społecznej nakłada bowiem na organ pomocy społecznej obowiązek rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach przypadku szczególnie uzasadnionego, przy czym na ocenę w tym zakresie nie ma wpływu wysokość uzyskiwanego dochodu. Celem tego przepisu jest bowiem stworzenie możliwości przyznania żądanego zasiłku celowego właśnie w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza kryterium dochodowe ustalone w art. 8 ust. 1 ww. ustawy. Co istotne, ustawodawca nie wyjaśnia, co należy uznać za szczególnie uzasadnione przypadki, jednak muszą one bezsprzecznie polegać na niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych człowieka, takich jak żywność, lekarstwa czy zakup opału.
Należy podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych" (tak: NSA w wyroku z 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11, LEX 1080954). Tym samym "pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku w rozumieniu art. 41 ustawy nie obejmuje pomocy na zakup lekarstw, pokrycie kosztów dojazdów czy zabiegów lekarskich, specjalnej żywności i środków czystości. Zgłoszone potrzeby nie mają charakteru nadzwyczajnego, ani okazjonalnego, ani tym bardziej nie są konsekwencją wielu niefortunnych zbiegów okoliczności i wydarzeń, wykraczających poza możliwości przewidzenia i przeciwdziałania" (zob. WSA w Warszawie w wyroku z dnia 20 września 2012 r., I SA/Wa 748/12, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Nie mieszczą się również, w katalogu potrzeb uzasadniających przyznanie zasiłku celowego wydatki, które strony uregulowały samodzielnie (wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2008 r., I OSK 448/07), czy też, co należy podkreślić - spłata zadłużenia (wyrok NSA z dnia 30 września 2008 r., I OSK 1451/07, oba orzeczenia opubl. w ww. Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Brak jest uzasadnionych podstaw do wydania decyzji pozytywnej w sprawie wniosku o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, jeżeli wskazywane przez stronę okoliczności - choroba czy też duże koszty utrzymania, zadłużenie - mają charakter ogólny nie wskazujący na istnienie wyjątkowych okoliczności.
Decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego ma jak już zostało podniesione charakter uznaniowy. Nadto z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.
W związku z tym organ administracji publicznej może odmówić przyznania świadczenia lub też przyznać je w innym rozmiarze niż domaga się tego strona. Zarówno przyznanie świadczenia, jak i jego wysokość, uzależnione są bowiem od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy. Innymi słowy, z przytoczonych przepisów wynika, że organy administracji nie posiadają całkowitej swobody w zakresie przyznania zasiłków celowych, gdyż zasadniczym ograniczeniem są konkretne możliwości ośrodka pomocy społecznej. W zaskarżonych decyzjach zaakcentowano, że rozstrzygnięcia wydawane w oparciu o art. 41 ustawy mają charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet w przypadku spełniania wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie przyznania świadczenia, przy czym przed wydaniem decyzji powinien szczegółowo zbadać sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową wnioskodawcy i racjonalnie uzasadnić podjętą decyzję.
Warto również wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 stycznia 2008 r. (sygn. akt l OSK 624/2007, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej.
Przenosząc powyższe kwestie w realia rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że bezsprzecznie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej z uwagi na ciążące na nim długi. Jest osobą schorowaną, w podeszłym wieku, zamieszkującą w lokalu, który nie spełnia podstawowych standardów dla lokali mieszkalnych (bez wody). Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika także, że z uwagi na ww. okoliczności skarżący korzystał już z pomocy społecznej zgodnie z jej celami i zadaniami określonymi w art. 2 i 3 ustawy. Sąd dostrzega, że sytuacja skarżącego od dłuższego okresu czasu jest zatem niewątpliwie trudna.
Nie oznacza to jednak, że organom rozpatrującym wnioski skarżącego można zarzucić, że w zaskarżanych rozstrzygnięciach naruszyły prawo.
