III SA/GD 75/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w GdańskuGdańsk2006-03-22
NSAAdministracyjneWysokawsa
pas drogowyopłatysieć wodociągowazarządca drogiwłasność gruntuprawo administracyjneustawa o drogach publicznychWSA

WSA w Gdańsku oddalił skargę spółki wodociągowej, potwierdzając prawo zarządcy drogi do pobierania opłat za zajęcie pasa drogowego podziemnymi sieciami wodociągowymi, interpretując pojęcie pasa drogowego jako trójwymiarowe.

Spółka wodociągowa zaskarżyła decyzję o naliczeniu opłat za zajęcie pasa drogowego podziemną siecią wodociągową. Skarżąca argumentowała, że własność pasa drogowego sięga jedynie do głębokości nawierzchni i powoływała się na art. 143 k.c. WSA w Gdańsku oddalił skargę, uznając, że pas drogowy jest obiektem trójwymiarowym, a umieszczenie urządzeń infrastruktury technicznej pod jego powierzchnią uzasadnia naliczenie opłaty zgodnie z ustawą o drogach publicznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku rozpoznał skargę Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji "A" Spółki z o.o. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Zarządu Powiatu o zezwoleniu na zajęcie pasa drogowego i umieszczenie sieci wodociągowej, a także ustaleniu opłat z tego tytułu. Spółka kwestionowała głównie zasadność naliczenia opłaty, argumentując, że własność zarządcy drogi ogranicza się do głębokości nawierzchni, a przepisy prawa cywilnego (art. 143 k.c.) nie pozwalają na nieograniczone rozciąganie własności w głąb gruntu. Sąd oddalił skargę, podkreślając, że zgodnie z ustawą o drogach publicznych pas drogowy jest obiektem trójwymiarowym, obejmującym przestrzeń nad i pod jego powierzchnią. W związku z tym, umieszczenie podziemnych urządzeń infrastruktury technicznej, takich jak sieć wodociągowa, w pasie drogowym uzasadnia naliczenie opłaty, niezależnie od głębokości. Sąd odrzucił również argumenty dotyczące naruszenia Konstytucji i Konwencji o Ochronie Praw Człowieka, wskazując na brak naruszenia prawa własności skarżącej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, umieszczenie podziemnych urządzeń infrastruktury technicznej w pasie drogowym, poniżej jego powierzchni, uzasadnia naliczenie opłaty za zajęcie pasa drogowego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że pas drogowy jest obiektem trójwymiarowym, obejmującym przestrzeń nad i pod jego powierzchnią. Dlatego też, umieszczenie sieci wodociągowej pod nawierzchnią drogi stanowi zajęcie pasa drogowego w rozumieniu ustawy o drogach publicznych i podlega opłacie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.d.p. art. 4 § pkt 1

Ustawa o drogach publicznych

Pas drogowy to wydzielony grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, stanowiący obiekt trójwymiarowy.

u.d.p. art. 40 § ust. 1

Ustawa o drogach publicznych

Zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg wymaga zezwolenia zarządcy drogi.

u.d.p. art. 40 § ust. 2 pkt 2

Ustawa o drogach publicznych

Zezwolenie dotyczy umieszczania w pasie drogowym urządzeń infrastruktury technicznej niezwiązanych z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego.

u.d.p. art. 40 § ust. 5

Ustawa o drogach publicznych

Właściwy organ jest uprawniony do naliczenia opłaty za zajęcie pasa drogowego.

Pomocnicze

u.d.p. art. 39 § ust. 1

Ustawa o drogach publicznych

Zabrania się dokonywania w pasie drogowym czynności, które mogłyby powodować niszczenie lub uszkodzenie drogi i jej urządzeń albo zmniejszenie jej trwałości oraz zagrażać bezpieczeństwu ruchu drogowego.

u.d.p. art. 39 § ust. 6

Ustawa o drogach publicznych

Kanały technologiczne służące umieszczeniu podziemnych urządzeń infrastruktury technicznej niezwiązanej z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego, zlokalizowane przez zarządcę drogi w trakcie budowy lub przebudowy drogi, uważa się za znajdujące w pasie drogowym.

k.c. art. 143

Kodeks cywilny

Właściciel gruntu jest właścicielem przestrzeni nad i pod jego powierzchnią w granicach określonych przez społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu.

