III SA/GD 690/23

III SA/Gd 690/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2024-03-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-11-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Bartłomiej Adamczak /przewodniczący/
Janina Guść /sprawozdawca/
Maja Pietrasik
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Transport
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 180
art. 92a ust. 2, art. 92c ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Asesor WSA Maja Pietrasik, Protokolant: Asystent sędziego Diana Wojtowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. U. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 19 września 2023 r. nr BP.501.2261.2022.1284.GD11.460191 w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 29 sierpnia 2022 r. nr WITD.DI.0152.XI1363/12/22/Z.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 29 sierpnia 2022 r. nr WITD.DI.0152.XI1363/12/22/Z Pomorski Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego, działając na podstawie art. 92a ust. 2 i 8 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 180 ze zm.) – dalej powoływanej w skrócie jako "u.t.d.", zgodnie z ustaleniami protokołu kontroli z dnia 1 czerwca 2022 r., nałożył na M. U. karę pieniężną w wysokości 500 zł za naruszenie określone w lp. 15.2 załącznika nr 4 do ustawy o transporcie drogowy, to jest wykonywanie przewozu drogowego pojazdem posiadającym usterkę lub usterki układu hamulcowego, połączeń układu kierowniczego, kół, opon, zawieszenia, podwozia lub innego wyposażenia, zakwalifikowane jako niebezpieczne.
Po rozpatrzeniu odwołania strony Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzja z dnia 19 września 2023 r. nr BP.501.2261.2022.1284.GD11.460191 utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) – dalej jako "k.p.a.", dotyczące nałożenia kary pieniężnej (art. 189d, art. 189e, art. 189f), ponieważ kwestie te są uregulowane w ustawie o transporcie drogowym.
Zgodnie z art. 92a ust.2 u.t.d. zarządzający transportem , osoba, o której mowa w art. 7c, a także każda inna osoba wykonująca czynności związane z przewozem drogowym, która naruszyła obowiązki lub warunki przewozu drogowego, podlega karze pieniężnej w wysokości od 200 złotych d 2 000 złotych za każde naruszenie. Stosownie zaś do ar. 92a ust. 8 u.t.d. wykaz naruszeń obowiązków lub warunków przewozu drogowego, o których mowa w ust. 2, wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia, a w przypadku niektórych naruszeń numer grupy naruszeń oraz wagę naruszeń wskazane w załączniku I do rozporządzenia Komisji (UE) 2016/403, określa załącznik nr 4 do ustawy.
Organ odwoławczy powołał następnie regulacje prawa krajowego i europejskiego dotyczące zasad wykonywania transportu drogowego. W szczególności wskazał, że przepisy rozporządzenia Ministra Sprawa Wewnętrznych i Administracji z dnia 5 listopada 2019 r. w sprawie kontroli ruchu drogowego (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2141) – zwanego dalej "rozporządzeniem w sprawie ruchu drogowego".
Odnosząc się do okoliczności sprawy organ wyjaśnił, że przedmiotowe postępowanie toczy się wobec M. U. jako podmiotu, o którym mowa w art. 92a ust. 2 u.t.d. W omawianym przypadku doszło bowiem do naruszenia obowiązków związanych z przewozem drogowym strony jako zarządzającego transportem w przedsiębiorstwie "M." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.
Materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie (protokół kontroli drogowej, dokumentacja kserograficzna okazanych dokumentów, dokumentacja fotograficzna) jednoznacznie wskazuje, że w dniu 1 czerwca 2022 r. w miejscowości N., na drodze krajowej nr [...] zatrzymano do kontroli drogowej zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego marki MAN o nr rej. [...] oraz naczepy marki KASSBOHRER o nr rej. [...], którym kierował M. S. Kontrola została przeprowadzona przez inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego i stwierdzona w protokole nr [...]. Kierowca okazał do kontroli m.in. wypis z licencji nr [...] na wykonywanie krajowego transportu drogowego rzeczy wydany przedsiębiorcy "M." Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Z ustaleń stwierdzonych w protokole kontroli oraz z załączników do protokołu wynika, że kierujący pojazdem wykonywał krajowy transport drogowy rzeczy na rzecz ww. przedsiębiorcy. W wyniku kontroli zatrzymanego zespołu pojazdów stwierdzono pęknięcia tarczy hamulcowej w kole na osi drugiej po lewej stronie pojazdu o nr rej. [...] (dwa duże pęknięcia na powierzchni roboczej oraz jedno niniejsze), co zakwalifikowano jako usterkę niebezpieczną zgodnie z lp. 1.1.14.a.2 załącznika nr 1 do rozporządzenia w sprawie kontroli ruchu drogowego. Ponadto, z wykazu kontrolnego stanowiącego załącznik do protokołu kontroli wynika, że stwierdzono również usterkę świateł (uszkodzenie źródła światła), zgodnie z pkt 4.2.1.a ww. załącznika (dotyczy przednich i tylnych świateł pozycyjnych, świateł obrysowych bocznych i tylnych oraz świateł do jazdy dziennej), co stanowi usterkę o charakterze poważnej.
