III SA/Gd 80/25

III SA/Gd 80/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-07-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Adam Osik
Bartłomiej Adamczak /przewodniczący sprawozdawca/
Janina Guść
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 277
art. 235 z indeksem 1, art. 237 § 1
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1836
§ 4 ust. 1, ust. 1a, § 6, § 7 ust. 1, § 8 ust. 1
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych
Dz.U. 2005 nr 81 poz 716
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz  ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Asesor WSA Adam Osik Protokolant: Sekretarz Sądowy Mirosława Marszałek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2025 r. sprawy ze skargi S.P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. na decyzję Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 11 grudnia 2024 r., nr OHP.906.29.2024.AG-J w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę.
Uzasadnienie
S. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. (zwana dalej także: "spółką", "skarżącą spółką", "stroną" lub "stroną skarżącą") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 11 grudnia 2024 r. w przedmiocie choroby zawodowej.
W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:
W dniu 14 sierpnia 2024 r. do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku wpłynęło orzeczenie lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Gdańsku z dnia 5 sierpnia 2024 r. (nr [...]) o rozpoznaniu u K. M. choroby zawodowej - choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa - wirusowe zapalenie wątroby typu B.
W dniu 19 sierpnia 2024 r. organ wystąpił do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Gdańsku o dodatkowe uzasadnienie ww. orzeczenia, ponieważ w dniu 13 września 2023 r. do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku wpłynęło zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej u K. M. - choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa - wirusowe zapalenie wątroby typu C i w odniesieniu do tej jednostki chorobowej Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku wszczął i prowadził postępowanie administracyjne.
W dniu 13 września 2024 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku otrzymał odpowiedź, w której lekarz orzecznik wyjaśnił, że w zgłoszeniu podejrzenia choroby zawodowej z dnia 6 września 2023 r. błędnie wskazano chorobotwórczy czynnik zakaźny. W załączeniu dostarczono poprawione zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej. Jednocześnie lekarz orzecznik wskazał, że narażenie zawodowe na zakażenie wirusem HBV jest takie samo jak wirusem HCV, a zatem treść orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia 5 sierpnia 2024 r. nie wymaga zmian.
W dniu 16 września 2024 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku sporządził kartę oceny narażenia zawodowego.
Następnie, pismem z dnia 17 września 2024 r. organ zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie i w tym samym dniu wydał postanowienie o włączeniu do akt sprawy następujących dokumentów:
- protokołu przyjęcia wyjaśnienia wniesionego ustnie z dnia 2 października 2023 r. wraz z załącznikami dotyczącego zatrudnienia i sposobu wykonywania pracy przez K. M.;
- pisma podmiotu leczniczego "P. Sp. z o.o." z dnia 29 listopada 2023 r. wraz z załącznikami, dotyczącego zatrudnienia i sposobu wykonywania pracy przez K. M.;
- pisma podmiotu leczniczego "S. Sp. z o.o." z dnia 29 listopada 2023 r. dotyczącego zatrudnienia i sposobu wykonywania pracy przez K. M.;
- pisma Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdyni z dnia 15 stycznia 2023 r. wraz z załącznikiem do karty oceny narażenia zawodowego podczas zatrudnienia K. M. w Z. nr [...] w G. (obecnie Sz. [...] w G.);
- pisma Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Sopocie z dnia 13 marca 2024 r. wraz z oceną narażenia zawodowego podczas zatrudnienia K. M. w W. w S. (obecnie P. w S. Sp. z o.o.).
W oparciu o tak zgromadzony materiał dowodowy, w dniu 17 października 2024 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku – działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572 - zwanej w skrócie: "k.p.a.") i art. 5 ust. 1 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 416) - wydał decyzję (nr OHP.9022.9.78.2024.JC.7), którą orzekł o stwierdzeniu choroby zawodowej u K. M. - choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa - wirusowe zapalenie wątroby typu B.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał okresy zatrudnienia K. M. u poszczególnych pracodawców oraz dokonał opisu świadczonej u tych podmiotów pracy. Następnie wyjaśnił, że zebrany materiał dowodowy oraz przeprowadzona ocena narażenia zawodowego potwierdziły, że K. M. podczas zatrudnienia z wysokim prawdopodobieństwem wykonywała czynności zawodowe w narażeniu na kontakt z czynnikami biologicznymi, potencjalnie zakaźnymi. Jedynie ze względu na biurowy charakter pracy nie uznano występowania takiego narażenia podczas zatrudnienia w O., tj. w okresie od 10 czerwca 1991 r. do 30 kwietnia 1992 r.
