III SA/Gd 149/23

III SA/Gd 149/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-07-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak
Bartłomiej Adamczak /sprawozdawca/
Paweł Mierzejewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6199 Inne o symbolu podstawowym 619
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1990 nr 54 poz 310
art. 1 ust. 1, art. 2, art. 3
Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 67 par. 2, art. 76 par. 1, art. 83, art. 218 par. 1 i par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 lipca 2023 r. sprawy ze skargi K. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 19 stycznia 2023 r., nr SKO Gd/1860/22 w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia potwierdzającego pracę w indywidualnym gospodarstwie rolnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Wójta Gminy Mikołajki Pomorskie z dnia 9 marca 2022 r., nr RF.X.3.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku na rzecz skarżącego K. L. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 9 marca 2022 r. (nr RF.X.3.2022) Wójt Gminy Mikołajki Pomorskie – działając na podstawie art. 306c w trybie art. 216-219 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2021r. poz. 1540 ze zm. – dalej w skrócie jako "o.p.") - odmówił K. L. (zwanemu dalej także "stroną", "wnioskodawcą", "skarżącym") wydania zaświadczenia o pracy w gospodarstwie rolnym od szesnastego roku życia.
W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że zgodnie z art. 306a o.p. organ podatkowy wydaje zaświadczenie na żądanie strony ubiegającej się o zaświadczenie. Zaświadczenie stwierdza stan faktyczny lub prawny istniejący w dniu jego wydania. Zaświadczenie wydaje się w granicach żądania strony. Natomiast zgodnie z art. 306c o.p. odmowa wydania zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.
Wnioskiem z dnia 22 lutego 2022 r. strona zwróciła się do Wójta Gminy Mikołajki Pomorskie o wydanie zaświadczenia o pracy w gospodarstwie rolnym od 16. roku życia celem przedłożenia w zakładzie pracy. Dnia 24 lutego 2022 r. wezwano wnioskodawcę o uzupełnienie podania o braki, tj. wskazania właściciela gospodarstwa rolnego, w którym pracował oraz wskazania okresu, jakiego ma dotyczyć zaświadczenie. W odpowiedzi wnioskodawca wskazał, że właścicielem gospodarstwa, w którym pracował był R. L. (ojciec wnioskodawcy), zaświadczenie zaś ma dotyczyć okresu od 16 listopada 2001 r. do 30 czerwca 2005 r. Do wniosku załączono ksero zeznań z dnia 7 marca 2022 r. dwóch świadków – R. C. i P. S., którzy zamieszkiwali w sąsiedztwie gospodarstwa rolnego.
Organ wskazał, że zgodnie z ustawą z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. z 1990 r. Nr 54, poz. 310), do stażu pracy wlicza się również przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Domownikiem w myśl ustawy z dnia ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników jest osoba bliska, która: a/ ukończyła 16 lat, b/ pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c/ stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.
Organ wyjaśnił, że zgodnie z posiadaną ewidencją podatkową Gminy Mikołajki Pomorskie R. L. figurował jako podatnik podatku rolnego z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego położonego w M. przy ul. [...] w wyżej wymienionym okresie.
Ponadto na podstawie rejestru mieszkańców stwierdzono, że wnioskodawca był zameldowany na terenie gospodarstwa rolnego w okresie od 16 listopada 1985 r. do 9 października 2012 r., a zatem w okresie, którego ma dotyczyć zaświadczenie.
Wskazano, że na podstawie przywołanej wyżej definicji domownika i posiadanych ewidencji można stwierdzić, że spełnione zostały dwa warunki, tj. wnioskodawca miał ukończone 16 lat oraz zamieszkiwał na terenie gospodarstwa rolnego. Sam fakt zamieszkiwania z rodzicami po 16. roku życia nie daje postaw dla przypisania statusu domownika. Urząd Gminy w Mikołajkach Pomorskach nie dysponuje jednak ewidencją osób zatrudnionych w gospodarstwach rolnych, ani inną, która by potwierdzała fakt stałej pracy w gospodarstwie rolnym.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 i ust. 2 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu, na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy. Jeśli organ nie dysponuje dokumentami uzasadniającym wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie. Natomiast zgodnie z ust. 3 przywołanego artykułu, kiedy organ nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia, okresy pracy w gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym położone jest to gospodarstwo rolne.
Organ wskazał, że zeznania te zostały złożone w Urzędzie Gminy w M. w dniu 7 marca 2022 r., a ich ksero stanowi załącznik do akt sprawy, natomiast nie mogą one stanowić podstawy do wydawania zaświadczenia o pracy w gospodarstwie rolnym, bowiem zaświadczenie to wydaje się jedynie na podstawie posiadanych dokumentów. Zeznania świadków natomiast stanowią odrębny sposób udowodnienia pracy w gospodarstwie, jednak nie rozszerzają katalogu środków dowodowych.
Po rozpoznaniu zażalenia strony Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 w zw. z art. 126, art. 217 § 1 i 2 pkt 1, art. 218 § 2, art. 219 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 – dalej jako "k.p.a.") w zw. z art. 1 i art. 3 ust. 1-3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. (Dz. U. z 1990 r. Nr 54, poz. 310) - utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji.
