III SA/GD 731/23

III SA/Gd 731/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-05-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-12-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Jacek Hyla /przewodniczący/
Janina Guść
Maja Pietrasik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne
Geodezja i kartografia
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2010 nr 193 poz 1287
art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1, art. 31, 33 ust. 1, art. 34
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jednolity
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Asesor WSA Maja Pietrasik (spr.), Protokolant: Sekretarz sądowy Dagmara Szymańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2024 r. sprawy ze skargi P. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 16 listopada 2023 r. nr SKO Gd/281/23 w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
P. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 16 listopada 2023 r. nr SKO Gd/281/23 w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości.
W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Wnioskiem z dnia 28 marca 2013 r., na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jednolity: Dz. U. z 2010 r.
nr 193, poz. 1287 ze zm.), zwanej dalej w skrócie: "p.g.k.", M. B. wystąpiła do Wójta Gminy Krokowa o rozgraniczenie nieruchomości.
Wnioskodawczyni wystąpiła o przeprowadzenie rozgraniczenia należącej
do niej nieruchomości gruntowej położonej w miejscowości K. (Gmina Krokowa), stanowiącej działkę ewidencyjną nr [1] w obrębie K., dla której Sąd Rejonowy w W. Wydział V Ksiąg Wieczystych Zamiejscowy w P. prowadzi księgę wieczystą o numerze [A.], z sąsiadującymi z nią:
- nieruchomością stanowiącą działkę ewidencyjną nr [2]
- nieruchomością stanowiącą działkę ewidencyjną nr [3]
- nieruchomością stanowiącą działkę ewidencyjną nr [4]
- nieruchomością stanowiącą działkę ewidencyjną nr [5]
Wnioskodawczyni zaproponowała aby do czynności ustalenia granic upoważnić geodetę K. M.
Z uzasadnienie wniosku wynika, że działki nr [6], [1] oraz [2] zostały ustanowione jeszcze przed 1930 r. Przebieg granic tych działek został wówczas utrwalony w dokumentacji katastralnej, a w terenie sporządzono odpowiednie znaki graniczne. Wobec faktu zaginięcia przedwojennych katastrów, w 1971 r. wykonane zostały pomiary sytuacyjno-wysokościowe. Ustalone orientacyjne granice przedmiotowych działek nie oddawały jednak stanu rzeczywistego. Na podstawie tych pomiarów sporządzane były też błędne operaty techniczne dotyczące m.in. nieruchomości wnioskodawczyni. W 1995 r. odnalezione zostały szkice katastralne dotyczące przedmiotowych działek. W tym też czasie Gmina Krokowa zleciła geodecie ustalenie granic należącej do niej działki nr [6]. Geodeta ustalił granice zgodnie
z przedwojennymi szkicami katastralnymi. Działka nr [6] została następnie zbyta
na rzecz podmiotu prywatnego oraz podzielona w ramach jej granicach katastralnych. Obecnie powierzchnię wcześniejszej działki nr [6] zajmują działki nr [6]/1, [6]/2, [6]/3 i [6]/4.
Ustalenie granic katastralnych działki nr [6] było przyczyną powstania sporu granicznego, bowiem spowodowało "przesunięcie" domniemanych (tj. ustalonych przy pomocy mapy sytuacyjno-wysokościowej) granic nieruchomości wnioskodawczyni oraz działki nr [2] na zachód. Jednakże "przesunięcie" to zostało zablokowane od strony wschodniej, gdzie istnieją działki [3], [4] i [5] (powstałe po podziale działki [7] ), których granice ustalone zostały w oparciu o błędne mapy sytuacyjno-wysokościowe. W rezultacie doszło do "ściśnięcia" działek [1] i [2] pomiędzy działkami [6]/1, [6]/2, [6]/3, [6]/4 od strony zachodniej a działkami [3], [4] i [5] od strony wschodniej w taki sposób, że działka [1] została zwężona na swoim odcinku południowym, zaś działka [2] została ucięta w taki sposób, że kończy się na granicy, gdzie zaczyna się działka [3], podczas gdy w rozumieniu wnioskodawcy, działka nr [2] według map katastralnych powinna biec równolegle do działki [1] i kończyć się, podobnie jak działka [1], na kanale wodnym biegnącym wzdłuż południowych granic nieruchomości.
Wnioskodawczyni dokonała opisu dotychczasowych prób dokonania rozgraniczenia po czym wyjaśniła, że dotychczas przeprowadzone postępowanie rozgraniczeniowe dotyczyło jedynie granicy działki [1] z działką nr [1], pomijało jednak granice pomiędzy działką nr [1] a działkami nr [3], [4] oraz [5] Utworzenie przedmiotowych działek (w wyniku podziału działki [7] w 1993 r.) odbyło się jednak
w granicach opartych na błędnych mapach sytuacyjno-wysokościowych i to na styku
z tymi działkami istnieje kolejny spór graniczny.
Zdaniem wnioskodawczyni, art. 34 p.g.k. ustanawia pierwszeństwo rozgraniczenia w postępowaniu administracyjnym. Co do zasady dopiero nieskuteczność postępowania administracyjnego w przedmiocie rozgraniczenia może doprowadzić do wszczęcia postępowania sądowego w tym zakresie. Wnioskowane postępowanie rozgraniczeniowe jest zatem jedyną dostępną drogą do zakończenia ostatecznie sprawy ustalenia granic nieruchomości.
Dodatkowo wnioskodawczyni wskazała, że w ramach poprzedniego postępowania rozgraniczeniowego został powołany geodeta, który podjął określone prace zmierzające do ustalenia spornych granic. Istnieje więc możliwość, że materiał dowodowy przygotowany na potrzeby tamtego postępowania będzie mógł zostać wykorzystany w niniejszym postępowaniu. To zaś powinno zmniejszyć koszty rozgraniczenia, do poniesienia których będzie zobowiązany zarówno wnioskodawca jak i właściciele pozostałych działek objętych przedmiotowym wnioskiem.
Wnioskodawczyni wskazała, że zgodnie z art. 28 k.p.a. stronami wnioskowanego postępowania rozgraniczeniowego będą również Z. C. jako właściciel nieruchomości stanowiącej działkę nr [2] oraz obecni właściciele nieruchomości stanowiących działki ewidencyjne nr [3], [4], [5], których danymi personalnymi i adresowymi wnioskodawczyni nie dysponuje.
Postanowieniem z dnia 24 maja 2013 r. znak ZPG.6830.3.2013.JE Wójt Gminy Krokowa wszczął postępowanie rozgraniczeniowe co do granicy pomiędzy nieruchomością objętą księgą wieczystą KW [B.] SR w W., położoną w obrębie K. gmina Krokowa, oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [1], stanowiącą własno: M. B., a:
1. nieruchomością objętą księgą wieczystą KW [C.] SR w W. ZWKW
w P. położoną w obrębie K. gmina Krokowa, oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [1], stanowiącą własność Z. C.,
2. nieruchomością objętą księgą wieczystą KW [D.] SR w W. ZWKW
w P. położoną w obrębie K. gmina Krokowa, oznaczoną w ewidencji gruntów jako działki ewidencyjne nr [3] i [4], stanowiącą współwłasność G. K. i P. W.,
3. nieruchomością objętą księgą wieczystą KW [E.] SR w W. ZWKW
w P. położoną w obrębie K. gmina Krokowa, oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [5], stanowiącą własność K. S. i E. S.