Na podstawie analizy dokumentacji medycznej oraz specjalistycznych badań lekarskich przeprowadzonych w Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy w Gdańsku, lekarz orzecznik rozpoznał u K. M. "(...) przewlekłe utajone wirusowe zapalenie wątroby typu B", uznając zawodową etiologię schorzenia. Lekarz jednostki orzeczniczej I stopnia podkreślił, że "(...) wystąpienie potwierdzonego zakażenia wirusem HBV u osoby pracującej z pacjentami w bezpośrednim narażeniu na czynniki biologiczne krwiopochodne (w tym HBV), pozwala z wysokim prawdopodobieństwem przyjąć, że do zakażenia tym patogenem doszło w trakcie wykonywania pracy na stanowisku pielęgniarki, najprawdopodobniej przed poddaniem się obowiązkowemu sczepieniu przeciwko WZW-B, na początku lat 90-tych".
Warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej jest rozpoznanie jednostki chorobowej wymienionej w wykazie chorób zawodowych w okresie, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym i wykazanie bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy.
W przedmiotowej sprawie warunki te zostały spełnione. Rozpoznana u K. M. choroba wymieniona została w pozycji 26. załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 1836). Jednocześnie z oceny narażenia zawodowego sporządzonej w oparciu o informacje udzielone przez strony postępowania, a także dokumentację otrzymaną od Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdyni oraz Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Sopocie wynika, że czynności zawodowe K. M. podczas zatrudnienia:
- w Z. nr [...] w G., następnie S. [...] w G. (obecnie S. Sp. z o.o. w G., ul. [...]), na stanowisku pielęgniarki dyplomowanej,
- w W. w S. (obecnie P.w S., ul. [...]), na stanowisku pielęgniarki,
- w Z. nr [...] w G. (obecnie P. Sp. z o.o. w G., ul. [...]) na stanowisku pielęgniarki środowiskowo-rodzinnej,
- z wysokim prawdopodobieństwem stwarzały narażenie na kontakt z czynnikami biologicznymi potencjalnie zakaźnymi
W wyniku rozpoznania odwołania S. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G., zaskarżoną decyzją z dnia 11 grudnia 2024 r. (nr OHP.906.29.2024.AG-J) Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że orzeczenie lekarskie zostało w sprawie wydane przez lekarza posiadającego wymagane uprawnienia, zatrudnionego w jednostce orzeczniczej I stopnia i nie budzi zastrzeżeń. Karta oceny narażenia zawodowego została sporządzona przez upoważnionego przedstawiciela Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Gdańsku i nie budzi zastrzeżeń.
Po przywołaniu historii zatrudnienia K. M. organ odwoławczy wskazał, że z karty oceny ryzyka zawodowego wynika, iż czynności zawodowe wykonywane przez K. M. w okresie od 1 września 1974 r. do 1 lipca 2002 r., na stanowiskach: pielęgniarki dyplomowanej, pielęgniarki i pielęgniarki środowiskowo-rodzinnej, polegające na udzielaniu świadczeń pielęgniarskich na terenie przychodni i w środowisku zamieszkania pacjentów, w tym pobieranie materiału do badań diagnostycznych, podawanie leków, kroplówek, czy wykonywanie iniekcji zleconych przez lekarza, z wysokim prawdopodobieństwem wiązały się z narażeniem na kontakt z czynnikami biologicznymi, potencjalnie zakaźnymi, w tym wirusem HBV. Jedynie w okresie zatrudnienia w O. praca K. M. polegała wyłącznie na wykonywaniu czynności administracyjno-biurowych bez narażenia na chorobotwórcze czynniki zakaźne.