Kolegium na wstępie wskazało, że zgodnie z art. 217 § 1 i 2 k.p.a. organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie. Zaświadczenie wydaje się, jeżeli: 1/ urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa; 2/ osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. W przypadkach, o których mowa w art. 217 § 2 pkt 2, organ administracji publicznej obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (art. 218 § 1 k.p.a.). Przepis art. 219 k.p.a. stanowi, że odmowa wydania zaświadczenia bądź zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.
Z powyższych przepisów wynika, że postępowanie w sprawie wydania zaświadczenia może zakończyć się w trojaki sposób: 1) przez wydanie zaświadczenia dotyczącego stanu faktycznego lub stanu prawnego, którego potwierdzenia żąda osoba zainteresowana, 2) przez odmowę wydania zaświadczenia, np. z powodu braku podstaw prawnych do jego wydania albo nie stwierdzenia po stronie wnioskodawcy interesu prawnego, 3) przez odmowę wydania zaświadczenia o żądanej treści, np. z powodu nie potwierdzenia się w toku postępowania wyjaśniającego istnienia stanu faktycznego lub prawnego, którego potwierdzenia żądała osoba ubiegająca się o zaświadczenie.
Z art. 217 § 1 pkt 2 k.p.a. wynika, że organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie, jeżeli osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego.
Zaświadczenie jest czynnością materialno-techniczną, która nie przyznaje, nie stwierdza, nie uznaje uprawnień ani obowiązków wynikających z przepisów prawa. Zaświadczenie potwierdza jedynie informacje posiadane przez organ, przy czym poświadczane informacje muszą być oczywiste i bezspornie wynikać z prowadzonych przez organ rejestrów, ewidencji czy innych będących w jego posiadaniu danych.
W trybie dotyczącym wydania zaświadczenia nie jest zatem dopuszczalne dokonywanie jakichkolwiek ustaleń faktycznych i ocen prawnych niewynikających z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Postępowanie wyjaśniające może dotyczyć zbadania okoliczności wynikających z posiadanych przez organ ewidencji, rejestrów i innych danych, czy też wyjaśnienia, czy dane te odnoszą się do osoby wnioskodawcy, faktów, stanu prawnego, którego poświadczenia się on domaga. Jest ono zatem ograniczone do badania dokumentacji o charakterze określonym w art. 218 § 1 k.p.a. Specyfika zaświadczenia sprowadza się do prostego przeniesienia (zacytowania) danych znajdujących się w posiadaniu organu. Oznacza to, że w sytuacji, gdy organ nie posiada w swych zasobach, danych, które mogłyby stanowić podstawę wydania zaświadczenia stosownie do żądania wnioskodawcy, nie może wydać zaświadczenia o żądanej treści. Dla braku możliwości urzędowego potwierdzenia faktów lub stanu prawnego nie mają przy tym znaczenia przyczyny, z których organ nie znajduje się w posiadaniu określonych danych.
Zakres postępowania wyjaśniającego prowadzonego przed wydaniem zaświadczenia ograniczony jest do analizy posiadanej dokumentacji oraz danych zgromadzonych w ww. zasobach i oceny możliwości ich przeniesienia do treści zaświadczenia. W postępowaniu dotyczącym wydania zaświadczenia organ nie może więc dokonywać ustaleń w zakresie praw czy obowiązków wnioskodawcy. Obowiązek organu sprowadza się wyłącznie do poświadczenia faktów lub stanów prawnych wynikających z dokumentów będących w jego dyspozycji. Niedopuszczane jest w tym postępowaniu kompletowanie materiału dowodowego mającego służyć wydaniu zaświadczenia określonej treści, gdyż treść zaświadczenia ma się opierać na już posiadanych przez organ ewidencjach, rejestrach czy zbiorach danych.
Niezależnie od ogólnych zasad dotyczących wydawania zaświadczeń uregulowanych w Kodeksie postępowania administracyjnego, należy również brać pod uwagę stosowne przepisy materialnoprawne, z których wynika obowiązek potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w formie zaświadczenia.
Stosownie do art. 3 ust. 1-3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy (ust. 1). Jeżeli organ, o którym mowa w ust. 1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie (ust. 2). W wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne (ust. 3).
Kolegium wskazało, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych przepis art. 3 ust. 3 ustawy z 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy nie stanowi lex specialis w stosunku do art. 218 § 2 k.p.a. (por. wyroki WSA: w Rzeszowie z dnia 15 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Rz 344/20 oraz w Lublinie z dnia 5 marca 2019 r., sygn. akt III SA/Lu 549/18).
Kolegium wskazało, że zażalenie jest nieuzasadnione.
