III SA/GD 677/24

III SA/Gd 677/24 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-03-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak
Jacek Hyla /przewodniczący/
Maja Pietrasik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1465
art. 237 § 1 pkt 3-6, § 1z indksem 1
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy ( t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1836
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych
Dz.U. 2023 poz 208
art. 12
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla, Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Asesor WSA Maja Pietrasik (spr.), Protokolant: Starszy asystent sędziego Robert Daduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2025 r. sprawy ze skargi P. T. na decyzję Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 23 października 2024 r. nr OHP.906.22.2024.JF w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lęborku z dnia 23 sierpnia 2024 r. nr OHP.90.4600.14.22, 2. zasądza od Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącego P. T. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W styczniu 2020 r. do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej wpłynęło złożone przez P. T. zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej. Zgłaszający wskazał, że pracuje w swoim gospodarstwie rolnym od 35 lat oraz że od kilku lat leczy się w poradni chorób płuc za złymi rokowaniami. Choroba została w ocenie zgłaszającego wywołana przez czynniki środowiska występujące podczas prac rolnych, które wykonywał w gospodarstwie.
Powiatowy Państwowy Inspektor Sanitarny w Lęborku (dalej również jako "PPIS") wezwał P. T. do udzielenia wyjaśnień. Wyjaśnienia strony zostały zawarte w protokole z dnia 30 stycznia 2020 r. W protokole ujęto, że zgodnie z informacjami uzyskanymi od P. T. do jego obowiązków związanych z pracą w gospodarstwie należy ogół obowiązków związanych z obsługą zwierząt gospodarskich, bydła i koni, w przeszłości również trzody chlewnej. Ponadto do wykonywanych obowiązków należą wszystkie prace polowe, które w latach 80/90-tych polegały również na ręcznym młóceniu zboża, ręcznej zwózce siana, siewie zboża przy pomocy siewnika konnego w trakcie którego roznoszą się kłęby kurzu. P. T. wskazał na pracę bez zabezpieczeń i środków ochrony indywidualnej, koszenie siana, zboża, podkaszanie miejsc bagiennych za pomocą kosy, później maszynami rotacyjnymi, uprawę międzyrzędzi ziemniaków konno. W drugiej połowie lat 90-tych kombajnowanie zboża kombajnem bez kabiny (Bizon), prasowanie siana w upale, kurzu, podczas pylenia innych roślin, opryski wg. starych norm, tj. ciągniki bez uszczelnień, wentylacji. Wskazał, że prace w gospodarstwie wykonuje się w ciepłe, gorące dni pozwalające na zbiór upraw. Ponadto wykonuje się prace pielęgnacyjne w lesie przynależącym do gospodarstwa tj. podcinanie gałęzi, przygotowywanie słupków do ogrodzenia, palenie zielonych części gałęzi w celu przerzedzenia drzew. P. T. jako czynniki narażenia wskazał pyły i kurze podczas prac, stężenie gazów podczas produkcji zwierzęcej, pyły podczas styczności ze środkami chemicznymi w gospodarstwie np. przy przygotowywaniu nawozów sztucznych, również przy przygotowywaniu wapna, a także różnego rodzaju pyłki podczas pylenia traw, kwiatów, krzewów.
W karcie oceny narażenia zawodowego sporządzonej przez PPIS w dniu 31 stycznia 2020 r. przyjęto w ramach charakterystyki wykonywanej pracy opisane wyżej wyjaśnienia strony. W konsekwencji dokonując charakterystyki narażenia (czynniki szkodliwe, uciążliwe) wskazano: pył rolniczy organiczny i nieorganiczny, zanieczyszczenie powietrza, roztocza, alergeny.
P. T. został w lutym 2020 r. skierowany na badania do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy (dalej również jako "WOMP"), gdzie dnia 22 października 2021 r. wydano orzeczenie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u niego choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej.
W orzeczeniu wskazano, że w wyniku przeprowadzonych badań specjalistycznych przez WOMP u pacjenta rozpoznano astmę oskrzelową. Wskazano również, że w swojej pracy P. T. jest narażony na kontakt z wieloma czynnikami o działaniu alergizującym. Ponieważ jednak przeprowadzone podczas postepowania orzeczniczego testy skórne z alergenami wypadły ujemnie, wyrażono stanowisko, że astma oskrzelowa nie została wywołana przez szkodliwe czynniki środowiska pracy badanego.