Zgodnie z treścią orzeczenia lekarskiego nr [...] z dnia 5 sierpnia 2024 r. wydanego na podstawie analizy dokumentacji medycznej oraz specjalistycznych badań lekarskich u K. M., ze względu na: (...) pracę z pacjentami w bezpośrednim narażeniu na czynniki biologiczne krwiopochodne (w tym HBV), można z wysokim prawdopodobieństwem przyjąć, że do zakażenia tym patogenem doszło w trakcie wykonywania pracy na stanowisku pielęgniarki, najprawdopodobniej przed poddaniem się obowiązkowemu szczepieniu przeciwko WZW-B, na początku lat 90-tych". Lekarz orzecznik jako miejsce zatrudnienia lub wykonywania pracy, w którym wystąpiło narażenie zawodowe na rozpoznane przewlekłe utajone wirusowe zapalenie wątroby typu B wskazał: Z. nr [...] w G. (obecnie S. Sp. z o.o.), W. w S. (obecnie P.w S. Sp. z o.o.), Z. nr [...] w G. (obecnie P. Sp. z o.o.).
Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny nie podzielił zarzutów odwołania. Organ odwoławczy wyjaśnił, że podejmując decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej lub braku podstaw do jej stwierdzenia organ inspekcji sanitarnej bada i ocenia cały zgromadzony w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy. Jednocześnie związany jest orzeczeniem lekarskim wydanym w danej sprawie zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1836 – zwanym dalej także "rozporządzeniem"), bowiem nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, co znajduje odzwierciedlenie w linii orzeczniczej sądów administracyjnych. Zgodnie z § 5 i § 6 ust. 1 rozporządzenia właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w odrębnych przepisach, zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych. Lekarz wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. W sprawie lekarz zatrudniony w jednostce orzeczniczej I stopnia na podstawie zebranego materiału dowodowego rozpoznał u K. M. chorobę zawodową.
Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2023 r. (sygn. akt II OSK 90/20) organ wyjaśnił, że decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej nie ustala pracodawcy, u którego warunki pracy ją spowodowały, gdyż nie taka jest jej rola. Prawdopodobieństwo występowania czynnika szkodliwego dla zdrowia w innych zakładach pracy nie obala domniemania, o którym mowa w art. 235¹ k.p., gdyż nie odnosi się do prawdopodobieństwa wpływu czynnika szkodliwego dla zdrowia na zachorowanie pracownika. Nawet w przypadku, gdyby pracownik świadczył pracę związaną z narażeniem zawodowym w kilku kolejnych zakładach, dla prawidłowości rozstrzygnięcia stwierdzającego chorobę zawodową nie ma znaczenia, w jakim stopniu wpłynęły na tę chorobę poszczególne okresy zatrudnienia i jaka była możliwość (prawdopodobieństwo) zachorowania pracownika u poszczególnych pracodawców. Istotą sprawy o rozpoznaniu choroby zawodowej jest bowiem potwierdzenie, że dane schorzenie ma swoje źródło w szkodliwych czynnikach występujących w środowisku pracy a nie udowadnianie, że praca u konkretnego pracodawcy i w danym okresie czasu, spowodowała chorobę zawodową. Jednocześnie organy inspekcji sanitarnej nie mogą odstąpić od badania środowiska pracy pracownika, czyli nie mogą odstąpić od wskazania zakładu pracy, bowiem bez zakładu pracy nie istnieje środowisko pracy. Wskazanie to należy jednak odczytywać wyłącznie jako wskazanie zakładu, w którym występowały czynniki mogące spowodować skutki zdrowotne, nie zaś wskazanie zakładu, w którym doszło do powstania choroby u pracownika
W opinii Państwowego Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego organ I instancji w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Jednocześnie, na podstawie całokształtu zebranej dokumentacji, bezspornym jest fakt, że Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Gdańsku podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
S. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. złożyła skargę na opisaną decyzję Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego, wnosząc o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1. przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie nie niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a także nieustosunkowanie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do wszystkich zarzutów odwołania;
2. przepisów prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. § 8 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych w zw. z art. 2351 Kodeksu pracy, polegające na błędnym wydaniu decyzji utrzymującej w mocy decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej w związku z zatrudnieniem K. M. w Z. nr [...] w G., następnie Sz. w G. (obecnie S. Sp. z o.o.) bez związku przyczynowo-skutkowego - na podstawie niepełnego i niewystarczającego materiału dowodowego, ponadto nie w pełni rozpatrzonego, bez wszechstronnej oceny okoliczności spraw.
