III SA/Gd 828/20

III SA/Gd 828/20 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2021-03-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-08-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak /sprawozdawca/
Bartłomiej Adamczak
Paweł Mierzejewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
III OSK 5856/21 - Wyrok NSA z 2025-02-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2268
art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 190 ust. 13, art. 191, art. 234 ust. 1-4, art. 545 ust. 4
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r Prawo wodne - tekst jednolity
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 7a, art. 8, art. 15, art. 19, art. 24 par. 1 pkt 1, art. 27a, art. 62, art. 75, art. 77, art. 80, art. 81, art. 84, art. 89 par. 2, art. 138 par. 1 pkt 1, art. 145 par. 1 pkt 3, art. 156 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2017 poz 1121
art. 9 ust. 2 pkt 2, art. 29 ust. 1-3
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne - tekst jedn.
Dz.U. 2017 poz 1161
art. 15 ust. 1
Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.) Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 marca 2021 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 1 czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 18 października 2019 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 234 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2268 ze zm.) – dalej jako: "ustawa z 2017 r.", Wójt Gminy, w związku z postępowaniem wszczętym w dniu 28 stycznia 2019 r., nakazał T. K., właścicielowi działki oznaczonej ewidencyjnie nr [...] położonej w L., obręb geodezyjny L., gm. L., przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, powstałych po likwidacji urządzenia wodnego i wykonanych pracach ziemnych - niwelacyjnych poprzez przywrócenie urządzenia piętrzącego w miejscu jego poprzedniej lokalizacji lub wykonanie grobli z zachowaniem możliwości spiętrzenia wody do rzędnej 85,35 m n.p.m. z jednoczesnym przywróceniem ukształtowania terenu z okresu przed robotami makroniwelacyjnymi, co pozwoli uzyskać dotychczasową pojemność retencyjną, wynoszącą co najmniej około 4500 m3 oraz wyznaczył termin wykonania ww. nakazu nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna.
W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że zawiadomieniem z 28 stycznia 2019 r. na wniosek E. M. wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych na działce nr [...] w L.. Jest to postępowanie związane z pracami ziemnymi wykonywanymi pod koniec 2018 r., prowadzone odrębnie od postępowania administracyjnego wszczętego w dniu 26 kwietnia 2017 r. w sprawie zmiany stanu wody na gruncie na działkach o numerach [...] i [...] w L..
Organ pierwszej instancji stwierdził, że na przełomie października i listopada 2018 r. na terenie działki nr [...], której właścicielem jest T. K. zostały przeprowadzone prace ziemne oraz dokonano likwidacji urządzenia wodnego, tj. grobli z zastawką piętrzącą.
Organ opisał szczegółowo wszelkie ekspertyzy sporządzone na potrzeby niniejszego postępowania. W oparciu m.in. o wnioski ekspertyzy technicznej z czerwca 2019 r. dotyczącej wpływu przeprowadzonych prac ziemnych oraz likwidacji urządzenia wodnego na działce nr [...] w L. na zmiany stanu wody na gruncie oraz na podstawie dodatkowych wyjaśnień przedłożonych przez biegłych organ stwierdził, że zmiany stanu wody na działce skutkują negatywnym oddziaływaniem na grunty sąsiednie oraz że nastąpiło naruszenie stosunków wodnych na tejże działce. Zmiany te powstały na skutek działań na przełomie października i listopada 2018 r. właściciela nieruchomości T. K., polegających na robotach ziemnych - niwelacji terenu - przy pomocy ciężkiego sprzętu budowlanego, podniesieniu o ok.20- 30 cm otoczenia rowu oraz likwidacji zasuwy regulującej spływ wody, a nie działań podmiotów trzecich, czy działań sił natury. Likwidacja urządzenia wodnego spowodowała zmianę naturalnego kierunku spływu wód i ich natężenia ze szkodą dla działki nr [...], stanowiącej własność E. i M. M., zaś w przypadku braku działań właściciela na działce nr [...] spływ powierzchniowy w okresie wrzesień 2018 r. – luty 2019 r. nie spowodowałby powierzchniowego spływu wody na działkę nr [...].
Z tych względów organ pierwszej instancji stwierdził, że istnieje podstawa prawna do nakazania przywrócenia stanu pierwotnego przez właściciela działki nr [...] lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom dla działki nr [...] i dokonał wyboru jednego z wariantów wskazanych w opinii biegłych z czerwca 2019 r., polegającego na przywróceniu urządzenia piętrzącego w miejscu jego poprzedniej lokalizacji lub wykonanie grobli z zachowaniem możliwości spiętrzenia wody do rzędnej 85,35 m n.p.m., z jednoczesnym przywróceniem ukształtowania terenu z okresu przed robotami makroniwelacyjnymi, co pozwoli uzyskać dotychczasową pojemność retencyjną, wynoszącą co najmniej ok. 4500 m3, podkreślając, że wariant ten pozwala najskuteczniej zapewnić zdolność retencyjną obszaru działki nr [...] niezbędną w celu przywrócenia dotychczasowego stanu wody na tym terenie.
W odwołaniu od powyższej decyzji T. K. zarzucił decyzji organu pierwszej instancji naruszenie art. 77 k.p.a. poprzez niewłaściwe i bezkrytyczne rozpatrzenie materiału dowodowego, naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę, że dana okoliczność została udowodniona, naruszenie art. 62 k.p.a. poprzez uznanie, że postępowanie dotyczy tylko właściciela działki nr [...], naruszenie art. 7 oraz art. 25 k.p.a. poprzez naruszenie praworządności i wydanie decyzji przez organ nie mający uprawnienia do wydania decyzji, naruszenie art. 234 ustawy z 2017 r. poprzez jego wadliwą interpretację niezgodną z obowiązującym orzecznictwem oraz bezkrytyczne przyjęcie wniosków z dopuszczonej opinii biegłego.
Decyzją z dnia 1 czerwca 2020 r. nr [...], przyjmując za podstawę prawną decyzji przepisy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1121 ze zm.) – dalej w skrócie jako: "ustawa z 2001 r." oraz art. 545 ust. 4 ustawy z 2017 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania T. K., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że postępowanie w sprawie zalewania działki nr [...] w L. zainicjowane zostało pismem z 26 kwietnia 2017 r., w którym E. M. zwróciła się do Wójta Gminy o podjęcie działań, które spowodują zaprzestanie zalewania przez T. K. (właściciela działki nr [...]) działki nr [...] będącej własnością E. i M. M..
Kolegium stwierdziło, że w ww. postępowaniu dotyczącym uregulowania stosunków wodnych Wójt Gminy , poza decyzją z dnia 18 października 2019 r., wydał następujące decyzje:
- z 14 maja 2018 r. o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia stosunków wodnych na działkach nr [...] i [...] w L., zaś decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze i sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia decyzją z 5 września 2018 r., sygn. akt [...],
- z 20 marca 2019 r. o odmowie przywrócenia stanu wody na gruncie na działce nr [...] położonej w L., zaś decyzja ta została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze i sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia decyzją z 25 lipca 2019 r., sygn. akt [...],
- decyzję z 4 lutego 2020 r. nr [...] o odmowie przywrócenia stanu wody na gruncie na działce nr [...] położonej w L., od której odwołanie złożyła E. M..
Kolegium stwierdziło, że postępowanie winno uwzględniać zmiany stanu faktycznego zaistniałe w toku prowadzonego postępowania (m.in. zalanie działki nr [...] w styczniu 2019 r. zgłoszone w piśmie z 8 stycznia 2019 r. przez E. M.), a zatem winno być prowadzone jedno postępowanie zmierzające do załatwienia problemu zalewania działki nr [...]. Postępowanie winno obejmować materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania prowadzonego z wniosku z 26 kwietnia 2017 r. z uwzględnieniem zmian zaistniałych w stanie faktycznym sprawy.
W myśl przepisu art. 545 ust. 4 ustawy z 2017 r. w przedmiotowej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z 2001 r.
Organ odwoławczy, wskazując na treść przepisów art. 29 ust. 1-3 p.w. oraz przytaczając poglądy zawarte w orzecznictwie sądów administracyjnych wyjaśnił, że zmiany stanu wody na gruncie, dające organom podstawę do zastosowania sankcji, o jakiej mowa w art. 29 ust. 3 p.w., to takie działania, które ingerują w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi.
Kolegium wskazując na materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym w aktach sprawy zarejestrowanej pod numerem [...], prowadzonej na skutek odwołania E. M. od wyżej opisanej decyzji Wójta Gminy z 4 lutego 2020 r., stwierdziło, że w dniu 4 kwietnia 2017 r. na działce nr [...] stwierdzono ślady po wodzie w postaci rynienek po płynącej wodzie oraz naniesionej ziemi przed bramą wjazdową, w dniu wizji nie stwierdzono płynącej wody w obrębie tej działki. Stwierdzono, że w sąsiedztwie ogrodzenia od strony północnej na działce nr [...] znajduje się w odległości 5 m zbiornik wodny, działka nr [...] znajduje się niżej niż lustro wody w stawie. Z kolei działka nr [...] jest naturalnym obniżeniem terenu, w obrębie którego gromadzą się wody opadowe spływające z okolicznych terenów, które zalegają w centralnej części działki tworząc naturalne rozlewisko. Od brzegu rozlewiska poprowadzony jest rów do niewielkiego stawu w południowej części działki przy ogrodzeniu z działką nr [...], pomiędzy rozlewiskiem a rowem zainstalowana jest śluza wodna ograniczająca przepływ wody w stronę stawu, w południowo-wschodniej części rozlewiska widnieją ślady po pracach ziemnych, które według wyjaśnień skarżącego są śladami po nieudanym otworze studni chłonnej.
Z oględzin nieruchomości - działek nr [...] i [...] dokonanych w dniu 8 maja 2017 r. wynikało, że poziom wody w stawie został obniżony o około 15 cm oraz dodatkowo na granicy z działką zalewaną zostały usypane worki z piaskiem, od strony rozlewiska został zasypany kanał wiodący do stawu.
W ekspertyzie z marca 2018 r. dotyczącej zmiany stanu wody na gruncie działek nr [...] i [...] sporządzonej przez biegłych W. S. oraz W. S.- wskazano, że działka nr [...] w wyniku swojego ukształtowania co najmniej od 1911 r. stanowi naturalny zbiornik wód opadowych spływających powierzchniowo z obszaru zlewni od strony północnej i północno-zachodniej. Odpływ wód z tejże działki odbywa się w kierunku działek nr [...] i [...] w momencie podniesienia się poziomu wody na granicy działek nr [...], [...] i [...] powyżej rzędnej 84,36 m n.p.m., która stanowi w przybliżeniu najniższy fragment grobli. Wtedy to woda może przesączać się na dolną krawędź betonowego ogrodzenia bez podmurówki. Takie sytuacje mają miejsce jedynie incydentalnie w trakcie okresów deszczowych, a takimi były lata 2016 i 2017. Zwrócono uwagę, że obszar działki nr [...] stanowi teren bezodpływowy o charakterze ewapotranspiracyjnym (proces parowania terenowego), z którego równoważenie wód odpływających odbywa się jedynie poprzez procesy parowania i transpiracji. Stwierdzono, że właściciel działki nr [...] nie zmienił stanu wody na swoim gruncie ze szkodą dla działki nr [...]. Jako przyczyny wystąpienia zaistniałej sytuacji podtapiania działki nr [...] wodami spływającymi z działki nr [...] uznano w ww. opinii biegłych naturalne procesy opadowe w latach 2016 i 2017, sposób zagospodarowania wód opadowych z terenu drogi asfaltowej i łączącej drogę krajową nr [...] z centrum L., jak również sposób zagospodarowania terenu po północnej stronie działki nr [...], a mianowicie wprowadzenie terenów na cele budowlane, odkryta kanalizacja deszczowa, zabudowa po południowej stronie ul. C.
Organ odwoławczy stwierdził, że po wydaniu ww. ekspertyzy, w toku postępowania, nastąpiła zmiana stanu faktycznego, bowiem do zalania działki nr [...] doszło również w dniu 17 kwietnia 2018 r., pomimo że tego dnia nie było opadów, co wynikało z notatki służbowej z tego samego dnia. W dniu tym przepływ wody był intensywny i gwałtowny, zaś w obrębie rozlewiska znajdującego się na działce nr [...] nastąpiło obniżenie poziomu wody. W tym dniu istniała jeszcze grobla. Organ uzyskał przy tym odpowiedź z 19 listopada 2018r. z A w G., która potwierdza, że w dniu 17 kwietnia 2018r. nie było opadów atmosferycznych.