Przytoczona przez stronę skarżącą argumentacja w ślad za stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 19 kwietnia 2018 r. (sygn. akt I OSK 1386/16) nie jest wiążąca, natomiast ten sam Sąd w późniejszym wyroku wydanym w dniu 10 grudnia 2018 r. (sygn. akt I OSK 1477/18) zajął odmienne stanowisko, stwierdzając, że "ocena czy wnioskodawca rzeczywiście wykonywał stałą pracę w gospodarstwie rolnym bezwzględnie musi znaleźć potwierdzenie albo we wspomnianym zaświadczeniu albo w zeznaniach świadków. Oczywistym przy tym jest, że zeznania świadków, mające potwierdzać okresy i charakter pracy zainteresowanego w gospodarstwie rolnym, nie powinny budzić wątpliwości co do ich wiarygodności i co do stwierdzonych w nich faktów. (...) Konstrukcja postępowania dowodowego w sprawie kreowana przez art. 3 ust. 1-3 ustawy z 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców do pracowniczego stażu pracy przewiduje dopuszczenie dowodu z zeznań świadków - lecz dowód ten może być przeprowadzony przed organem orzekającym w sprawie, a nie przed właściwym do wydania zaświadczenia organem gminy. Nie może też służyć celowi wystawienia zaświadczenia a jedynie w przypadku braku możliwości wystawienia takiego zaświadczenia, wyjaśnieniu okoliczności faktycznych w postępowaniu dotyczącym zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym do wysługi lat, uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego".
Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie niewątpliwie wnioskodawca K. L. ma interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych we wniosku faktów, zaś organ I instancji dokonał właściwej analizy ewidencji i rejestrów prowadzonych przez Urząd Gminy Mikołajki Pomorskie, a skoro nie odnalazł w posiadanych dokumentach informacji pozwalających na wydanie żądanego zaświadczenia, to odmówił jego wydania.
Kończąc Kolegium nadmieniło, że organ I instancji błędnie przyjął, iż zastosowanie w niniejszej sprawie mają przepisy Ordynacji podatkowej, podczas gdy właściwe są przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, jednak to uchybienie nie miało wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.
K. L. złożył skargę na powyższe postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie poprzedzającego go postanowienia organu I instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, zarzucając:
1/ naruszenie prawa materialnego:
- art. 1 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 3 w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy poprzez jego błędną wykładnię i niewydanie stosownego zaświadczenia;
- art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że skarżący zamieszkiwał jedynie na terenie gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16. roku życia, a nie wykonywał w nim pracy, w związku z czym nie jest domownikiem w rozumieniu ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), podczas gdy taki status posiada ze względu na podleganie w ww. okresach ubezpieczeniu społecznemu rolników i opłacaniu składek w świetle powyższego przepisu.
2/ naruszenie przepisów postępowania:
- art. 217 § 1 pkt 2 oraz art. 218 § 1 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że zakres postępowania wyjaśniającego przed wydaniem zaświadczenia ograniczony jest do analizy posiadanej dokumentacji oraz danych zgromadzonych w zasobach podczas gdy zwrot "w koniecznym zakresie" intepretowany powinien być w ten sposób, że postępowanie wyjaśniające spełnia też pomocniczą rolę w ustaleniu treści zaświadczenia, a organ ma obowiązek podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w rozumieniu odnalezienia i przetworzenia na potrzeby wystawienia zaświadczenia danych posiadanych w swoich zasobach;
- art. 7, art. 77 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie sprawy bez zbadania wszelkich jej okoliczności oraz wydanie decyzji w oparciu o wybiórczo potraktowany materiał dowodowy, podczas gdy zadaniem organu, któremu ustawodawca dał uprawnienie do wydania niniejszego zaświadczenia jest dołożenie najwyższej staranności i przeprowadzenie szczegółowej kwerendy posiadanych ewidencji rejestrów i innych dokumentów niezbędnych do wydania zaświadczenia;
- art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez nierzetelne uzasadnienie postanowienia wyrażające się w braku wyjaśnienia przesłanek jakimi kierował się organ oraz braku ustalenia stanu faktycznego w zakresie istotnym dla wydania postanowienia;
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez podzielenie przez organ II instancji w całości poczynionych ustaleń i ich oceny prawnej, nie dostrzegając tym samym możliwości, ani potrzeby przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części, ani też wadliwej interpretacji przepisu art. 1 ust. 1 pkt 3 oraz art. 3 w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że skarżący wystąpił o wydanie wskazanego zaświadczenia ze względu na fakt, iż jest ono niezbędne do potwierdzenia stażu jubileuszowego w świetle art. 207 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. Nr 19, poz. 523) w zw. z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie nagród jubileuszowych funkcjonariuszy Służby Więziennej (Dz. U. Nr 222, poz. 1452).
Wskazano, że twierdzenia Kolegium, że nie jest dopuszczalne dokonywanie w trybie dotyczącym wydawania zaświadczeń jakichkolwiek ustaleń faktycznych i ocen prawnych nie wynikających z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu nie oznacza, że organ nie ma podjąć wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w rozumieniu odnalezienia i przetworzenia na potrzeby wystawienia zaświadczenia danych posiadanych w swoich zasobach.