P. T. odwołał się od wskazanego orzeczenia i wniósł o przeprowadzenie badań przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Podkreślił że w sytuacji gdy niewątpliwie rozpoznano u niego astmę oskrzelową, powinien zostać poddany bardziej szczegółowym badaniem, niż tylko testy skórne alergiczne. Podkreślił, że w literaturze medycznej wskazuje się, że istnieje grupa pacjentów z alergią, u których wyniki testów skórnych są ujemne i u takich pacjentów istnieje potrzeba przeprowadzenia dodatkowych, bardziej kosztownych badań. Zwrócił jednocześnie uwagę że nie przeprowadzono żadnych badań w kierunku możliwości wywołania astmy przez inne czynniki narażenia zawodowego, między innymi przez wdychanie w gospodarstwie podrażniających pyłów i gazów, które nie są alergenami.
Orzeczenie jednostki II stopnia, to jest orzeczenie nr [...] Instytutu Medycyny Pracy im. Prof. J. Nofera w Łodzi (dalej również jako "IMP w Łodzi") zostało wydane w dniu 18 czerwca 2024 r. Instytut orzekł o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej. W uzasadnieniu wskazano, że P. T. od 2021 r. jest na świadczeniu rentowym oraz że poza charakterystyką wykonywanych prac i narażenia wynikającymi z karty oceny narażenia zawodowego, pacjent udzielił w wywiadzie lekarskim dodatkowych informacji kiedy nasilały się u niego objawy astmy, to jest przy żniwach, sianokosach, wywożeniu obornika i przy stosowaniu płynów dezynfekcyjnych stosowanych do mycia przyrządów i baniaków od mleka krowiego.
W jednostce orzeczniczej, poza badaniami spirometrycznymi, które wykazały zaburzenia wentylacji w typie obturacji w stopniu ciężkim, wykonano punktowe testy skórne zestawem pospolitych alergenów środowiska komunalnego oraz zestawem rolniczym i uzyskano wyniki ujemne. Wskazano, że podczas przyjęcia na oddział IMP w Łodzi stan obturacji oskrzeli był ciężki, wobec czego odstąpiono od przeprowadzenia swoistej próby z alergenami ze środowiska badanego. W konkluzji w orzeczeniu wskazano, że nie ma podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią astmy oskrzelowej, ponieważ pomimo tego, że od 2012 r. skarżący jest leczony z powodu astmy i taka choroba została u niego rozpoznana, to pomimo ekspozycji na czynniki alergizujące i drażniące drogi oddechowe, nigdy nie udokumentowano nadwrażliwości na alergeny zawodowe, co nie pozwala w sposób pewny wykazać związku przyczynowo-skutkowego astmy z ekspozycją zawodową.
Wnioskiem z dnia 8 lipca 2024 r. P. T. zwrócił się do PPIS w Lęborku, aby przed wydaniem decyzji zwrócił się do jednostki orzeczniczej o dodatkową konsultację. Argumentując wniosek, P. T. ponownie podkreślił, że w jego sprawie nie przeprowadzono diagnostyki w kierunku spowodowania astmy przez inne czynniki narażenie zawodowego, niż czynniki alergizujące. W tym zakresie zwrócił w szczególności uwagę na ekspozycję na pestycydy oraz na płyny dezynfekcyjne do dojarek Mlek K i Mlek A, który zawiera m.in. chlor, a więc czynnik silnie drażniący układ oddechowy.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Lęborku w dniu 23 sierpnia 2024 r. wydał decyzję nr 2.2024 o braku stwierdzenia u P. T. choroby zawodowej - astmy oskrzelowej, ujętej w poz. 6 wykazu chorób zawodowych, określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r., poz. 1465 ze zm., dalej jako "K.p.").
