II SA/Łd 1022/23

II SA/Łd 1022/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-04-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agata Sobieszek-Krzywicka
Marcin Olejniczak /sprawozdawca/
Sławomir Wojciechowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 2631
par. 21 ust. 1 pkt 1 lit. c
Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej  pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 390
art. 3 pkt 14, art. 4 ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 16, art. 156 par. 1 pkt 2, art. 158 par 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Dnia 19 kwietnia 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Sędziowie Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka, Asesor WSA Marcin Olejniczak (spr.), , Protokolant asystent sędziego Agnieszka Chrzanowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2024 roku sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 2 października 2023 roku nr SKO.4110.132.2023 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu samotnego wychowania dziecka 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi E.S. prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy ul. [...], kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, zawierającą należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej K. J. z urzędu.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, decyzją z 2 października 2023r. na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 i art. 158 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.) stwierdziło w całości nieważność decyzji Prezydenta Miasta Pabianic z dnia 27 września 2022 r. nr: ZR3/680/22, którą przyznano K. J. prawo do zasiłku rodzinnego na dziecko do 5 lat, K. S., w kwocie 95 zł, na okres od 1 do 30 września 2022 r.; zasiłku rodzinnego na dziecko w wieku 5-18 lat, K. S., w kwocie 124 zł, na okres od 1 do 31 października 2022 r.; dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania ww. dziecka, w kwocie 193 zł. miesięcznie, na okres od 1 września do 31 października 2022 r.
Z akt sprawy wynika, że 30 sierpnia 2023 r. do Kolegium wpłynął wniosek Miejskiego Centrum Pomocy Społecznej w P. z 21 sierpnia 2023 r.
o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności prawomocnej decyzji ww. Prezydenta Miasta Pabianic z 27 września 2022 r. Treść postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. - [...] w Ł. z [...] marca 2022 r. wskazuje na to, że małoletni K. S. został umieszczony pod bieżącą pieczą jego babki macierzystej – K.J. W oświadczeniu z 18 sierpnia 2023 r. K. J. poinformowała MCPS, że nie jest opiekunem prawnym ani opiekunem faktycznym K. S.
Organ pierwszej instancji ustalił, że K.J. wprawdzie sprawuje opiekę nad K. S., wobec umieszczenia go na mocy postanowienia sądu pod jej bieżącą pieczą, to jednak nie jest opiekunem faktycznym dziecka w rozumieniu art. 4 ust. 2 pkt. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W związku z powyższym, zdaniem organu należało odmówić stronie prawa do zasiłku wraz z dodatkami, a decyzja Prezydenta Miasta Pabianic z 27 września 2022 r. przyznająca zasiłek rodzinny wraz z dodatkami wydana została z rażącym naruszeniem prawa.
Kolegium powołując się na treść art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wyjaśniło, że przedmiotem postępowania jest usunięcie z obrotu prawnego decyzji Prezydenta Miasta Pabianic z 27 września 2022 r. nr: ZR3/680/22 jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa i zdaniem organu odwoławczego zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy uprawnia do stwierdzenie na podstawie art. 156 1 pkt 2 k.p.a jej nieważności, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.
W skardze K.J. zarzuciła naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., przez przyjęcie, iż w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki pozwalające stwierdzić nieważność decyzji Prezydenta Miasta Pabianic z 27 września 2022 r. i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W uzasadnieniu wyjaśniła, że z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, iż literalna wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. art. 4 ust. 2, w zw. z art. 5 pkt 14 pozostaje w sprzeczności z art. 8 ust. 2 i art. 72 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, a także art. 20 i 27 ust. 3 Konwencji o Prawach Dziecka i narusza prawa małoletnich dzieci do otrzymania wsparcia finansowego przewidzianego przepisami prawa tylko dlatego, że opiekun faktyczny, który faktycznie się nimi opiekuje i pełni nad nimi pieczę na mocy prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego, nie wystąpił o przysposobienie dziecka. Z tych względów wydana decyzja jest nieprawidłowa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak dotychczas.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 – p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Natomiast w myśl art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.
Mając powyższe na uwadze sąd, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji stwierdził, że narusza ona przepisy obowiązującego prawa w stopniu powodującym jej uchylenie.
Przedmiotem niniejszego postępowania była ocena legalności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w której organ działając z urzędu, stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta Pabianic z 27 września 2022 r. przyznającej skarżącej prawo do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami.
Tym samym podlegająca kontroli decyzja została wydana w postępowaniu nieważnościowym, który jest nadzwyczajnym trybem postępowania administracyjnego. Tryb ten jest wyjątkiem od wyrażonej w art. 16 k.p.a. ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych. Oznacza to, że wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji ostatecznej może nastąpić wyłącznie w sytuacji, gdy ponad wszelką wątpliwość zostanie ustalone, że decyzja dotknięta jest jedną z kwalifikowanych wad, wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Dodać należy, że przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji winny być interpretowane ściśle, a ustalenie, że decyzja nie jest dotknięta jedną z nich, wyklucza możliwość stwierdzenia nieważności kwestionowanego aktu. Skuteczność zarzutów wywodzonych z art. 156 § 1 k.p.a. zależy od wykazania szczególnej wadliwości decyzji podjętej w postępowaniu zwykłym, co wiąże się z zasadą trwałości decyzji administracyjnych, uregulowaną w art. 16 k.p.a. Jedną z tych przesłanek jest wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2). Rażące naruszenie prawa w rozumieniu powołanego przepisu zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że ta decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi tu zatem o błędy w wykładni prawa, ale o niedopuszczalne przekroczenie prawa, dodatkowo w sposób jasny i niedwuznaczny (zob. np. wyroki NSA z: 12 września 2012 r., I OSK 1107/11; 4 kwietnia 2012 r., II OSK 2565/10; 27 marca 2012 r., II OSK 2449/10; 8 marca 2012r., I OSK 363/11; 14 marca 2012 r., II OSK 2525/10; 19 października 2011 r., II OSK 1192/10).