Postępowanie wyjaśniające powinno zmierzać w kierunku ustalenia stanu faktycznego i prawnego wymagającego potwierdzenia zaświadczeniem, a w postępowaniu zaświadczeniowym powinny być stosowane zasady ogólne k.p.a. Postępowanie w sprawach wydawania zaświadczeń, choć jest postępowaniem uproszczonym, ma charakter prawny zbliżony do postępowania administracyjnego. Samo zamieszczenie instytucji wydawania zaświadczeń w Kodeksie postępowania administracyjnego prowadzi do wniosku, że do tego postępowania mają zastosowanie zasady ogólne postępowania administracyjnego.
W przedmiotowej sprawie obowiązek wydania zaświadczenia wynikał z przepisu prawa. Podstawą żądania przez skarżącego wydania zaświadczenia jest art. 3 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Postępowanie wyjaśniające spełnia też pomocniczą rolę w ustaleniu treści zaświadczenia a organ ma obowiązek podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, w rozumieniu odnalezienia i przetworzenia na potrzeby wystawienia zaświadczenia danych posiadanych w swoich zasobach. Organ II instancji naruszył zatem przepisy postępowania tj. art. 217 § 1 pkt 2 oraz art. 218 § 1 k.p.a., gdyż powinien podjąć czynności zmierzające do ustaleń faktycznych.
To bowiem na wskazanym organie spoczywa obowiązek prowadzenia odpowiednich rejestrów. Prowadząc postępowanie o wydanie zaświadczenia winien zbadać wszelką dokumentację mogącą potwierdzić stan faktyczny będący jego przedmiotem, a więc: rejestry podatników podatku rolnego, księgi podatkowe, rejestry gruntów, dokumentację związaną z ubezpieczeniem społecznym rolników, dokumenty potwierdzające zameldowanie, dokumenty potwierdzające pracę w gospodarstwie, rejestry dotyczące odbycia służby wojskowej oraz wszelkie inne dokumenty archiwalne, które potwierdziłyby zasadność wydania takiego zaświadczenia, a także ustalenia, jakiego rodzaju ewidencja i rejestry mogą zawierać żądane dane i ustalenia ewentualnych ich dysponentów. Organ, prowadząc stosowne ewidencje, posiada wiedzę które grunty na jego terenie są użytkowane rolniczo, a tym samym przyjmowanie, że niemożliwe jest wydanie żądanego zaświadczenia o pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym z uwagi na niemożność stwierdzenia faktu osobistej pracy lub osobistego prowadzenia tego gospodarstwa - tak jak wskazał to organ I instancji - jest nie do zaakceptowania. Przyjęcie bowiem takiego poglądu powodowałoby, że art. 3 ust. 1 ustawy stałby się przepisem martwym.
W rozpoznawanej sprawie organ nie przeprowadził szczegółowej kwerendy dokumentów, sprawdzając jedynie ewidencję podatkową i meldunkową. Nie sprawdził faktu odbycia lub odroczenia służby wojskowej, nie przeprowadził dowodu z dokumentów ubezpieczenia społecznego rolników, nie zwrócił się do ewidencji gruntów. Niniejsze rejestry to tylko przykładowe zbiory dokumentów, o które organ - nawet jeśli nie posiada ich w swoich zasobach aktualnych lub archiwalnych - powinien zwrócić się do jednostek administracji publicznej, w celu wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego przed wydaniem merytorycznej decyzji. Oparł się zatem na wybiórczym materiale dowodowym uchybiając przepisom postępowania w zakresie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.
Zaświadczenie urzędu gminy jest podstawowym środkiem dowodzenia pracy w gospodarstwie rolnym. Jako zasadę przyjmuje się więc, że to zaświadczenie jest dowodem wykonywania pracy w takim gospodarstwie.
Skarżący, odnosząc się do przytoczenia przez Kolegium wyroku z dnia 10 grudnia 2018 r. (sygn. akt I OSK 1477/18), wskazał, że na żadnym etapie nie wskazywał na to, iż organ bezwzględnie powinien wziąć pod uwagę zeznania tychże świadków. Zeznania świadków są wyjątkiem i stanowią one środek dowodowy, gdy brak jest odpowiedniej dokumentacji pozwalającej na wystawienie zaświadczenia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 143/20). Skarżący natomiast przywołał wyrok z dnia 19 kwietnia 2018 r. (sygn. akt I OSK 1386/16), aby poprzeć twierdzenie, iż ustawodawca musiał mieć świadomość tego, jakie dokumenty może posiadać urząd gminy, a ponadto jakimi instrumentami i możliwościami prawnymi dysponuje, w związku z czym założył z góry, że ten właśnie a nie inny urząd, na podstawie danych będących w jego dyspozycji, będzie właściwy do poświadczenia konkretnych okoliczności. Przywołanie tych dwóch wyroków w zakresie odmiennych kwestii w uzasadnieniu postanowienia Kolegium nie ma żadnego pokrycia z zarzutami kierowanymi w zażaleniu.