Konstytucja art. 64 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności.

Konstytucja art. 21 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia.

EKPC art. 1 § protokół nr 1

Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

Każda osoba fizyczna lub prawna ma prawo do poszanowania swojego mienia.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Pas drogowy jest obiektem trójwymiarowym, obejmującym przestrzeń pod powierzchnią gruntu. Umieszczenie podziemnych urządzeń infrastruktury technicznej w pasie drogowym uzasadnia naliczenie opłaty. Prawo własności gruntu nie jest naruszone, gdy skarżący nie jest właścicielem pasa drogowego.

Odrzucone argumenty

Własność pasa drogowego ogranicza się do głębokości nawierzchni. Zastosowanie art. 143 k.c. w sprawie pasa drogowego. Naruszenie prawa własności chronionego przez Konstytucję i EKPC.

Godne uwagi sformułowania

pas drogowy jako obiekt trójwymiarowy przestrzeń nad i pod jego powierzchnią nieograniczone prawo własności pasa drogowego

Skład orzekający

Arkadiusz Despot-Mładanowicz

przewodniczący sprawozdawca

Elżbieta Kowalik-Grzanka

członek

Krzysztof Gruszecki

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia pasa drogowego jako obiektu trójwymiarowego i podstawy do naliczania opłat za zajęcie go podziemnymi urządzeniami infrastruktury technicznej."

Ograniczenia: Dotyczy spraw związanych z ustawą o drogach publicznych i zajęciem pasa drogowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu opłat za zajęcie pasa drogowego, a interpretacja sądu dotycząca trójwymiarowości pasa drogowego jest kluczowa dla wielu inwestycji.

Czy podziemna sieć wodociągowa to "zajęcie" pasa drogowego? Sąd wyjaśnia.