W protokole z oględzin terenu działki nr [...] w dniu 23 listopada 2018r. stwierdzono, że została zdjęta warstwa próchnicza gleby, otoczenie skarpy rowu jest podniesione do około 20- 30 cm, a nadto stwierdzono brak istniejącej wcześniej zasuwy regulującej przepływ wody. T. K. oświadczył, że usunął zasuwę na wskazanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Do protokołu załączono dokumentację fotograficzną działki nr [...], na której oznaczono m.in. brak grobli z zastawką, wypłycony rów, całkowicie zdjętą darń obszaru, nielegalny wjazd na działkę.
W trakcie oględzin działki nr [...] przeprowadzonych w dniu 17 stycznia 2019r. stwierdzono przy wejściu na posesję płynącą wodę w dwóch strugach oraz w kilku miejscach stojącą wodę. Grunt na posesji jest miękki. Nie stwierdzono wykonania żadnego nasypu na działce nr [...]. Działka posiada spad w kierunku ul. A. Wzdłuż ogrodzenia betonowego na działce [...] zaobserwowano stojącą wodę, która przepływa pod ogrodzeniem na działkę nr [...].
Z pisma z 28 stycznia 2019r. Dyrektora Zarządu Drogowego dla Powiatu z siedzibą w W. wynika, że w dniu 23 października 2018 r. przeprowadzono wizję w terenie i że podczas obficie występujących opadów deszczu nie stwierdzono naruszenia stosunków wody na gruncie działki nr [...] przez zmianę kierunku i natężenia spływu wód z działki nr [...], o czym poinformowano właściciela ww. działki. Na gruncie działki nr [...] nie dokonywano zmian stanu wody, nie prowadzono również żadnych prac, które miałyby wpływ na zmianę kierunku spływu wody. Kierunek spływu wody jest związany z naturalnym ukształtowaniem terenu. Ponadto nawierzchnia drogi ukształtowana jest w taki sposób, że spadek jezdni w kierunku wschodnim uniemożliwia spływ wody z drogi powiatowej na działkę nr [...]. Działka nr [...] położona jest w zagłębieniu terenu, będącym naturalnym obniżeniem terenu, w obrębie którego gromadzą się wody opadowe spływające z okolicznych działek, które tworzą w centralnej części naturalne rozlewisko. W piśmie tym stwierdzono, że właściciel działki nr [...] zmienił ukształtowanie działki oraz pasa drogowego poprzez wykonanie nieuzgodnionej z zarządcą drogi ścinki pobocza i wykonanie wjazdu na działkę bez stosownych zezwoleń, co spowodowało skierowanie spływu powierzchniowego wody na przedmiotową działkę. Wskazano także, że właściciel działki nr [...] został poinformowany o tym, że winien przywrócić pas drogowy do stanu poprzedniego.
Z wykonanej w marcu 2019 r. (uzupełnionej 24 kwietnia 2019 r.) przez firmę B dokumentacji w postaci opracowania mapy fotogrametrycznej z warstwicami terenu działki nr [...] w L. wynikało, że dokonano zmiany rozkładu warstwic w części południowej i południowo-zachodniej działki. Stwierdzono, że powstało wybrzuszenie terenu rzędnej 87,25 m n.p.m. ze spadkiem w kierunku południowym i południowo-zachodnim do rzędnej 86,25 m n.p.m. oraz w kierunku północno-wschodnim do rzędnej 85 m n.p.m. Dodatkowo w części środkowej działki został wykonany rów o długości ok. 120 m wypełniony wodą połączony z oczkiem wodnym na terenie posesji. Zdaniem Kolegium powyższe opracowanie wskazuje, że ww. teren zmienił swoje naturalne ukształtowanie. Także mapa zasadnicza po naniesieniu warstwic wskazuje inny przebieg usytuowania rowu.
W piśmie z 7 lutego 2019r. biegły W. S. wyjaśnił, że spływ wody, który miał miejsce w dniu 17 kwietnia 2018 r. mógł wynikać z koncentracji spływu powierzchniowego oraz podpowierzchniowego (przesączanie w wierzchniej warstwie gruntu) wody przelewającej się z działki sąsiedniej, który dodatkowo wspomagała woda opadowa spływająca naturalnie z terenu działki nr [...]. Woda ze stawu przesączała się bądź przelewała na dłuższym odcinku, by w najniżej położonym miejscu na granicy działek przepływać zgodnie ze spadkami terenu na działce położonej niżej. Nadto biegły stwierdził, że opady atmosferyczne nie miały żadnego istotnego wpływu na przelewanie się wody w kierunku działki nr [...] w tym okresie. Jedynym możliwym scenariuszem była zmiana parametrów wysokościowych obwałowania stawu lub zmiana wysokości piętrzenia wody na zastawce piętrzącej, znajdującej się w ciągu grobli oddzielającej zalewisko od stawu. Ponieważ właściciel działki nr [...] przyznał się do likwidacji grobli, jest wielce prawdopodobne, że te działania mogły spowodować zdarzenia w dniu 17 kwietnia 2018 r. Mogły to być również działania związane ze zmianą piętrzenia na zastawce piętrzącej, nie mające związku z likwidacją grobli. Zlikwidowanie urządzenia wodnego (grobli z zastawką piętrzącą) mogło spowodować gwałtowne zaburzenie równowagi stosunków wodnych, natomiast likwidacja urządzenia piętrzącego doprowadziła do znaczącego obniżenia możliwej retencji w porównaniu do momentu wykonywanych w ramach ekspertyzy wizji terenowych.
W piśmie z 5 marca 2019r. Kierownik Referatu Gospodarki Komunalnej Urzędu Gminy poinformował o pracach wykonanych w 2013 r. związanych z zagospodarowaniem wód opadowych z powierzchni ulic D., L., W. i C. w L., wykonaniu w styczniu 2019 r. przeglądu i konserwacji urządzeń, a nadto stwierdził, że w przypadku wystąpienia opadów nawalnych o dużym natężeniu żadne urządzenie nie jest w stanie przyjąć ilości wód podczas nich występujących.
Z ekspertyzy technicznej sporządzonej w czerwcu 2019r. dotyczącej wpływu prowadzonych prac ziemnych oraz likwidacji urządzenia wodnego na działce nr [...] w L. na zmiany stanu wody na gruncie przez biegłych W. Sz. oraz W. S. wskazano, że na dokumentach źródłowych stanowiących mapy (przed dokonaną zmianą na gruncie) oznaczono usytuowanie zbiornika zbierającego wody opadowe z obszaru bezodpływowego. Zbiornik posiadał kształt wydłużony na kierunku wschód - zachód. Stanowił obszar bezodpływowy ewapotranspiracyjny. Obszar ten połączony był rowem o długości całkowitej około 168 m, przy czym jego długość do przekroju z istniejącym do 2018 r. urządzeniem piętrzącym wynosiła około 137 m. W wyniku prowadzonych robót północno-zachodni fragment rowu został zasypany, w związku z czym rów uległ skróceniu o około 56 m. Biegły ocenił naturalny stan ukształtowania terenu oraz kierunki spływu wód opadowych i roztopowych na podstawie mapy zasadniczej z 1982 r., z której wynika, że w południowo-wschodniej części działki nr [...], przy granicy z działką nr [...], istniał zbiornik wodny, który zasilany był przez dopływ podziemnych wód gruntowych i w niewielkim stopniu w wyniku spływu powierzchniowego z terenu przyległego bezpośrednio do zbiornika. Zasilanie zbiornika wodnego w wyniku spływu powierzchniowego z północnej części działki nr [...] nie występowało. Biegły ustalił na podstawie map źródłowych, że pomiędzy 2005 r. a 1982 r. nastąpiły działania zmieniające naturalny kierunek spływu wód. Na obszarze wzniesienia terenu, rozdzielającego część północną od części południowej działki, powstał przekop (sięgający do rzędnej, co najmniej 86 m n.p.m.), który wyposażony został w urządzenie piętrzące. Natężenie przepływu wody z obszaru rozlewiska w północnej części działki w kierunku zbiornika wodnego zlokalizowanego w południowej części tejże działki, regulowane było za pomocą urządzenia piętrzącego, wyposażonego w ruchomą zasuwę (zamknięcie, zastawkę). Rozwiązanie takie nie przynosiło negatywnych skutków dla nieruchomości położonych poniżej (w tym dla działki nr [...]) do czasu takiego regulowania dopływu za pomocą urządzenia wodnego, które nie powodowało przekroczenia stanów w zbiorniku wodnym, skutkujących przepływem powierzchniowym wody z działki nr [...] na działkę nr [...]. Biegły wskazał, że skutkiem usunięcia przez skarżącego na przełomie października i listopada 2018 r. zasuwy regulującej przepływ wody jest to, iż obecnie nie ma technicznych możliwości kształtowania wielkości dopływu wody z północnej części działki nr [...] w kierunku południowym do stawu, a po jego przepełnieniu na teren sąsiedniej działki nr [...]. Tym samym zmiany stanu wody na działce nr [...] stały się faktem. Biegły podkreślił, że likwidacja urządzenia wodnego bez równoczesnego odtworzenia ukształtowania terenu, wynikającego z mapy zasadniczej z 1982 r. w rejonie przekopu, powoduje zmianę naturalnego kierunku spływu wód i ich natężenia ze szkodą dla nieruchomości położonej na działce nr [...]. Biegły wskazał, że rezultat tych działań ujawnił się w grudniu 2018r., kiedy to właściciel działki nr [...] informował o wysokim poziomie wody w stawie i prawdopodobieństwie przelewania się jej na niżej położone działki sąsiednie oraz w styczniu 2019 r., kiedy to miało miejsce zawiadomienie właścicielki działki nr [...] o zalewaniu jej nieruchomości wodami z działki nr [...]. Wynika z tego, że zmiany stanu wody na gruncie działki nr [...] skutkują negatywnym oddziaływaniem na grunty sąsiednie.
Organ odwoławczy wskazał na następujące twierdzenia zawarte w ekspertyzie:
- poziom zwierciadła wody 85,35 m n.p.m. osiągnięty w marcu 2018 r. był prawdopodobnie jednym z najwyższych, gdyż wystąpił wskutek tego, iż rok 2016 był rokiem mokrym, a następujący po nim rok 2017 był rokiem skrajnie mokrym; od lipca aż do grudnia 2017 r. w każdym miesiącu odnotowywano sumy miesięczne większe od 20 do 150% sum miesięcznych opadów z wielolecia; szacunkowa objętość zgromadzonej wówczas wody w obrębie rozlewiska określono na V = 4506 m3, przy jego powierzchni A = 7855 m2,
- objętość wody V = 4506 m3 mogłaby pomieścić się w niecce terenowej, ograniczonej zamkniętą warstwicą 86 m n.p.m., pokazanej na mapie zasadniczej z 1982 r.,
- objętość wody V = 4506 m3 mogłaby pomieścić się w obecnej niecce terenowej (wg pomiarów z 2019 r.) jedynie w przypadku odtworzenia urządzenia wodnego; zmiany ukształtowania terenu działki nr [...] spowodowały jednak wypłycenie niecki i osiągnięcie takiej objętości wody możliwe byłoby przy spiętrzeniu jej do rzędnej około 85,75 m n.p.m., tj. o około 0,40 m wyżej niż w stanie z marca 2018 r.,
- zakładając możliwość spiętrzenia wody do rzędnej 85,35 m n.p.m. (taki stan występował w marcu 2018 r.) w miejscu zlikwidowanego urządzenia wodnego, jednak przy obecnym ukształtowaniu terenu, pozwoliłoby to na zgromadzenie jedynie 1558 m3 wody.
Na podstawie przeprowadzonych analiz i obliczeń w ekspertyzie biegły stwierdził, że nastąpiło naruszenie stosunków wodnych na działce nr [...], na skutek usunięcia urządzenia wodnego oraz prac ziemnych, co spowodowało zmianę objętości retencyjnej terenu. Całkowita objętość rezerwy retencyjnej na dzień 6 czerwca 2019r. nie jest wystarczająca dla opadów występujących w roku przeciętnym. Biegły wskazał, że naruszenie stosunków wodnych spowodowało zmianę natężenia spływających wód oraz stwierdził, że w przypadku braku działań na działce nr [...] spływ powierzchniowy w okresie wrzesień 2018 - luty 2019 nie spowodowałby powierzchniowego spływu wody na działkę nr [...]. Opady z przełomu 2018/2019 zmieściłyby się w istniejącej wcześniej niecce bezodpływowej zlokalizowanej na działce nr [...] (według stanu mapy zasadniczej z 1982 r.) lub kształtowanych za pomocą urządzenia wodnego w okresie późniejszym do jesieni 2018 r., zatem do zalewania działki nr [...] doszło w wyniku działań właściciela działki nr [...] (roboty ziemne - niwelacja terenu, likwidacja grobli z zastawką).