Podstawą stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji było, zdaniem Kolegium rażące naruszenie art. 3 pkt 14, w zw. z art. 4 ust, 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez błędną wykładnię i przyznanie skarżącej, jako osobie sprawującej piecze bieżącą nad dzieckiem, zasiłku rodzinnego.
W kontekście wykładni przywołanego przepisu sąd podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie, że zaprezentowana przez Kolegium czysto literalna wykładnia wymienionych powyżej przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uznaje za opiekuna faktycznego dziecka tylko osobę faktycznie się nim opiekującą i która wystąpiła do sądu rodzinnego z wnioskiem o przysposobienie dziecka, nie uwzględnia norm konstytucyjnych jak i Konwencji o Prawach Dziecka. Zdaniem sądu przepis art. 4 ust. 2 u.ś.r nie wyłącza z kręgu uprawnionych do uzyskania zasiłku rodzinnego i związanych z nim dodatków osób, które faktycznie (rzeczywiście) tę opiekę sprawują nad dziećmi wykazującymi cechy sprecyzowane w tym przepisie, w warunkach w nim określonych, ale nie są ich rodzicami ani opiekunami faktycznymi w rozumieniu art. 3 pkt 14 ustawy. Prawo do otrzymania wnioskowanego świadczenia będą więc miały nie tylko osoby, które złożyły wniosek o przysposobienie małoletnich, ale także osoby, które prawomocnie już je przysposobiły oraz osoby, które w prawnej formie rzeczywiście opiekują się takimi osobami lub dążą do zalegalizowania takiego stanu faktycznego w tym kierunku. Skutkiem takiej interpretacji skarżąca jest osobą uprawnioną do otrzymania zasiłków rodzinnych z tytułu sprawowania opieki nad swoim wnukiem, nad którym sprawuje pieczę bieżącą na mocy postanowienia sądowego (por. wyroki: WSA w Warszawie z 3 września 2014 r., VIII SA/Wa 421/14; WSA w Rzeszowie z 15 listopada 2018 r., II SA/Rz 769/18; WSA w Krakowie z 20 lutego 2019 r., III SA/Kr 41/19; WSA w Gliwicach: z 24 sierpnia 2022r., II SA/Gl 318/22; z 22 października 2019 r., II SA/Gl 803/19; z 20 lutego 2024r., II SA/Gl 902/23; WSA w Bydgoszczy z 4 kwietnia 2023 r., II SA/Bd 15/23).
Tożsame stanowisko jest zresztą prezentowane w orzeczeniach sądów administracyjnych na tle analogicznych regulacji prawnych zawartych w ustawie ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, tj. wykładni przepisów art. 4 ust. 2, w zw. z art. 2 pkt 10 u.p.p.w.d. (por. wyroki: NSA z 27 sierpnia 2019 r., I OSK 2708/17; WSA w Rzeszowie z 14 lutego 2024 r., II SA/Rz 1673/23; WSA w Łodzi: z 13 grudnia 2023r., II SA/Łd 867/23; z 7 marca 2024 r., II SA/Łd 46/24; z 12 marca 2024 r., II SA/Łd 27/24).
Jeszcze raz należy podkreślić, że podstawą stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa jest stwierdzenie, że decyzja ta pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu niebudzącego wątpliwości interpretacyjnych, a nadto, że skutkiem tego naruszenia jest powstanie - w następstwie wydania tej decyzji - sytuacji niemożliwej do zaakceptowania w praworządnym państwie. Przesłanka ta nie może być więc rozumiana rozszerzająco ze względu na inną wartość - ochronę decyzji ostatecznych i pewność obrotu prawnego. Pojawiające rozbieżności na tle interpretacji określonego przepisu będącego podstawą orzeczenia organu administracji nie mogą stanowić podstawy stwierdzenia "rażącego naruszenia prawa", o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (zob. wyroki NSA z: 21 października 2008 r., II OSK 1268/07; 3 marca 2016 r., II OSK 1625/14; z 13 marca 2019 r., II OSK 547/18).
Nawet jeśli organ nie podziela wykładni przepisu art. 3 pkt 14, w zw. z art. 4 ust, 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaprezentowanej w niniejszych rozważaniach to właśnie rozbieżne interpretacje tego przepisu i konieczność sięgnięcia po szerszą wykładnię w jego interpretacji dowodzi ostatecznie, że jego - niewłaściwa zdaniem organu - interpretacja nie może stanowić przesłanki rażącego naruszenia prawa. Trzeba również pamiętać, że skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa. Taka zaś sytuacja nie zaistniała w przypadku decyzji, wobec której stwierdzono nieważność. Zasiłek rodzinny przyznany został w celu pokrycia wydatków wynikających z koniecznością zapewnienia opieki dziecku.
Mając na względzie powyższe sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu sąd orzekł na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 2631) w związku z wyrokiem TK z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 53/22.