W uzasadnieniu skargi skarżąca spółka podniosła w szczególności, że w zaskarżonej decyzji organ II instancji nie odniósł się do wszystkich zarzutów, a mianowicie do tego, iż w sprawie nie wykazano w decyzji organu I instancji, kiedy wystąpiły u pracownika pierwsze dolegliwości związane z WZW-B, co mogłoby zawęzić moment, kiedy doszło do potencjalnego zakażenia. W sprawie jest to na tyle istotne, bowiem pracownica w okresie od 1974 do 2002 r. pracowała w różnych placówkach służby zdrowia, w ekspozycji zawodowej na szkodliwe czynniki biologiczne, w tym w środowisku potencjalnego źródła zakażenia wirusowego zapalenia wątroby typu B, przy czym u poprzedników prawnych skarżącej spółki jedynie w okresie 1974-1976 r. W tym zakresie organ II instancji nie przeprowadził stosownego postępowania dowodowego.
Ponadto nie odniesiono się do zarzutu, że do zakażenia omawianym wirusem może dojść podczas wizyty u fryzjera, kosmetyczki, w salonie tatuażu, czy drogą seksualną.
W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zawarte w decyzji.
Uczestnicy postępowania, tj. K. M., P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. oraz P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G., nie zajęli stanowiska w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024r., poz. 935 ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku stwierdzenia określonych naruszeń prawa sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla zaskarżony akt albo stwierdza jego nieważność lub wydanie z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 p.p.s.a.) bądź oddala skargę w razie jej nieuwzględnienia (art. 151 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy administracyjnej co do jej istoty a jedynie ocenia, czy postępowanie przed organami przeprowadzono prawidłowo i czy wydany akt pozostaje w zgodzie z prawem.
W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 235¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 277 ze zm. - zwanej dalej w skrócie jako: "k.p."), za chorobę zawodową uważa się schorzenie ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika – stosownie do art. 235² k.p. - może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.
Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym oznaczającym zachorowanie, które pozostaje w związku przyczynowym z pracą. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, jej rodzaj, charakter i warunki jej wykonywania (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 302/17). Pojęcie "wysokie prawdopodobieństwo", o którym mowa w art. 235¹ k.p. nie odnosi się do zakładu pracy jako pracodawcy. Odnosi się natomiast do zakładu pracy jako środowiska, w którym znajdują się czynniki zagrażające zdrowiu pracownika. Spełnienie się tej przesłanki jest równoznaczne z brakiem możliwości wykluczenia dominującego wpływu czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy na zachorowanie na chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych. Przesłankę "wysokiego prawdopodobieństwa" negować może wyłącznie porównanie oddziaływania czynników zawodowych i pozazawodowych prowadzące do stwierdzenia, że chorobę spowodowały przyczyny niezwiązane z zatrudnieniem, występujące poza środowiskiem pracy. Prawdopodobieństwo występowania czynnika szkodliwego dla zdrowia także w innych zakładach pracy nie obala domniemania, o którym mowa w art. 235¹ k.p., gdyż nie odnosi się do prawdopodobieństwa wpływu czynnika szkodliwego dla zdrowia na zachorowanie, stanowiącego ratio legis omawianej regulacji. W orzecznictwie wskazuje się, że w sytuacji gdy pracownik świadczył pracę związaną z narażeniem zawodowym w kilku i więcej kolejnych zakładach, dla prawidłowości rozstrzygnięcia stwierdzającego chorobę zawodową nie ma znaczenia, w jakim stopniu wpłynęły na tę chorobę poszczególne okresy zatrudnienia i jaka była możliwość (prawdopodobieństwo) zachorowania pracownika u poszczególnych pracodawców. Istotą sprawy o rozpoznanie choroby zawodowej jest potwierdzenie, że dane schorzenie