Dane finansowe

WPS: 1465,66 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Gd 75/06 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2006-03-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-01-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Arkadiusz Despot-Mładanowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Elżbieta Kowalik-Grzanka
Krzysztof Gruszecki
Symbol z opisem
6033 Zajęcie pasa drogowego (zezwolenia, opłaty, kary z tym związane)
Sygn. powiązane
I OSK 921/06 - Wyrok NSA z 2007-05-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka WSA Krzysztof Gruszecki Protokolant Hanna Tarnawska po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 22 listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie zezwolenia na zajęcie pasa drogowego i umieszczenie sieci wodociągowej z przyłączami oraz ustalenia opłaty z tego tytułu oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] decyzją z dnia 22 listopada 2005 r. utrzymało w mocy decyzję Zarządu Powiatu [...] z dnia 3 sierpnia 2005 r. zezwalającą Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji "A" Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w S. G. na zajęcie pasa drogowego drogi powiatowej i umieszczenia sieci wodociągowej z przyłączami oraz ustalającej opłatę z tego tytułu w wysokości 1465,66 zł, opłatę roczną w wysokości 3519 zł oraz opłatę za zajęcie pasa drogowego w okresie wykonywania robót budowlanych w kwocie 9855 zł.
W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że z treści odwołania Spółki "A" wynika, iż decyzja jest kwestionowana jedynie w części, to jest w zakresie naliczenia opłaty z tytułu zajęcia pasa drogowego. W ocenie strony jest to niezasadne nałożenie obowiązku, gdyż narusza ono obowiązujące przepisy prawa. Wskazano na zmianę stanu prawnego, jaki ma miejsce w zakresie naliczania opłat za zajęcie pasa drogowego od 9 grudnia 2004 r.. Wskazano na definicję pasa drogowego i stwierdzono, że w ocenie strony własność zarządu drogi sięga jedynie do głębokości asfaltu lub innej nawierzchni drogi, gdyż tylko do tej głębokości sięga zgodnie z prawem cywilnym własność. Reasumując - powołując się na doktrynę i interpretacje art. 143 k.c. stwierdzono, że zarządca drogi nie jest właścicielem części gruntu poniżej głębokości nałożonej nawierzchni drogi i dlatego nie jest uprawniony do pobierania opłat za położone do tej głębokości urządzenia służące odprowadzaniu i doprowadzaniu ścieków. Ponadto w odwołaniu wskazano na brak przepisów przejściowych w ustawie z 14 listopada 2003 r., co oznacza konieczność naliczania opłaty w momencie wydawania decyzji zezwalającej na zajęcie pasa drogowego i niemożliwość wydania jej w późniejszym czasie oraz niemożliwość wydawania decyzji odrębnej w zakresie opłaty. Stwierdzono też, że nie można naliczać opłaty za zajmowanie pasa drogowego przed 9 grudnia 2004 r.. Dopiero wydanie nowych decyzji, np. w zakresie umieszczenia nowej studzienki, upoważnia organ do naliczenia opłaty za zajęcie pasa drogowego według nowych przepisów.
Organ II instancji wskazał, że zaskarżoną decyzję wydano po przeprowadzeniu postępowania w następującym stanie faktycznym: w dniu 3 sierpnia 2005 r. Powiatowy Zarząd Dróg, powołują się na upoważnienie udzielone mu uchwałą Zarządu Powiatu [...] z 28 grudnia 2004r. ( numer [...]) do wydawania decyzji administracyjnych w sprawach między innymi udzielenia zezwolenia na zajęcie pasa drogowego wydał decyzję, w której nałożył na odwołującego się dwa rodzaje opłat z tego tytułu. Opłaty roczne, tj. za rok 2005 - 1465,66zł za umieszczenie w pasie drogowym sieci wodociągowej z przyłączami, za pozostałe lata począwszy od 2006 r. w wysokości - 3 519 zł, opłata druga za zajęcie pasa drogowego w czasie wykonywania robót budowlanych w okresie od 8 do 25 sierpnia 2005r. - 9 855,00zł.
W decyzji wskazano drogi oraz ustalono terminy płatności. W podstawie prawnej decyzji Zarząd powołał art. art. 40 ust. 1 - 5, ust. 11 i 15 w związku z art. 19 ust.2 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2004r. Nr 204, poz. 2086 ) oraz § 10 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 czerwca 2004r. w sprawie określenia warunków udzielenia zezwoleń na zajęcie pasa drogowego. Naliczenie opłat było wynikiem udzielenia w tej samej decyzji Spółce zezwolenia na wykonanie w pasie drogowym w okresie 8 -25 sierpnia 2005 r. robót budowlanych, polegających na wykonaniu i umieszczeniu w nim wodociągu wraz z przyłączami.