Co ważne, protokół kontroli został przez kierowcę podpisany bez uwag, a zgodnie ze stanowiskiem orzecznictwa protokół kontroli ma cechy dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. Protokół jako dokument urzędowy korzysta z wiarygodności zawartych w nim ustaleń. Dokument urzędowy stanowi podstawowy element materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym. Dokumenty urzędowe korzystają ze szczególnej mocy dowodowej, ponieważ stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. W związku z powyższym organy administracji są zobowiązane uznać za udowodnione to, co wynika z treści dokumentu urzędowego. Z dokumentem urzędowym związane jest domniemanie prawdziwości jego treści. Organ prowadzący postępowanie nie może wobec tego swobodnie oceniać, ani kwestionować treści dokumentu urzędowego. Istota protokołu z kontroli wyraża się w tym, że dokument ten odzwierciedla i potwierdza istniejący w momencie kontroli stan faktyczny. Ponadto, stosownie do art. 74 § 4 u.t.d. kontrolowany ma prawo wnieść zastrzeżenia do protokołu. W niniejszej sprawie zastrzeżenia nie zostały wniesione.
Dodatkowo, w trakcie kontroli przesłuchano w charakterze świadka kierującego pojazdem, który potwierdził okoliczności kontroli, wykonywanego przewozu. Świadek zeznał również, że przed wyjazdem w trasę sprawdził stan techniczny naczepy, w tym świateł, kół, stanu poziomu oleju oraz tarcz hamulcowych. Jednocześnie w trakcie kontroli widział stwierdzone usterki. W toku prowadzonego postępowania strona nie przedstawiła żadnych dodatkowych dowodów wskazujących, że stan techniczny naczepy w momencie rozpoczęcia wykonywania przewozu był prawidłowy.
W ustalonym stanie faktycznym zasadnie nałożono na stronę karę pieniężną w wysokość 500 zł, stosownie do treści art. 92a ust. 2, 4 i 8 u.t.d. i lp. 15.2 załącznika nr 4 do u.t.d.
Organ odwoławczy ustosunkował się również do zarzutów odwołania wskazując, że w jego ocenie są one niezasadne. Nie został naruszony art. 6 k.p.a., a organ pierwszej instancji wypełnił obowiązek wynikający z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., to znaczy zgromadził w aktach sprawy dowody, które są konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy oraz dopuścił jako dowód wszystko, co mogło przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem.
Organ odwoławczy zauważył, że na gruncie prawa administracyjnego zasadą jest, że odpowiedzialność ogranicza się do ustalenia, czy doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego skutkującego nałożeniem kary administracyjno-prawnej. Do odpowiedzialności administracyjnej wystarczy jedynie, że organ stwierdzi naruszenie przepisu prawa materialnego obligującego go do wydania decyzji, w której określi karę administracyjną. Odpowiedzialność administracyjna skonstruowana jest na zasadzie ryzyka i oznacza, że nieważne jest, czy podmiot, który ma być ukarany zawinił, czy też nastąpiło określone zdarzenie. Podstawą nałożenia przedmiotowej kary jest ocena obiektywnego faktu stwierdzenia niebezpiecznej usterki układu hamulcowego. Organ dokonuje oceny stanu faktycznego i prawnego z momentu kontroli drogowej.