Skarżący podkreślił, że w treści przepisu art. 3 ust. 1 ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, poprzez użycie zwrotu "właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić", ustawodawca zawarł obowiązek, którym obciążył konkretny urząd gminy. Na nim zatem, od dnia wejścia w życie ustawy, czyli od dnia 1 stycznia 1991 r., ciąży obowiązek podjęcia wszelkich działań, które zabezpieczą możliwość wywiązania się z tego obowiązku nałożonego przez ustawodawcę. Dokąd bowiem przepisy tej ustawy nie zostały w sposób prawem przewidziany skutecznie derogowane z systemu prawa, dotąd urząd gminy ma obowiązek przechowywania wszelkich dokumentów, które umożliwią mu wywiązywanie się z tego obowiązku, czyli wydawania zaświadczeń za te okresy, w których był on dysponentem danych niezbędnych do jego wypełnienia.
Organ naruszył zatem niniejszy przepis prawa materialnego poprzez jego niezastosowanie i niewydanie zaświadczenia osobie, która w uzyskaniu jego ma interes prawny.
Skarżący zwrócił też uwagę, że organ I instancji przytoczył definicję domownika. Przepis ten co do pojęcia "domownika" odsyła z kolei do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i ich rodzin. Skoro ustawodawca ustanowił wymóg ubezpieczenia społecznego domowników w art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, to tym samym uiszczanie składek na ubezpieczenie społeczne stanowi domniemanie faktyczne, że dana osoba pracowała w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika (zob. wyrok WSA w Opolu z dnia 9 września 2009 r., sygn. akt II SA/Op 210/09). Zatem istnieje związek pomiędzy odprowadzaniem składek z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników a definicją domownika zawartą w ustawie i następnie możliwością zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracy. Wszak, jeśli skarżący podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w rozumieniu powyższej ustawy, a podlega jemu tylko rolnik oraz domownik rolnika, to prima facie taki status posiada. Skoro skarżący posiada przymiot "domownika", to stosując jego definicję - również stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związany z rolnikiem stosunkiem pracy. Inne rozumowanie (ze względu na brak jakiegokolwiek innego dowodu z dokumentu, który by stwierdzał stałą pracę w gospodarstwie rolnym), prowadziłoby każdorazowo do odmowy wydania zaświadczenia przez organ administracji, z uwagi na niemożliwość wykazania dokumentem tej okoliczności.
Tymczasem organ I instancji wskazał, że dysponował ewidencją podatkową podatku rolnego, a ojciec skarżącego figurował jako jego podatnik posiadając gospodarstwo rolne. Niemniej jednak organ ten nie wskazał jakie informacje znajdowały się w tymże rejestrze i jakie wnioski z tej posiadanej w zasobach gminy dokumentacji wyciągnął. Oczywiście jak stwierdził organ - fakt zamieszkiwania z rodzicami po 16. roku życia na terenie gospodarstwa rolnego nie daje podstaw do przypisania statusu domownika - jednakże opłacanie składek na ubezpieczenie domownika rolnika - zgodnie z jego definicją w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników - już tak. Organ nie ustalił niniejszej okoliczności stwierdzając, iż nie posiada on ewidencji osób zatrudnionych w gospodarstwach rolnych. Organ nie zastosował przepisu prawa materialnego tj. art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, mającego fundamentalne znaczenie w analizowanej sprawie.
Organ II instancji naruszył także przepisy postępowania w zakresie art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez nierzetelne uzasadnienie swojego postanowienia, które zawiera jedynie odniesienia do przepisów dotyczących wydania zaświadczenia przez organ oraz stwierdzenia, iż zażalenie nie jest uzasadnione ze względu na wyrok z dnia 10 grudnia 2018 r. (sygn. akt I OSK 1477/18).
Skarżący zwrócił także uwagę, że takie działanie organów administracyjnych nie respektuje naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady uwzględnienia interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli oraz pozbawia stronę ich praw wynikających z przepisów prawa. Wliczanie czasu pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy ma kolosalne znaczenie w zakresie również prawa do późniejszej emerytury. Dlaczego obywatel, który faktycznie wykonywał stale prace w gospodarstwie rolnym od najmłodszych lat ma zostać pozbawiony wliczania tego czasu tylko dlatego, że organ administracji publicznej nie dochował należytej staranności bądź w gromadzeniu odpowiedniej dokumentacji, bądź w jej poszukiwaniu, bądź też w procesie archiwizacji takich dokumentów. Oczywiste jest, że urzędy gminy od dnia wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników zobowiązane zostały do przekazywania zadań z tego zakresu do jednostek terenowych KRUS. Niemniej jednak nie oznacza to, że ze względu na taki a nie inny wprowadzony ustrój systemowy obywatele mają zostać pozbawieni możliwości wydania takiego zaświadczenia. Urząd gminy powinien posiadać również zasoby archiwalne dotyczące ubezpieczenia społecznego rolników.
Mając to na uwadze, organ gminy nie może odmówić wydania zaświadczeń potwierdzających fakty, wynikające z danych będących w posiadaniu urzędu gminy, a w tym również fakty wynikające z posiadanych przez ten urząd danych dotyczących realizacji zadań z zakresu ubezpieczenia społecznego rolników.