Następnie organ odwoławczy podał, iż zarzuty strony dotyczące kwestii braku przepisów przejściowych w ustawie z 14 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych i konsekwencji z tego wynikających są w rozpoznawanej sprawie bezprzedmiotowe. Wydana decyzja nie dotyczy, bowiem urządzeń infrastruktury umieszczonych w pasie drogowym przed datą wejścia w życie zmiany ustawy o drogach publicznych ( przed dniem 9 grudnia 2004 r.), ale dotyczy ona urządzeń - sieć wodociągowa z przyłączami, które mają być zrealizowane między innymi na podstawie zaskarżonej decyzji. Także zarzut o niemożliwości rozdzielania decyzji w przedmiocie udzielenia zezwolenia i naliczenia opłaty nie dotyczy sprawy rozpoznawanej, gdyż zaskarżona decyzja w swej treści oba te elementy zawiera, tj. jest orzeczeniem, w którym w pkt 1 udzielona zezwolenia na zajęcie pasa drogowego ulicy [...] w S. G. - droga powiatowa numer [...] na odcinku od ulicy [...] do ulicy [...] poprzez umieszczenie w nim na czas nieokreślony sieci wodociągowej z przyłączami oraz na jego zajęcie w okresie 8-25 sierpnia 2005 r., polegające na wykonywaniu robót budowlanych tej sieci.
Organ II instancji stwierdził, że z przedstawionych zarzutów, w rozpoznawanej sprawie, pozostaje zarzut naruszenia prawa materialnego, polegający na stwierdzeniu, że umieszczenie sieci wodociągowej pod powierzchnią gruntu, na którym znajduje się pas drogowy, nie daje podstaw do naliczania opłat na podstawie powołanych w decyzji przepisów.
Zdaniem organu odwoławczego analiza treści art. 40 w związku z art. 4 ustawy o drogach publicznych pozwala na stwierdzenie, że dotyczy on dwóch sytuacji: normuje zasady pobierania opłat za zajęcie pasa drogowego i umieszczenie w nim urządzeń niezwiązanych z funkcjonowaniem dróg. Jeżeli chodzi o "pas drogowy", to art. 4 pkt 1 ustawy o drogach publicznych zawiera ustawową definicję tego pojęcia, zgodnie, z którą droga lub pas drogowy to wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą.
Realizacja inwestycji liniowej i jej przeprowadzenie w pasie drogowym - w pasie zieleni, chodniku, jezdni oraz zjeździe drogi powiatowej, powoduje, że spełniona zostaje przesłanka określona w art. 40 uzasadniająca pobranie należnych opłat. Zgodnie z tym przepisem zezwolenia jak i opłaty dotyczą prowadzenia robót w pasie drogowym; umieszczania w pasie drogowym urządzeń infrastruktury technicznej niezwiązanych z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego; umieszczania obiektów budowlanych niezwiązanych z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego oraz reklam.
Organ II instancji wskazał, że w rozpatrywanej sprawie - wobec zarzutów przedstawionych w załączonej do odwołania opinii prawnej- chodzi o kwestię, czy pozostawienie pod drogą urządzenia, jakim jest rurociąg z przyłączami, jest "zajęciem pasa drogowego", które w świetle art. 40 ust. 2 pkt 2 uzasadniałoby (w sytuacji wydawania wymaganego zezwolenia) wymierzenie opłaty przewidzianej w tym przepisie.
Odwołujący się powołuje się na treść art. 143 k.c. oraz społeczno gospodarcze przeznaczenie prawa i twierdzi, że własność gruntu rozciąga się na przestrzeń nad i pod jego powierzchnią w granicach określonych przez społeczno-gospodarcze przeznaczenie gruntu. W konsekwencji wywiedziono, że nie jest to przestrzeń nieograniczona, gdyż głębokość tę ogranicza korzystanie przez właściciela, a w rozpoznawanej sprawie to korzystanie ograniczone jest do głębokość istniejącej nawierzchni, tj. asfaltu.
W ocenie organu przedstawione stanowisko w opinii prawnej jest zbyt daleko idące.
Po pierwsze organ odwoławczy nie podzielił go w zakresie stosowania w rozpoznawanej sprawie prostej analogii z art. 143 k.c. Stosowanie analogii prawa uzasadnione jest tylko w takim zakresie, w jakim ustawa o drogach publicznych stwarza na gruncie jej przepisów trudności interpretacyjne nie dające się usunąć. W tym wypadku tak nie jest (zob. też wyrok NSA z 5.10.2004r. OSK 552/2004). Pojęcie pasa drogowego jako przestrzeni trójwymiarowej zostało uregulowane w prawie drogowym, w jego art. 4. Z brzmienia samego przepisu art. 4 wynika, że pas drogowy należy odnosić do obiektu trójwymiarowego, a więc nie tylko powierzchni i przestrzeni nad gruntem, lecz także do przestrzeni pod powierzchnią gruntu. Nie ma w tym zakresie konieczności stosowania analogii.