Niewątpliwie hamulce pojazdu powinny zachowywać wymaganą sprawność niezależnie od drgań i wpływów atmosferycznych, na jakie są narażone w normalnych warunkach eksploatacji stosownie do § 15 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia. Stosownie natomiast do załącznika nr 1 pkt 1.1.14 lit. a zdanie drugie rozporządzenia w sprawie kontroli ruchu drogowego w sytuacji, gdy nadmierne zużycie bębna lub tarczy, rysy lub pęknięcia na powierzchni; niepewne mocowanie kwalifikowane jest to jako usterka niebezpieczna. Jednocześnie załącznik nr 1 do rozporządzenia w sprawie kontroli ruchu drogowego wskazuje również sposoby identyfikowania i metody stanu technicznego pojazdów. Stwierdzona w niniejszej sprawie usterka możliwa jest do stwierdzenia w sposób organoleptyczny.
Zdaniem organu odwoławczego, strona nie wykazała, że na dzień kontroli na tarczach hamulcowych nie były widoczne uszkodzenia i pęknięcia. W tym kontekście zwrócił uwagę, że gromadzenie dowodów w ramach postępowania administracyjnego nie spoczywa jedynie na organie administracji publicznej ale obowiązek ten obarcza także stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych.
Końcowo organ odwoławczy uznał, że w sprawie brak jest podstaw do zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d., zgodnie z którym nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć. Wskazane w art. 92c u.t.d. przesłanki egzoneracyjne odnoszą się do okoliczności o charakterze obiektywnym, a więc takich, których przy najdalej idących staraniach zarządzający transportem nie mógł i nie był w stanie przewidzieć. W rozpatrywanej prawie strona nie dochowała należytej staranności poprzez wykonywanie przewozu drogowego pojazdem, który nie spełniał warunków technicznych do wykonywania nim przewozu (posiadał usterkę układu hamulcowego zakwalifikowaną jako niebezpieczna).
Organ odwoławczy wskazał, że do uszkodzenia poddanej kontroli tarczy hamulcowej pojazdu nie mogło dojść podczas wykonywania skontrolowanego przejazdu. Zaobserwowane zużycie tarczy świadczy o jej długotrwałym, nadmiernym wyeksploatowaniu, zatem nie można uznać, że dochowano należytej staranności. Ponadto, zużycie tarczy hamulcowej nie jest okolicznością, której nie można przewidzieć. Jest wręcz odwrotnie. Zużywanie się tarcz hamulcowych jest zjawiskiem naturalnym i nie powinno zaskakiwać profesjonalisty zajmującego się zawodowo przewozami.
M. U. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 6, art. 7 i art. 8 k.p.a., a ponadto naruszenie prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie przez organ pierwszej instancji przepisów ustawy o transporcie drogowym.
Uzasadniając zarzuty skarżący podkreślił, że organy całkowicie zignorowały zasady prowadzenia postępowania administracyjnego i wybiórczo potraktował materiał dowodowy celowo dążąc do ukarania skarżącego.
Skarżący wskazywał, że w jego przedsiębiorstwie przestrzega się przepisów o transporcie drogowym i kładzie nacisk na sprawdzenie prawidłowego stanu technicznego pojazdów przed wykonanie zadania transportowego. Zauważył, że kierowca złożył oświadczenie o stanie technicznym pojazdu, które zostało zbagatelizowane przez organy orzekające. Z oświadczenia kierowcy wynika jednoznacznie, że wraz z mechanikiem dokonali przeglądu pojazdu przed wyjazdem i nie stwierdzili żadnych pęknięć tarcz hamulcowych czy innych widocznych uszkodzeń. Analogiczne oświadczenie złożył mechanik obecny przy czynnościach sprawdzających pojazd.
Nadto w toku postępowania organy nie uwzględniły żadnych dowodów wskazywanych przez stronę, a jedynym dowodem, którym posługuje się organ pierwszej instancji są zmanipulowane wyrywki słów z przeprowadzonego przesłuchania w charakterze świadka kierowcy.