W tej sytuacji niemarginalne znaczenie ma fakt, iż zgodnie z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie nagród jubileuszowych funkcjonariuszy służby więziennej honorowane jest jedynie zaświadczenie wydane przez właściwy Urząd Gminy o pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, czyli pod kątem oceny czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zaś zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.
W ocenie Sądu przeprowadzona kontrola zaskarżonego postanowienia w tak zakreślonej kognicji wykazała, że organy orzekające naruszyły przepisy postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także naruszyły przepisy prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię, co wpłynęło na sposób postępowania, a tym samym mogło rzutować na rozstrzygnięcie sprawy.
Materialnoprawną podstawą wydanych w niniejszej sprawie postanowień stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu (Dz. U. Nr 54, poz. 310 – dalej zwanej także "ustawą"). To zatem przepisy ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu, a nie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiły podstawę żądania (wniosku) skarżącego w niniejszej sprawie.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także:
1) okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie, prowadzonym przez współmałżonka,
2) przypadające przed dniem 1 stycznia 1983 r. okresy pracy po ukończeniu 16 roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem,
3) przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.
Zgodnie z art. 2 ustawy okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, o których mowa w art. 1, nie wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależy nabycie prawa do urlopu wypoczynkowego lub innego świadczenia przysługującego z upływem roku pracy lub okresu krótszego niż jeden rok.
Z uwagi na przedmiot rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne znaczenie posiada przepis art. 3 ustawy, który stanowi, że na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy (ust. 1), przy czym jeżeli organ, o którym mowa w ust.1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie (ust. 2), zaś w wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne (ust. 3).
W świetle przywołanych przepisów stwierdzić należy, iż obowiązkiem urzędu gminy, a zatem w niniejszej sprawie Wójta Gminy Mikołajki Pomorskie jako organu, do którego skarżący skierował wniosek, było stwierdzenie stosownym zaświadczeniem okresów jego pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, położonym w M. przy ul. [...], będącym własnością jego rodziców, w okresie od 16 listopada 2001 r. do 30 czerwca 2005 r. (art. 3 ust. 1 ustawy). Zważyć także należy, że ustawodawca w art. 3 ust. 3 ustawy przewidział sytuację, w której organ z uwagi na niekompletność dokumentów, na podstawie których mógłby wydać zainteresowanemu żądane zaświadczenie o okresie pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, dopuścił możliwość przeprowadzenia nie tylko postępowania wyjaśniającego, ale wręcz możliwość udowodnienia tego faktu zeznaniami dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone gospodarstwo rolne. Z uwagi na systematykę art. 3 ustawy wydaje się, że ten sposób dowodzenia możliwy jest dopiero wówczas, gdy organ nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 9 września 2009 r., sygn. akt II SA/Op 1633/09).
Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 5 lutego 1998 r. (sygn. akt I PKN 511/97, OSNP 1999/1/19) "przepis art. 3 ust. 3 ustawy z 20 lipca 1990 r. nie wskazuje przed kim i w jakim trybie powinny być złożone zeznania świadków, stąd (...) może to nastąpić przed urzędnikiem gminy, a nie np. przed zainteresowanym pracodawcą. Za słusznością takiej praktyki przemawia przy tym cel i systematyka całego art. 3 ustawy z 20 lipca 1990 r.". Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela to stanowisko.
Uzupełniając powyższy wywód, a tym samym to, jak należy rozumieć art. 3 ust. 3 ustawy w zakresie kompetencji organu (urzędu gminy) do prowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność pracy wnioskodawcy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, cofnąć należy się do przepisu art. 3 ust. 1 ustawy, w którym poprzez użycie zwrotu: "właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić" ustawodawca zawarł obowiązek, którym obciążył konkretny urząd gminy. Na nim właśnie od dnia wejścia w życie ustawy, czyli od dnia 1 stycznia 1991 r., ciąży obowiązek podjęcia wszelkich działań, które zabezpieczą możliwość wywiązania się z tego obowiązku nałożonego przez ustawodawcę. Dokąd bowiem przepisy tej ustawy nie zostaną w sposób prawem przewidziany skutecznie derogowane z systemu prawa, dotąd urząd gminy ma obowiązek przechowywania wszelkich dokumentów, które umożliwią mu wywiązywanie się z tego obowiązku, czyli wydawania zaświadczeń za te okresy, w których był on dysponentem danych niezbędnych do jego wypełnienia. Wychodząc z założenia racjonalności ustawodawcy nie można przyjąć, że wprowadziłby on do aktu prawnego normę prawną, która nie miałaby zastosowania i byłaby przepisem martwym. Dając podstawę prawną do działania urzędowi gminy, a co więcej, obligując ten urząd do wydania zaświadczenia stwierdzającego okresy pracy danej osoby w gospodarstwie rolnym, ustawodawca musiał mieć świadomość tego, jakie dokumenty mogą być w posiadaniu urzędu gminy, a ponadto jakimi instrumentami i możliwościami prawnymi dysponuje, w związku z czym założył z góry, że ten właśnie, a nie inny urząd, na podstawie danych będących w jego dyspozycji, będzie właściwy do poświadczenia konkretnych okoliczności (por. wyrok NSA z dnia 31 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 1633/09). Przyjmuje się, że dokumentami potwierdzającymi okresy pracy w gospodarstwie rolnym są księgi podatkowe, rejestry gruntowe, ewidencja wojskowa, w której np. zaznaczony jest fakt odroczenia służby wojskowej w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, dokumentacja związana z ubezpieczeniem społecznym, majątkowym i osobowym oraz inne dokumenty znajdujące się w dyspozycji urzędu (por. wyroki NSA: z dnia 19 kwietnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1386/16; z dnia 31 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 1633/09; z dnia 29 czerwca 2010 r., sygn. akt II OSK 1122/09, a także wyroki WSA: w Opolu z dnia 9 września 2009 r., sygn. akt II SA/Op 210/09; w Lublinie z dnia 22 lutego 2017 r., sygn. akt II SAB/Lu 26/17 i z dnia 11 lipca 2019 r., sygn. akt III SA/Lu 138/19).