Z uzasadnienia wydanego postanowienia wynika, że w sprawie o wydanie nieruchomości, która toczyła się z powództwa m.in. właścicielki działki nr [1] przed Sądem Okręgowym w Gdańsku (sygn. akt [...]), w dniu 29 kwietnia 2008 r. zapadł wyrok, z uzasadnienia którego w ocenie organu wynika, że sąd ustalił przebieg granic działki [1]. W wyroku wskazano bowiem, że granice działki nr [1] zgodne z jej stanem prawnym, są granicami katastralnymi tej działki. Na skutek złożonych apelacji, w dniu 30 grudnia 2009 r. zapadł wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w sprawie
o sygn. akt [...] oddalający apelację. Wyrok jest prawomocny.
W świetle ww. wyroku sądu organ poddał w wątpliwość konieczność
przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego. Ostatecznie zauważył jednak, że działki nr [3], [4] i [5] graniczą z działką nr [1] na mapie ewidencyjnej, nie zaś na mapie katastralnej, wskazującej, zgodnie z wyrokiem sądu, prawne granice działki nr [1]. Zgodnie zaś z art. 29 ust 2 p.g.k., rozgraniczeniu podlegają granice nieruchomości z przyległymi nieruchomościami. Zaznaczono, że we wniosku o rozgraniczenie M. B. stwierdziła, że wnioskowane postępowanie rozgraniczeniowe jest jedyną drogą do ostatecznego zakończenia sprawy granic działki nr [1]. Żądanie potwierdzone zostało przez wnioskodawczynię w dniu 17 maja 2013 r. Postanowienie doręczono wnioskodawczyni oraz Z. C., G. K., P. W., K. S. oraz E. S.
W wyniku przeprowadzonego na wniosek postępowania administracyjnego, działając na podstawie art. 104 k.p.a. (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r. poz. 2000
ze zm.), zwanej w uzasadnieniu: "k.p.a." oraz art. 33 i art. 34 p.g.k. (tekst jednolity:
Dz. U. z 2021 r. poz. 1990 ze zm.), Wójt Gminy Krokowa wydał w dniu 29 listopada 2022 r. decyzję nr ZPG.6830.3.2013.JE.
W pkt I decyzji organ pierwszej instancji orzekł o rozgraniczeniu części granicy pomiędzy nieruchomością objętą księgą wieczystą [A.], położoną w obrębie K. gmina Krokowa, stanowiącą własność A. K., oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [1], a nieruchomością objętą księgą wieczystą KW [C.], położoną w obrębie K. gmina Krokowa, oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [2] stanowiącą własność Z. C., której przebieg oznaczony został na szkicu granicznym od punktu granicznego 55190 do punktu granicznego 11356.
Granica pomiędzy nieruchomością oznaczoną jako działka ewidencyjna nr [1] z działką nr [2] w obrębie K. przebiega zgodnie z opisem granic i szkicem granicznym wykazanym w protokole granicznym rozpoczętym w dniu 28 czerwca 2022 r., zakończonym w dniu 8 września 2022 r., sporządzonym przez upoważnionego geodetę W. W., posiadającego uprawnienia zawodowe nr [...]. Dokumentacja techniczna z przeprowadzonych czynności włączona została do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego Starostwa Powiatowego w P.- protokół nr [...] w dniu 4 października 2022 r.
W pkt II decyzji organ postanowił umorzyć postępowanie rozgraniczeniowe co do granicy pomiędzy nieruchomością objętą księgą wieczystą [A.], położoną w obrębie K. gmina Krokowa, stanowiącą własność A. K., oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [1], a
1. nieruchomością objętą księgą wieczystą KW [C.], położoną w obrębie K. gmina Krokowa, oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [2] stanowiącą własność Z. C., na pozostałym odcinku, poza odcinkiem pomiędzy punktami granicznymi 55190 -11356,
2. nieruchomością objętą księgą wieczystą KW [F.], położoną w obrębie K. gmina Krokowa, oznaczoną w ewidencji gruntów jako działki ewidencyjne nr [3] i [4], stanowiącą współwłasność G. A. K. i P. W.,
3. nieruchomością objętą księgą wieczystą KW [G.], położoną w obrębie K. gmina Krokowa, oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [5] stanowiącą własność K. S. i E. S.
i w tym zakresie przekazać sprawę z urzędu do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w W. -Wydział Cywilny.
W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że do przeprowadzenia czynności technicznych związanych z ustaleniem przebiegu granic, w dniu 24 maja 2013 r. upoważnił geodetę mgr inż. K. M. Z powodu rezygnacji geodety, na prośbę wnioskodawcy, w dniu 25 sierpnia 2014 r. Wójt upoważnił geodetę J. L. Geodeta nie wykonał zleconych czynności, w związku z czym Wójt zwrócił się do Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego w Gdańsku o podjęcie kroków dyscyplinujących geodetę. Działania Pomorskiego Inspektora Nadzoru okazały się nieskuteczne, w związku z czym organ w dniu 29 marca 2022 r. upoważnił
do czynności technicznych wyłonionego w drodze zapytania o cenę geodetę W. W.
W dniu 28 czerwca 2022 r. upoważniony geodeta rozpoczął czynności ustalenia przebiegu granic nieruchomości objętych postępowaniem. W dniu 11 lipca 2022 r.
do organu wpłynęło do wiadomości pismo K. S. i E. S. z zarzutem skierowanym do upoważnionego geodety. Wnioskodawcy zarzucili, że geodeta wiedząc o adresie korespondencyjnym poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie uwzględnił terminów wynikających z ustawy, by celowo uniemożliwić udział stronie w postępowaniu. Organ uwzględnił, że z przedłożonej dokumentacji i wyjaśnień geodety zawartych w jego opinii wynikało, że zaszła konieczność wyznaczenia nowego terminu rozprawy na gruncie, z uwagi na niedoręczenie wezwań K. i E. S. zamieszkałym w Niemczech. Wezwania zostały wysłane przez geodetę w dniu 23 maja 2022 r. Adresaci odebrali przesyłki dopiero 27 czerwca 2022 r., co spowodowało konieczność wyznaczenia nowego terminu na dzień 1 września 2022 r. Na prośbę K. i E. S. termin został zmieniony na 8 września 2022 r., o czym wszystkie strony postępowania zostały zawiadomione.
Do ustalenia przebiegu granic upoważniony geodeta wykorzystał dokumenty uzyskane z zasobu geodezyjno-kartograficznego w Starostwie Powiatowym w P.: operat katastralny, operat [...]1 dotyczący ustalenia granicy dz. [1],
operat [...]2 dotyczący podziału działki [7], operat [...]3 dotyczący ustalenia granicy działki [6] operat [...]4 dotyczący podziału działki [8], operat [...]5 dotyczący podziału działki nr [6]. Ocena dokumentów wskazuje, że operat [...]1 został sporządzony z uchybieniami - nie uwzględniono operatu katastralnego, nie pomierzono ustalonych granic, nie obliczono powierzchni działki. Podział działki [7] -operat [...]2 został wykonany wadliwie poprzez naruszenie granic katastralnych dz. Nr [2] i [1].
W trakcie rozprawy na gruncie pełnomocniczka właściciela działki [1] oświadczyła, że granice działki nr [1] są zgodne z danymi katastralnymi. Właściciel działki [2] oświadczył, że granice działki [2] są zgodne z katastrem. Pełnomocnik właścicieli działek [3] i [4] oświadczył, że przebieg granic działek [3] i [4] jest zgodny z ewidencją gruntów i budynków, właściciele działki [5] oświadczyli, że granice działki [5] są zgodne z ewidencją gruntów i budynków. W wyniku wywiadu terenowego geodeta stwierdził, że w punktach opisanych w protokole granicznym odnalazł kamienie betowe, kamienie ciosane, butelki po kamieniami, butelki, a także w dwóch punktach kamienie, na które brak jest dokumentów geodezyjnych.