W ekspertyzie przedstawiono następujące cztery propozycje przywrócenia stanu pierwotnego przez właściciela działki nr [...] lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom dla działki nr [...]: a) podniesienie terenu na obszarze południowego brzegu stawu do granicy z działką nr [...] celem uzyskania dodatkowej retencji; w wyniku podniesienia terenu do rzędnej 85,60 m n.p.m. (o ok. 1,1 m powyżej terenu aktualnego) uzyska się zwiększenie objętości retencyjnej; możliwe jest zmniejszenie wysokości obwałowania pod warunkiem wykonania urządzenia o charakterze awaryjnym, zdolnego bezpiecznie przepuścić wodę w kierunku działek o numerach [...], [...] oraz [...], względnie w kierunku ul. T. granicą działek [...], [...] oraz [...], [...] i [...]; b) przywrócenie urządzenia piętrzącego lub wykonanie grobli w miejscu jego poprzedniej lokalizacji lub wykonanie grobli w tym miejscu, tak aby uzyskać dotychczasową objętość retencyjną powyżej urządzenia, tj. co najmniej około 4500 m3 w obecnym ukształtowaniu terenu na rzędnej min. 85,75 m n.p.m.; c) przywrócenie urządzenia piętrzącego w miejscu jego poprzedniej lokalizacji lub wykonanie grobli z zachowaniem możliwości spiętrzenia wody do rzędnej 85,35 m n.p.m., z jednoczesnym przywróceniem ukształtowania terenu z okresu przed robotami makroniwelacyjnymi, co pozwoli uzyskać dotychczasową pojemność retencyjną, wynoszącą co najmniej około 4500 m3; d) przywrócenie niecki bezodpływowej o kształcie i rzędnych, wynikających z mapy zasadniczej z 1982 r.
W piśmie z 17 lipca 2019 r. autor ekspertyzy, ustosunkowując się do uwag złożonych przez skarżącego w piśmie z 2 lipca 2019 r. wyjaśnił, że proces infiltracji wody ze stawu położonego na działce nr [...] z pewnością zachodzi, jednak ilościowa ocena udziału tego procesu wymagałaby podjęcia długookresowych badań, wykraczających swoim zakresem poza ramy ekspertyzy. W związku z tym ekspert przyjął założenie, że proces infiltracji wody ze stawu w stanie występującym w okresie przed przeprowadzeniem prac, polegających na zmianie ukształtowania terenu działki nr [...] i likwidacji urządzenia wodnego (zastawki) i w stanie po wykonaniu tych prac jest taki sam, wobec czego ewentualna zmiana wywołana tym procesem nie zachodzi.
Biegły uznał również za chybione stwierdzenie skarżącego, że woda na działce nr [...] była utrzymywana tylko i wyłącznie w stawie i połączonym z nim rowie wskazując, że na zdjęciach satelitarnych, wykonanych w półroczu zimowym, z lat 2010, 2012, 2013, 2017 zawartych w ekspertyzie widoczne są wyraźne granice rozlewiska na działce nr [...], które nie mogłoby powstać bez piętrzenia wody.
Biegły zakwestionował również kserokopię mapy z 1947 r., przedstawionej przez skarżącego wskazując, że została sporządzona na potrzeby klasyfikacji gruntów i nie posiada pikiet terenowych oraz warstwic, i wobec tego nie można ustalić rzeczywistego układu terenu. Zdaniem biegłego bezspornym faktem jest, że na mapie z 1982 r. nie ma rowu, a obszar działki nr [...], leżący na północ od stawu posiada kształt nieckowaty i został zamknięty warstwicą o rzędnej wysokościowej 86 m n.p.m. Połączenie obszaru, będącego wcześniej bezodpływowym, ze stawem za pomocą rowu nie jest stanem wynikającym z naturalnego ukształtowania terenu, lecz wykonanego przekopu. W ocenie biegłego oznaczenie obszaru na mapie z 1947 r., jako pastwiska nie wyklucza występowania na tym terenie wód powierzchniowych. Zjawisko przelewania się wody ze stawu nie występowało w okresie letnim, nawet podczas większych opadów, zaś natężenie odpływu wód ze stawu w wyniku procesu infiltracji jest w przybliżeniu jednakowe w okresie całego roku hydrologicznego. Jak zaznaczył biegły, o ile sytuację mającą miejsce pod koniec 2017 r. i na początku 2018 r. (przepełnienie stawu) można tłumaczyć nadzwyczajnymi opadami z przełomu lat 2017/18, to sytuacja ze stycznia 2019 r. była już bezpośrednim skutkiem działań podjętych przez właściciela działki nr [...]. Autorzy ekspertyzy podtrzymali zawarte w ekspertyzie sformułowania i nie znaleźli podstaw do zmiany zapisów dotyczących ewapotranspiracyjnego charakteru obszaru.
Skarżący w swych wyjaśnieniach stwierdził, że przed dniem 17 kwietnia 2018r. i w tym dniu nie zmienił parametrów wysokościowych obwałowania stawu i nie zmienił wysokości piętrzenia wody na zastawce piętrzącej znajdującej się w ciągu grobli oddzielającej zalewisko od stawu, nie wykonał żadnych działań związanych ze zmianą piętrzenia na zastawce, nie dokonał obniżenia brzegu stawu od strony działki nr [...]. Jednocześnie stwierdził, że likwidacja grobli z zastawką nastąpiła na jesieni 2018r.
Na potrzeby wyjaśnienia przyczyn przelania się wody z działki nr [...] na działkę nr [...] w dniu 17 kwietnia 2018r. została wykonana w grudniu 2019 r. ekspertyza przez W. Sz. oraz W. S., w której wskazano prawdopodobne, potencjalne przyczyny zdarzenia mającego miejsce w ww. dniu oraz wskazano, że opady atmosferyczne w okresie poprzedzającym zgłoszenie o przelaniu się wody nie miały wpływu na to zdarzenie, zaś najbardziej prawdopodobną przyczyną zdarzenia mającego miejsce w dniu 17 kwietniu 2018 r. jest zmiana wysokości piętrzenia na zastawce piętrzącej, wskutek jej częściowego bądź całkowitego otwarcia. Jednak, jak wynika z ekspertyzy, z uwagi na upływ czasu i likwidację tego urządzenia nie jest możliwe jednoznaczne wskazanie tej przyczyny.
Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że w niniejszej sprawie występowało zalewanie działki nr [...] w L. wodami płynącymi z działki nr [...], której właścicielem od 1999 r. jest skarżący T. K.. Około 2003 r. wybudował on zastawkę na rowie od strony rozlewiska celem zmniejszenia potencjalnych szkód na działce nr [...]. Ekspertyza sporządzona w marcu 2018 r. potwierdziła, że urządzenie to doprowadziło do minimalizacji potencjalnych szkód na niżej położonej działce nr [...]. Grobla z zastawką została zlikwidowana przez skarżącego pod koniec 2018 r., co zostało przez niego potwierdzone.
Z ekspertyzy sporządzonej w marcu 2018 r. wynika, że właściciel działki nr [...] nie zmienił stanu wody na swoim gruncie, nie zmieniły się kierunki odpływu, znajdującej się na terenie działki nr [...] wody opadowej - stan taki opiniowany był w marcu 2018 r. Ekspert stwierdził wówczas, że właściciel działki nr [...] nie zmienił stanu wody na swoim gruncie ze szkodą dla działki nr [...]. Również odnośnie zalania działki nr [...], do którego doszło w dniu 17 kwietnia 2018 r. (pomimo braku opadów), materiał dowodowy nie potwierdza, aby zalanie nastąpiło w wyniku działań skarżącego.
W ocenie Kolegium w toku toczącego się postępowania skarżący zlikwidował na jesieni 2018 r. groblę z zastawką, a materiał dowodowy wskazuje, że na skutek zlikwidowania urządzenia oraz wykonania prac ziemnych doszło do zalania działki nr [...].
Sporządzona dokumentacja - mapa fotogrametryczna z nowymi warstwicami wykazała zmianę rozkładu warstwic w części południowej i południowo - zachodniej działki nr [...]. Dokumentacja ta wskazuje, że teren zmienił swoje naturalne ukształtowanie, również wskazuje inny przebieg usytuowania rowu.
Ekspertyza techniczna sporządzona w czerwcu 2019 r. wskazuje, że skutkiem usunięcia przez skarżącego na przełomie października i listopada 2018 r. zasuwy regulującej przepływ wody jest to, iż obecnie nie ma technicznych możliwości kształtowania wielkości dopływu wody z północnej części działki nr [...] w kierunku południowym do stawu, a po jego przepełnieniu na teren sąsiedniej działki nr [...].
W ocenie organu odwoławczego materiał dowodowy potwierdza, że zmiany na gruncie działki nr [...] na przełomie października i listopada 2018r. powstały na skutek działań skarżącego, zaś likwidacja urządzenia wodnego spowodowała zmianę naturalnego kierunku spływu wód i ich natężenia ze szkodą dla działki nr [...] (zalewanie). Gdyby skarżący nie zlikwidował urządzenia wodnego spływ powierzchniowy w okresie od września 2018 r. do lutego 2019 r. nie spowodowałby powierzchniowego spływu wody na działkę nr [...]. Postępowanie wykazało, że do zalewania działki nr [...] w styczniu 2019r. doszło w wyniku działań właściciela działki nr [...] w L. w postaci niwelacji terenu, zasypania części rowu i likwidacji grobli z zastawką.
W konsekwencji w ocenie Kolegium w świetle przepisu art. 29 ust. 3 ustawy z 2001 r. zaistniały przesłanki do wydania decyzji nakazującej skarżącemu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu Kolegium wyjaśniło, że w decyzji własnej z 5 września 2018 r. nie orzekło o likwidacji urządzenia ( na taką okoliczność powoływał się skarżący).
Fakt likwidacji urządzenia jest potwierdzony materiałem dowodowym, w którym sam skarżący potwierdził likwidację grobli z zastawką. Odnośnie mapy z 1947 r., na którą powołuje się skarżący, organ odwoławczy podzielił twierdzenia eksperta zawarte w piśmie z 17 lipca 2019 r. Natomiast w kwestii mapy z 1982 r. bezspornym faktem jest, że nie ma rowu, a obszar działki nr [...], leżący na północ od stawu o ukształtowaniu nieckowatym, oznaczony został zamkniętą warstwicą o rzędnej wysokościowej 86 m n.p.m. Takie ukształtowanie terenu przedstawiają również inne opracowania archiwalne, które są przedstawione w ekspertyzie. Należy zauważyć, że mapa z 1982 r. jest mapą zasadniczą. Zgodnie z definicją przyjętą w ustawie z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne, mapa zasadnicza jest to wielkoskalowe opracowanie kartograficzne, zawierające informacje o przestrzennym usytuowaniu między innymi konturów użytków gruntowych i konturów klasyfikacyjnych. Rów na działce nr [...] gdyby istniał zostałby oznaczony na tej mapie. Mapa stanowiąca załącznik do odwołania nie jest mapą zasadniczą, tylko przeglądową (mało czytelną) w skali 1:10000 i niewidoczny jest rów na działce nr [...] w L..