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności niniejszej sprawy należy stwierdzić, że nie do zaakceptowania jest stanowisko organów orzekających w sprawie, wskazujące na to, że w sytuacji, gdy z danych pozostających w dyspozycji Urzędu Gminy Mikołajki Pomorskie - a w szczególności po zbadaniu pod tym kątem posiadanych ewidencji i rejestrów (jednakże jedynie w zakresie ewidencji podatkowej, która wskazywała, że R. L. – ojciec skarżącego był podatnikiem podatku rolnego z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego pod ww. adresem oraz rejestru mieszkańców, z którego wynikało, że skarżący w opisanym okresie był zameldowany pod wskazanym adresem) - nie można wywieść informacji potwierdzających okresy pracy skarżącego w indywidualnym gospodarstwie rolnym położonym na terenie gminy Mikołajki Pomorskie, to Urząd Gminy Mikołajki Pomorskie (a w istocie wykonujący zadania przy pomocy tego urzędu Wójt Gminy Mikołajki Pomorskie) może niejako "zwolnić się" z obowiązku, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy wydania skarżącemu zaświadczenia stwierdzającego okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, bez niejako możliwości zastosowania art. 3 ust. 3 ustawy.
W tym miejscu, w kontekście dopuszczalności przeprowadzenia przez organ gminy na podstawie art. 3 ust. 3 ustawy dowodu z zeznań świadków, Sąd podkreśla, że przychyla się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z dnia 19 kwietnia 2018 r. (sygn. akt I OSK 1386/16), w którym stwierdzono, że nie można przyjąć, iż "racjonalny ustawodawca wprowadziłby do aktu prawnego normę prawną, która nie miałaby zastosowania i byłaby przepisem martwym. (...) Zaakceptowanie tezy, że urząd gminy generalnie nie posiada dokumentacji umożliwiającej wydanie zaświadczenia w trybie art. 3 ust. 1 ustawy, i to nawet w odniesieniu do okresów z bardzo bliskiej przeszłości, że nie wynika ona z żadnych spisów, rejestrów oraz innych urządzeń ewidencyjnych służących rejestrowaniu czynności dokonywanych przez urząd gminy, prowadziłoby do tego, że realizacja przez organ ustawowego obowiązku wydania zaświadczenia polegałaby w zasadzie na wydawaniu na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia, co każdorazowo skutkowałoby koniecznością przeprowadzania przez wnioskodawcę dowodu z zeznań świadków. Z całą pewnością nie taki był cel ustawodawcy, na co wskazuje wprost systematyka przepisu art. 3 ustawy, w którym możliwość udowodnienia pracy zeznaniami świadków została przewidziana dopiero w jego ust. 3, a zatem ta forma dowodzenia nie jest zasadą, ale wyjątkiem mającym zastosowanie w szczególnych okolicznościach, tj. w razie braku odpowiedniej dokumentacji w urzędzie gminy (wyrok WSA w Opolu z dnia 26 września 2013 r., sygn. akt II SA/Op 276/13; wyrok NSA z dnia 31 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 1633/09)".
Innymi słowy, co prawda z przepisu art. 3 ust. 3 ustawy z 1990 r. o wliczaniu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy nie wynika , iż możliwe jest wydanie zaświadczenia urzędu gminy na podstawie zeznań świadków, to jednak przepis ten umożliwia stronie - w sytuacji gdy nie uzyska stosownego zaświadczenia z gminy - przedłożenia do innego organu zeznań dwóch świadków potwierdzających okres pracy strony w gospodarstwie, przy czym należy przyjąć, że zeznania te winny być sporządzone przed urzędnikiem gminy (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 746/16).