Na podstawie zebranych dowodów w oparciu o operat katastralny i operat [...]3 ustalono przebieg granicy pomiędzy nieruchomościami stanowiącymi działki nr [1] i [2] na odcinku od punktu granicznego 55190 do punktu granicznego 11356.
Przebieg granic na pozostałych odcinkach i z pozostałymi nieruchomościami nie został ustalony, pomimo nakłaniania stron do zawarcia ugody. Dla ustalonych bezspornie punktów granicznych wykonano stabilizację w obecności stron.
Przebieg pozostałych granic wskazanych przez strony, zgodnie z ich oświadczeniami, przedstawiony został różnymi kolorami i opisany na szkicu sporządzonym przez upoważnionego geodetę.
W dniu 9 września 2021 r. upoważniony geodeta złożył do Wójta Gminy Krokowa dokumentację rozgraniczenia, powstałą w wyniku przeprowadzonych przez niego czynności wraz ze swoją opinią. W opinii geodeta wyjaśnił powód i okoliczności wyznaczenia nowego terminu rozprawy na gruncie, przedstawił dokumenty wykorzystane przy rozgraniczeniu oraz poinformował o dokonaniu analizy opinii biegłych sądowych S. K. i K. C. oraz wyroków sądowych o sygn. akt [...] z dnia 29 kwietnia 2008 r. oraz o sygn. akt [...] z dnia 30 grudnia 2008 r., które dotyczyły objętych wnioskiem nieruchomości.
Geodeta wskazał, że właściciele działek [1] i [2] uznają granice katastralne nieruchomości, zaś operat [...]1 został sporządzony z uchybieniami,
nie uwzględniono operatu katastralnego, nie pomierzono ustalonych granic,
nie obliczono powierzchni działki [1]. Podobnie z podziałem działki nr [7],
operat [...]2, gdzie geodeta M. K. nie wykorzystał danych katastralnych, co spowodowało naruszenie granic dz. [2] i [1]. W opinii upoważnionego geodety, nawet jeżeli geodeta nie dysponował danymi katastralnymi, to podczas kartowania podziału na mapie ewidencji gruntów powinien zorientować się, że narusza granice sąsiednich działek. W ocenie geodety, stanem prawnym działki [1] są granice uwidocznione w katastrze, nie jest w stanie rozstrzygnąć co z pozostałymi działkami, których granice zgodnie z EGiB wchodzą w działki [1] i [1].
Dokonana przez wójta gminy ocena prawidłowości wykonania czynności ustalenia przebiegu granic przez upoważnionego geodetę oraz zgodności z przepisami sporządzonych dokumentów nie wykazała nieprawidłowości. Dokumentacja techniczna rozgraniczenia została włączona do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego Starostwa Powiatowego w P. w dniu 4 października 2022 r. (protokół nr [...]).
W dniu 2 listopada 2022 r. wpłynęło pismo Z. C. w którym, po zapoznaniu się z dokumentacją sprawy stwierdził, że rozgraniczenie jest bezzasadne, ponieważ jest mapa katastralna oraz na gruncie kamienie graniczne, które pokrywają się z ww. mapą, zaś przyczyną tego, że na działkach [1] i [2] są naniesione działki [2] -[3] było naruszenie prawa o geodezji i kartografii przy pracach w 1993 i 1995 r. W odniesieniu do tego pisma organ stwierdził, że wydając postanowienie o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego, w świetle wyroków sądów dotyczących rozgraniczanej nieruchomości, poddał w wątpliwość konieczność przeprowadzenia rozgraniczenia, co wynika z treści uzasadnienia do postanowienia z dnia 24 maja 2013 r. Wnioskodawczyni stała jednak na stanowisku, że rozgraniczenie jest jedyną drogą do zakończenia sprawy granic działki nr [1], zatem mając na względzie interes strony oraz brzmienie art. 29 i art. 30 p.g.k. Wójt Gminy Krokowa w dniu 24 maja 2013 r. wydał postanowienie o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego. W odniesieniu do naruszenia prawa o geodezji i kartografii przy pracach w 1993 i 1995 r. organ stwierdził z kolei, że organem prowadzącym zasób geodezyjny i kartograficzny jest Starosta Pucki. Wójtowi Gminy Krokowa brak podstaw prawnych do dokonywania oceny pracy innego organu.
Natomiast wobec sporu co do przebiegu linii granicznych i nie zawarcia ugody oraz braku podstaw do wydania decyzji o rozgraniczeniu, biorąc pod uwagę treść
art. 34 ust. 2 p.g.k. organ postępowanie umorzył i przekazał sprawę do rozpoznania sądowi powszechnemu.
W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, odnośnie pkt II,
P. W. zarzucił naruszenie
1/ art. 29 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 1 pkt 1 p.g.k. poprzez wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego mimo braku ku temu przesłanek, gdyż przebieg granic przedmiotowych nieruchomości jest ustalony i zewidencjonowany w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej przez Starostę Puckiego, zatem nie istniała potrzeba przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego,
2/ art. 20 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 2 pkt 8 p.g.k. poprzez jego niezastosowanie jako podstawy wydanej decyzji, a mianowicie nieuwzględnienie aktualnej zawartości ewidencji gruntów i budynków w treści decyzji administracyjnej, co spowodowało także naruszenie art. 33 art. 1 p.g.k.
W wyniku rozpoznania odwołania P. W., zaskarżoną decyzją
z dnia 16 listopada 2023 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy opisaną decyzję Wójta Gminy Krokowa.
Jako podstawę prawną wydanej decyzji organ odwoławczy wskazał
na przepisy art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) oraz art. 29 i art. 30 ust. 1, art. 31, art. 32 ust. 5 i art. 33 ust. 1 oraz art. 34 ust. 1 i ust. 2 p.g.k. (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1752 ze zm.).
W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy przywołał stan faktyczny
i prawny sprawy. Następnie organ wskazał, że przepisy o postępowaniu rozgraniczeniowym nakładają na organ dokonujący rozgraniczenia obowiązek ustalenia przesłanek rozgraniczenia wedle pewnej kolejności. Ustawa jako pierwszoplanową podstawę ustalania przebiegu granic traktuje zebrane dowody (gdy nie zawarto ugody mimo sporu co do przebiegu linii granicznych - art. 31 ust. 4 ustawy), a tylko ich brak
w wystarczającym zakresie lub wzajemna sprzeczność daje podstawę do oparcia ustaleń co do przebiegu granicy na zgodnym oświadczeniu stron.
Jak wynika z treści przepisu art. 30 ust. 1 p.g.k., organ właściwy w sprawie przeprowadza rozgraniczenie nieruchomości z urzędu lub na wniosek strony.
W niniejszej sprawie wniosek w sprawie został złożony przez osobę będącą właścicielem działki nr [1] położonej w obrębie K.
To dzień złożenia wniosku stanowi datę wszczęcia na wniosek strony postępowania rozgraniczeniowego, którego przedmiotem jest wskazane we wniosku żądanie. Kolegium wskazało, że postanowienie Wójta Gminy Krokowa z dnia 24 maja 2013 r. o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego w istocie, jako wydane
z naruszeniem zarówno przepisu art. 123 k.p.a., jak i wskazanych w nim przepisów ustawy nie jest postanowieniem wszczynającym z urzędu postępowanie, tylko w istocie winno być traktowane jako zawiadomienie wszystkich stron o treści złożonego wniosku i wskazanego w nim żądania. Dlatego też Kolegium za nieuzasadniony uznało zarzut odwołania w zakresie odnoszącym się do naruszenia art. 29 ust. 1 w związku art. 20 ust. 1 pkt 1 p.g.k. poprzez wszczęcie postępowania mimo braku ku temu przesłanek. Kolegium zwróciło uwagę, że czym innym jest prawo strony do złożenia wniosku
o rozgraniczenie nieruchomości, a czym innym zasadność takiego wniosku. O ile sam wniosek wszczyna te postępowanie, to dopiero decyzja organu w sprawie tego wniosku, wydana na podstawie przepisów prawa, rozstrzyga o zasadności żądania strony.
Zgodnie z przepisami ustawy, wydanie decyzji o rozgraniczeniu poprzedza dokonanie przez właściwy organ oceny prawidłowości wykonania czynności ustalenia przebiegu granic nieruchomości przez upoważnionego geodetę oraz zgodności sporządzonych dokumentów z przepisami. Dlatego jest zasadnym odniesienie się do treści znajdującego się w aktach sprawy operatu technicznego z wykonanych przez geodetę czynności zleconych przez organ pierwszej instancji i wziętych pod uwagę przy wydawaniu zaskarżonej decyzji przez ten organ. Kolegium wskazało, że organ dokonał pozytywnej oceny prawidłowości czynności wykonanych przez upoważnionego geodetę, o czym świadczy adnotacja organu na protokole granicznym. Strony nie zawarły ugody, o której stanowią przepisy art. 33 ust. 1 i art. 34 ust. 1 p.g.k.
Geodeta wskazał na dokumenty stanowiące podstawę ustalenia przebiegu granic (operat katastralny rocznik 1926 do 1930 oraz wskazane operaty) oraz dokonał ich oceny. Pełnomocnik wnioskodawcy (właściciela działki nr [1] ) i właściciel działki
nr [2] (p. Z. C.) uznali granicę katastralną pomiędzy działkami [1] i [1]
na odcinku 11356-55190. Z kolei dokonana ocena geodety, odnosząca się do Op. [...]1 wskazuje, że operat ten został sporządzony z uchybieniami: nie uwzględniono operatu katastralnego, nie pomierzono ustalonych granic na osnowę, nie obliczono powierzchni działki nr [1]. Podobnie podział działki [7] Op.[...]2 został wykonany wadliwie poprzez naruszenie granic katastralnych działek nr [2] i [1]. Pełnomocnik A. K. oświadczył, że granice działki nr [1] są zgodne z danymi katastralnymi, podobnie Z. C. Z kolei pełnomocnik P. W. wskazał na przebieg dz. nr [3] i [4] zgodnie z ewidencją gruntów, podobnie p. S. co do granicy działki nr [5] Ponadto we wskazanych punktach odnaleziono kamienie betonowe, kamienie ciosane, butelki pod kamieniami, butelki. W punktach k1 i k2 odnaleziono kamienie betonowe, na które brak jest dokumentacji geodezyjnych. W punkcie 10kp odnaleziono pobitą butelkę. Zdaniem geodety, stanem prawnym działki nr [1] są granice uwidocznione w katastrze. Nie jest on w stanie rozstrzygnąć co z działkami [3], [4], [5], [10], [8]/47 i [9], których granice zgodnie z ewidencją gruntów i budynków wchodzą w działki nr [1] i [1]. Obliczone kontrolnie powierzchnie działek nr [1] i [2] w ich granicach katastralnych (z dokładnością do paru metrów) zgadzają się z powierzchniami z katastrów, tj. działka nr [1] ma 0,84ha, a działka nr [2] - 0,85ha.
Kolegium stwierdziło, że dokumentacja z czynności geodety w sprawie zawiera także mapy terenu z zaznaczonymi granicami oraz punktami odnoszącymi się zarówno do operatu katastralnego z lat 1926-1930, jak też operatów sporządzanych w latach 1981-1997.
W świetle treści zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym wskazanych opinii upoważnionego do wykonania czynności geodety, w ocenie Kolegium zasadnym było uznanie, że wobec braku zawarcia ugody zaistniały podstawy do dokonania w formie decyzji administracyjnej rozgraniczenia w odniesieniu do granicy pomiędzy działkami nr [1] i nr [2], wyznaczonej pomiędzy punktami 55190 i 11356. Właściciele obu nieruchomości dla takiego ustalonego zakresu części granicy pomiędzy wskazanymi punktami wyrazili zgodę, zaś organ pierwszej instancji uznał dokumentację geodezyjną jako poprawną. Kolegium zwróciło uwagę, że ustalone w zaskarżonej decyzji rozgraniczenie pomiędzy wskazanymi punktami odbiega w swoim zakresie od przebiegu tej granicy uwidocznionej w ewidencji gruntów i budynków, albowiem pomimo niezmienionego usytuowania punktu 55190, to już punkt 11356 w znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji geodezyjnej został umiejscowiony w przebiegu granicy z operatu katastralnego 1926, 1930, a nie w miejscu przebiegu granicy wynikającej z operatu sporządzonego w 1981 r.
Wobec braku ugody stron w zakresie odnoszącym się do pozostałych granic, jak też braku możliwości ustalenia przebiegu granicy na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron w rozumieniu art. 33 ust. 1 p.g.k., zasadnym było zastosowanie przepisu art. 34 ust. 1 p.g.k. i umorzenie postępowania rozgraniczeniowego, co do pozostałego przebiegu granicy działki nr [1] z działkami wskazanymi we wniosku strony.
Kolegium uznało za nieuzasadniony zarzut odwołania odnoszący się do naruszenia art. 20 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 2 pkt 8 p.g.k. Przepis art. 20 ust. 1 pkt 1 p.g.k. określa, że ewidencja gruntów i budynków obejmuje informacje dotyczące gruntów - ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas bonitacyjnych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów,
jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty.
Z kolei przepis art. 2 pkt 8 ustawy definiuje ewidencję gruntów i budynków
(kataster nieruchomości) jako system informacyjny zapewniający gromadzenie, aktualizację oraz udostępnianie, w sposób jednolity dla kraju, informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych podmiotach władających lub gospodarujących tymi gruntami, budynkami lub lokalami. Kolegium zaznaczyło, że informacje ujawnione w ewidencji gruntów i budynków mają charakter techniczno-deklaratoryjny. Nie rozstrzygają one sporów granicznych. Jest to jedynie zapis,
zgodnie z posiadanymi dokumentami, określonego stanu prawnego. Ewidencja gruntów jest tylko publicznym rejestrem obejmującym dane o gruntach wynikające z odpowiedniej dokumentacji urzędowej. Ewidencja gruntów i budynków jedynie potwierdza stan prawny nieruchomości zaistniały wcześniej. Nie kształtuje nowego stanu prawnego nieruchomości, a jedynie potwierdza stan prawny nieruchomości zaistniały wcześniej. Zapisy w ewidencji są zatem wtórne w stosunku do stanu prawnego. Dokonanie zmian w operacie ewidencji możliwe jest poprzez udokumentowanie rozbieżności pomiędzy danymi wynikającymi z ewidencji, a danymi wynikającymi z przedłożonych przez stronę wnioskującą o dokonanie aktualizacji dokumentów, sporządzonych już po wprowadzeniu do ewidencji kwestionowanych danych. Przed wprowadzeniem do ewidencji żądanych zmian organ zobowiązany jest dokonać weryfikacji takiego wniosku i ocenić, czy faktycznie udokumentowano rozbieżności pomiędzy danymi wynikającymi z ewidencji, a danymi wynikającymi
z przedłożonych dokumentów.
Zdaniem Kolegium, zebrany materiał dowodowy w postaci udokumentowanych czynności wykonanych przez upoważnionego geodetę wskazuje na poważne wątpliwości co do zgodności danych ujawnionych w ewidencji gruntów i budynków,
z danymi wynikającymi z treści dokonanych czynności geodety, w tym jego opinii,
w szczególności wobec wskazania na nieprawidłowości wykonanych w 1981 r.
i w 1993 r. operatów.
W konsekwencji, wobec braku zgody stron postępowania rozgraniczeniowego w zakresie zgodnego ustalenia przebiegu granic działki nr [1] z działkami nr [2]
(w zakresie jej dalszego, poza punktem 11356, przebiegu); [3], [4] i [5], jak też wykazanych błędów w operatach sporządzonych w 1981 r. i w 1993 r., zasadnym było umorzenie postępowania rozgraniczeniowego w zakresie wskazanym w zaskarżonej decyzji oraz skierowanie sprawy z urzędu do sądu powszechnego.
Skargę na decyzję organu odwoławczego wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku P. W. Skarżący wystąpił o uchylenie decyzji organów obu instancji podnosząc zarzuty naruszenia prawa obejmujące:
1/ naruszenie prawa materialnego, tj. art. 33 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 20 ust. 1 pkt 1 i art. 2 pkt 8 p.g.k. poprzez błędną wykładnię skutkującą niewłaściwym zastosowaniem art. 33 ust. 1 tej ustawy poprzez nieuwzględnieniem aktualnej zawartości ewidencji gruntów i budynków w treści decyzji administracyjnej,
2/ naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 104 i art. 105 § 1 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, w sytuacji gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie o przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Skarżący wskazał, że organ pierwszej instancji dokonał oceny prawidłowości czynności wykonanych przez upoważnionego geodetę z naruszeniem przepisów ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. Przepis art. 2 pkt 8 p.g.k. utożsamia ewidencję gruntów i budynków z katastrem nieruchomości. Zatem wszelkie wnioski operatu technicznego sporządzonego przez geodetę wysnute na skutek przeciwstawienia katastru nieruchomości, ewidencji gruntów i budynków,
czy też przeciwstawienia granic katastralnych granicom zawartym w ewidencji gruntów
i budynków kłócą się z przepisami ustawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze pominęło np. fakt, że nieuprawnione jest powołane w uzasadnieniu decyzji pierwszej instancji zdanie z opinii geodety jakoby: "stanem prawnym dz. [1] są granice uwidocznione w katastrze, nie jest wstanie rozstrzygnąć co z pozostałymi działkami, których granice zgodnie z EGiB (Ewidencji Gruntów i Budynków) wchodzą w działki [1] i [2]". Takie stwierdzenie jest bowiem niezgodne z przepisami prawa, jako że w świetle art. 2 pkt 8 p.g.k., aktualne granice zgodnie EGIB są "granicami uwidocznionymi w katastrze" gdyż katastrem nieruchomości jest EGIB. Z tej racji organ powinien był odrzucić wyniki czynności geodety ze względu na ich niezgodność z przepisami prawa.
W ocenie strony zgodnie z dyspozycją art. 33 ust. 2 pkt 1 p.g.k., dokumentacja powinna w tej sprawie zostać zwrócona geodecie do poprawy i uzupełnienia. Dlatego Kolegium powinno uchylić decyzję organu pierwszej instancji i orzec o przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia, aby organ pierwszej instancji dokonał właściwej oceny wykonania czynności przez geodetę, to jest stwierdził, że są one niezgodne z prawem i w konsekwencji zwrócił geodecie dokumentację do poprawy i uzupełnienia.
Przede wszystkim bowiem, w ocenie strony, decyzja powinna zostać wydana na podstawie aktualnego stanu Ewidencji Gruntów i Budynków, zgodnie z art. 33 ust. 1 p.g.k., który stanowi, że wójt wydaje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości, jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody, a ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron. Dowody wystarczające jako podstawa do wydania decyzji są zawarte w aktualnym stanie Ewidencji Gruntów i Budynków prowadzonej przez Starostę Puckiego, a mianowicie położenie, granice, powierzchnie gruntów składających się na nieruchomości będące przedmiotem niniejszego postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
A. K., Z. C., G. K., K. S. i E. S. nie zajęli pisemnego stanowiska w sprawie.
Na rozprawie w dniu 28 maja 2024 r. uczestnik postępowania Z. C. wniósł o oddalenie skargi i wskazał, że kataster i ewidencja gruntów obejmują inne mapy i w katastrze nie występują te działki, które zostały wyodrębnione w okresie późniejszym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przepis art. 145 § 1 p.p.s.a., stanowi, że uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu.
Przedmiotem skargi skarżący uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 16 listopada 2023 r. (nr SKO Gd/281/23), które utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Krokowa z dnia 29 listopada 2022 r. (znak ZPG.6830.3.2013.JE) w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości.
Przedmiotowa sprawa administracyjna toczyła się w sprawie rozgraniczenia granic działki nr [1] z działkami nr [2], nr [3], nr [4] i [5], wszystkie położone w K., na podstawie wniosku z 28 marca 2013 r. złożonego przez zainteresowanego rozgraniczeniem właściciela działki [1].
Utrzymaną następnie w mocy przez organ odwoławczy decyzją Wójt Gminy Krokowa orzekł co do części wniosku zgodnie z wolą właściciela działki nr [1], orzekając o rozgraniczeniu części granicy pomiędzy nieruchomościami stanowiącymi działkę ewidencyjną nr [1] oraz działkę ewidencyjną nr [2]. Ponadto, w drugiej części rozstrzygnięcia, organ umorzył postępowanie rozgraniczeniowe wobec pozostałych granic działek, tj. pomiędzy działką nr [1] a działką nr [2] w pozostałej części (to jest poza odcinkiem od punktu granicznego 55190 do punktu granicznego 11356) oraz pomiędzy działką nr [1] a działkami nr [3], nr [4] i [5] Umorzenie postepowania niesie za sobą skutek w postaci przekazania sprawy do rozpoznania sądowi powszechnemu.
Przechodząc do oceny stanowisk stron niniejszego postępowania wyjaśnienia wymaga, że materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2010 r. nr 193 poz. 1287 ze zm., zwanej dalej w skrócie: "p.g.k.") w brzmieniu na dzień złożenia wniosku o rozgraniczenie. Ustawa ta określa przedmiot ewidencji oraz podstawowe wymagania co do jej zawartości. Regulacje dotyczące postępowania rozgraniczeniowego usystematyzowane zostały w Rozdziale 6 wymienionej ustawy.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 29 ust. 1 p.g.k., rozgraniczenie nieruchomości ma na celu ustalenie przebiegu ich granic przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów.
W myśl art. 30 ust. 1 p.g.k., wójtowie (burmistrzowie, prezydenci miast) przeprowadzają rozgraniczenie nieruchomości z urzędu lub na wniosek strony.
Na podstawie art. 31 p.g.k., czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) (ust. 1). Przy ustalaniu przebiegu granic bierze się pod uwagę znaki i ślady graniczne, mapy i inne dokumenty oraz punkty osnowy geodezyjnej (ust. 2). Jeżeli jest brak danych, o których mowa w ust. 2, lub są one niewystarczające albo sprzeczne, ustala się przebieg granicy na podstawie zgodnego oświadczenia stron lub jednej strony, gdy druga strona w toku postępowania oświadczenia nie składa i nie kwestionuje przebiegu granicy (ust. 3). W razie sporu co do przebiegu linii granicznych, geodeta nakłania strony do zawarcia ugody. Ugoda zawarta przed geodetą posiada moc ugody sądowej (ust. 4).
Co do zasady, na podstawie art. 33 ust. 1 p.g.k., decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości właściwy organ wydaje, jeżeli zainteresowani właściciele nieruchomości nie zawarli ugody, a ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron. Strona niezadowolona z ustalenia przebiegu granicy może żądać, w terminie 14 dni od dnia doręczenia jej decyzji w tej sprawie, przekazania sprawy sądowi (art. 33 ust. 3 p.g.k.).
Natomiast zgodnie z art. 34 p.g.k., jeżeli w razie sporu co do przebiegu linii granicznych nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1, upoważniony geodeta tymczasowo utrwala punkty graniczne według ostatniego stanu spokojnego posiadania, dokumentów i wskazań stron, oznacza je na szkicu granicznym, sporządza opinię i całość dokumentacji przekazuje właściwemu wójtowi (burmistrzowi, prezydentowi miasta) (ust. 1). Organ, o którym mowa w ust. 1, umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpatrzenia sądowi (ust. 2). Sąd rozpatruje sprawy o rozgraniczenie nieruchomości w trybie postępowania nieprocesowego (ust. 3). Przepisów ust. 1-3 i art. 31 ust. 4 nie stosuje się do sporów wynikłych przy wyznaczaniu granic nowo tworzonych nieruchomości na podstawie odrębnych przepisów.
W rozpoznawanej sprawie podkreślenia wymaga, że stan prawny (odnośnie przebiegu części granic przedmiotowych działek) jest sporny. Okoliczność ta, co oczywiste, wynika z treści złożonego w dniu 28 marca 2013 r. przez M. B. wniosku o rozgraniczenie nieruchomości oraz negującego zasadność weryfikacji utrwalonych w ewidencji gruntów i budynków granic stanowiska skarżącego. Wobec legitymowania się przez wnioskodawczynię interesem prawnym w sprawie, w świetle cytowanego już przepisu art. 30 ust. 1 p.g.k., Wójt Gminy Krokowa był zatem uprawniony do jego rozpoznania i wydania właściwego z punktu widzenia poczynionych ustaleń rozstrzygnięcia administracyjnego.
W tym kontekście wszczęcie, a następnie przeprowadzenie postępowania o rozgraniczenie było jak najbardziej zasadne.
Odnosząc się natomiast do samego rozstrzygnięcia wskazania wymaga, że w zakresie części granicy pomiędzy nieruchomością objętą księgą wieczystą [A.], położoną w obrębie K. gmina Krokowa, oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [1], a nieruchomością objętą księgą wieczystą KW [C.], położoną w obrębie K. gmina Krokowa, oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [2], której przebieg oznaczony został na szkicu granicznym od punktu granicznego 55190 do punktu granicznego 11356, biorący udział w postępowaniu o rozgraniczenie właściciele tych działek nie zawarli wprawdzie ugody, o której mowa w art. 33 ust. 1 p.g.k., jednakże ustalenie przebiegu tej części granicy nastąpiło na podstawie zgodnego oświadczenia stron i na podstawie zebranych dowodów. Właściciele obu nieruchomości dla takiego ustalonego zakresu części granicy pomiędzy wskazanymi punktami wyrazili zgodę, zaś organ uznał dokumentację geodezyjną jako poprawną.
Jak wskazał bowiem organ pierwszej instancji, granica pomiędzy nieruchomością oznaczoną jako działka ewidencyjna nr [1] z działką nr [2] w obrębie K. w ww. odcinku przebiega zgodnie z opisem granic i szkicem granicznym wykazanym w protokole granicznym rozpoczętym w dniu 28 czerwca 2022 r., zakończonym w dniu 8 września 2022 r., sporządzonym przez upoważnionego geodetę W. W., posiadającego uprawnienia zawodowe nr [...]. Dokumentacja techniczna z przeprowadzonych czynności włączona została do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego Starostwa Powiatowego w P.- protokół nr [...] w dniu 4 października 2022 r.
Oznacza to, że decyzje organów obu instancji w opisanym zakresie odpowiadają prawu. Uprawniony geodeta, na podstawie podjętych czynności, opisanych w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji, ustalił bowiem właściwy przebieg omawianej części granicy, wobec czego niezbędne okazało się wydanie decyzji o rozgraniczeniu na podstawie art. 33 ust. 1 p.g.k. Co istotne, decyzja co do prawidłowości tak dokonanego rozgraniczenia nie podlega merytorycznej kontroli przez sąd administracyjny. W sytuacji bowiem, kiedy organ administracji wydaje decyzję na podstawie art. 33 ust. 1, to na podstawie tej decyzji w przypadku, kiedy uzyskuje ona przymiot ostatecznej, dochodzi do ustalenia, do jakich granic sięga prawo własności podmiotów uczestniczących w postępowaniu rozgraniczeniowym, a spór tych podmiotów można tylko przenieść do sądu powszechnego (art. 33 ust. 3) - E. Stefańska [w:] Prawo geodezyjne i kartograficzne. Komentarz, wyd. II, red. J. Lang, J. Maćkowiak, T. Myśliński, Warszawa 2018, art. 33. Zamieszczając stosowne pouczenie w tym przedmiocie w skutecznie doręczonej stronom postępowania rozgraniczeniowego organ I instancji sprostał wynikającemu z art 9 k.p.a. (zasada informowania stron) obowiązkowi. Wydana decyzja została jednak wydana w ramach wynikających z art. 33 ust. 1 p.g.k. i w tym kontekście odpowiada prawu.
W pozostałej części stanowisko organów również zasługuje na aprobatę. W ustalonym stanie faktycznym, pomimo zakrojonego postępowania dowodowego, organowi I instancji nie udało się ustalić w całości właściwych granic działki [1] z sąsiadującymi z nią działkami: nr [2] (poza ww. odcinkiem od punktu granicznego 55190 do punktu granicznego 11356) nr [3] i [4] oraz [5], których przesunięcie z kolei obiektywnie stwierdzono.
Powołując się na ustalenia upoważnionego w sprawie geodety organy wyjaśniły, że poprzedni operat został sporządzony z uchybieniami, nie uwzględniono bowiem operatu katastralnego, nie pomierzono ustalonych granic, nie obliczono powierzchni działki [1]. Podobnie w przypadku działki nr [7] poprzedni geodeta nie wykorzystał danych katastralnych, co spowodowało naruszenie granic działek [2] i [1]. W ocenie geodety, stanem prawnym działki [1] są granice uwidocznione w katastrze, nie był on jednak w stanie rozstrzygnąć granic pozostałych działek, których granice zgodnie z ewidencją gruntów i budynków wchodzą w działki [1] i [2].
Uzasadnienia decyzji organów obu instancji wyjaśniają podstawę faktyczną i prawną ich wydania. Z treści decyzji wynika, na podstawie jakich dokumentów poczynione zostały ustalenia, jakiego charakteru sprzeczność dotycząca przebiegu przedmiotowych granic została w sprawie ustalona, a ponadto, jakie dokumenty stwierdzające stan prawny nieruchomości oraz określające położenie punktów granicznych i przebieg granic nieruchomości wzięto pod uwagę. Opinia geodety w zakresie próby ustalenia przebiegu granic została poddana też ocenie, która przebiegła pozytywnie.
Wobec zatem obiektywnie zaistniałego sporu granicznego, braku porozumienia właścicieli przedmiotowych nieruchomości skutkującego niezawarciem ugody, przy jednoczesnym braku podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1 p.g.k., organ nie naruszył przepisu art. 34 ust. 2 p.g.k. umarzając kontrolowane postępowanie w zakresie granic pozostałych działek.
Podkreślenia wymaga, że w sytuacji takiej jak opisana powyżej organ nie ma podstawy prawnej do samodzielnego ustalania przebiegu granic nieruchomości gruntowych. Stanowi to wyłączną kompetencję sądu powszechnego.
W orzecznictwie wskazuje się, że wydawana na podstawie art. 34 ust. 2 p.g.k. decyzja nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, a jedynie kończy bieg postępowania administracyjnego w sprawie o rozgraniczenie nieruchomości. Treścią decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego i przekazaniu sprawy sądowi nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie dotyczące przebiegu granic, lecz jedynie wymienione proceduralne powody uniemożliwiające zakończenie sprawy w postępowaniu administracyjnym, od których zaistnienia ustawodawca uzależnił możliwość umorzenia postępowania (patrz wyrok WSA w Krakowie z dnia 1 lutego 2018 r., III SA/Kr 1422/17). Ponadto wzajemna relacja przepisów art. 33 i art. 34 p.g.k. pozwala na stwierdzenie, że umorzenie postępowania administracyjnego o rozgraniczeniu i przekazaniu sprawy sądowi na podstawie art. 34 ust. 2 p.g.k. nie ma charakteru decyzji uznaniowej. Decyzja wydana w powyższym zakresie jest zgodna z prawem tylko wówczas, gdy nie zawarto ugody i gdy zebrane dowody nie dają podstaw do ustalenia przebiegu granicy i nie można tego przebiegu przyjąć także w oparciu o zgodne oświadczenie stron. Jeżeli nie ma właściwych dokumentów pozwalających na jednoznaczne określenie granicy, a stanowiska stron, co do przebiegu granicy są sprzeczne, to organ nie ma kompetencji do dokonania rozgraniczenia (por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2009 r. I OSK 233/09).
Odnosząc się z kolei do zarzutów skargi wskazać należy przede wszystkim, że przesunięcie działek zostało ustalone w oparciu o całokształt okoliczności faktycznych sprawy. Brak jest zatem podstaw do kwestionowania samego operatu technicznego. Uprawniony geodeta wskazał w treści wskazanego dokumentu nie tylko na ewidencję gruntów i budynków, ale też na inne dokumenty stanowiące podstawę ustalenia przebiegu granic, tj. operat katastralny rocznik 1926 do 1930 oraz poprzednie operaty. Z analizy sporządzonej przez uprawnionego geodetę dokumentacji wynika, że używając pojęcia kataster geodeta miał na myśli właśnie wspomniany operat katastralny rocznik 1926 do 1930, a nie jak sugeruje skarżący mylnie stosował pojęcia. Geodeta dokonał oceny wskazanej dokumentacji, następnie zaś, na podstawie zaobserwowanych na miejscu okoliczności i oświadczeń właścicieli, poczynił własne wnioski.
Odnośnie ewidencji gruntów i budynków, której wpisy jako wątpliwe zakwestionował geodeta podkreślić należy jej techniczno-deklaratoryjny charakter. Organy administracji publicznej dokonując aktualizacji zapisów ewidencyjnych nie posiadają kompetencji do rozstrzygania sporów prawnych. Przyjmuje się, że przez zmiany w ewidencji nie można doprowadzić do modyfikacji, czy ustalania spornego stanu prawnego nieruchomości, ale dopiero zmiana lub ustalenie tego stanu w innym przewidzianym przez prawo trybie np. w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym, powinna znaleźć odzwierciedlenie w ewidencji gruntów i budynków.
Prowadząc ewidencje gruntów i budynków, organy administracji publicznej, rejestrują jedynie stany prawne w oparciu o określone dokumenty i nie mogą samodzielnie rozstrzygać w kwestii uprawnień objętych tymi dokumentami. Ewidencja jest wyłącznie zbiorem informacji, rejestr ewidencji stanowi jedynie odzwierciedlenie danych wynikających z przedłożonych organowi dokumentów i stąd też ma on charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny. Oznacza to, że nie kształtuje nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan prawny zaistniały wcześniej.
Dlatego też z uwagi na taki charakter ewidencji ustawodawca wskazał expressis verbis dokumenty, z których zmiany danych ewidencyjnych powinny wynikać, by możliwe było ich ujawnienie w ewidencji. Na podstawie art. 26 ust. 2 p.g.k., zasady prowadzenia ewidencji zostały zawarte w akcie wykonawczym do tej ustawy, który stanowi rozporządzenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. z 2001 r., nr 38, poz. 454), zwanym dalej rozporządzeniem.
Aktualizacja jest procedurą sformalizowaną w zakresie określania dokumentów stanowiących podstawę zmienionego wpisu. Formalny i wtórny charakter tej procedury wyznacza też organ administracji publicznej ścisłe granice postępowania (rejestracja i zmiany ewidencyjne mogą być dokonywane tylko w sposób przewidziany w rozporządzeniu).
Pochodny zaś charakter informacji znajdujących się w ewidencji w stosunku do źródeł tych informacji (§ 12 ust. 1 pkt 1- 6 rozporządzenia) oznacza, że wszelkie zmiany danych ewidencyjnych powinny mieć charakter bezsporny.
Jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 29 września 2011 r. I OSK 1596/10, ewidencja gruntów pełniąc funkcje informacyjno-techniczne, nie rozstrzyga sporów o prawa do gruntów, ani nie nadaje tych praw. Rejestruje jedynie stany prawne ustalone w innym trybie lub przez inne organy, a zmiany danych w ewidencji gruntów można dokonać tylko w oparciu o decyzje administracyjne, orzeczenia sądowe lub akty notarialne, w których zawarte są dane objęte ewidencją gruntów.
Zaistniały w sprawie spór wynika właśnie z tego, że zdaniem wnioskodawczyni ewidencja gruntów i budynków nie oddaje prawidłowego stanu posiadania wynikającego z dokonanego z upływem czasu przesunięcia granic. Prawidłowego przebiegu części granic nie udało się też ustalić uprawnionemu geodecie, pomimo podjętych w tym kierunku działań. Dokonany w ewidencji gruntów i budynków wpis nie uniemożliwia sam w sobie prowadzenia postępowania o rozgraniczenie.
Osobnego podkreślenia wymaga ponadto, że z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby sprawa o rozgraniczenie przedmiotowych nieruchomości nie mogła być prowadzona z powodu prawomocności wcześniej wydanej decyzji administracyjnej o rozgraniczeniu, ani powagi rzeczy osądzonej.
Wprawdzie odnośnie fragmentu granicy pomiędzy działkami [1] i [2], którego rozgraniczenia wydanym rozstrzygnięciem organ I instancji nie dokonał toczyła się przed tutejszym sprawa ze skargi P. Spółki Akcyjnej w W. Oddział w Z. w przedmiocie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków. W sprawie tej strona skarżąca powołała się na ustalenia Sądu Okręgowego w Gdańsku (wyrok z dnia 29 kwietnia 2008 r., [...]) oraz Sądu Apelacyjnego w Gdańsku (wyrok z dnia 30 grudnia 2008 r., [...]), wydane w sprawie o wydanie nieruchomości.
W prawomocnym wyroku z dnia 27 września 2012 r. III SA/Gd 372/12 Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Gdańsku wskazał jednak, że pierwszy z ww. wyroków stanowił rozstrzygnięcie przez Sąd I instancji w sprawie z powództwa o nakazanie i zapłatę oraz z powództwa o nakazanie. Oba powództwa zostały przez Sąd oddalone. Drugi wyrok zapadł przed sądem II instancji na skutek wywiedzenia apelacji przez powodów i również obie apelacje zostały oddalone. Przedmiotem sądowego postępowania oraz prawomocnego rozstrzygnięcia sądowego było żądanie wydania nieruchomości - "zaistniały pomiędzy stronami spór dotyczył wydania nieruchomości", a także zapłaty. I te żądania pozwu zostały prawomocnie oddalone.
Sąd wskazał, że zgodnie z art. 36 p.g.k. Sąd, przed którym toczy się postępowanie o własność lub o wydanie nieruchomości albo jej części, jest właściwy również do przeprowadzenia rozgraniczenia, jeżeli ustalenie przebiegu granic jest potrzebne do rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy. W tym wypadku sąd w orzeczeniu zamieszcza również rozstrzygnięcie o rozgraniczeniu nieruchomości.
Treść przywołanego przepisu jednoznacznie stanowi - o zamieszczeniu rozstrzygnięcia o rozgraniczeniu nieruchomości - w orzeczeniu.
Nie może też budzić, wątpliwości, że takiego rozstrzygnięcia przedłożony wyrok sądu pierwszej instancji, ani wyrok sądu apelacyjnego, nie zawierają.
Dlatego trudno mówić o "ujawnieniu w ewidencji rozstrzygnięcia zawartego w ww. wyrokach" - jak wnosiła spółka, bowiem takiego rozstrzygnięcia po prostu jest brak.
Sąd wyjaśnił, że oczywistym jest, i co wynika z treści uzasadnienia wyroku, iż rozpoznając powództwa windykacyjne Sąd określał przebieg granic, gdyż - "istota sporu stron sprowadzała się bowiem do ustalenia zasięgu prawa spornych działek" oraz analizował przesłanki objęte dyspozycją art. 153 Kodeksu cywilnego Dotyczyło to m.in. granic prawnych działek nr [1] i nr [2], które jak przyjął Sąd w poczynionych ustaleniach, są granicami katastralnymi. Ustalenia te zostały dokonane w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy w sprawie. Nie można jednak w takim przypadku traktować tych ustaleń jako "rozstrzygnięcia o rozgraniczenia nieruchomości", o którym mowa w art. 36 p.g.k., ani też nie można "rozstrzygnięcia o rozgraniczeniu nieruchomości" utożsamiać z ustaleniami Sądu, uzasadniającymi oddalenie powództwa o wydanie nieruchomości.
Takie ustalenia poczynione w uzasadnieniu wyroku nie mogą zastąpić prawomocnego rozstrzygnięcia sądu w tym przedmiocie. Ani też innego rodzaju rozstrzygnięcia wymaganego w przypadku istnienia sporu, co do przebiegu granic (np. decyzji administracyjnej). Ustalenia poczynione w uzasadnieniu Sądu są przesłankami niezbędnymi do wyrokowania w zakresie powództwa windykacyjnego i mają charakter posiłkowy.
Odnosząc się do orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1981 r., III CRN 315/80, w którym wskazano, że w przypadku oddalenia żądania nie zamieszcza się w sentencji wyroku rozstrzygnięcia o rozgraniczeniu, a ustalenie takie zawarte w uzasadnieniu jest wówczas przesłanką rozstrzygnięcia Sąd zaznaczył, że fragment ten należy odczytywać w powiązaniu z wcześniejszą częścią uzasadnienia, w której Sąd Najwyższy jednoznacznie stwierdził - "Otóż wynikająca z art. 15 dekretu o rozgraniczeniu nieruchomości właściwość sądu do rozgraniczania w procesie nie rozciąga się na wypadki, w których w wyniku ustalenia granic żądanie wydania nieruchomości albo jej części okazało się nieuzasadnione. Istotą sporu bowiem w takim wypadku jest problem własności (wydania), natomiast ustalenie granicy ma charakter pomocniczy i wtórny (orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 31.III.1963 r. III CR 136/63-OSNCP 1964 z. 10, poz. 203) i traci wszelkie znaczenie, gdy zasadnicze żądanie zostaje oddalone". Wyrok ten zapadł w sprawie, w której pierwotnie zgłoszono żądanie eksmisji, a także żądanie rozgraniczenia, na tle analogicznego unormowania zawartego w art. 15 dekretu z dnia 13 września 1946 r. o rozgraniczaniu nieruchomości - Dz. U. nr 53, poz. 298 ze zm. Przepis tego artykułu stanowi, że sąd przed którym toczy się sprawa o wydanie nieruchomości albo jej części, właściwy jest także do przeprowadzenia rozgraniczenia, jeżeli ustalenie granic jest potrzebne do rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku podzielił w przywołanym wyroku stanowisko Sądu Najwyższego o charakterze pomocniczym i wtórnym takich ustaleń, jak i utracie ich znaczenia, w przypadku oddalenia żądania.
Ponadto Sąd uzasadnił, że stosownie do przepisu art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego - orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia charakteryzuje się w istocie rzeczy dwoma aspektami. Pierwszy z nich odnosi się do faktu istnienia prawomocnego orzeczenia (fakt ten nie budził wątpliwości w niniejszej sprawie), drugi zaś przejawia się w mocy wiążącej jako określonym walorze rozstrzygnięcia (osądzenia) zawartego w treści orzeczenia. W przypadku zaś przedłożonego wyroku, walor prawomocnego rozstrzygnięcia dotyczył (co również nie może budzić wątpliwości) - żądania wydania nieruchomości i zapłaty.
Zgodnie zaś z art. 366 Kodeksu postępowania cywilnego, wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami.
W literaturze prawa i judykaturze utrwalony jest pogląd, że powagę rzeczy osądzonej ma tylko sentencja orzeczenia. Motywy i zawarte w nich ustalenia faktyczne nie są objęte powagą rzeczy osądzonej. Jedynie w przypadku gdy sentencja wyroku nie zawiera jasnego orzeczenia, co do wszystkich elementów rozstrzygnięcia, to do jej dokładnego wyjaśnienia może służyć uzasadnienie wyroku (co nie ma miejsca w niniejszej sprawie, gdyż sentencje przedłożonych wyroków są czytelne).
Wobec powyższych uwag nie można uznać, aby uzasadnienie wyroku oddalającego powództwa o wydanie nieruchomości - poczynione w nim ustalenia, mogły stanowić podstawę aktualizacji operatu ewidencyjnego i to w jakimkolwiek zakresie. Niewątpliwie, nie mamy też w takiej sytuacji do czynienia z "rozstrzygnięciem o rozgraniczeniu". Uwzględnić zatem należy, że powyższe - biorąc też pod uwagę stanowiska stron wyrażane zarówno w postepowaniu administracyjnym jak i sądowoadministracyjnym - uwypukla, że spór do co granic trwa i nie został rozstrzygnięty.
W przedmiotowej sprawie wobec wskazanych przez geodetę błędów dokonanych przy wcześniejszych podziałach działek i w operatach geodezyjnych z 1981 r. i 1993 r. nie można przy tym przyjąć, że wystarczającym dowodem do rozgraniczenia działek jest aktualny obraz Ewidencji Gruntów i Budynków. W tym zakresie wyraźnie wskazano na rozbieżności Ewidencji Gruntów i Budynków z katastrem nieruchomości z lat 1926 -1930 r. co do przebiegu granic nieruchomości.
W konsekwencji zaprezentowanej argumentacji, uznawszy zarzuty skargi za niezasadne, jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu prawnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną w niniejszej sprawie skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod internetowym adresem: "orzeczenia.nsa.gov.pl".