ma swoje źródło w szkodliwych czynnikach występujących w środowisku pracy, a nie wykazanie, że praca u konkretnego pracodawcy spowodowała chorobę zawodową (por. wyroki NSA: z dnia 9 września 2012 r., sygn. akt II OSK 2502/11 oraz z dnia 25 kwietnia 2023 r., sygn. akt II OSK 980/20). Innymi słowy, decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej nie ustala pracodawcy, u którego warunki pracy ją spowodowały - w sentencji decyzji pracodawca nie jest w ogóle wskazywany. Organy inspekcji sanitarnej nie mogą natomiast odstąpić od badania środowiska pracy, gdyż choroby zawodowe nie powstają poza środowiskiem pracy. Wskazanie to należy jednak odczytywać wyłącznie jako wskazanie zakładu, w którym występowały czynniki mogące spowodować skutki zdrowotne, nie zaś wskazanie zakładu, w którym doszło do powstania choroby u pracownika (por. wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2001 r., sygn. akt I SA 1780/00). Zatem nie ustala się, czy narażenie zawodowe w określonym zakładzie pracy było przyczyną powstania choroby zawodowej, ale wyłącznie, w których zakładach pracy występowało narażenie zawodowe (por. wyrok NSA z dnia 22 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 540/18).
W świetle powyższego rozpoznanie choroby odpowiadającej właściwej pozycji wykazu chorób zawodowych i występowania czynnika szkodliwego dla zdrowia w środowisku pracy jest wystarczające dla ziszczenia się przesłanki wysokiego prawdopodobieństwa, o której mowa w art. 235¹ k.p.
W art. 237 § 1 k.p. ustawodawca upoważnił Radę Ministrów do określenia drodze rozporządzenia: 1) sposobu i tryb postępowania przy ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz sposobu ich dokumentowania, a także zakresu informacji zamieszczanych w rejestrze wypadków przy pracy, 2) składu zespołu powypadkowego, 3) wykazu chorób zawodowych, 4) okresu, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, 5) sposobu i tryb postępowania dotyczącego zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych, 6) podmiotów właściwych w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych – uwzględniając aktualną wiedzę w zakresie patogenezy i epidemiologii chorób powodowanych przez czynniki szkodliwe dla człowieka występujące w środowisku pracy oraz kierując się koniecznością zapobiegania występowaniu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.
Na podstawie powyższej delegacji ustawowej Rada Ministrów wydała 30 czerwca 2009 r. rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 1836 – dalej zwane "rozporządzeniem"), a wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej określił załącznik do tego rozporządzenia. Uregulowania powołanego rozporządzenia stały się podstawą rozstrzygnięć organów inspekcji sanitarnej w niniejszej sprawie. Zaznaczenia w tym miejscu też wymaga, że postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest specyficznym postępowaniem administracyjnym, zaś regulacje procesowe zawarte w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych stanowią lex specialis wobec przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.
Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, w szczególności przeprowadza ocenę narażenia zawodowego oraz sporządza kartę oceny narażenia zawodowego, którą wraz ze skierowaniem na badania przekazuje do jednostki orzeczniczej I stopnia. Ocenę narażenia zawodowego sporządza się na formularzu określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 237 § 4 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, przy wykorzystaniu dokumentacji gromadzonej zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 298¹ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy przez pracodawców i jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a jeżeli postępowanie dotyczy aktualnego zatrudnienia, w przypadku wątpliwości dotyczącej zgromadzonej dokumentacji, na podstawie oceny przeprowadzonej bezpośrednio u pracodawcy z uwzględnieniem oceny ryzyka zawodowego (§ 4 ust. 1a rozporządzenia).
Właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2022 r., poz. 437), zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w ust. 2 i 3 (§ 5 ust. 1 rozporządzenia).
Następnie lekarz tej jednostki na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). W myśl § 6 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia - narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do sposobu wykonywania pracy – określenie stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometraż czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego. Przepis ten wskazuje, co należy uwzględnić przy ocenie sposobu wykonywania pracy, ale nie wymaga od organu przeprowadzania szczegółowych pomiarów co do stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym lub chronometrażu czynności danego pracownika. Czas w jakim realizowane są czynności powtarzalne, czy ocena stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym, mogą zostać ustalone w oparciu o różne źródła dowodowe. Jeżeli zakres informacji zawartych w wymienionej dokumentacji jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz występuje o ich uzupełnienie do pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, lekarza ubezpieczenia zdrowotnego lub innego lekarza prowadzącego leczenie pracownika lub byłego pracownika, właściwego państwowego inspektora sanitarnego lub pracownika (§ 6 ust. 5 rozporządzenia).
Pracownik (i tylko pracownik, nie zaś pracodawca), badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia (§ 7 ust. 1 rozporządzenia).
Zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.
Ten szczególny charakter postępowania dowodowego w zakresie oceny podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wynika z faktu, że ani organy inspekcji sanitarnej, ani sądy administracyjne, kontrolujące wydane przez te organy decyzje administracyjne, nie posiadają wysoko specjalistycznej wiedzy lekarskiej pozwalającej na samodzielną ocenę konkretnych przypadków lub jednostek chorobowych pod kątem ich zaliczenia do określonej choroby zawodowej (por. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2016 r., sygn. akt II OSK 1483/14). Na mocy § 5 rozporządzenia rozpoznanie chorób zawodowych, a w tym i ustalenie związku przyczynowo–skutkowego między zdiagnozowanym schorzeniem a wykonywaną pracą w narażeniu zawodowym, należy do właściwych jednostek organizacyjnych służb zdrowia. Dane zawarte w orzeczeniach lekarskich tych jednostek stanowią na mocy § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych część materiału dowodowego, na podstawie którego organy inspekcji sanitarnej wydają decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia tej choroby. Orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w kwestii rozpoznania choroby zawodowej lub braku do tego podstaw są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, jeżeli zostały wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych.
Mimo decydującego znaczenia opinii wydanej przez jednostkę orzeczniczą w toku postępowania w przedmiocie choroby zawodowej, dowód ten powinien podlegać ocenie stosownie do art. 80 k.p.a., w tym w kontekście pozostałego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Opinia jednostki orzeczniczej podlega jednak weryfikacji przez organ administracji publicznej wyłącznie pod względem formalnym. Z uwzględnieniem art. 80 k.p.a. w ramach tej kontroli ocenie podlega, czy wywody i wnioski sformułowane w tych orzeczeniach są należycie uzasadnione i zgodne z innymi dowodami zgromadzonymi w sprawie. Organ administracji publicznej prowadzący postępowanie w przedmiocie choroby zawodowej nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania choroby zawodowej i zobligowany jest przyjąć ustalenia zawarte w orzeczeniu lekarskim, jeśli nie budzi ono wątpliwości w świetle pozostałych dowodów (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 13 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Łd 649/23).
Taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie.
W ocenie Sądu organy inspekcji sanitarnej zasadnie orzekły o stwierdzeniu u K. M. – wieloletniego pracownika na stanowisku pielęgniarki wskazanych powyżej placówek ochrony zdrowia - choroby zawodowej wskazanej pod pozycją 26 załącznika do ww. rozporządzenia, tj.: "Choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa" - wirusowe zapalenie wątroby typu B, w oparciu o orzeczenie lekarskie wydane 5 sierpnia 2024 r. przez Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Gdańsku.