W związku z powyższym stwierdzić należy, że aczkolwiek w sprawie o wydanie zaświadczenia stwierdzającego okresy pracy w gospodarstwie rolnym dopuszczalne jest posiłkowanie się przez organ (urząd) gminy dowodem z zeznań świadków, o którym mowa w art. 3 ust. 3 ustawy, to pierwszeństwo mają ustalenia organów w oparciu o dokumenty, którymi organ ten dysponuje, i dopiero ich stan jedynie pośrednio wskazujący na stwierdzenie faktu pracy wnioskodawcy w indywidualnym gospodarstwie rolnym (np. po ustaleniu faktu zameldowania) pozwala organowi gminy na odebranie zeznań świadków w omawianym trybie.
Sąd nie podziela zatem prezentowanego przez organy orzekające poglądu, zgodnie z którym dowód z zeznań świadków, o którym mowa w art. 3 ust. 3 ustawy można przedstawić dopiero bezpośrednio u pracodawcy. Takie rozumienie powołanego przepisu stoi w sprzeczności z wykładnią systemową instytucji wydawania przez organ gminy, a więc organ samorządu terytorialnego najbliższy obywatelowi, zgodnie z zasadą subsydiarności, zaświadczenia stwierdzającego okresy pracy w gospodarstwie rolnym. To ten bowiem organ, we właściwości miejscowej którego może zachodzić fakt pracy w gospodarstwie rolnym, powinien weryfikować okoliczności w tym zakresie, również – pomocniczo – na podstawie zeznań świadków (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 sierpnia 2021 r., sygn. akt III SA/Po 216/21).
W związku z powyższym stwierdzić należy, iż obowiązkiem Wójta Gminy Mikołajki Pomorskie było w pierwszej kolejności dokonanie rzetelnej, kompleksowej kwerendy archiwalnej istniejących ewidencji, rejestrów oraz innej dokumentacji źródłowej – w tym, na co wskazywał skarżący, dokumentacji związanej z ubezpieczeniem społecznym rolników i opłacaniem przez niego z tego tytułu składek - celem ustalenia czy K. L. we wskazanym przez niego okresie pracował w indywidualnym gospodarstwie rolnym położonym w M. przy ul. [...], będącym własnością jego rodziców. W obliczu jednak pozyskania szczątkowej i niepełnej wiedzy w tym zakresie oraz braku możliwości wydania przez Urząd Gminy Mikołajki Pomorskie na podstawie posiadanych danych wnioskowanego na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy zaświadczenia, dopuszczalne było posiłkowanie się przedstawionymi przez skarżącego dowodami z zeznań wskazanych świadków. Skarżący składając bowiem wniosek w niniejszej sprawie wskazał na 2 świadków (R. C. oraz P. S.), przedkładając ich pisemne wyjaśnienia (zeznania) we wskazanym zakresie. W ocenie Sądu, w przypadku zatem stwierdzenia braku dysponowania dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym (art. 3 ust. 2 ustawy), to właściwy urząd gminy (Urząd Gminy Mikołajki Pomorskie) winien przeprowadzić postępowanie dowodowe i odebrać zeznania wskazanych przez skarżącego na podstawie art. 3 ust. 3 ustawy świadków zamieszkujących w sąsiedztwie w okresie, którego dotyczy wniosek skarżącego o wydanie zaświadczenia. Złożenie zeznań przez wskazanych przez skarżącego świadków winno nastąpić zatem przed urzędnikiem gminy w trybie art. 83 k.p.a., a z czynności tej stosownie do art. 67 § 2 pkt 2 k.p.a. winien zostać sporządzony protokół, który jako dokument urzędowy, o którym mowa w art. 76 § 1 k.p.a., stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone, i który może zostać przedłożony zainteresowanemu pracodawcy w celu wliczenia do pracowniczego stażu pracy okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym. W ocenie Sądu – biorąc pod uwagę cel uzyskania przez skarżącego wnioskowanego zaświadczenia i treść powoływanego przez niego przepisu § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie nagród jubileuszowych funkcjonariuszy Służby Więziennej – wbrew twierdzeniu przedstawionemu w skardze, należy przyjąć, że - z uwagi na wskazany w przywołanym przepisie otwarty katalog dokumentów stanowiących podstawę do potwierdzenia przez funkcjonariusza stażu jubileuszowego ("w szczególności") - do udokumentowania omawianego stażu, w przypadku niemożności uzyskania stwierdzenia przez organ gminy okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym na podstawie wydanego w celu przedłożenia w zakładzie pracy zaświadczenia stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy, okres pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym może podlegać udowodnieniu w oparciu o złożone przed organem (właściwym urzędem gminy) zeznania co najmniej dwóch świadków, stosownie do art. 3 ust. 3 ustawy.
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uznając, że organy orzekające dopuściły się naruszenia przepisów art. 3 ust. 1-3 ustawy w zw. z art. 218 § 1 i 2 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a. - uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku.
O kosztach postępowania - punkt 2. sentencji wyroku - Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i zasądził od organu na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w wysokości 497 zł, na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 480 zł (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie – t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.
Skargę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., który dopuszcza rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest m.in. postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty. Z takim zaś przedmiotem skargi mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).