Kolegium stwierdziło nadto, że nie zostały naruszone przepisy powołane w odwołaniu, w szczególności art. 25 k.p.a. Nie zaistniały żadne przesłanki określone w ww. przepisie mogące stanowić podstawę wyłączenia Wójta Gminy od orzekania w przedmiotowej sprawie. Wójt Gminy nie jest stroną w niniejszej sprawie, do zalewania działki nr [...] w styczniu 2019r. doszło w wyniku działań właściciela działki nr [...] w postaci niwelacji terenu i likwidacji grobli z zastawką, a nie działań Gminy. Fakt, że skarżący nie zalegalizował urządzenia, które następnie usunął, nie może przesądzać o braku możliwości zastosowania przepisu art. 29 ust. 3 ustawy z 2001 r. Stosownie do tego przepisu prawa organ wydaje nakazy w odniesieniu do osoby, która zmieniając stan wód spowodowała szkody, niezależnie od tego czy wybudowane urządzenie było legalne czy samowolne. W niniejszej sprawie, jak wykazało postępowanie dowodowe, doszło do zmiany naturalnego kierunku spływu wód. Przedmiotowe postępowanie wymaga wiedzy specjalistycznej, autorami ekspertyzy są osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje z zakresu hydrologii, sporządzona ekspertyza nie budzi wątpliwości co do bezstronności oraz kompetencji jej autorów. Skarżący nie przedstawił żadnych dowodów mogących podważyć sporządzoną przez specjalistów ekspertyzę. Kolegium stwierdziło, że materiał dowodowy pozwala na podjęcie rozstrzygnięcia, jak w zaskarżonej decyzji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję T. K. zarzucił zaskarżonej decyzji:
1. rażące naruszenie przepisów o właściwości, tj. art. 191 ust. 1 ustawy z 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (wcześniej art. 64b ustawy z 2001 r.) w zw. z art. 19 k.p.a., co spowodowało nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.,
ewentualnie, w przypadku uznania, że decyzja nie została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, zarzucił zaskarżonej decyzji:
2. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy w postaci art. 8 § 1 w zw. z art. 25 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez nie przeprowadzenie niniejszego postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami bezstronności i równego traktowania, biorąc pod uwagę fakt, iż orzekający w pierwszej instancji Wójt Gminy jest osobą zainteresowaną w niniejszej sprawie, bowiem po pierwsze nielegalna zastawka na grobli znajdującej się na działce skarżącego została zamontowana na prośbę Wójta jako doraźna próba rozwiązania problemu zalewania sąsiedniej działki nr [...], a po drugie w interesie Wójta jest scedowanie obowiązku rozwiązania problemu zalewania działki nr [...] na skarżącego, bowiem Wójt nie będzie wówczas zobowiązany przeznaczać na ten cel środków z majątku Gminy, pomimo wiedzy, iż nadmiar wód pochodzi z zabudowanego osiedla na wzniesieniu na północ od działki skarżącego, gdzie drogi gminne nie posiadają kanalizacji deszczowej, a także że wody spływają z drogi powiatowej - ul. W., zatem rozwiązanie przedmiotowego problemu leży w gestii Gminy, co stanowi o konieczności wyłączenia Wójta Gminy na podst. art. 25 § 1 pkt 1 k.p.a., jako podmiotu reprezentującego Gminę, na której interesy majątkowe bezpośrednio wpłynie rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, które to naruszenie stanowi podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.;
ewentualnie zaś, w przypadku uznania, że w niniejszej sprawie nie zachodzi podstawa do wznowienia postępowania, zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:
- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie wybiórczej i dowolnej oceny dowodów z:
o notatki służbowej z 4 kwietnia 2017 r. dotyczącej zgłoszenia E. M. dotyczącego podtapiania jej działki nr [...],
o notatek służbowych z 25 października 2017 r., 30 października 2017 r., 13 listopada 2017 r. oraz 22 listopada 2017 r. dotyczących zgłoszenia przez skarżącego wysokiego poziomu wody i przelewania się wody z jego działki na sąsiedni teren oraz o dokonanych zabezpieczeniach,
o notatki służbowej z 17 kwietnia 2018 r. sporządzonej na skutek zawiadomienia E. M. o zalewaniu jej działki pomimo braku opadów i istnienia jeszcze wówczas zastawki na grobli, a także zdjęcia tej zastawki z 17 kwietnia 2017 r.,
o fragmentu ekspertyzy sporządzonej w marcu 2018 r. przez biegłego W. S., z którego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, iż "działka [...] stanowi od co najmniej 1911 r. naturalny zbiornik wód opadowych spływających powierzchniowo z obszaru zlewni od strony północnej i północno-zachodniej", a do podtapiania działki nr [...] dochodzi w wyniku: "naturalnych procesów opadowych", "sposobu zagospodarowania wód opadowych z terenu drogi asfaltowej i łączącej drogę krajową nr [...] z centrum L.", jak również "sposobu zagospodarowania terenu po północnej stronie działki nr [...]",
o fragmentu pisma biegłego W. S. z 7 lutego 2019 r., z którego wynika, że opady atmosferyczne nie miały żadnego istotnego wpływu na przelewanie się wody w kierunku działki nr [...], a "ponieważ właściciel działki [...] przyznał się do likwidacji grobli, jest wielce prawdopodobne, że te działania mogły spowodować zdarzenia w dniu 17 kwietnia 2018 r.", który to dowód winien zostać oceniony przez pryzmat pozostałego zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym przede wszystkim zeznań skarżącego z 10 września 2019 r. oraz notatki służbowej z 17 kwietnia 2018 r., z której wynika, że w tym dniu nie były dokonywane jakiekolwiek zmiany w stanie wód na działce nr [...] i zastawka na grobli jeszcze się znajdowała, zatem opinia biegłego ma się nijak do stanu faktycznego sprawy i jest ewidentnie nastawiona na to, aby winą za zalewanie działki nr [...] obarczyć skarżącego, pomimo tego, że brak jest dowodu na jakikolwiek związek przyczynowy pomiędzy usunięciem przez niego zastawki, a szkodą na sąsiednim gruncie,
o pisma biegłego W. S. z 18 września 2019 r., w którym, jak wskazuje organ odwoławczy, "Biegły stwierdził, że odpowiednia zdolność retencyjna działki [...], w warunkach roku przeciętnego istniała przed likwidacją urządzenia wodnego. W tych warunkach nie dochodziło do zalewania działki nr [...]", podczas gdy stwierdzenie to pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, w tym wyżej wymienionymi notatkami służbowymi, z których wynika, że nie tylko podczas silnych opadów dochodziło do zalewania działki nr [...],
o wypisów i wyrysów z ewidencji gruntów, mapy melioracyjnej, mapy hydrograficznej dostępnej na geoportalu, mapy ewidencyjnej z 1947 r., mapy topograficznej z 1977 r. oraz mapy TBD poprzez ich pominięcie pomimo faktu, z dokumentów tych wynika w sposób obiektywny i niebudzący wątpliwości jaki był naturalny stan wód na działce nr [...], które to naruszenia spowodowały błędne ustalenia faktyczne, że skarżący dokonał jesienią 2018 r. zmiany w naturalnym kierunku spływu wód na swoim gruncie i zmiana ta spowodowała szkodę na gruncie sąsiednim,
- art. 7 w zw. z art. 80 w zw. z art. 81 w zw. z art. 7a k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodu z ekspertyzy biegłego W. S. z czerwca 2019 r. i:
o bezkrytyczne przyjęcie, iż "pomiędzy 2005 r. a 1982 r. nastąpiły działania zmieniające naturalny kierunek spływu wód", podczas gdy opinia ta jest niespójna, nielogiczna, a zacytowane stwierdzenie jest sprzeczne z całym pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym, a zwłaszcza z mapą hydrologiczną, dokumentacją dotyczącą ewentualnych pozwoleń wodnoprawnych dla działki nr [...], mapą działki z 1947 r. i 1977 r., mapą melioracyjną i mapą TBD, a także zeznaniami skarżącego,
o dokonanie jej wybiórczej oceny w porównaniu z pozostałym zebranym w sprawie materiałem dowodowym (przede wszystkim wymienionymi wyżej dokumentami) i na skutek tego błędne ustalenie, że do zalania działki nr [...] w dniu 17 stycznia 2019 r. doszło na skutek likwidacji przez skarżącego zastawki na grobli, podczas gdy z postępowania dowodowego wynika, iż do wszystkich wcześniejszych zalewań dochodziło nie z winy skarżącego a z przyczyn od niego niezależnych (a zatem niezależnych od istnienia zastawki na grobli), zatem nie można wykluczyć, że również i w styczniu 2019 r. zalanie nie miało związku z likwidacją przez skarżącego nielegalnej zastawki, które to wątpliwości powinny być zawsze rozstrzygane na korzyść strony;
o uznanie za wiarygodne obliczeń załączonych do opinii biegłego hydrologa, podczas gdy wyliczenia te są niemiarodajne, pomijają jedną ze składowych bilansu wodnego (wartość infiltracji), oparte są na błędnych założeniach (opad efektywny winien być liczony dopiero od 23 listopada 2018 r.), a także nie uwzględniają, że wartość opadu efektywnego pochodzącego z działki nr [...] jest jedynie ułamkiem opadów, które przyjął staw na gruncie skarżącego, bowiem wody spływały nie tylko z 2 ha działki skarżącego ale i z pozostałych 20 ha zlewni;
- art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. poprzez nie dopuszczenie w niniejszej sprawie dowodu z opinii biegłego z zakresu geodezji i kartografii pomimo tego, iż dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy konieczne było uzyskanie wiadomości specjalnych z zakresu czytania map, który to dowód pozwoliłby na profesjonalną ocenę naturalnego stanu wód na działce nr [...], a biegły hydrolog nie posiada wiadomości specjalnych z tego zakresu;
które to naruszenia spowodowały błędne ustalenia faktyczne, że skarżący dokonał jesienią 2018 r. zmiany w naturalnym kierunku spływu wód na swoim gruncie i zmiana ta spowodowała szkodę na gruncie sąsiednim,
- art. 15 w zw. z art. 89 § 2 k.p.a. poprzez nie dokonanie ponownej obiektywnej oceny dowodów zebranych w sprawie, nie przeprowadzenie w drugiej instancji rozprawy pomimo licznych uwag ze strony skarżącego co do ekspertyzy biegłego popartej specjalistyczną dokumentacją, nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy istotnych dla rozstrzygnięcia pomimo zachodzących w materiale dowodowym sprzeczności, nie przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego hydrologa, a także biegłego z zakresu geodezji i kartografii, co skutkowało błędnym ustaleniem faktycznym, iż skarżący dokonał zmiany w naturalnym kierunku spływu wód i zmiana ta spowodowała szkodę na gruncie sąsiednim,
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I Instancji, podczas gdy decyzja ta podlegała uchyleniu ze względów wymienionych powyżej;
3. obrazę prawa materialnego w postaci:
- art. 29 ust. 3 ustawy z 2001 r. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten nie miał w niniejszej sprawie zastosowania, bowiem postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte w dniu 28 stycznia 2019 r., zatem w momencie gdy obowiązywała już ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne, a zgodnie z jej art. 545 ust. 4 przepisy dotychczasowe stosuje się jedynie do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie;
- art. 234 ust. 3 ustawy z 2017 r. - Prawo wodne (wcześniej art. 29 ust. 3 ustawy z 2001 r. ) poprzez:
o błędną wykładnię pojęcia "zmiana stanu wody" i przyjęcie, że przepis ten stosuje się niezależnie od tego czy wybudowane urządzenie było legalne czy samowolne, a co za tym idzie uznanie, że usunięcie nielegalnego i niezatwierdzonego nigdy przez organ właściwy do spraw pozwoleń wodnoprawnych urządzenia wodnego i na skutek tego przywrócenie naturalnego stanu wód, jest w rozumieniu tego przepisu "zmianą stanu wody", podczas gdy przepis ten ma zastosowanie jedynie do ingerencji w naturalny lub legalny stan wody,
o jego błędne zastosowanie w sytuacji gdy pomiędzy zdarzeniem w postaci usunięcia zastawki z rowu znajdującego się na nieruchomości skarżącego, a zalewaniem gruntu sąsiedniego nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy, bowiem do zalewania dochodziło wielokrotnie od najmniej kilkunastu lat przed usunięciem zastawki, a biegły w sposób niebudzący wątpliwości wskazał na przyczyny takiego stanu rzeczy, co opisane zostało w zarzutach dotyczących naruszenia przepisów postępowania z zakresu gromadzenia i oceny dowodów,
- art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1161 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy utrzymywanie przez skarżącego nielegalnej zastawki na rowie znajdującym się na jego gruncie bądź też jej przywrócenie byłoby sprzeczne z ww. przepisem, który nakłada na właściciela obowiązek przeciwdziałania degradacji gleb, podczas gdy usunięte już nielegalne urządzenie wodne powodowało postępującą degradację gruntu skarżącego poprzez jego zalewanie, a także niezgodność z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego;
- art. 190 ust. 13 ustawy z 2017 r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy urządzenie wodne, którego usunięcia dokonał skarżący nigdy nie zostało zalegalizowane, zatem zgodnie z ww. przepisem skarżący, jako właściciel gruntu, na którym się ono znajduje, miał obowiązek je zlikwidować i działał w tym zakresie zgodnie z prawem.
Wskazując na tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 w zw. z art. 145 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a." o stwierdzenie nieważności decyzji organu pierwszej i drugiej instancji i umorzenie postępowania, ewentualnie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b w zw. z. art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. o uchylenie decyzji organu pierwszej i drugiej instancji w całości, ewentualnie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 w zw. z art. 145 § 3 p.p.s.a. uchylenie decyzji organu pierwszej i drugiej instancji i umorzenie postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że działka nr [...] jest działką rolną w większości stanowiącej łąkę, a w części, której dotyczy niniejsza sprawa, ma nieckowaty kształt, przy czym w niecce znajduje się rów, który istnieje tam co najmniej od 1947 r., na co wskazuje mapa ewidencyjna znajdująca się w aktach sprawy. Rów ten odprowadza wody opadowe z łąki do stawu znajdującego się w południowej części działki. Przez łąkę biegła kiedyś wewnętrzna droga gospodarcza, na której znajdował się most, a pod nim przepust. Fakt istnienia przepustu oznacza, że wody zbierające się z północnej części działki wpływają do rowu, a dalej do stawu na stronie południowej działki. Taki stan rzeczy skarżący utrzymywał do ok. 2012 r. i od jesieni 2018 r. do dnia dzisiejszego. Problem zalewania działki nr [...] istniał od co najmniej kilkunastu lat. Około 2012 r., na ustną prośbę Wójta, skarżący w sposób nielegalny, bez uzyskania pozwoleń wodnoprawnych, zatamował przepływ wody w rowie poprzez zamontowanie na nim zastawki. Działanie to miało mieć charakter tymczasowy, tak aby spróbować rozwiązać problem zalewania sąsiednich działek do czasu rozwiązania przez Gminę problemu braku kanalizacji deszczowej na drogach gminnych. Założenie owego urządzenia wodnego nie dość że było nielegalne, to jeszcze było niekorzystne dla skarżącego, bowiem powodowało ono przez lata degradację jego łąki, do której utrzymywania w dobrym stanie jest zobowiązany na podst. art. 15 ust. 1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych.