Zdaniem skarżącego organ nie powinien "wyrywać" z kontekstu słów z przesłuchania kierowcy i nie przeinaczać faktów twierdząc, że "kierowca zauważył przed wyjazdem w kole na osi drugiej po stronie lewej naczepy ciężarowej dwa pęknięcia na powierzchni tarczy hamulcowej". Jest to oczywista nieprawda. Kierowca zeznał bowiem, iż "Nie wiem, z jakiej przyczyny powstało to pęknięcie. Dzisiaj rano nie widziałem, że tarcza hamulcowa na osi drugiej po stronie lewej jest w takim stanie. Gdybym zauważył tak duże jej uszkodzenie nie wyjechałbym dzisiaj z siedziby firmy". Powyższe powinno wskazać organowi jaka polityka panuje w przedsiębiorstwie oraz jaką determinacją i świadomością wykazują się zatrudnieni kierowcy.
Skarżący stwierdził, że tarcza hamulcowa mogła pęknąć w trakcie wykonywania zadnia przewozowego (np. poprzez wadę materiału bądź gwałtowną zmianę temperatury wywołaną awaryjnym hamowaniem lub wjazd z rozgrzana tarczą w kałużę), tymczasem organy zupełnie niezasadnie odrzucają taką możliwość. W związku z tym wniósł o powołanie eksperta/diagnostę w dziedzinie mechaniki pojazdowej, aby uzyskać profesjonalne stanowisko w tej kwestii.
W ocenienie skarżącego, organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.
Opierając się na orzeczeniach sądów administracyjnych skarżący kwestionował pogląd organu, że odpowiedzialność zarządzającego transportem jest w zasadzie nieograniczona. Zgodnie z powołanymi orzeczeniami odpowiedzialność zarządzającego transportem jest ograniczona, jeśli wykazano, że podjął on wszelkie niezbędne działania mające na celu zapewnienie przestrzegania przepisów prawa oraz wewnętrznych procedur i regulaminów.
W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o jej oddalenie utrzymując, że kontrola pojazdu została przeprowadzona rzetelnie i został potwierdzona protokołem oraz zdjęciami. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że usterki układu hamulcowego z reguły nie pojawiają się niespodziewanie tuż przed kontrolą drogową pojazdu, a uważna kontrola stanu technicznego pojazdu pozwala wykryć pierwsze symptomy zużycia tarczy hamulcowej np. poprzez obecność rys. Samo podniesienie zaś przez skarżącego okoliczności, że w jego ocenie pojazd był w pełni sprawny przed rozpoczęciem przewozu, nie dowodzi w żaden sposób, że pojazd był taki w rzeczywistości. Odnosząc się zaś do złożonego w toku postępowania wniosku strony o powołanie biegłego stwierdził, że stan faktyczny został dostatecznie wyjaśniony na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, zatem brak było podstaw do przychylenia się do wniosku skarżącego. Tym bardziej, że z wniosku skarżącego wynika, że wnosi on wyłącznie o zbadanie przez biegłego kwestii hipotetycznej możliwości wystąpienia nagłego pęknięcia niezużytej tarczy hamulcowej przy spełnieniu określonych warunków, a nie zbadania, czy taka sytuacja miała miejsce w tym konkretnym przypadku.
Organ dodał, że okoliczności, które mają w ocenie skarżącego udowodnić zasadność zastosowania art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d. muszą zostać przez niego udowodnione, do zastosowania powyższego przepisu nie wystarczy subiektywna opinia strony. Nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że nie miał on wpływu na popełnione naruszenie. Przeciwnie - jednym z podstawowych obowiązków zarządzającego transportem jest dochowanie pieczy nad tym, aby kierowcy i osoby współpracujące z przedsiębiorstwem na odrębnych zasadach wykonywali swoje zadania zgodnie z przepisami prawa.
W piśmie procesowym z dnia 20 grudnia 2023 r. skarżący powtórzył, że wnioski o przesłuchanie świadków, w tym kierowcy i mechanika, zostały zignorowane.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Przeprowadzona przez Sąd, według powyższych kryteriów, ocena zaskarżonej decyzji wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na skarżącego nałożono karę za wykonywanie przewozu drogowego pojazdem posiadającym usterkę układu hamulcowego, zakwalifikowaną jako niebezpieczną. Usterka ta polegała na pęknięciach na powierzchni tarczy hamulcowej.
Strona nie kwestionowała zaistnienia stwierdzonej usterki.