W sytuacji, gdy organy dokonując oceny wszystkich okoliczności sprawy, do czego zobowiązane są na mocy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., uznały, że uzyskiwany przez skarżącego dochód dostarcza regularnie koniecznych środków do życia w wysokości powyżej przyjętego "kryterium dochodowego", to w ocenie Sądu nie można zasadnie twierdzić, że wydane w sprawie rozstrzygnięcia są bezprawne. W zaskarżonych decyzjach podkreślono, że nawet po potrąceniu części emerytury przez komornika skarżącemu pozostaje dochód w wysokości około 900 zł, który prawie dwukrotnie przekracza kryterium dochodowe i skarżący powinien tak nim gospodarować, aby zaspakajać swoje niezbędne potrzeby życiowe i spłacać istniejące zadłużenie.
W ocenie Sądu, organy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, poznały i opisały dokładnie sytuację życiową skarżącego i prowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Zwłaszcza organ odwoławczy uzasadnił szczegółowo i dokładnie podjęte rozstrzygnięcia.
Raz jeszcze należy podkreślić wyjątkowość okoliczności przyznawania świadczeń na specjalnych zasadach, przede wszystkim dlatego, że beneficjenci nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Ich sytuacja materialna jest na tyle dobra, że powinni oni samodzielnie przezwyciężyć trudności. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Pomimo, że sytuacja skarżącego jest niewątpliwie trudna, skarżący przyczynił się do jej powstania nieumiejętnie gospodarując dochodem, który uzyskuje w wysokości, która pozwala na systematyczną spłatę zadłużenia.
Należy podkreślić, że organy rozważyły dlaczego posiadanie przez skarżącego zadłużenie, potrącenia komornicze czy zły stan zdrowia, nie mogą być uznane w okolicznościach konkretnych spraw za szczególnie uzasadniony przypadek i z jakich powodów nie można przypisać im cechy absolutnie wyjątkowych okoliczności. Organy uwzględniły ponoszone przez stronę wydatki, w tym na leki, telefon, zakup butów, wywóz śmieci czy zwrot "chwilówek". Tu trzeba wskazać, że choroba osoby w podeszłym wieku może być rozpatrywana jako szczególny przypadek, ale musi się ona wiązać z nadzwyczajnym nakładem finansowym lub znacznym wydatkiem (co nie ma miejsca w niniejszej sprawie).
W ocenie Sądu orzekającego, dokonana przez organy ocena nie narusza jednocześnie granic uznania administracyjnego.
Pomimo niełatwej sytuacji, w której znajduje się skarżący, utrzymuje się ona od dłuższego czasu na podobnym poziomie, nie jest również wynikiem nieprzewidywalnych czy nagłych zdarzeń. Trzeba zauważyć, że nawet wypadek, któremu uległ w dniu 28 września 2012 r., nie wpłynął znacząco na podwyższenie kosztów dotyczących leczenia czy wykupu lekarstw jakie stale ponosi. Nie miał też wypływu na wysokość istniejącego już zadłużenia.
Należy podnieść, że trudno również uznać za przemawiającą na korzyść skarżącego okoliczność, że dotychczas nie zwrócił organowi poprzednio przyznanego specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 2 ustawy. Bezspornym było w sprawie, że skarżący otrzymał w styczniu 2011 r. pomoc w postaci zwrotnego zasiłku specjalnego (w tym na pokrycie kosztów zużycia energii elektrycznej) w wysokości 500 zł, którego w ogóle nie zwrócił. Natomiast jak wynika z poczynionych ustaleń strona regularnie spłaca "chwilówki", a zadłużenie z tytułu energii elektrycznej jest spowodowane nieregulowaniem należności od dłuższego czasu.
W tym stanie rzeczy, mając na uwadze charakter decyzji podjętych w ramach uznania administracyjnego, Sąd nie ma możliwości podważenia dokonanej przez organy oceny, że sytuacja życiowa skarżącego i możliwości finansowe organu pierwszej instancji uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej.
W tym stanie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznał, że zaskarżone decyzje nie naruszają prawa i na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargi oraz przyznał koszty pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.