Skarżący wyjaśnił, że w październiku 2018 r., po bardzo suchym lecie, korzystając z faktu, iż nadmiar wody wyparował z należącej do niego łąki, wykonał prace rolnicze polegające na lekkim złagodzeniu skarp na łące, przy zachowaniu dotychczasowych kierunków spływu wód i zasianiu trawy. Skarżący przywrócił wówczas drożność zatkanego nielegalnie rowu, przywracając legalny stan wody na swoim gruncie.
Skarżący podkreślił, że zastawka w rowie znajdującym się na jego gruncie nigdy nie została zalegalizowana przez organ właściwy do spraw pozwoleń wodnoprawnych, co oznacza, że urządzenie to było przez cały czas jego istnienia urządzeniem nielegalnym, ingerującym w naturalny stan wód. Usunięcie nielegalnej zastawki nie tylko było prawem ale wręcz obowiązkiem skarżącego, na co wskazuje art. 190 ust. 13 ustawy z 2017 r., zaś organem właściwym do wydania decyzji restytucyjnej w przypadku ingerencji w urządzenie wodne nie jest wójt, a organ właściwy do spraw pozwoleń wodnoprawnych. W świetle art. 19 k.p.a. Wójt Gminy powinien z urzędu stwierdzić swoją niewłaściwość i nie powinien rozstrzygać niniejszej sprawy jako organ niewłaściwy rzeczowo z mocy ustawy.
Skarżący wskazując, że Gmina jest właścicielem dróg gminnych, które nie posiadają właściwej kanalizacji deszczowej, na skutek czego wody z nich spływają na działkę skarżącego nr [...], wobec czego Wójt Gminy zainteresowany jest wynikiem przedmiotowego postępowania. Stąd też Wójt Gminy winien być wyłączony z orzekania w niniejszej sprawie, co stanowi przesłankę do wznowienia postępowania.
Zdaniem skarżącego biegły hydrolog stwierdził, że według mapy hydrologicznej, na której opierał opinię, znajduje się na działce woda, ale nie można stwierdzić jak ta woda wygląda, podczas gdy dla dostrzeżenia kształtowania się wód na gruncie wystarczyło jedynie zwiększyć skalę mapy, aby dostrzec, iż woda na gruncie skarżącego ma kształt istniejącego rowu i stawu na północnej części działki. Ponadto, gdyby nastąpiły jakiekolwiek zmiany w naturalnym kierunku spływu wód, z pewnością okoliczność taka zostałaby uwieczniona w jakichkolwiek dokumentach, przede wszystkich na mapach lub dokumentach dotyczących pozwoleń wodnoprawnych, jednak takich dokumentów brak. W aktach sprawy znajduje się natomiast mapa działki nr [...] z 1947 r. i 1977 r., z której wynika naturalny stan wód na gruncie, tożsamy z tym, który został przywrócony przez usunięcie przez skarżącego nielegalnej zastawki.
W rzeczywistości, jak wyjaśniał skarżący, rów istniał już wcześniej, o czym świadczą mapy (hydrologiczna, melioracyjna i topograficzna), a w związku z tym, że na działce istniała droga gospodarcza, nad rowem znajdował się most z przepustem, co również jest zobrazowane na znajdujących się w aktach sprawy mapach, co stanowi niewątpliwy dowód tego, że przepływ wody pomiędzy łąką a stawem odbywał się w sposób nieutrudniony. W aktach sprawy nie znajduje się dowód na to, że w latach 1982-2005 na działce znajdowało się urządzenie powodujące spiętrzenie wody na rowie. Biegły hydrolog pominął zupełnie fakt istnienia na przedstawionych mapach symbolu przepustu w miejscu drogi gospodarczej przebiegającej przez teren łąki, w tym również nad rowem, dowodzącego istnienia połączenia ukierunkowującego nadmiar wody z łąki do stawu. Porównując najwcześniejszą mapę pochodzącą z 1911 r., która obrazuje obszar łąki jako ewapotranspiracyjny, widać, że późniejsze mapy topograficzne się od niej różnią, bowiem na nich łąka jest sucha. Na mapie z 1911 r. nie widać ani stawu ani rowu, co oznacza, że jeszcze w czasach przedwojennych dokonano uporządkowania wody na gruncie i melioracji łąki, co odzwierciedlają mapy z późniejszych okresów.
Wskazując na poglądy zawarte w orzecznictwie sądów administracyjnych skarżący stwierdził, że ingerencja w stan wód, która pozwala na zastosowanie art. 234 ust. 3 ustawy z 2017 r. powinna dotyczyć naturalnych bądź legalnych stosunków wodnych, a nie być ingerencją powodującą przywrócenie naturalnego i legalnego stanu wód, które to zachowanie stanowi o realizacji przepisów ustawy - Prawo wodne.
W ocenie skarżącego w niniejszej sprawie szkoda w postaci zalewania gruntu sąsiedniego, a konkretnie działki nr [...], występowała regularnie na długi czas przed usunięciem przez skarżącego zastawki z rowu znajdującego się na jego działce o nr [...]. Aby ocenić możliwość występowania w niniejszej sprawie związku przyczynowego pomiędzy usunięciem zastawki, a zalewaniem sąsiedniego gruntu, należy skrupulatnie prześledzić cały zebrany w niniejszej sprawie materiał dowodowy, z którego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że usunięcie zastawki nie jest powodem zalewania działki nr [...]. Opinia biegłego została sporządzona tak, aby winą za zalewanie działki [...] obarczyć skarżącego, pomimo tego, że brak jest jakiegokolwiek dowodu na związek przyczynowy pomiędzy usunięciem przez niego zastawki, a szkodą na sąsiednim gruncie.
Skarżący podkreślił, że skoro w poprzednich latach, w czasie kiedy na grobli na działce nr [...] zamontowana była zastawka, dochodziło do zalewania gruntu uczestniczki postępowania, to nie ma żadnych podstaw aby twierdzić, że zalanie, które nastąpiło w styczniu 2019 r. spowodowane było inną przyczyną niż wszystkie poprzednie zalania.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), zgodnie z którym: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". Uznać należało, że rozpoznanie sprawy jest konieczne, zaś aktualna sytuacja związana z pandemią COVID-19 i ograniczone możliwości techniczne Sądu uzasadniają stwierdzenie, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.
Kwestie zakazu zmiany stanu wody i odprowadzania wody regulują obecnie przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne ( Dz.U. z 2020 r. , poz.310 ze zm.), zwanej dalej " ustawą z 2017 r."
Przepis art. 234 ustawy z 2017 r. stanowi, że :
1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.
2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.
3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
4. Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane.
Wcześniej natomiast obowiązywały przepisy ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne ( Dz.U. z 2017 r., poz. 1121 , zwanej dalej "ustawą z 2001 r."), która uchylona została z dniem 1 stycznia 2018 r.
Art. 29 ustawy z 2001 r. stanowił:
1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.
2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.
3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.
Należy też mieć na uwadze treść art. 545 ust. 4 ustawy z 2017 r. , z którego wynika , że do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, niewymienionych w ust. 1-3d, stosuje się przepisy dotychczasowe. Przepis ten ma zastosowanie do spraw dotyczących zmiany stanu wody na gruncie.
Przedmiotową skargą objęta została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 1 czerwca 2020 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 18 października 2019 r., nakazującą skarżącemu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom przez przywrócenie urządzenia piętrzącego w miejscu jego poprzedniej lokalizacji lub wykonanie grobli z zachowaniem możliwości spiętrzenia wody do rzędnej 85,35 m n.p.m. z jednoczesnym przywróceniem ukształtowania terenu z okresu przed robotami makroniwelacyjnymi.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, inaczej niż organ pierwszej instancji przyjęło , że z uwagi na konieczność wzięcia pod uwagę zmian stanu faktycznego winno być prowadzone jedno postępowanie dotyczące uregulowania stosunków wodnych działek nr [...] i [...], zainicjowane wnioskiem E. M. z dnia 26 kwietnia 2017 r. , obejmujące również zalanie działki nr [...] w styczniu 2019 r., zgłoszone przez E. M. w piśmie z dnia 8 stycznia 2019 r.
W tej sytuacji Kolegium uznało, że postępowanie zakończone decyzją Wójta Gminy z dnia 18 października 2019 r. winno obejmować materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania prowadzonego z wniosku z dnia 26 kwietnia 2017 r., z uwzględnieniem zmian zaistniałych w stanie faktycznym sprawy.
Kolegium stwierdziło, że w myśl art. 545 ust.4 ustawy z 2017 r. postępowanie powinno być prowadzone na podstawie przepisów ustawy z 2001 r., przy czym treść art. 234 ust.3 ustawy z 2017 r. , na podstawie którego orzekał organ pierwszej instancji, nie wykazuje w istocie odmiennych przesłanek, niż przesłanki określone art. 29 ust.3 ustawy z 2001 r. , mającym zastosowanie w sprawie.
Zdaniem Sądu Kolegium zasadnie uznało, że w okolicznościach niniejszej sprawy , z uwagi na zgłoszenie, dokonane przez E. M. już w kwietniu 2017 r. o zalewaniu działki nr [...] przez wody z działki nr [...], kwestia zalewania tej działki powinna być rozpatrzona i oceniona z uwzględnieniem zmian stanu faktycznego od pierwszego zgłoszenia , aż do zalania mającego miejsce w styczniu 2019 r.
W tej sytuacji zastosowanie miały wskazane przez Kolegium przepisy ustawy z 2001 r.
Podkreślić należy, że nawet gdyby przyjąć odmienne stanowisko z uwagi na formalne wszczęcie postępowania przez organ pierwszej instancji w dniu 28 stycznia 2019 r. na skutek pisma E. M. z dnia 8 stycznia 2019 r. , w którym powoływała się ona na zalewanie jej posesji wodą z działki skarżącego oraz wskazywała na wykonane przez skarżącego prace na tej działce, to i tak zaskarżona decyzja nie powinna być uznana za wadliwą. Przepisy obu ustaw - i ustawy z 2001 r. , i ustawy z 2017 r., przewidują bowiem w istocie tożsame przesłanki możliwości nakazania właścicielowi gruntu, który spowodował zmiany stanu wody szkodliwie wpływające na grunty sąsiednie , przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Same zaś decyzje organów obu instancji nakładały na skarżącego określone obowiązki jedynie w związku ze zmianą stanu wody na jego działce ze szkodą dla działki sąsiedniej wskutek wykonania przez skarżącego prac na działce jesienią 2018 r., bowiem dokonane przez organy ustalenia doprowadziły je do wniosku, że wcześniejsze zalewanie działki sąsiedniej nie może być powiązane z działaniami skarżącego.
W przypadku przedmiotowego postępowania, którego celem jest ochrona właścicieli gruntów przed działaniami ich sąsiadów , polegających na zmianie stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntu tych właścicieli, w pierwszej kolejności należy dokonać oceny, czy doszło do szkody na gruncie sąsiednim, czyli w niniejszym przypadku na działce nr [...]. Szkody na gruncie sąsiednim powinny być szkodami już wyrządzonymi. W wyjątkowych przypadkach - gdy ponad wszelką wątpliwość działania właściciela gruntu zmierzają do wyrządzenia szkody na gruncie sąsiednim , która to szkoda z całą pewnością powstanie - zaistnieje także podstawa do nałożenia na osobę, która takie działanie podjęła, obowiązków określonych przepisami prawa.
Następnie należy stwierdzić, czy na gruncie nastąpiła zmiana stanu wody, co niejednokrotnie wymaga dowodu z opinii biegłego.
W przypadku wystąpienia obu wskazanych elementów należy dokonać oceny, czy istnieje między nimi związek przyczynowo – skutkowy.
W niniejszej sprawie ustalone zostało, że działka nr [...] , będąca własnością E. M. i M. M., doznała szkody w kwietniu 2017 r. , kwietniu 2018 r., w styczniu 2019 r.
W dniu 4 kwietnia 2017 r. stwierdzono na działce [...] ślady po wodzie w postaci "rynienek" po płynącej wodzie oraz naniesionej ziemi przed bramą wjazdową.