Strona wskazywała natomiast w toku postępowania, że pojazd opuścił bazę transportową firmy sprawny technicznie, do uszkodzeń doszło na trasie przejazdu, a zaistnienia tych uszkodzeń strona nie mogła przewidzieć. W piśmie z dnia 3 marca 2022 r. skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z przesłuchania prezesa zarządu Spółki, mechanika, który dokonywał przeglądu stanu pojazdu w dniu kontroli przed wyjazdem w trasę oraz diagnosty, przeprowadzającego analizę uszkodzonej tarczy hamulcowej, celem wykazania, że pękniecie tarczy hamulcowej miało charakter świeżego uszkodzenia i wynikało najprawdopodobniej z gwałtownej zmiany temperatury, związanej z wjechaniem samochodu w kałużę. Strona wskazywała, że pojazd wyruszył w trasę przejazdu sprawny technicznie, po kontroli jego stanu technicznego, a do nagłej usterki doszło w czasie przejazdu.
Zgodnie z normą art. 92c ust. 1 pkt 1 u.t.d.1. nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 92a ust. 1, na podmiot wykonujący przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przewozy lub inne czynności związane z przewozem nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot nie mógł przewidzieć.
Powyższy przepis przewiduje możliwość uwolnienia się od odpowiedzialności, w sytuacji gdy podmiot wykonujący przewozy nie miał wpływu na powstanie naruszenia, a naruszenie nastąpiło wskutek zdarzeń i okoliczności, których podmiot ten nie mógł przewidzieć.
Udowodnienie zaistnienie tych okoliczności, zwalniających z kary za zaistniałe naruszenie, obciążało podmiot wywodzący z nich skutki prawne, a więc skarżącego. Skarżący winien złożyć wniosku dowodowe w celu wykazania powyższych okoliczności. Skarżący złożył wnioski dowodowe na poparcie swoich twierdzeń. Organ nie przeprowadził jednak zawnioskowanych dowodów, uniemożliwiając skarżącemu udowodnienie korzystnych dla niego okoliczności, mających istotne znacznie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zgodnie z art. 78 § 1 k.p.a., żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Okoliczności związane w z czasem powstania usterek i możliwością ich przewidzenia, niewątpliwie miały znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
Wskazać należy, że zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co pozwoli dokonać oceny ustalonego stanu faktycznego, a następnie jego odniesienia do konkretnej normy prawnej. Prawidłowa realizacja tej zasady w pierwszej kolejności nakłada na organ obowiązek oceny, jakie fakty mają znaczenie dla załatwienia sprawy oraz jakimi dowodami okoliczności faktyczne istotne w sprawie mogą być wykazane. Realizacja zasady prawdy obiektywnej ma ścisły związek z realizacją zasady praworządności, ustalenie stanu faktycznego sprawy jest bowiem niezbędnym elementem prawidłowego zastosowania normy prawa materialnego. Konkretyzację tej zasady stanowi art. 77 § 1 k.p.a. zobowiązujący organ prowadzący postępowanie do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Organ administracji publicznej obowiązany jest przeprowadzić postępowanie dowodowe co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a więc takich, z którymi w świetle przepisów obowiązującego prawa związane są określone skutki prawne. Nieustalenie okoliczności faktycznych mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy oznacza, że podjęte rozstrzygnięcie obarczone jest wadą, jako rezultat dowolnej, nie zaś swobodnej oceny dowodów. Art. 77 § 1 k.p.a. obliguje organ administracji publicznej do zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu faktycznym rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 k.p.a.), w którym organ ma obowiązek wyjaśnić stronom zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego pozostaje w ścisłym związku z przyjętą w Kodeksie postępowania administracyjnego zasadą swobodnej oceny dowodów - art. 80 k.p.a. Zasada ta oznacza, że organ administracji publicznej powinien poddać ocenie materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy, ocena winna zostać oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego i wreszcie organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącego się postępowania.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 września 2020 r. sygn. akt II GSK 22/18, za uzasadnione trzeba uznać twierdzenie, że realizacji (wykonywaniu) kompetencji do nakładania dolegliwości w postaci sankcji prawnej - w sprawie sankcji administracyjnej - nie może towarzyszyć żadna dowolność, czy też arbitralność. Przeciwnie, w postępowaniu w sprawie nałożenia kary, organ administracji publicznej zobowiązany jest jednoznacznie ustalić oraz w przekonujący sposób wykazać zaktualizowanie się wszystkich przesłanek jej nałożenia, tak faktycznych, jak i prawnych, co stanowi warunek konieczny uznania tego działania za zgodne z prawem.