Z treści ww. orzeczenia wynika, że na podstawie przedstawionej dokumentacji medycznej lekarz orzecznik stwierdził, że w lipcu 2023 r. u K. M. wykryto przeciwciała anty-HBc i z tego powodu od września 2023 r. pozostaje ona pod opieką poradni chorób zakaźnych z rozpoznaniem utajonego zakażenia WZW-B. Wcześniej, w trakcie pracy zawodowej wielokrotnie ulegała kontaminacji spojówek przez wydzieliny pacjentów (ślina, krew), a w latach 90-tych XX w. przeszła pełny cykl szczepień przeciwko WZW-B. Na podstawie przeprowadzonej analizy dokumentacji medycznej lekarz jednostki orzeczniczej podkreślił, że "wystąpienie potwierdzonego zakażenia wirusem HBV u osoby pracującej z pacjentami w bezpośrednim narażeniu na czynniki biologiczne krwiopochodne (w tym HBV), pozwala z wysokim prawdopodobieństwem przyjąć, że do zakażenia tym patogenem doszło w trakcie wykonywania pracy na stanowisku pielęgniarki, najprawdopodobniej przed poddaniem się obowiązkowemu sczepieniu przeciwko WZW-B, na początku lat 90-tych. Mając to na uwadze orzeczono o rozpoznaniu choroby zawodowej: "choroby zakaźne lub pasożytnicze albo ich następstwa" – przewlekłe utajone wirusowe zapalenie wątroby typu B.
Analiza powyższego orzeczenia pod względem formalnym wskazuje, że stanowi ono wiarygodny dowód w postępowaniu, zaś jego rzetelność nie powinna budzić wątpliwości.
Mając to na uwadze należało podzielić rozstrzygnięcie organów stwierdzające u K. M. (uczestniczki postępowania) choroby zawodowej określonej w pozycji 26 ww. rozporządzenia i uznać zaskarżoną decyzję za zgodna z prawem. Podzielić należało bowiem stanowisko organów, że K. M. - ze względu na rodzaj wykonywanej na przestrzeni wielu lat pracy (tj. od 1974 do 2022 r. z przerwami) - jako: pielęgniarka, pielęgniarka dyplomowana, pielęgniarka środowiskowo-rodzinna - niewątpliwie pracując na takim stanowisku narażona była na duże i bezpośrednie ryzyko styczności z chorobotwórczymi czynnikami zakaźnymi występującymi w jej środowisku pracy (tj. w poszczególnych jednostkach ochrony zdrowia, w tym m.in. w Z. nr [...] w G. czyli poprzedniku prawnym skarżącej spółki), w tym z wirusem zapalenia wątroby typu B. Jak wynika z akt sprawy do obowiązków uczestniczki postępowania należało wykonywanie "czynności pielęgniarskich", a więc wszelkich czynności mających na celu zapewnienie bezpośrednio opieki i wsparcia medycznego pacjentom. Uczestniczka postępowania w swoim środowisku pracy niewątpliwie narażona była na czynnik biologiczny, jakim jest wirus zapalenia wątroby typu B (WZW B, HBV), na co wskazuje treść załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki (Dz. U. Nr 81, poz. 716).
Zakażenie wirusem, w tym wirusem zapalenia wątroby typu B w przypadku osób wykonujących zawody medyczne z dużym prawdopodobieństwem może zostać wywołane czynnikami występującymi w środowisku pracy. Możliwość stwierdzenia, że dana osoba wykonująca zawód medyczny cierpi na chorobę zawodową, będzie każdorazowo zależało od jej miejsca pracy i charakteru pracy, np. lekarz lub pielęgniarka pracująca w szpitalu (czy też ratownik medyczny) ponosi bardzo duże ryzyko zakażenia się w miejscu pracy ze względu na wysokie prawdopodobieństwo występowania tam wirusów, które powodują chorobę zakaźną. Zaliczenie pracy w jednostkach ochrony zdrowia w wykazie prac narażających pracowników na działanie czynników biologicznych (w ww. rozporządzeniu z dnia 22 kwietnia 2005 r.) jest zatem w pełni zrozumiałe skoro pracownicy ci ze względu na charakter pracy (bezpośredni i bliski kontakt z osobami chorymi) narażeni są na różnorodne czynniki niebezpieczne i szkodliwe, zagrażające ich zdrowiu, a nawet życiu, w szczególności na szkodliwe czynniki biologiczne, do których niewątpliwie zalicza się m.in. wirus zapalenia wątroby typu B. Pracownicy zakładów opieki zdrowotnej czy też szpitala są zatem niewątpliwie zaliczani do grupy zwiększonego ryzyka zachorowania na choroby zakaźne (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1257/23).