W dniu 17 kwietnia 2018 r. doszło do zalania w/w działki, mimo że tego dnia nie było opadów.
W styczniu 2019 r. stwierdzono przy wejściu na posesję wodę płynącą w dwóch strugach, stojącą w kilku miejscach wodę, miękki grunt.
Tak więc w powyższych przypadkach doszło do szkody na działce będącej własnością państwa M. , sąsiadującej z działką skarżącego T. K..
W celu ustalenia, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie - poza przeprowadzeniem innych dowodów w sprawie – przeprowadzono dowód z opinii biegłych ( ekspertyzy technicznej) – W. Sz. – specjalisty w zakresie inżynierii środowiska oraz W. S., specjalisty w zakresie budownictwa wodnego, sporządzonej w marcu 2018r.
Dodatkowym pismem z dnia 7 lutego 2019 r. W. S. wskazał, z czego może wynikać spływ wody na działce [...] w dniu 17 kwietnia 2018 r.
W marcu 2019 r. , wobec niewyrażenia przez skarżącego zgody na dokonanie pomiarów geodezyjnych na swojej działce, mapę fotogrametryczną z warstwicami działki skarżącego sporządził J. Ż. z firmy B, dysponującej urządzeniem pomiarowo – geodezyjnym – dronem. Mapa została uzupełniona analizą ukształtowania terenu działki [...] z dnia 24 kwietnia 2019 r.
Przeprowadzono też kolejny dowód z opinii biegłych – W. Sz. oraz W. S. , sporządzonej w czerwcu 2019 r.
Autor opinii ( ekspertyzy) ustosunkował się do uwag skarżącego pismami z dnia 17 lipca 2019 r. oraz z dnia 18 września 2019 r.
Biegli W. Sz. oraz W. S. sporządzili także kolejną ekspertyzę – w grudniu 2019 r.
Przeprowadzone dowody – w tym opinie biegłych, wyjaśnienia stron postępowania, zdjęcia, notatki z wizji lokalnych i innych przeprowadzonych czynności - szeroko przedstawione w zaskarżonej decyzji pozwoliły na stwierdzenie, że w niniejszej sprawie doszło do zmiany stanu wody na gruncie skarżącego.
Wskazać przy tym należy, że stan faktyczny sprawy, treść opinii biegłych i ustalenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego zostały w szczegółowy sposób przedstawione w zaskarżonej decyzji, której treść została wcześniej przytoczona, a którą Sąd aprobuje.
Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że działka nr [...], stanowiąca własność skarżącego, z uwagi na swoje ukształtowanie stanowi naturalny zbiornik wód opadowych spływających powierzchniowo z obszaru zlewni od strony północnej i północno – zachodniej. Obszar działki skarżącego jest terenem bezodpływowym, z którego równoważenie wód odpływowych odbywa się poprzez procesy parowania.
Od brzegu rozlewiska prowadził rów do niewielkiego stawu w południowej części działki przy ogrodzeniu z działką nr [...]. Między rozlewiskiem a rowem znajdowała się śluza wodna ograniczająca przepływ wody w stronę stawu.
Zebrane w sprawie dowody pozwoliły na stwierdzenie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że zalewanie działki w kwietniu 2017 r. nie było związane ze zmianą stanu wody na działce skarżącego. Z uwagi na sposób ukształtowania terenu odpływ wód z działki nr [...] odbywa się m.in. w kierunku działki nr [...]. W momencie podniesienia się poziomu wody na granicy działek woda może przesączać się na dolną krawędź betonowego ogrodzenia bez podmurówki. Sytuacje takie mają miejsce incydentalnie w trakcie okresów deszczowych, którymi były lata 2016 i 2017.
Z kolei przelanie się wody z działki nr [...] na działkę nr [...] w dniu 17 kwietnia 2018 r. nie mogło być skutkiem opadów atmosferycznych – w dniu tym nie było opadów, co wynika m.in. z informacji A, jak również z wykonanych przez biegłych szacunków hydrologicznych. Przepływ wody był intensywny i gwałtowny, a w obrębie rozlewiska nastąpiło obniżenie poziomu wody.
Biegli w opinii z grudnia 2019 r. wskazali na kilka potencjalnych przyczyn zdarzenia z dnia 17 kwietnia 2018 r. i dokonali analizy , która wykluczała kolejno każdą z nich – poza manipulacją urządzeniem piętrzącym, z uwagi na to, że gwałtowne rozpoczęcie i ustąpienie przelewania się wody wskazują na inne czynniki takiego stanu rzeczy, niż naturalne. Jako najbardziej prawdopodobną, potencjalną przyczynę zdarzenia biegli uznali zmianę wysokości piętrzenia wody na zastawce piętrzącej wskutek jej częściowego bądź całkowitego otwarcia. Biegli stwierdzili jednak, że ustalenie, czy doszło do manipulacji urządzeniem piętrzącym możliwe jest na podstawie oględzin urządzenia i jego otoczenia bezpośrednio po zdarzeniu. Po około 1,5 roku po zdarzeniu jednoznaczne ustalenie jego przyczyn nie jest możliwe , tym bardziej, że właściciel działki nr [...] zlikwidował to urządzenie.
Tak więc , skoro nie stwierdzono w opisanych powyżej zdarzeniach zmiany stanu wód na działce skarżącego , nie było podstaw do nakazania skarżącemu jakichkolwiek działań przywracających stan poprzedni lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.
Inna sytuacja zaistniała natomiast w późniejszym okresie, bowiem skarżący na przełomie października i listopada 2018 r. przeprowadził na swojej działce prace ziemne – niwelację terenu z pomocą ciężkiego sprzętu budowlanego, w wyniku czego doszło do zdjęcia warstwy próchniczej gleby i podniesienie o ok.20 – 30 cm otoczenia skarpy rowu , a także zlikwidowana została grobla i zastawka piętrząca. Utworzono ponadto nielegalny wjazd na działkę.
Rezultat tych działań ujawnił się w grudniu 2018 r., kiedy to skarżący informował o wysokim stanie wody w stawie i prawdopodobieństwie jej przelania na niżej położone działki , a następnie w styczniu 2019 r. , kiedy miało miejsce zalewanie działki nr [...] wodami z działki nr [...].
Działaniami swymi skarżący spowodował, że objętość retencyjna terenu na działce nr [...] , na którym tworzyło się rozlewisko, zmalała z około 4500 m³ do około 60 m³. W czerwcu 2019 r. rezerwa retencyjna wynosiła około 400 m³, która dla opadów w roku przeciętnym jest niewystarczająca, biorąc pod uwagę nawet jedynie opady na działce skarżącego. Gdyby nie doszło do działań skarżącego jesienią 2018 r. na działce nr [...] , spływ powierzchniowy na tej działce nie spowodowałby powierzchniowego spływu wody na działkę [...] na przełomie 2018/2019.
Likwidacja urządzenia wodnego bez równoczesnego odtworzenia ukształtowania terenu wynikającego z mapy zasadniczej w rejonie przekopu, powoduje zmianę naturalnego kierunku spływu wód i ich natężenia ze szkodą dla nieruchomości sąsiedniej.
Skoro opady z przełomu 2018/2019 zmieściłyby się w istniejącej wcześniej na działce skarżącego niecce bezodpływowej według stanu z 1982 r. lub kształtowanych w okresie późniejszym – do jesieni 2018 r. - za pomocą urządzenia wodnego, do zalewania działki nr [...] doszło na skutek wykonanych przez skarżącego na jego działce prac – robót ziemnych – niwelacji terenu i likwidacji grobli z zastawką. Powyższe ustalenia wynikają m.in. z opinii biegłych z czerwca 2019 r.
Skoro więc doszło do ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości Sądu, że działania skarżącego jesienią 2018 r. doprowadziły do zmiany stanu wody na gruncie – zmiany kierunku i natężenia odpływu wód opadowych ze szkodą dla gruntów sąsiednich – działki nr [...], zasadnie nałożono na skarżącego określone obowiązki.
Organ pierwszej instancji wybrał jeden ze sposobów przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, zaproponowanych przez biegłych wskazując, że wariant ten najskuteczniej zapewnia przywrócenie dotychczasowego stanu wody na tym terenie. Wybór ten zaakceptował organ odwoławczy.
Organy uznały, że przywrócenie stanu poprzedniego powinno polegać na przywróceniu ukształtowania terenu z okresu przed robotami makroniwelacyjnymi z jednoczesnym przywróceniem urządzenia piętrzącego lub wykonanie grobli w miejscu jej poprzedniej lokalizacji z zachowaniem możliwości spiętrzenia wody do wskazanej rzędnej.
Z uwagi na przyczyny zmiany stanu wody na gruncie skarżącego wybór ten należy uznać za trafny. O ile wykonanie nałożonych obowiązków pociąga za sobą konieczność uzyskania pozwolenia wodnoprawnego, skarżący, jako właściciel gruntu, który dokonał zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływającego na grunty sąsiednie, powinien takie pozwolenie uzyskać.
W toku postępowania zgromadzono szereg dowodów, w tym opinie ( ekspertyzy) biegłych , którzy dodatkowo odnosili się do zastrzeżeń skarżącego do treści tych opinii. Materiał dowodowy - w ocenie Sądu - został prawidłowo zebrany i oceniony. Dokonane ustalenia faktyczne są spójne i wyczerpujące. Doprowadziły one do ustalenia przez organy , w sposób nie budzący wątpliwości Sądu , że skarżący swymi działaniami jesienią 2018 r. spowodował zmianę stanu wody na swoim gruncie ze szkodą dla działki sąsiedniej – nr [...], co skutkowało nałożeniem na skarżącego obowiązku określonych działań, mających na celu przywrócenie stanu poprzedniego.
Odnosząc się do zarzutów skargi w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu dotyczącego naruszenia przepisów o właściwości. Stwierdzić należy, że niniejsza sprawa dotyczyła zmiany stanu wody na gruncie. Tego rodzaju postępowania prowadziły wcześniej i prowadzą obecnie w pierwszej instancji wójt, burmistrz lub prezydent miasta, zaś organem odwoławczym są samorządowe kolegia odwoławcze. W niniejszej sprawie ustalono, że na skutek działań skarżącego – niwelacji terenu, podniesieniu o ok. 20- 30 cm otoczenia rowu, likwidacji zasuwy regulującej spływ wody doszło do zmiany naturalnego kierunku spływu wód. Te działania skarżącego uprawniały organy obu instancji do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i wydania decyzji dotyczących nakazania skarżącemu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Jak już wyżej wskazano, jeśli do wykonania nałożonych obowiązków konieczne jest uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego, skarżący powinien takie pozwolenie uzyskać.
Niezasadny jest zarzut skarżącego dotyczący naruszenia przepisów postępowania - art. 25 § 1 pkt 1 k.p.a. - poprzez niewyłączenie orzekającego w pierwszej instancji Wójta Gminy – jako podmiotu reprezentującego Gminę, na której interesy majątkowe – jak twierdzi skarżący - bezpośrednio wpłynie rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Skarżący twierdzi, że Gmina jest właścicielem dróg gminnych, które nie posiadają właściwej kanalizacji , na skutek czego wody z nich spływają na działkę skarżącego nr [...]. Na skutek wydanej decyzji tylko skarżący – w jego ocenie - ma ponosić odpowiedzialność za niewłaściwą kanalizację dróg gminnych i osiedlowych.
Odnosząc się do tego zarzutu wskazać trzeba, że przepis art. 25 § 1 pkt 1 k.p.a. stanowi , że organ administracji publicznej podlega wyłączeniu od załatwienia sprawy dotyczącej interesów majątkowych jego kierownika lub osób pozostających z tym kierownikiem w stosunkach określonych w art. 24 § 1 pkt 2 i 3.
Jak wynika z powyższego, organ administracji publicznej – w tym przypadku Wójt Gminy - nie podlega wyłączeniu od załatwienia sprawy dotyczącej interesów majątkowych Gminy, którą reprezentuje, ale w przypadku gdy interesy majątkowe dotyczą osób fizycznych – kierownika lub osób będących jego małżonkiem oraz krewnym lub powinowatym do drugiego stopnia czy też osobą związaną z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli. Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie miała miejsca.
Stwierdzenia ponadto wymaga, że zgodnie z przeważającym stanowiskiem wyrażanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w doktrynie, zakresem postępowania w sprawie uregulowania stosunków wodnych na gruncie mogą być objęte jedynie grunty bezpośrednio sąsiadujące z gruntami wnioskodawcy. W sprawie z zakresu stosunków wodnych interes prawny obejmuje tylko te osoby, na których grunty negatywnie oddziałuje zmiana stosunków wodnych. Wobec tego stronami niniejszego postępowania mogą być jedynie skarżący i uczestnicy postępowania - właściciele działki sąsiadującej z działką, będącą własnością skarżącego, którzy ponieśli szkody na swoim gruncie, nie zaś także Gmina.