To właściciel tak rozumianej przestrzeni, a nie inny podmiot, może dokonywać ingerencji, w tym robót podziemnych (np. w celu wydobywania kamienia lub przeprowadzenia przewodów kanalizacyjnych) tak głęboko oraz wznosić budowle i inne urządzenia na powierzchni gruntu tak wysoko, jak tylko jest to możliwe ze względu na aktualną technikę. Właściciel może się także sprzeciwić działaniom, które wkraczają w tak określonych granicach w jego nieruchomość (Kodeks cywilny Komentarz, Wyd. Prawnicze, Warszawa 1972, t. I, s. 375).
W przypadku pasa drogowego jako rodzaju gruntu wykorzystywanego na ściśle określone cele (cele ruchu drogowego) i poddanego specjalnej reglamentacji prawnej, to wkraczanie osób trzecich w jego własność zostało poddane prawu publicznemu, które formalizuje wyrażanie zgody na jego zajęcie na cele niezwiązane z budową, modernizacją, utrzymaniem i ochroną dróg poprzez konieczność uzyskania zgody w postaci decyzji administracyjnej, tj. zezwolenia. Zezwolenie to - po zmianie dokonanej ustawą z 14 listopada 2003 r.- dotyczy nie tylko działań, które powodują ograniczenie, zakłócenie lub zamknięcie ruchu drogowego, a nie wynikają z warunków ruchu drogowego lub stanu technicznego pasa drogowego, jak np. niego prowadzenie na obszarze pasa drogowego robót, ale obejmuje ono również sytuację umieszczania w pasie drogowym urządzeń infrastruktury technicznej niezwiązanych z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego. [ Art 40 ust.2 pkt, 2]. Użyte sformułowanie "w pasie drogowym" należy rozumieć w wyżej opisanym ( uregulowanym art. 4 ustawy) trójwymiarowym znaczeniu. Wykładnia przedstawiona przez odwołującą się, iż zapis ten należy rozumieć jako jedynie powierzchnię do głębokości nawierzchni np. asfaltu nie jest uzasadniona. Takie rozumowanie oznaczałoby w istocie, że zastosowanie omawianego uregulowania ogranicza się tak naprawdę do umieszczania urządzeń na powierzchni pasa drogowego, gdyż głębokość nawierzchni np. asfaltu czy płyt lub kostki, będąca granicą własności proponowaną przez stronę, ze swojej istot nie pozwala na umieszczanie w nich takich urządzeń. Tym samym prowadziłoby to do wniosku, że pomimo teoretycznej legalnej trójwymiarowości - pas drogowy byłby sprowadzony do powierzchni płaskiej. Pamiętać też należy, że dokonywana interpretacja odnosi się do wszystkich rodzajów dróg także do dróg gminnych nieutwardzonych lub pozbawionych urządzeń technicznych związanych z prowadzeniem, zabezpieczeniem lub obsługą ruchu. Określenie głębokości granic zajęcia pasa drogowego, może wiązać się też z przewidywaną w przyszłości rozbudową lub modernizacją drogi.
Zaprezentowana w odwołaniu interpretacja art. 40 ust 2 pkt 2 ustawy, ograniczająca rozumienie pojęcie umieszczenia w pasie drogowym urządzeń infrastruktury technicznej jedynie do głębokości nawierzchni nie ma w ocenie Kolegium uzasadnienia w wykładni celowościowej zmian dokonanych ustawą z 14 listopada 2003 r., ani w brzmieniu art. 4 pkt 1 ustawy o drogach publicznych.
Dokonując oceny decyzji organ odwoławczy stwierdził także zgodność naliczenia opłat z §1, §2 ust. 1 pkt 1 i § 3 pkt 2 uchwały Rady Powiatu [...] z dnia 18 czerwca 2004 r. w sprawie wysokości stawek opłat za zajęcie pasa drogowego (Dz. Urz. Woj. [...]).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji "A" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. G. zarzuciła powyższej decyzji:
- naruszenie art. 64 ust. 3 w związku z art. 21 ust. 1 Konstytucji i art. 1 protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności przez przyjęcie, że naruszenie prawa własności o jakim mowa w art. 4 pkt 1 i art. 40 ust. 2 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych poddane zostało prawu publicznemu, co oznacza, że przepisy dotyczące ograniczenia prawa własności zawarte w art. 143 k.c. nie mają zastosowania w przypadku wyrażania zgody na umieszczenie w pasie drogowym urządzeń infrastruktury technicznej niezwiązanych z drogą i pobierania z tego tytułu opłat, gdzie za stosowaniem tego przepisu przemawia zasadność i jedność systemu prawnego;
- naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, a mianowicie art. 4 pkt 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych przez przyjęcie, że zwrot "przestrzenią nad i pod jego powierzchnią" oznacza niczym nieograniczone prawo własności pasa drogowego.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o wystąpienie na podstawie art. 193 Konstytucji do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie zgodności art. 4 pkt 1 ustawy o drogach publicznych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 listopada 2003 r., rozumianego w ten sposób, że własność rozciąga się pod i nad przestrzenia pasa drogowego w sposób nieograniczony i bez uwzględnienia społeczno-gospodarczego przeznaczenia gruntu, z art. 64 ust. 3 w związku z art. 20 i art. 31 ust. 3 Konstytucji.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podała, że organowi II instancji uszedł uwadze przepis art. 39 ust. 6 i 7 ustawy o drogach publicznych, z którego wynika, że zarządca drogi może zlokalizować w pasie drogowym kanały technologiczne w celu umieszczenia w nich podziemnych urządzeń infrastruktury technicznej. Kanały te są udostępniane na podstawie umów dzierżawy lub najmu podmiotom, które z takich urządzeń korzystają. Art. 40 ust. 2 pkt 2 ustawy reguluje przypadki wyrażenia zgody na umieszczenie w/w urządzeń w przypadku, gdy kanałów brak. Zdaniem skarżącej nie ma żadnego ratio legis, by te same podmioty traktowane były odmiennie przy ustalaniu warunków.
W dalszej części uzasadnienia skarżąca powołała szereg oderwanych cytatów z literatury prawniczej, dotyczących prawa własności, wywodząc, że w przypadku pasa drogowego nie można mówić, iż prawo własności sięga w sposób nieograniczony w głąb. Zdaniem skarżącej gdyby tak miało być to treść art. 4 pkt 1 ustawy powinna zawierać taką treść jak np. art. 7 prawa geologicznego i górniczego. W przypadku pasa drogowego własność zarządcy drogi winna rozciągać się tak głęboko jak to jest konieczne dla ułożenia nawierzchni drogi. Oznacza to, że umieszczenie urządzeń wodociągowych pod powierzchnią drogi nie podlega opłatom, albowiem zarząd drogi nie jest właścicielem gruntu, w którym urządzenia są umieszczone.
Nadto skarżąca wskazała, że urządzenia w gruncie pod drogą umieszczają przedsiębiorstwa trudniące się dostawą wody, gazu, ciepła, energii elektrycznej. Jeżeli nałożone są na te podmioty opłaty z tytułu umieszczenia urządzeń w drodze, to opłaty te stanowią koszty tych podmiotów, co ma wpływ na cenę sprzedanej wody, energii cieplnej, gazu. Oznacza to, że koszty te ponoszą odbiorcy, a zatem opłata ta stanowi dochód budżetu Państwa, bądź samorządu.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Stosownie do art. 4 pkt 1 ustawy o drogach publicznych pas drogowy to wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą. Ustawodawca w niniejszym przepisie wyraźnie zakreślił granice nieruchomości zajętych pod pas drogowy, uznając pas drogowy za obiekt trójwymiarowy. Zatem pojęcie pasa drogowego odnosi się nie tylko do powierzchni i przestrzeni nad gruntem, lecz także do przestrzeni pod powierzchnią gruntu. Niniejsze pojęcie pasa drogowego koresponduje z treścią art. 46 § 1 i art. 143 k.c., w świetle których nieruchomość gruntowa przedstawia się jako bryła ograniczona płaszczyznami pionowymi przebiegającymi według jej granic na powierzchni ziemi, sięgająca tylko do pewnej głębokości i do pewnej wysokości. Właściciel nieruchomości gruntowej, w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego, może z wyłączeniem innych osób, korzystać z niej zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, co rozciąga się na przestrzeń nad tą nieruchomością i pod jej powierzchnią. Właściciel może kopać i dokonywać robót podziemnych tak głęboko oraz wznosić budowle i inne urządzenia na powierzchni gruntu tak wysoko, jak tylko jest to możliwe ze względu na aktualną technikę (Kodeks cywilny – Komentarz, Wyd. Prawnicze, Warszawa 1972, t. I, s. 375). Zatem przestrzeń zastrzeżona do korzystania przez właściciela jest tylko wyraźnie określona płaszczyznami pionowymi przebiegającymi według granic nieruchomości na powierzchni ziemi, natomiast w rozważaniach nad tym, jak wysoko i głęboko ona sięga, trzeba posługiwać się przepisami z zakresu prawa lotniczego, prawa wodnego, prawa geologicznego i górniczego oraz społeczno-gospodarczym przeznaczeniem nieruchomości gruntowej.