W konsekwencji powyższego, mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy, w tym rodzaj pracy wykonywanej przez uczestniczkę, należało uznać, że zasadne było stwierdzenia u niej przez organy inspekcji sanitarnej przedmiotowej choroby zawodowej.
W ocenie Sądu podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Organy w sposób właściwy zgromadziły i oceniły cały materiał dowodowy, a ponadto prawidłowo ustaliły, zinterpretowały i zastosowały przepisy Kodeksu pracy oraz ww. rozporządzeń. Co prawda, w zaskarżonych decyzjach – na co zwracała uwagę skarżąca – organy nie wskazały "kiedy wystąpiły u pracownika pierwsze dolegliwości związane z WZW-B", co – zdaniem skarżącej - "mogłoby zawęzić moment kiedy doszło do potencjalnego zakażenia", to jednak okoliczność ta – wbrew oczekiwaniom skarżącej – nie mogła mieć jakiegokolwiek wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż w załączniku do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych w rubryce: "Okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym" prawodawca wskazał, że "nie można określić". Oznacza to, że dla ustalenia etiologii zawodowej stwierdzonej choroby zakaźnej (w tym WZW-B) okolicznością istotną nie pozostaje okres ujawnienia się danej choroby zakaźnej, lecz wystarczające w tym zakresie pozostaje stwierdzenie występowania czynnika chorobotwórczego (wirusa) w środowisku pracy. Poza tym – jak to już zostało wyjaśnione powyżej – sam fakt zatrudnienia w kilku zakładach pracy, w których istniało analogiczne narażenie na działanie tych samych czynników chorobotwórczych (wirusów) nie nakłada na organy obowiązku prowadzenia stosownego postępowania wyjaśniającego (dowodowego) wskazującego lub wykluczającego zachorowanie w danym zakładzie pracy. Dla stwierdzenie choroby zawodowej istotne i wystarczające jest bowiem potwierdzenie, że dane schorzenie ma swoje źródło w szkodliwych czynnikach występujących w środowisku pracy, a nie wykazanie, że praca u konkretnego pracodawcy spowodowała chorobę zawodową. Co więcej, w orzecznictwie przyjmuje się, że jeśli do stwierdzenia choroby zawodowej wystarczający jest wysoki stopień prawdopodobieństwa jej powstania w następstwie działania czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, to jest oczywiste, że nawet w sytuacji, w której istnieją także inne (konkurencyjne) czynniki etiologiczne powstania choroby zawodowej, której istnienie nie budzi wątpliwości, domniemanie przemawia za zawodową etiologią tego rodzaju schorzenia (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 22 maja 2025 r., sygn. akt III SA/Kr 2109/24). Z tego też powodu zarzut skarżącej o braku odniesienia się przez organy do twierdzeń o możliwości zakażenia się K. M. podczas wizyty u fryzjera, kosmetyczki, w salonie tatuażu czy drogą seksualną, nie miały jakiegokolwiek znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonych decyzji. Zaznaczenia wymaga, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na powyższe twierdzenia (zarażenie się uczestniczki w opisany sposób), a tym samym nie obaliła domniemania zawodowej etiologii stwierdzonej u uczestniczki choroby zakaźnej. W orzecznictwie wskazuje się, że możliwe jest uznanie choroby za zawodową nawet, gdy równocześnie obok zatrudnienia w warunkach narażających na powstanie choroby występują inne czynniki chorobotwórcze. W takiej sytuacji nie wyłącza to możliwości wykazania, że powstanie choroby w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z wykonywaniem zatrudnienia, przy czym jednak niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie (por. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2025 r., sygn. akt II GSK 2222/21).
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).