Zauważyć także należy, że nawet w przypadku , gdy gmina jest stroną postępowania , brak jest obecnie normy prawa, która wyłączałaby od orzekania w sprawie z zakresu zmiany stosunków wodnych , w której gmina jest stroną, jej organu wykonawczego. Obecnie nie obowiązuje już przepis art. 27a k.p.a. (skreślony z dniem 6 grudnia 1994 r.), który stanowił, że organy gminy podlegają wyłączeniu od załatwienia sprawy, w której stroną jest gmina, a także określał , jaki organ załatwia wówczas sprawę. Obowiązku wyłączenia nie można także wywieść z art. 24 § 1 i 4 k.p.a., który dotyczy wyłączenia pracownika organu administracji publicznej ( por. wyrok NSA z dnia 1.04.2009 r. sygn. akt II OSK 460/08, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Nie można wobec tego podzielić stanowiska skarżącego, że z przyczyn przez niego podanych ( nie dokonując oceny ich zasadności) Wójt Gminy podlegał wyłączeniu od załatwienia niniejszej sprawy.
Skarżący zarzucał naruszenie art. 7, art. 77 § 1 , art. 80 k.p.a. – poprzez dokonanie wybiórczej i dowolnej oceny dowodów ze wskazanych szczegółowo przez skarżącego notatek służbowych ( z dnia 4 kwietnia 2017 r., 25 października 2017 r. , 30 października 2017 r., 13 listopada 2017 r., 22 listopada 2017 r., 17 kwietnia 2018 r., konkretnych fragmentów ekspertyz biegłych i pism , które ekspertyzy uzupełniały i odnosiły się do stanowiska skarżącego, pominięcie treści wypisów i wyrysów z ewidencji gruntów, mapy melioracyjnej , mapy hydrograficznej, mapy TBD.
Odnosząc się do powyższych zarzutów wskazać należy, że wbrew stanowisku skarżącego treść wskazanych notatek nie podważa ustaleń dokonanych w niniejszej sprawie. Z ekspertyz biegłych wynika , że okresy deszczowe występowały w latach 2016 i 2017. Rok 2016 był rokiem mokrym, a rok 2017 skrajnie mokrym. Od lipca do grudnia 2017 r. odnotowywano sumy miesięczne dużo wyższe od sum miesięcznych opadów z wielolecia. Zdarzenie z kwietnia 2017 r. uznano za skutek podniesienia się poziomu wody na granicy obu przedmiotowych działek wskutek opadów atmosferycznych. Z kolei zgłoszenia skarżącego z października – listopada 2017 r. dotyczyły przede wszystkim podniesienia się poziomu wody na jego działce. Z pierwszej z notatek z tego okresu – z dnia 25 października 2017 r. , kiedy to skarżący informował o wysokim poziomie wód na swojej działce wynika jednoznacznie, że skarżący informował, że wysoki poziom wód może grozić zalaniem sąsiadujących działek "w przypadku dalszych opadów", a w dniu następnym - 26 października 2017 r. - o początku przelewania się wody na teren sąsiedniej działki. Wynika z nich w sposób niewątpliwy, że podniesienie się poziomu wody na działce skarżącego i przelanie się wody na działkę sąsiednią spowodowane było opadami atmosferycznymi. Treść zgłoszeń skarżącego ujęta w notatkach służbowych jest zbieżna z ustaleniami biegłych, że w tym okresie przelewanie się wody z działki nr [...] na działkę nr [...] było skutkiem zwiększonych opadów atmosferycznych.
Z kolei zdarzenie z dnia 17 kwietnia 2018 r. nie zostało wyjaśnione. Gdy przyczyną zalewania działki nr [...] wodami z działki skarżącego były zwiększone opady atmosferyczne, poziom wody na działce skarżącego stopniowo się podnosił, a następnie woda przesączała się ( przelewała ) na działkę nr [...] łagodnie. Tymczasem w dniu 17 kwietnia 2018 r., mimo że tego dnia nie było opadów atmosferycznych, przepływ wody był intensywny i gwałtowny, a nurt był wyraźnie widoczny , co wynika z notatki służbowej. Z notatki służbowej wynika też, że gwałtowny napływ wody na działkę państwa M. miał miejsce około godziny 15.00 , a pracownicy Urzędu Gminy przyjechali na miejsce zdarzenia około godziny 15.30. W oględzinach brali też udział państwo M. i skarżący. Oględziny rozlewiska wykazały obniżający się w nim poziom wody. W kanale doprowadzającym wodę do stawu, oddzielonym od rozlewiska groblą, na której istniała wówczas zastawka, w chwili oględzin, które wykonywane były przecież w jakimś przedziale czasowym, przepływ wody nie był gwałtowny.
Choć nie ustalono w sposób niewątpliwy przyczyn takiego stanu rzeczy , nie jest możliwe , by przyczyną zalania działki państwa M. w tym dniu były opady atmosferyczne. Jak już wspomniano opadów tego dnia nie było , a i sposób przelewania się wody z działki skarżącego na działkę sąsiednią był odmienny od tego , gdy przelewanie się wody spowodowane było opadami atmosferycznymi. Biegły wskazał kilka możliwych przyczyn zalania działki nr [...] tego dnia, jednak jako najbardziej prawdopodobną przyczynę zdarzenia wskazał zmianę parametrów wysokościowych obwałowania stawu lub zmianę wysokości piętrzenia wody na zastawce piętrzącej, znajdującej się w ciągu grobli oddzielającej rozlewisko od stawu.
Z uwagi na upływ czasu oraz na fakt, że ewentualne podniesienie zastawki musiałoby być w tym właśnie momencie zaobserwowane, a takich dowodów w sprawie nie uzyskano , nie można było przypisać skarżącemu działań powodujących tego dnia zalanie działki nr [...]. W ocenie Sądu to odosobnione zdarzenie , wbrew stanowisku skarżącego, nie podważa dokonanych przez organ ustaleń i nie przemawia za stawianą przez skarżącego tezą, że skoro wcześniej ( przed jesienią 2018 r.) dochodziło do zalewania działki sąsiadów, to także zalewanie ich działki od października 2018 r. nie było spowodowane jego działaniami.
Nadmienić jedynie należy , że skarżący w powyższym zarzucie powoływał się na zdjęcia zrobione w dniu 17 kwietnia 2017 r., podczas gdy prawdopodobnie chodziło o zdjęcia wykonane podczas wizji w terenie w dniu 17 kwietnia 2018 r.
Odnosząc się z kolei do wskazanego w skardze fragmentu opinii biegłego z marca 2018 r. stwierdzenia wymaga, że okoliczność , że działka nr [...] stanowi od dawna naturalny zbiornik wód opadowych spływających powierzchniowo z obszaru zlewni od strony północnej i północno – zachodniej i że do podtapiania działki nr [...] dochodzi w wyniku naturalnych procesów opadowych – nie było kwestionowane , lecz dotyczyło stanu działki przed wykonaniem przez skarżącego opisywanych wcześniej prac na działce jesienią 2018 r. Kwestia sposobu zagospodarowania wód opadowych z terenu drogi i terenu po północnej stronie działki mogła mieć wpływ na ilość wody spływającej na działkę skarżącego, jednak – jak już wskazano – opinia wykonana została w marcu 2018 r. , przed wykonaniem prac na działce.
Skarżący wskazywał na treść pisma biegłego W. S. z 7 lutego 2019 r., w którym biegły napisał, że ponieważ właściciel działki [...] przyznał się do likwidacji grobli, jest wielce prawdopodobne, że te działania mogły spowodować zdarzenia w dniu 17 kwietnia 2018 r. W ocenie skarżącego stwierdzenie to powinno być ocenione przez pryzmat pozostałego materiału dowodowego , bowiem grobla w tym czasie jeszcze istniała, wobec czego opinia nastawiona jest na obciążenie skarżącego winą za zalewanie działki nr [...].
Stwierdzenia wobec powyższego wymaga, że faktycznie biegły w przywołanym piśmie zawarł przytoczone przez skarżącego zdanie i że nie odzwierciedla ono ustalonego stanu faktycznego , bowiem grobla w dniu 17 kwietnia 2018 r. jeszcze istniała. Biegły niewątpliwie pomylił się w sposób oczywisty w kwestii istnienia w tym czasie grobli, która , jak zostało ustalone, została usunięta jesienią 2018 r. Sąd orzekający nie podziela jednak poglądu skarżącego, by okoliczność ta świadczyła o tym, że zamiarem biegłego było obciążenie skarżącego "winą" za zalewanie działki nr [...]. Zauważyć należy, że to mylne stwierdzenie biegłego dotyczące hipotetycznej przyczyny zalewania w/w działki było tylko jednym ze wskazanych przypuszczalnych powodów zalania działki nr [...] w dniu 17 kwietnia 2018 r. W piśmie tym biegły wskazywał też na inne możliwe przyczyny zalewania działki. Pomyłka biegłego dotycząca istnienia grobli w omawianym czasie , choć nie powinna mieć miejsca, nie może mieć w ocenie Sądu wpływu na wiarygodność i rzetelność sporządzonych przez biegłych opinii. Podkreślenia też wymaga, że z opinii technicznej z grudnia 2019 r., której współautorem był także przywołany wyżej biegły, a która w całości dotyczyła przyczyn przelania się wody z działki nr [...] na działkę nr [...] w dniu 17 kwietnia 2018 r. wyraźnie wynika, że biegli dokonywali w niej analizy opierając się m.in. na fakcie istnienia w omawianym dniu grobli. Tak więc ustalenia zawarte w zaskarżonej decyzji nie opierały się na wskazanym , dotkniętym omyłką, stanowisku biegłego, zawartym w piśmie z dnia 7 lutego 2019 r., które w kolejnej opinii zostało skorygowane.
Wbrew stanowisku skarżącego treść pisma biegłego z dnia 18 września 2019 r. nie pozostaje w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym , w tym ze wskazanymi przez skarżącego notatkami służbowymi. Notatki dotyczą roku 2017 , w którym to roku opady były ponadprzeciętne, natomiast zdarzenie opisane w notatce z dnia 17 kwietnia 2018 r. nie było związane z opadami. Tymczasem biegły pisze o "warunkach roku przeciętnego" , wobec czego stwierdzenie, że w takich przypadkach zdolność retencyjna działki nr [...] była odpowiednia i w takich warunkach nie dochodziło do zalewania działki sąsiedniej, dotyczy innych sytuacji faktycznych.
Zarzut skargi, związany z pominięciem wskazanych przez skarżącego dokumentów - wypisów i wyrysów z ewidencji gruntów, mapy hydrograficznej, mapy ewidencyjnej z 1947 r. , mapy topograficznej z 1977 r. , mapy TBD , na skutek czego - zdaniem skarżącego - dokonano błędnych ustaleń faktycznych , że jesienią 2018 r. dokonał on zmiany w naturalnym kierunku spływu wód , co spowodowało szkodę na gruntach sąsiednich, nie może być uznany za zasadny.
Biegły w piśmie z dnia 17 lipca 2019 r. stwierdził, że mapa z 1947 r. została sporządzona na potrzeby klasyfikacji gruntów i ich przeznaczenia, nie posiada pikiet terenowych ani warstwic, wobec czego nie można na jej podstawie ustalić rzeczywistego układu terenu. Z kolei Samorządowe Kolegium Odwoławcze odniosło się do dokumentów dołączonych przez skarżącego do odwołania wskazując, że na mapie z 1982 r. nie ma rowu , a obszar działki nr [...], leżący na północ od stawu o ukształtowaniu nieckowatym, oznaczony został zamkniętą warstwicą o rzędnej wysokościowej 86 m n.p.m. , a takie ukształtowanie terenu przedstawiają również opracowania archiwalne przedstawione w ekspertyzie. Organ ten wskazał ponadto, że z uwagi na charakter mapy z 1982 r., która jest mapą zasadniczą, gdyby istniał wówczas rów, zostałby na tej mapie oznaczony. Mapa stanowiąca załącznik nr 6 jest jedynie mapą przeglądową, mało czytelną, nie jest na niej widoczny rów. Podobnie jest z załącznikiem nr 5. Na arkuszu 3 w pobliżu miejsca, gdzie jest obecnie rów, oznaczone jest koryto, ale nie oznaczono użytku W, który w ewidencji gruntów stanowi oznaczenie rowu. Załącznik graficzny, podobnie jak mapa z 1947 r., nie posiada pikiet terenowych i warstwic i nie można ustalić rzeczywistego układu terenu.