Dotyczy to, w ocenie Sądu, także przesłanek negatywnych, wykluczających możliwość nałożenia kary, jeżeli strona powołuje okoliczności z nimi związane i składa wnioski dowodowe na ich poparcie.
Na organie ciążył obowiązek udowodnienia faktów związanych z naruszeniem przez stronę przepisów o transporcie drogowym i organ wypełnił ten obowiązek w niniejszej sprawie. Organ niewątpliwie zgromadził materiał dowodowy potwierdzający zaistnienie usterek.
Niemniej jednak, w sytuacji powołania przez stronę dowodów, mogących wyłączać odpowiedzialność strony, nie jest możliwe stwierdzenie tej odpowiedzialności i nałożenie kary pieniężnej, bez przeprowadzenia tych dowodów i rozważenia ich mocy dowodowej, ewentualnie dokonania ustaleń na ich podstawie bądź wskazania przyczyn ich pominięcia. Organ, mimo istnienia przewidzianego w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego wnioskowanych dowodów nie przeprowadził. Naruszyło to prawo strony do obrony w prowadzonym postępowaniu.
Zdaniem organu odwoławczego, strona nie wykazała, że na dzień kontroli na tarczach hamulcowych nie były widoczne uszkodzenia i pęknięcia. Organ wskazywał, że gromadzenie dowodów w ramach postępowania administracyjnego nie spoczywa jedynie na organie administracji publicznej ale obowiązek ten obarcza także stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Strona złożyła wnioski dowodowe w tym zakresie jednak nie zostały one przez organ uwzględnione.
Organ odwoławczy wskazał, że do uszkodzenia poddanej kontroli tarczy hamulcowej pojazdu nie mogło dojść podczas wykonywania skontrolowanego przejazdu, bowiem zaobserwowane zużycie tarczy świadczy o jej długotrwałym, nadmiernym wyeksploatowaniu. Twierdzenie to ma charakter ocenny, a skarżący złożył wniosek dowodowy na poparcie twierdzeń przeciwnych, jednak wniosek ten nie został przez organ uwzględniony. Uniemożliwiło to skarżącemu wykazanie okoliczności przeciwnej.
Organ wskazywał, że w sprawie nie zaistniały przesłanki zastosowania normy art. 92 c ust. 1 pkt 1 u.t.d., strona nie dochowała bowiem należytej staranności wykonując przewóz pojazdem niespełniającym warunków technicznych, a dla oceny czy nałożenie kary jest zasadne, istotny jest wyłącznie stan faktyczny z chwili kontroli. Wykładnia taka pomija w istocie normę wynikającą z art. 92 c ust. 1 pkt 1 u.t.d., nie jest zatem prawidłowa. Skarżący w prowadzonym postępowaniu miał prawo do wykazywania, że dopełnił wszystkich wymogów związanych z konserwacją pojazdu, jego przeglądami i codziennym sprawdzaniem stanu technicznego przed opuszczaniem bazy transportowej i zakresem tego sprawdzania. Co do zasady, nie jest bowiem, z punktu widzenia zasad doświadczenia życiowego, możliwe wykluczenie sytuacji, w której mimo zastosowania przez przewoźnika wszystkich uzasadnionych i wymaganych środków bezpieczeństwa i zachowania wszelkich zasad staranności, do usterki pojazdu dojdzie w trakcie wykonywania przewozu, wskutek zdarzeń i okoliczności, których przewoźnik nie mógł przewidzieć.
Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd, w związku z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił wydane w sprawie decyzje. Ponownie rozpoznając sprawę, organ, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., będzie związany dokonaną przez Sąd wykładnią art. 92 c ust. 1 pkt 1 u.t.d. i przeprowadzi dowody, zawnioskowane przez stronę skarżącą na poparcie okoliczności wypełniających przesłanki zwalniające przewoźnika od odpowiedzialności za zaistniałe naruszenie.
Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o powołanie eksperta/diagnosty w dziedzinie mechaniki pojazdowej, bowiem przeprowadzenie takiego dowodu przez sądem administracyjnym nie jest dopuszczalne.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).