Społeczno-gospodarczym przeznaczeniem gruntu wydzielonego pod pas drogowy jest prowadzenie, zabezpieczenie i obsługa ruchu użytkowników drogi. Drogi służą bowiem zapewnieniu ruchu lub postoju pojazdów oraz ruchu pieszych. Takie przeznaczenie niniejszego gruntu podkreśla treść art. 39 ust. 1 ustawy o drogach publicznych, w myśl którego zabrania się dokonywania w pasie drogowym czynności, które mogłyby powodować niszczenie lub uszkodzenie drogi i jej urządzeń albo zmniejszenie jej trwałości oraz zagrażać bezpieczeństwu ruchu drogowego.
Przy określaniu granic nieruchomości zajętych pod pas drogowy należy mieć na względzie również treść art. 40 ust. 1 ustawy o drogach publicznych, który stanowi, że zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg wymaga zezwolenia zarządcy drogi. Zezwolenie to dotyczy prowadzenia robót w pasie drogowym, umieszczania w pasie drogowym urządzeń infrastruktury technicznej niezwiązanych z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego.
Wobec powyższego należy stwierdzić, że pojęcia pasa drogowego nie można ograniczyć – jak czyni to skarżąca - do gruntu na głębokość nawierzchni drogi. W pasie drogowym poza nawierzchnią drogi zlokalizowane są bowiem obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu. Umieszczenie urządzeń infrastruktury technicznej niezwiązanych z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego pod powierzchnią gruntu przeznaczonego na pas drogowy, jest umieszczeniem tych urządzeń w pasie drogowym. Skoro, jak wynika z art. 39 ust. 6 cytowanej ustawy, za znajdujące się w pasie drogowym uważa się zlokalizowane przez zarządcę drogi w trakcie budowy lub przebudowy drogi kanały technologiczne służące umieszczeniu podziemnych urządzeń infrastruktury technicznej niezwiązanej z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego, w szczególności linii telekomunikacyjnych, to tym bardziej urządzenia infrastruktury technicznej nie umieszczone w takich kanałach również należy traktować jako umieszczone w pasie drogowym (pod jego powierzchnią).
W konsekwencji należy uznać, że skarżąca umieściła sieć wodociągową z przyłączami w pasie drogowym w związku z czym zgodnie z art. 40 ust. 5 ustawy o drogach publicznych właściwy organ uprawniony był do naliczenia opłaty za zajęcie pasa drogowego.
Wobec powyższego, w ocenie Sądu, niezasadny jest zarzut skarżącej naruszenia art. 4 pkt 1 ustawy o drogach publicznych. Organ odwoławczy nie uznał bowiem nieograniczoności prawa własności pasa drogowego, a jedynie orzekł prawidłowo, że sieć wodociągowa została umieszczona w pasie drogowym, co nie jest równoznaczne z uznaniem braku granic prawa własności. W konsekwencji brak było jakichkolwiek podstaw, aby rozważać konieczność postawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego w trybie art. 193 Konstytucji, o treści wskazanej w skardze.
Również brak jest podstaw uzasadniających stwierdzenie naruszenia art. 64 ust. 3 w związku z art. 21 ust. 1 Konstytucji i art. 1 protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Wymienione przepisy dotyczą ochrony własności jako jednego z podstawowych praw człowieka. W przedmiotowej sprawie natomiast brak jest jakiegokolwiek naruszenia prawa własności przysługującego skarżącej. Grunt, w którym doszło do umieszczenia przez skarżącą sieci wodociągowej z przyłączami nie stanowi jej własności, zatem ustalenie opłaty za zajęcie pasa drogowego nie wprowadza żadnego ograniczenia przynależnego Spółce prawa własności nieruchomości gruntowej.
Natomiast podniesiona przez skarżącą kwestia wpływu opłat z tytułu umieszczenia w pasie drogowym sieci wodociągowej na cenę sprzedaży wody pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Jest to kwestia o charakterze czysto ekonomicznym, która w świetle przepisów ustawy o drogach publicznych nie stanowi przesłanki mającej jakikolwiek wpływ na decyzję w sprawie opłat za zajęcie pasa drogowego w sposób określony w ustawie. To czy i w jakiej wysokości koszty będą przerzucane na odbiorców jest wyłącznie elementem polityki ekonomicznej Spółki.
Mając powyższe na względzie Sąd na mocy art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI