III SA/GD 726/20

III SA/Gd 726/20 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2020-12-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-07-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Bartłomiej Adamczak
Jolanta Sudoł
Paweł Mierzejewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 670/21 - Wyrok NSA z 2022-09-21
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1507
art. 54 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 7 , art. 77 § 1i, art. 80 i art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 23 kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
A. K., opiekun prawny ubezwłasnowolnionego całkowicie K. G. (dalej jako "skarżący") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 23 kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej dla osób niepełnosprawnych.
W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Pismem z dnia 22 listopada 2019 r. A. K., będąca opiekunem prawnym ubezwłasnowolnionego całkowicie K. G., wystąpiła do Wójta Gminy [...] z wnioskiem o umieszczenie podopiecznego w domu pomocy społecznej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie w K.
Po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z dnia 20 grudnia 2019 r. nr [...] organ pierwszej instancji odmówił skierowania małoletniego K. G. do domu pomocy społecznej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie w K.
Na skutek odwołania wniesionego w imieniu skarżącego przez A. K. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia 30 stycznia 2020 r. nr [...] uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Kolegium zobowiązało organ do ustalenia, jakie są indywidualne potrzeby K. G. w zakresie stopnia jego niepełnosprawności, potrzeb edukacyjnych oraz możliwości rozwojowych, a także zbadania czy wskazana we wniosku placówka je spełnia. Nadto organ pierwszej instancji miał rozważyć, czy możliwe jest skierowanie K. G. do ww. placówki, ewentualnie, za zgodą opiekuna prawnego, skierowanie do innego domu pomocy społecznej.
Decyzją z dnia 16 marca 2020 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 i 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej powoływanej w skrócie jako: "k.p.a.") w zw. z art. 5 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 54 ust. 1, 2 i 2a, art. 55 ust. 1 i 2, art. 59 ust. 1, art. 101 ust. 6 oraz art. 106 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako: "u.p.s."), Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Wójta Gminy [...], ponownie odmówił skierowania małoletniego K. G. do domu pomocy społecznej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie w K.
W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że umieszczenie K. G. w ośrodku w K. skutkowałoby całkowitym zerwaniem więzi z matką i babcią, które w dużej mierze opiekują się nim podczas nieobecności opiekuna prawnego. Ponadto los placówki w K. jest niepewny z powodu roszczeń zgłoszonych przez osoby trzecie. Analizując kadrę ośrodka w K. organ zauważył natomiast, że oferta bliżej usytuowanych jednostek, których oferty organ poddał analizie, jest co najmniej zbliżona. Ich organizacja zapewnia poszanowanie godności, wolności, intymności, poczucie bezpieczeństwa oraz dostosowanie do sprawności intelektualnej, fizycznej oraz psychicznej. Jednakże ze względu na brak zgody opiekuna prawnego na umieszczenie w DPS innym niż wymieniony we wniosku brak jest możliwości przesłania dokumentacji celem umieszczenia i skierowania podopiecznego do jednostki z terenu województwa pomorskiego i zachodniopomorskiego.
Organ pierwszej instancji wskazał dalej, że trakcie wywiadu pracownik ustalił, że opiekun prawny kieruje się oczekiwaniami, a nie realnymi potrzebami brata. Ocena faktycznych możliwości rehabilitacji K. G. pozostaje jednak w gestii lekarza, który oceni możliwości i zakres rehabilitacji adekwatny do schorzeń i stopnia niepełnosprawności fizycznej. Nie można też z góry zakładać, że rehabilitacja będzie możliwa tylko w K. Poza tym, deklaracja przeprowadzki opiekuna prawnego do województwa lubelskiego jak dotąd pozostaje jedynie zamiarem.
Mając na względzie dobro K. G. postanowiono o umieszczeniu go w domu pomocy społecznej jak najbliżej miejsca zamieszkania. Wysokość opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej zostanie ustalona w odrębnej decyzji.
W odwołaniu od powyższej decyzji A. K. podniosła zarzuty naruszenia art. 8, art. 77 § 1 i 3 i art. 80 k.p.a. oraz art. 54 ust. 2 i 2a u.p.s.
W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że organ pierwszej instancji nie wykonał wytycznych wynikających z decyzji SKO w [...] z dnia 30 stycznia 2020 r. Organ ten powinien był w odniesieniu do wszystkich wskazanych przez opiekuna okoliczności ustalić bowiem, czy wszystkie potrzeby brata, w tym te związane z dietą, będą przez DPS realizowane. Brak takiej oceny powoduje, że wydane rozstrzygnięcie jest niezgodne z prawem.
Zaskarżoną decyzją, działając na podstawie art. 127 § 2 w zw. z art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 54 i art. 59 ust. 1 u.p.s., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy.
W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że głównym kryterium, którym kieruje się opiekun prawny K. G. jest wysokość odpłatności za pobyt w ośrodku oraz możliwość darmowego noclegu. W każdej bowiem z wyselekcjonowanych przez organ pierwszej instancji jednostek organizacyjnych pensjonariusze mają zapewnioną opiekę pielęgniarsko-lekarską i rehabilitację na podobnym poziomie. O ile jednak w przypadku ośrodka w K., który jest oddalony od miejsca zamieszkania K. G. i jego rodziny o przeszło 600 km i ewentualny darmowy nocleg dla odwiedzających można uznać za istotną zaletę, o tyle w przypadku dwóch pozostałych jednostek, oddalonych o odpowiednio 88 km i 248 km, ów nocleg nie ma większego znaczenia. Odległości te można bowiem bez trudu pokonać w obie strony w ciągu maksymalnie kilku godzin, a korzystanie z noclegu nie jest konieczne. Placówka w K. jest natomiast położona przy granicy polsko-ukraińskiej. Dojazd tam jest nieporównywalnie bardziej czasochłonny, skomplikowany i wymagający pod względem finansowym. Doświadczenie życiowe i zasady logiki wskazują, że okoliczność ta może utrudnić lub faktycznie uniemożliwić kontakty K. G. z rodziną. Podkreślono w związku z tym, że w P. oraz w nieopodal położonych S. zamieszkuje szereg członków rodziny, w których otoczeniu spędził dotychczasowe lata życia. Trudno przypuszczać by osoby te, chociażby z racji wieku, obowiązków zawodowych, innych zobowiązań, czy wreszcie względów finansowych były w stanie systematycznie, chociażby raz w miesiącu pokonywać przeszło 1.200 km, by spędzić kilka godzin z K. G. Wydaje się to o wiele bardziej prawdopodobne w przypadku skierowania do DPS w W., a graniczy z pewnością w przypadku DPS w S. Organ odwoławczy zauważył jednocześnie, że zmiana miejsca zamieszkania i środowiska rodzinnego jest zawsze trudnym i traumatycznym wydarzeniem. Dla uzyskania jak największego komfortu psychicznego pensjonariusza, bardzo ważne staje się umożliwienie regularnych i możliwie częstych kontaktów z rodziną, czy znajomymi. W takiej sytuacji odległość placówki od miejsca zamieszkania ma znaczenie kluczowe.
Konkludując Kolegium podniosło, że skierowanie K. G. zgodnie z wolą opiekuna prawnego do placówki oddalonej o przeszło 600 km od jego dotychczasowego miejsca zamieszkania, godziłoby w jego szeroko rozumiane dobro. Uwzględnienie wniosku opiekuna prawnego de facto pozbawiałoby K. G. kontaktu z członkami rodziny, wśród których spędził całe swoje dotychczasowe życie. Jak wynika z akt sprawy, mimo porażenia mózgowego, K. G. rozróżnia członków rodziny i reaguje na nich. Jest przyzwyczajony do ich obecności i najwyraźniej czuje się przy nich bezpiecznie. Drastyczne ograniczenie, bądź nawet z racji omawianej już odległości placówki, pozbawienie owej styczności, w połączeniu z umieszczeniem w całkowicie obcym środowisku, mogłoby narażać go na dodatkowe cierpienia, niwecząc tym samym zasadniczy cel umieszczenia w placówce pomocy, jakim jest poprawienie jakości jego życia.
Odnosząc się do argumentu związanego z wysokością opłaty za pobyt organ stwierdził, że różnica w tym względzie w porównaniu do odpłatności za pobyt w DPS
w W. i DPS w S. będzie znikoma jeśli uwzględni się potencjalne koszty podróży do każdej z tych placówek, przynajmniej raz, dwa razy w miesiącu. Dodatkowo, zgodnie z obowiązującymi przepisami, odpłatność za pobyt jest w części pokrywana ze środków publicznych.
Organ zauważył ponadto, że Dyrekcja DPS w K. zmaga się obecnie
z roszczeniami byłych właścicieli. Toczą się w tym zakresie postępowania sądowe. Oznacza to, że przyszłość placówki jest uzależniona w dużej mierze od wyroków sądowych. Okoliczność ta godzi z całą pewnością w poczucie bezpieczeństwa
i stabilności tak pensjonariuszy, jak i pracowników jednostki. W tej sytuacji, kierowanie tam K. G. mogłoby narażać go na konieczność przeniesienia do innej placówki i dyskomfort związany z ponowną i przymusową aklimatyzacją w nowym otoczeniu.
Reasumując, kwestia kosztów pobytu nie może przesądzać zdaniem Kolegium za uwzględnieniem żądania opiekuna prawnego, w sytuacji gdy pobyt w ośrodku doprowadziłby do zerwania (w najlepszym razie drastycznego ograniczenia) kontaktów z rodziną, narażał na dodatkowe cierpienia i konieczność aklimatyzacji bez wsparcia najbliższych.
Wobec jednoznacznej treści oświadczenia opiekuna prawnego, brak było również podstaw prawnych do skierowania K. G. do DPS w W. lub DPS w S.
W skardze na wyżej wskazaną decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku reprezentująca K. G. A. K. podniosła zarzuty naruszenia:
1. przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest:
a) art. 3 ust. 1 u.p.s. poprzez uniemożliwienie opiekunowi prawnemu K. G. wspierania go w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a polegających m.in. na jej regularnych i częstych kontaktach z bratem, przy jednoczesnym przecenieniu dotychczasowych kontaktów K. G. z mamą C. K., która sama wymaga opieki z uwagi na chorobę psychiczną i związaną z tym nieporadność życiową, babcią E. K. I. 74, która sama potrzebuje pomocy i nie zajmowała się wnukiem, ojcem A. G., który w ogóle nie odwiedza syna od lat mieszkającego za granicą, z dziadkiem, który w ogóle nie odwiedza wnuka;
b) art. 3 ust. 3 u.p.s. poprzez odmowę skierowania K. G. do Domu Pomocy Społecznej dla Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie w K. i sugerowanie skierowania K. G. do placówek w S. i W.,
- co stanowi odpowiedni rodzaj, formę i rozmiar świadczenia w stosunku do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, podczas gdy odpowiednim rodzajem, formą i rozmiarem świadczenia w stosunku do ww. okoliczności byłoby skierowanie podopiecznego do domu pomocy społecznej w K.;
c) art. 54 ust. 2 u.p.s. poprzez uznanie, że nie zachodzą w tej sprawie okoliczności, które wskazują na potrzebę skierowania podopiecznego K. G. do domu pomocy w K. w sytuacji, gdy okoliczności sprawy wskazują na taką potrzebę;
d) § 5 ust. 1 pkt 3 lit. e rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 964) poprzez odmowę skierowania K. G. do domu pomocy w K., który jako jedyny w okolicznościach niniejszej sprawy wypełnia funkcję stymulowania, nawiązywania, utrzymywania i rozwijania kontaktu z opiekunem prawnym i tym samym pozbawienie podopiecznego ww. funkcji domu pomocy społecznej, do którego został winien być skierowany;
2. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest.:
a) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niezebranie całego materiału dowodowego oraz jego niewyczerpujące rozpatrzenie, brak oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego, niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy w sytuacji, gdy A. K. wskazywała na kryteria uzasadniające umieszczenie brata w Domu Pomocy Społecznej dla Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie w K. oraz w sytuacji, gdy zebrany materiał dowodowy nie uzasadniał wydania decyzji odmownej;
b) art. 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie prawdziwych relacji rodzinnych K. G. z babcią, mamą, ojcem i dziadkiem, brak właściwej oceny stanu zdrowia K. G. i jego potrzeb;
c) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dowodów, na których organ się oparł oraz brak wskazania przyczyn, z powodu których organ innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;
d) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niezasadne utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
Podnosząc powyższe zarzuty w skardze wniesiono o uchylenie wydanych w sprawie decyzji.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że K. G. przebył gruźlicę, aktualnie jednak sam wstaje i próbuje chodzić. Organ pominął fakt, że siostra K. G. sprawuje nad nim całodobową opiekę i jest jedyną osobą, która utrzymuje z nim relacje. Matka K. G. jest chora psychicznie, a babcia sama wymaga opieki. Ojciec skarżącego przebywa z kolei zagranicą i podobnie jak jego dziadek nie utrzymuje kontaktów z K. G. Relacje rodzinne uniemożliwiają zatem wystąpienia u K. G. traumy związanej z utratą relacji z bliskimi, ponieważ one nie występują.
Opiekun prawny skarżącego wyjaśniła też, że różnice w odpłatności za pobyt
w placówkach nie decydowały o wyborze konkretnej placówki. Wybór ośrodka poprzedzony był rozpoznaniem potrzeb życiowych brata, na które składał się szereg czynników. Sugerowane jednostki nie spełniały tych przesłanek, choćby możliwości dojazdu.
Wbrew stanowisku organów orzekających sytuacja prawna domu pomocy społecznej w K. jest też stabilna, przyjmowani są nowi mieszkańcy, sprawy związane z roszczeniami spadkobierców są na etapie wstępnym, a placówka jest przygotowana na ewentualne przeniesienie się pensjonariuszy wraz z pracownikami. Nie istnieje zatem żadne zagrożenie dla bezpieczeństwa i stabilności pensjonariuszy, ani też konieczność kolejnej aklimatyzacji. W sprawie przyszłości tego miejsca nie poczyniono żadnych ustaleń oprócz kreowania niepewnego losu, a przecież najważniejszą rzeczą powinno być ustalenie, czy zakres i poziom pomocy jest dostosowany do potrzeb K. G. i wystarczający do umożliwienia mu życia w odpowiednich warunkach.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zajęte w sprawie.
W piśmie procesowym z dnia 10 sierpnia 2020 r. ustanowiony dla skarżącego pełnomocnik z urzędu wniósł o uwzględnienie skargi poprzez uchylenie decyzji organów obu instancji, ewentualnie skierowanie skarżącego do Domu Pomocy Społecznej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie w K.
Zdaniem pełnomocnika, dobro K. G. wymaga umieszczenia go w DPS w K., w którym znajdują się idealne warunki uwzględniające jego potrzeby i możliwość nieustannego sprawowania opieki przez A. K. Sytuacja rodzinna naraża skarżącego na cierpienia i alienację ze strony najbliższych. Pełnomocnik zarzucił, że organy orzekające nie dokonały analizy rzeczywistej sytuacji rodzinnej skarżącego w związku z czym zupełnie abstrakcyjne są twierdzenia zawarte w odpowiedzi na skargę, iż bliżej położone ośrodki byłyby odwiedzane przez matkę, babkę, ojca i dziadka z racji wieku, obowiązków zawodowych, innych zobowiązań, czy względów finansowych. Te osoby w ogóle nie będą odwiedzać K. G. ponieważ wcześniej tego nie robiły. Ponadto A. K. zamierza w okolicy wskazanego we wniosku ośrodka podjąć w pracę i tam zamieszkać.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a."), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).
W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami
i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli wydanych w sprawie rozstrzygnięć w oparciu o wskazane kryteria Sąd uznał, że złożona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu reprezentowany przez opiekuna prawnego skarżący uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 23 kwietnia 2020 r. (nr [...]), utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 16 marca 2020 r. (nr [...]) o odmowie skierowania małoletniego K. G. do Domu Pomocy Społecznej dla Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie w K.
Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz.U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.; powoływanej dalej w skrócie jako "u.p.s.").
Dokonując oceny wydanych w sprawie decyzji w pierwszej kolejności wskazać należy, że przesłanki i zasady umieszczania osób w domach pomocy społecznej (dalej w skrócie "DPS" lub placówka, jednostka) reguluje art. 54 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Przepis art. 54 ust. 2 stanowi, że osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, z zastrzeżeniem ust. 2a, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej.
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że K. G. spełnia wszelkie przesłanki do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Spór ogniskuje się natomiast wokół wyboru konkretnego ośrodka. Wolą opiekuna prawnego ubezwłasnowolnionego K. G. było umieszczenie go w ośrodku znacznie oddalonym od dotychczasowego miejsca zamieszkania. Z akt sprawy wynika, że skarżący aktualnie przebywa na terenie gminy [...] w województwie pomorskim, tymczasem preferowany przez opiekuna prawnego skarżącego ośrodek - Dom Pomocy Społecznej dla Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie w K., zlokalizowany jest na terenie województwa lubelskiego.
W związku z powyższym wyjaśnienia wymaga, że przytoczone unormowania
art. 54 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. ustanawiają zasadę, w myśl której właściwy organ pomocy społecznej ma obowiązek kierować osoby wymagające całodobowej opieki do domu pomocy społecznej odpowiedniego dla danej osoby typu, położonego najbliżej jej miejsca zamieszkania. Wymóg wskazania w decyzji domu opieki społecznej (odpowiedniego typu) zlokalizowanego najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej do DPS nie jest bezwzględny, gdyż ustawodawca dopuszcza inne rozwiązanie. Otóż nie kieruje się takiej osoby do domu pomocy społecznej leżącego najbliżej jej miejsca zamieszkania, jeżeli przewidywany termin oczekiwania na umieszczenie w placówce wynosi ponad 3 miesiące lub gdy wymagają tego okoliczności sprawy.
Przy ocenie, jakie okoliczności sprawy mogą decydować o wyłączeniu powołanej zasady kierować należy się unormowaniem art. 55 ust. 1 i 2 u.p.s., które wskazuje zakres usług świadczonych przez domy pomocy społecznej, stanowiąc jednocześnie, że zakres tych usług musi odpowiadać indywidualnym potrzebom osób w nich przebywających (art. 55 ust. 1), ze szczególnym uwzględnieniem wolności, intymności, godności i poczucia bezpieczeństwa mieszkańców domu pomocy społecznej oraz stopnia ich fizycznej i psychicznej sprawności (art. 55 ust. 2). Oznacza to, że organ pomocy społecznej dokonując wyboru placówki, do której skierowana ma być osoba wymagająca całodobowej opieki, zobowiązany jest brać pod uwagę nie tylko typ domu pomocy społecznej, czas oczekiwania na miejsce w tym domu i zakres świadczonych
w nim usług, ale również indywidualne potrzeby danej osoby.
Rozpoznanie wniosku o umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej wymaga zatem dokładnego zbadania, a następnie wykazania w uzasadnieniu decyzji, okoliczności faktycznych, wskazanych w art. 55 ust. 1 i 2 u.p.s., to jest zakresu świadczonych usług odpowiadających indywidualnym potrzebom osoby kierowanej
z uwzględnieniem wolności, intymności, godności, poczucia bezpieczeństwa, stopnia fizycznej i psychicznej sprawności. Oznacza to, że organ pomocy społecznej dokonując wyboru domu pomocy społecznej, do którego ma być kierowana osoba, zobowiązany jest wziąć te okoliczności pod uwagę, nie ograniczając się w tym zakresie tylko do typu domu pomocy społecznej, czasu oczekiwania na miejsce w tym domu, czy zakresu świadczonych w nim usług. Musi zatem uwzględniać również indywidualne potrzeby osoby kierowanej, w tym potrzebę kontaktu z bliskimi osobami, co wpływa na poczucie bezpieczeństwa tej osoby. W sposób szczególny uwzględnić musi, który z domów pomocy społecznej w sposób najpełniejszy zapewni godność i poczucie bezpieczeństwa tej osoby (zob. W tej materii m.in.: wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 czerwca 2020 r.; sygn. akt II SA/Bk 83/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 stycznia 2019 r.; sygn. akt IV SA/Wr 484/18 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 września 2019 r.; sygn. akt II SA/Łd 401/19; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl).
Należy zaznaczyć, że z treści art. 54 i art. 59 w zw. z art. 65 u.p.s. wynika,
iż zasadą jest kierowanie do domu pomocy społecznej prowadzonego przez podmiot publiczny lub niepubliczny działający na zlecenie, o ile taki działa na terenie gminy lub powiatu właściwych dla osoby kierowanej. Jeśli natomiast na terenie gminy lub powiatu nie ma odpowiedniego domu pomocy społecznej to gmina może kierować osobę do położonego na terenie innego powiatu: publicznego domu pomocy społecznej, niepublicznego domu pomocy społecznej prowadzonego w ramach zadań zleconych bądź też do niepublicznego domu pomocy społecznej prowadzonego bez zadań zleconych.
W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie działania organów administracji obu instancji odpowiadają prawu. Organy te prawidłowo bowiem ustaliły, a następnie oceniły stan faktyczny, po czym właściwie zastosowały normy prawa materialnego.
W szczególności analiza uzasadnienia decyzji organu odwoławczego wskazuje, że przy ustalaniu stanu faktycznego organ ten wziął pod uwagę wszelkie istotne dla sprawy okoliczności, w tym w szczególności podnoszone w toku postepowania argumenty opiekuna prawnego skarżącego. Następnie skarżony organ dokonał ich dogłębnej oceny, odnosząc się do każdego z twierdzeń strony i wyjaśniając, z jakich względów nie zasługiwały one na aprobatę. W konsekwencji przyjęty kierunek rozstrzygnięcia, pomimo nieuwzględnienia żądania wniosku, zdaniem Sądu w pełni uwzględnia interes K. G.
Uzasadniając zaskarżoną decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze
w [...] odniosło się do bieżącej sytuacji, w jakiej znajduje się skarżący. Organ uwzględnił stan zdrowia, stopień niepełnosprawności, aktualne możliwości i ograniczenia skarżącego. Wyjaśnił, że K. G. jest osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną, niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki i pomocy osób trzecich. Cierpi na porażenie mózgowe dziecięce czterokończynowe, niedoczynność tarczycy, niedokrwistość i niedobór masy ciała. W ostatnim czasie przechodził zapalenie płuc. Nie siada też samodzielnie, musi być karmiony i pampersowany. Nie sygnalizuje swoich potrzeb. Mówi pojedyncze słowa, ślini się i reaguje tylko na znane mu osoby. Zdaniem organu, strona wymaga codziennej rehabilitacji, towarzystwa innych osób oraz opieki stomatologa, pielęgniarki i lekarza.
Z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego wynika, że skarżący powinien zostać skierowany do domu pomocy społecznej dla osób niepełnosprawnych intelektualnie lub niepełnosprawnych fizycznie. W oparciu o te informacje ustalono potrzeby strony
i zakres niezbędnej opieki. Dopiero na tej podstawie, uwzględniając kryterium odległości od miejsca zamieszkania, wytypowane zostały ośrodki spełniające ustalone wymogi. Kryterium to nie miało jednak decydującego znaczenia. Przyjmując za punkt odniesienia wskazany we wniosku Dom Pomocy Społecznej dla Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie w K. organ wziął pod uwagę oczekiwania strony i zbadał,
czy jednostki opieki społecznej znajdujące się bliżej świadczą podobne usługi.
Tak ustalono, że istnieją dwa ośrodki o co najmniej takim samym zakresie realizowanej pomocy, które dysponują wolnymi miejscami. Dom Pomocy Społecznej dla Niepełnosprawnych Intelektualnie Mężczyzn w S. znajduje się na terenie tego samego województwa co miejsce zamieszkania skarżącego i oddalony jest od miejsca zamieszkania strony jedynie o niecałe 90 km. Kolejna z dostępnych placówek to oddalony o niespełna 250 km Dom Pomocy Społecznej dla Niepełnosprawnych Intelektualnie Mężczyzn w W. Dom pomocy społecznej w K. jest tymczasem oddalony od miejsca zamieszkania strony o ponad 500 km. Tożsamy zakres udzielanej pomocy w związku z postanowieniami art. 54 ust. 2 u.p.s. zasadnie skutkował przyznaniem pierwszeństwa wyboru zaproponowanym przez organy jednostkom i koniecznością odmowy skierowania do dalej położonego Domu Pomocy Społecznej dla Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie w K.
Odnosząc się do ustalonego w sprawie stanu faktycznego i zastosowania norm prawa materialnego w ocenie Sądu nie istniały jakiekolwiek powody by kierować niepełnosprawną i niesamodzielną osobę do ośrodka tak bardzo oddalonego od rodzinnego domu. Opiekun prawny skarżącego nie przedstawiła przy tym żadnego przekonywującego powodu pozwalającego na uznanie dokonanego przez nią wyboru za lepszy. A. K. nie wykazała bowiem aby wybrany ośrodek miał jakiekolwiek istotne zalety względem ośrodków w S., czy W., które predysponowałyby go do opieki nad K. G. Jej twierdzenia stanowią gołosłowną polemikę, polegającą na prostym zaprzeczeniu i wyparciu argumentacji organów. Możliwość nieodpłatnego noclegu dla gości podopiecznych, na którą powołuje się opiekun prawny skarżącego mogłaby być wprawdzie za taką zaletę uznana, jednakże jedynie w sytuacji konkurowania kilku oddalonych od miejsca zamieszkania niepełnosprawnego placówek. W sytuacji, gdy jedna z nich jest zdecydowanie bliżej i tak jak Dom Pomocy Społecznej w S. pozwala na częsty kontakt bez potrzeby noclegu, okoliczność taka nie ma żadnego znaczenia. Oczywistym jest, że możliwość noclegu nie sprawi, iż odwiedziny staną się systematyczne i częste. Doświadczenie życiowe podpowiada, że zdecydowanie łatwiej jest utrzymywać kontakt z osobą przebywającą niecałe 90 km od miejsca zamieszkania, gdy odwiedziny nie muszą zajmować całego dnia, a mogą się odbyć nawet spontanicznie, bez jakiegokolwiek planowania.
Na wybór ośrodka nie mogły też wpłynąć zapewnienia opiekuna prawnego strony o zamiarze przeniesienia swojego centrum życiowego w okolice ośrodka w K. Chęci opiekuna prawnego stanowią przede wszystkim okoliczność przyszłą i niepewną. Zapewnienia te nie zostały też jednak poparte szerszą argumentacją. W istocie nie wiadomo, dlaczego siostra skarżącego chce się przenieść akurat tam i dlaczego nie może zamieszkać w okolicy znacznie bliżej usytuowanych domów pomocy społecznej. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że znalezienie nowego miejsca zamieszkania, czy pracy będzie z pewnością łatwiejsze na terenie zamieszkiwanego dotychczas województwa. Dom pomocy społecznej w S. położony jest też stosunkowo blisko aglomeracji trójmiejskiej, co wpływa na możliwość znalezienia zatrudnienia. Regiony południowowschodniej Polski dysponują aktualnie mniejszym potencjałem. Wszystko to poddaje w wątpliwość realność planów siostry skarżącego. Wybór ośrodka w S. wydaje się być zatem również w jej interesie.
Podsumowując, organy nie mogły tylko na podstawie planów opiekuna prawnego decydować o losie skarżącego. Inaczej sytuacja kształtowałaby się oczywiście gdyby siostra skarżącego już zmieniła miejsce, w którym zlokalizowane jest centrum jej interesów życiowych (miejsce zamieszkania i praca lub szkoła) lub gdyby to w województwie lubelskim właśnie K. G. posiadał bliskich utrzymujących z nim relacje. Tak jednak nie jest. Region ten jest dla skarżącego całkowicie obcy.
W konsekwencji skutkiem działań opiekuna prawnego, gdyby jego zamiarów nie udało się ostatecznie zrealizować, byłoby całkowite odseparowanie skarżącego od pozostałych członków rodziny i pozostawienie go samemu sobie z dala od rodzinnych stron. Istnienie takiego ryzyka podważa zasadność forsowanego przez opiekuna prawnego wyboru, skoro ośrodek niosący tożsamą pomoc zlokalizowany jest stosunkowo niedaleko miejsca zamieszkania strony.
W tym miejscu należy odnieść się ponadto do sytuacji rodzinnej skarżącego, która to okoliczność stanowi istotny element uzasadnienia skargi.
Należy w związku z tym przypomnieć, że wybór ośrodka ma umożliwić podopiecznemu kontakt z bliskimi osobami, co wpływać ma na poczucie bezpieczeństwa tej osoby. Kontakt ten choć nie jest obowiązkowy, ma być jednak możliwy do zrealizowania. Autor skargi wspólnie z pełnomocnikiem podnoszą, że poza będącą opiekunem prawnym skarżącego (siostrą) żyjący członkowie rodziny nie utrzymują z K. G. kontaktów. Jego dziadkowie są w podeszłym wieku, ojciec wyjechał zagranicę, a matka leczy się psychiatrycznie. Nikt z wymienionych bliskich na co dzień nie interesuje się skarżącym. Nawet w chorobie K. G. w szpitalu odwiedzany był jedynie przez siostrę. Nie kwestionując tych okoliczności i abstrahując od tego, czy skarżący będzie w przyszłości odwiedzany przez którąkolwiek z wymienionych osób w ośrodku bliżej zlokalizowanym niż ośrodek w K. Sąd stoi na stanowisku, że umieszczenie strony w preferowanym ośrodku ponad wszelką wątpliwość doprowadzi do zerwania wszelkich więzi rodzinnych. Jeżeli bowiem najbliżsi nie byli w stanie odwiedzić go w niedaleko położonym szpitalu, to tym bardziej nie zdecydują się oni na wyjazd w tym celu na teren województwa lubelskiego. Wybór ośrodka w S. nie daje wprawdzie żadnej pewności co do odwiedzin, niemniej jednak możliwość taka nadal pozostanie realna, pozostawiając skarżącemu chociażby cień nadziei. Nawet jeżeli aktualnie jest to mało prawdopodobne, to sytuacja rodzinna może się jednak zmienić, co należy mieć na uwadze ze względu na dobro osoby bezpośrednio zainteresowanej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy zwrócił na tę kwestię uwagę analizując możliwości odwiedzin pod kątem odległości rozpatrywanych domów pomocy społecznej. Nie jest zatem prawdą, że organ nie uwzględnił relacji rodzinnych skarżącego, co miało uzasadniać zarzut naruszania art. 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a.