Wynika z powyższego , że organ odwoławczy przedstawił szczegółowo i przekonująco, z jakich powodów nie wzięto pod uwagę wskazywanych przez skarżącego w odwołaniu dokumentów. Pogląd ten należy podzielić, tym bardziej, że w toku postępowania przeprowadzono dowód z mapy fotogrametrycznej działki nr [...] , sporządzonej przez J. Ż. w marcu 2019 r. , uzupełnionej analizą ukształtowania terenu z dnia 24 kwietnia 2019 r. Biegli W. Sz. i W. S. sporządzili w czerwcu 2019 r. ekspertyzę techniczną, do której wykonania korzystali m.in. z map fotogrametrycznych, archiwalnej mapy z 1911 r. i 1937 r., mapy hydrograficznej z 2002 r., mapy geologicznej , map hydrogeologicznych , przekroju geologicznego, zdjęć satelitarnych działki skarżącego z lat 2005, 2010, 2012, 2013, 2016, 2017, 2018, mapy zasadniczej z warstwicami. Wynika z powyższego, że biegli przy sporządzaniu ekspertyzy korzystali z różnego rodzaju materiałów, obejmujących znaczny przedział czasowy, które pozwalały, zdaniem Sądu, na sporządzenie ekspertyzy w sposób rzeczowy i wyczerpujący.
Zarzut naruszenia art. 7, 80 , 81 i 7a k.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodu z ekspertyzy biegłych z czerwca 2019 r. nie jest zasadny. Z uwagi na to, że wskazywane przez skarżącego mapy i materiały nie mogły stanowić podstawy rzetelnej opinii ( ekspertyzy ) w niniejszej sprawie ( o czym była mowa wyżej ) , nie mogą one świadczyć o niespójności i nielogiczności tej ekspertyzy, czy też o dokonaniu wybiórczej oceny ekspertyzy bez uwzględnienia ich treści.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego pominięcia w obliczeniach zawartych w opinii biegłego jednej ze składowych bilansu wodnego – infiltracji – zauważyć należy, że w opinii z czerwca 2019 r. wyjaśniono, że dla obszaru bezodpływowego ewaportranspiracyjnego, jakim jest działka skarżącego, ze względu na budowę geologiczną , procesy infiltracji mają znaczenie marginalne. W piśmie z dnia 17 lipca 2019 r. biegły, odpowiadając na uwagi i zastrzeżenia skarżącego wyjaśnił, że w całkowitym bilansie wodnym zlewni biorą udział różne procesy- ewaporacja, transpiracja, infiltracja, spływ powierzchniowy. Proporcje między nimi zależą od wielu procesów. Celem opinii nie było jednak badanie całkowitego bilansu zlewni, lecz ewentualnego wpływu wykonanych przez skarżącego jesienią 2018 r. prac na zmiany stanu wody na gruncie. Ilościowa ocena udziału infiltracji wody ze stawu wymagałaby podjęcia długookresowych badań, przekraczających ramy ekspertyzy. Przyjęto wobec tego założenie, że proces infiltracji przed wykonaniem prac i po ich wykonaniu jest taki sam, wobec czego ewentualna zmiana wywołana tym procesem nie zachodzi. Założenie to jest korzystne z punktu widzenia możliwości infiltracyjnych , gdyż woda opadowa spływająca w okresie pierwszych 6-8 miesięcy z terenu objętego robotami ziemnymi niosła zawiesinę pylastą/drobnoziarnistą, która działała doszczelniająco, ograniczając infiltrację.
W kwestii daty początkowej liczenia opadu efektywnego biegły w piśmie wyjaśnił, że czas wskazany jako przyjęty do obliczeń - wrzesień 2018 r. – luty 2019 r. powinien być zmieniony na październik 2018 r. – luty 2019 r., lecz nie ma to wpływu na istotę obliczeń, wskazujących na niewystarczającą retencję nowego układu terenowego. Także w piśmie z dnia 18 września 2019 r. biegły stwierdził, że warunki gruntowe w analizowanym obszarze są mocno niekorzystne i ograniczają procesy infiltracji do minimum.
Wobec powyższego kwestia niebrania pod uwagę wartości infiltracji została wyjaśniona przekonująco przez współautora ekspertyzy jeszcze w toku postępowania administracyjnego. Biegły skorygował też datę początkową , od jakiej powinien być brany pod uwagę opad efektywny. Zdaniem Sądu to, czy opad efektywny powinien być liczony od października czy od listopada 2018 r. , w świetle wyjaśnień biegłego nie ma znaczenia ani też wpływu na ostateczną treść opinii.
Skarżący zarzucał również , że organy nie wzięły pod uwagę faktu, że z opinii z marca 2018 r. wynika, że do podtapiania działki nr [...] dochodzi wskutek naturalnych procesów opadowych, sposobu zagospodarowania wód opadowych z drogi łączącej drogę krajową nr [...] z centrum L., sposobu zagospodarowania terenu po północnej stronie działki nr [...] oraz że w ekspertyzie z czerwca 2019 r. nie uwzględniono , że do stawu na działce skarżącego spływały nie tylko wody opadowe z działki skarżącego, ale i z pozostałych 20 ha zlewni.
Zauważyć należy, że ekspertyzy wykonywane były z odstępstwem czasowym, a pomiędzy ich sporządzeniem zmieniały się okoliczności faktyczne i zakres zgromadzonych dowodów. W piśmie z dnia 17 lipca 2019 r. biegły wskazał wyraźnie, że o ile sytuacje dotyczące działki nr [...] z przełomu 2017/2018 ( przepełnienie stawu) można tłumaczyć opadami, to sytuacja ze stycznia 2019r. była bezpośrednim skutkiem działań właściciela działki nr [...]. Wskazał też, że ograniczenie powierzchni zlewni do terenu działki nr [...] pozwala na określenie wpływu zagospodarowania terenu w obrębie działki skarżącego na potencjalne zalewanie działki nr [...]. Z kolei w piśmie z dnia 18 września 2019 r. biegły stwierdził, że zlewnia działki nr [...] w naturalnych warunkach obejmuje tereny innych nieruchomości , z których woda spływa w sposób naturalny ( ukształtowanie terenu) na w/w działkę.
W ocenie Sądu m.in. z powyższego wynika, że choć na teren działki skarżącego spływają wody z innych, wyżej położonych działek, to nie miało to wpływu na zdarzenia z kwietnia 2019 r. , kiedy to woda z działki skarżącego zalała działkę nr [...].
Stwierdzenia ponadto wymaga, że skarżący postawił zarzut naruszenia przepisu art. 7a § 1 k.p.a. w kontekście wadliwej oceny dowodów. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ.
Z przytoczonego przepisu wynika jednoznacznie, że zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony dotyczy wątpliwości dotyczących treści normy prawnej , nie zaś kwestii dotyczących ustalenia stanu faktycznego. Nie mogło wobec tego dojść do wskazanego przez skarżącego naruszenia przepisu art. 7a k.p.a.
Skarżący zarzucił też, że nie dopuszczono dowodu z opinii biegłego w zakresie geodezji i kartografii w celu profesjonalnej oceny stanu wód na jego działce, a w tym celu konieczne było jego zdaniem uzyskanie wiadomości specjalnych z zakresu czytania map. Zarzucił też nie przeprowadzenie uzupełniającej opinii biegłego hydrologa.
Zauważyć wobec tego należy, że biegli sporządzili kilka opinii , dotyczących przyczyn zalewania działki państwa M., w których dokonywali także oceny stanu wód na działce skarżącego. Odnieśli się też szczegółowo do zarzutów skarżącego dotyczących treści tych opinii. Uznanie przez biegłych, że przedstawiona przez skarżącego mapa nie jest przydatna do wydania opinii nie mogło stanowić podstawy do przeprowadzenia dowodu z dodatkowej opinii biegłego w zakresie geodezji i kartografii.
Zdaniem Sądu organ odwoławczy nie naruszył wskazanych przez skarżącego przepisów postępowania, nie przeprowadzając uzupełniającej opinii biegłego hydrologa, opinii biegłego w zakresie geodezji i kartografii, nie przeprowadzając rozprawy. Rozprawa winna zostać przeprowadzona tylko w sytuacji, gdy jest to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy. Przesłanką dla przeprowadzenia rozprawy nie jest natomiast to , że ocena materiału dowodowego przez organ administracji publicznej istotnie różni się od oceny materiału dowodowego dokonanej przez stronę postępowania administracyjnego. Jak już wskazano, biegli szczegółowo odnieśli się do zarzutów skarżącego. Organ odwoławczy wydając zaskarżoną decyzję uznał, że nie istniała potrzeba ani uzupełnienia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ani też przeprowadzenia rozprawy administracyjnej. Ocenę tę Sąd orzekający podziela.
W ocenie Sądu organ odwoławczy nie naruszył art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. , bowiem zasadnie utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Z uwagi na to, że zalewanie działki nr [...] było zgłaszane przez jej właścicieli już w kwietniu 2017 r., czyli pod rządami ustawy z 2001 r. , prawidłowo organ odwoławczy uznał, że dokonanie oceny przyczyn zalewania działki nr [...] powinno mieć miejsce na podstawie przepisów tej właśnie ustawy. Jednak – jak już wcześniej stwierdzono - nawet gdyby przyjąć odmienne stanowisko, to przepisy obu ustaw - i ustawy z 2001 r. , i ustawy z 2017 r. przewidują w istocie tożsame przesłanki możliwości nakazania właścicielowi gruntu, który spowodował zmiany stanu wody szkodliwie wpływające na grunty sąsiednie , przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Nie można też zgodzić się ze skarżącym, że organy dokonały wadliwej wykładni pojęcia "zmiany stanu wody". Zastosowanie przepisu dotyczącego zakazu zmiany stanu wody i odprowadzania wody ma na celu ochronę stanu wód na gruncie , a jego zastosowanie nie jest uzależnione od tego, czy szkoda nastąpiła w wyniku działania legalnego, czy nielegalnego ( por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 2096/20, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W toczącym się postępowaniu organy ustalają spełnienie przesłanek do zastosowania tego przepisu, nie zaś to, czy prace zostały wykonane legalnie czy też nielegalnie. Nałożenie na właściciela gruntu obowiązków o charakterze naprawczym może nastąpić bowiem w przypadku , gdy spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie.
Zarzutu skarżącego, że błędnie nałożono na niego wskazane w kwestionowanych decyzjach obowiązki, bowiem między usunięciem zastawki z rowu a zalewaniem gruntu sąsiedniego nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy , skoro do zalewania dochodziło wielokrotnie od kilkunastu lat przed usunięciem zastawki , a biegły wskazał przyczyny takiego stanu rzeczy, w ocenie Sądu nie można podzielić. W toku postępowania wskazywano na zalania mające miejsce od 2017 r. Ich przyczyną były ponadprzeciętne opady. Przyczyn jednego ze zdarzeń w sposób wiążący nie ustalono , przy czym nie były one związane z opadami, a prawdopodobną przyczyną było podniesienie zastawki, o czym wcześniej już była mowa. Skarżący pomija, że w sprawie ustalono, że przyczyną zalewania działki nr [...] na przełomie lat 2018 i 2019 było nie tylko zlikwidowanie zastawki, ale i prace niwelacyjne na działce skarżącego, a całość działań skarżącego wpłynęła na zmianę stanu wody na jego działce, która spowodowała szkody na działce państwa M.. Już wcześniej Sąd odniósł się do treści opinii biegłego , w której wskazał on na spływanie wód z działek sąsiednich na działkę skarżącego. W późniejszych opiniach wyjaśniono, że okoliczność ta nie miała wpływu na zdarzenia z przełomu 2018/2019 r.
Zarzut, że organy naruszyły art. 15 ust.1 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych poprzez jego niezastosowanie jest chybiony, bowiem w niniejszym postępowaniu organy nie działają w oparciu o przepisy ustawy przywołanej przez skarżącego.
Niezasadny jest też zarzut, że skoro urządzenie wodne , którego usunięcia dokonał skarżący nigdy nie zostało zalegalizowane, to skarżący miał obowiązek je zlikwidować i działał w tym zakresie zgodnie z prawem. Z przepisów obu ustaw - ustawy z 2001 r. i ustawy z 2017 r. wynika bowiem , że do rozbiórki lub likwidacji urządzeń wodnych konieczne jest pozwolenie wodnoprawne (art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 2017 r., art. 9 ust. 2 pkt 2 ustawy z 2001 r.). Obie te ustawy stanowią też, że jeżeli właściciel urządzenia wodnoprawnego, wykonanego bez pozwolenia wodnoprawnego, nie wystąpił z wnioskiem o jego legalizację, nakładany jest, w drodze decyzji, obowiązek likwidacji urządzenia. W tej sytuacji rozebranie przedmiotowych urządzeń przez skarżącego nie oznacza, że działał on zgodnie z prawem.
Mając na uwadze powyższe Sąd uznając, że zarzuty skargi nie mogą skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji i nie znajdując podstaw do jej uchylenia w oparciu o art. 145 p.p.s.a. , na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.