Odnosząc się z kolei do niepewnej sytuacji prawnej Domu Pomocy Społecznej dla Osób Niepełnosprawnych Intelektualnie w K., na którą powoływał się organ,
to argument ten w gruncie rzeczy nie miał w sprawie decydującego znaczenia. Ośrodek ten normalnie funkcjonuje, nie są też znane zamiary jego likwidacji. Roszczenie
o przywrócenie posiadania osób podających się za byłych właścicieli, podobnie jak zamiar przesiedlenia się skarżącej, stanowi okoliczność przyszłą i niepewną. Żadna ze stron nie jest w stanie przewidzieć losów tego ośrodka. Podobnie jest z resztą
z pozostałymi domami pomocy społecznej w kraju. Każdy z ich może zostać zlikwidowany, czego nie można domniemywać. Dopóki zatem między stronami sądowego sporu nie zapadł wyrok, nie zawarto ugody, albo w inny sposób spór ten nie zmierza ku negatywnemu dla placówki końcowi argument ten nie ma znaczenia prawnego. istotne jest natomiast to, że ze względu na długą podróż, ale i wrażanie znacznej odległości adaptacja w przypadku tego ośrodku musiałaby przebiegać dłużej, co nie jest dla strony korzystne. Dom pomocy społecznej w K. mógł być zatem brany pod uwagę, jednakże z obiektywnych powodów powinien stanowić placówkę dalszego wyboru.
Podsumowując poczynione rozważania Sąd podzielił stanowisko organów orzekających, że z uwagi na miejsce zamieszkania skarżącego Dom Pomocy Społecznej dla Niepełnosprawnych Intelektualnie Mężczyzn w S. jest w świetle art. 54 ust. 2 u.p.s. placówką pierwszego wyboru. W sprawie z wniosku A. K. nie wystąpiły żadne szczególne okoliczności, które determinowałyby w sposób bezwzględne skierowanie K. G. do innego niż położony najbliżej jego miejsca zamieszkania ośrodka pomocy. Oba alternatywnie wskazane przez organy domy pomocy społecznej w S. i W. gwarantują odpowiedni dla potrzeb skarżącego poziom opieki, w szczególności uwzględniają wolność, intymność, godność, czy poczucie bezpieczeństwa mieszkańców oraz stopień fizycznej i psychicznej sprawności. Z ustalonego stanu faktycznego, ani argumentacji strony skarżącej nie wynikają jakiekolwiek okoliczności podważające zasadność dokonanego wyboru, właściwości, czy kompetencji tych ośrodków. Chybiony okazał się zatem zarzut naruszenia art. 54 ust. 2 u.p.s. Podobnie na uwzględnienie nie zasługiwały zarzuty naruszenia art. 3 ust. 1 u.p.s. i § 5 ust. 1 pkt 3e rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej, których naruszenie miało polegać na utrudnieniu opiekunowi prawnemu utrzymywania dotychczasowych relacji z K. G. Zdaniem Sądu, w realiach rozpoznawanej sprawy tylko wybór ośrodka położonego bliżej mógł tę relację dalej stymulować.
W toku przeprowadzonej kontroli, Sąd nie dopatrzył się też zarzucanych uchybień w postępowaniu dowodowym. Zdaniem Sądu, materiał dowodowy jest kompletny, spójny i w zupełności wystarczał do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Jednocześnie opisane ustalenia faktyczne są prawidłowe i nie naruszają zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd stoi na stanowisku, że postępowanie zostało przeprowadzone w zgodzie z przepisami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Reprezentujący skarżącego opiekun prawny nie przedstawił bynajmniej przekonywującej argumentacji na poparcie własnych twierdzeń w tym przedmiocie. Ponadto uzasadnienia zaskarżonej decyzji zawiera odniesienie się do dowodów, wyczerpująco opisuje podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, spełnia zatem wymogi
art. 107 § 3 k.p.a.
Uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w skardze i w złożonym piśmie procesowym za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.
Wyrok w sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.
o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem
i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.). Uznać należało, że rozpoznanie sprawy jest konieczne, zaś aktualna sytuacja związana z pandemią COVID-19 uzasadnia przyjęcie, iż przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących. Nie można było nadto przeprowadzić rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.