Organ wskazał, że podjął rozstrzygnięcie na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, to jest wyjaśnień złożonych ustnie przez P. T. do protokołu z dnia 30 stycznia 2020 r., karty oceny narażenia zawodowego z dnia 31 stycznia 2020 r. oraz orzeczeniach lekarskich jednostek i i II stopnia z 2021 i 2024 r. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono część informacji wskazanych przez stronę w treści protokołu z dnia 30 stycznia 2020 r. oraz opisaną wyżej treść orzeczenia WOMP z dnia 22 października 2021 r. nr 117/2021 (podkreślając, że ośrodek dysponował kartą oceny narażenia zawodowego) oraz treść orzeczenia IMP w Łodzi z dnia 18 czerwca 2024 r. nr [...]. Powołano się także na definicję choroby zawodowej, zawartą w art. 2351 K.p., wskazując, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
W ocenie organu w obu jednostkach orzeczniczych jednoznacznie wskazano na brak związku przyczynowo-skutkowego rozpoznanej u P. T. astmy z czynnikami zawodowymi - co potwierdziły wykonane w jednostkach testy alergologiczne. Z tych samych względów organ wskazał, że w sprawie nie widzi podstaw do uwzględnienia wniosku strony i skierowania jej na dodatkowe konsultacje.
W konkluzji organ stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione kryteria wynikające z przytoczonej definicji choroby zawodowej z art. 2351 K.p. i nie ma podstaw do jej stwierdzenia.
P. T. odwołał się od decyzji organu pierwszej instancji, wskazując na braki postępowania dowodowego i niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy. W ocenie odwołującego się materiał dowodowy był niepełny. Nie wystąpiono bowiem o dodatkowe konsultacje pomimo, że rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych umożliwia podjęcie takich działań. P. T. ponownie podkreślił, że podczas badania w IMP w Łodzi przeprowadzono jedynie testy skórne, natomiast w przypadku 10-15 % pacjentów z objawami alergii testy skórne są ujemne i zachodzi potrzeba przeprowadzenia bardziej swoistego (niż testy skórne) badania reakcji organizmu na kontakt z alergenami zawodowymi. Ponadto w ocenie strony zachodzi potrzeba przeprowadzenia diagnostyki w kierunku astmy oskrzelowej spowodowanej przez czynniki narażenia zawodowego, niemające charakteru alergicznego, w tym w szczególności płyny dezynfekcyjne do dojarek, których używał oraz pestycydy.
Po rozpatrzeniu odwołania Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzja z dnia 23 października 2024 r. nr OHP.906.22.2024.JF utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji jako prawidłową.
W uzasadnieniu wskazano, że zabrany w sprawie materiał dowodowy w postaci orzeczeń lekarskich oraz karty oceny narażenia zawodowego nie budzi wątpliwości organu odwoławczego. Orzeczenia lekarskie zostały wydane przez lekarzy posiadających wymagane uprawnienia, zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I i II stopnia, a karta oceny narażenia zawodowego została sporządzona przez upoważnionego przedstawiciela Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lęborku. Organ odwoławczy przytoczył treść orzeczenie WOMP nr 117/2021, z którego wynika, że wynika, że rozpoznano u strony astmę oskrzelową, jednak wykonane testy skórne z alergenami zawodowymi wypadły ujemnie i jednostka orzecznicza nie rozpoznała choroby zawodowej pod postacią astmy oskrzelowej, z uwagi na fakt, że jednostka chorobowa nie została wywołana przez czynniki szkodliwe w środowisku pracy. Przytoczono także treść orzeczenia IMP w Łodzi nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, gdzie wskazano, że pomimo ekspozycji na czynniki alergizujące i drażniące drogi oddechowe nigdy nie udokumentowano swoistej nadwrażliwości na alergeny zawodowe (w zebranej dokumentacji medycznej). Z tych względów w ocenie organu nie pozwala to w sposób bezsporny lub z wysokim prawdopodobieństwem wykazać związku przyczynowo-skutkowego choroby z ekspozycją zawodową, a tym samym rozpoznać u strony choroby zawodowej pod postacią astmy oskrzelowej.
Organ odwoławczy zauważył przy tym, że jednostka orzecznicza wyjaśniła powody odstąpienia od przeprowadzenia swoistej próby z alergenami bezpośrednio ze środowiska badanego. Zatem wystąpienie do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkowe konsultacje obejmujące przeprowadzenie badań dotyczących, czy astma mogła być spowodowana środkami chemicznymi, jak płyny dezynfekcyjne do dojarek oraz pestycydy, niemającymi charakteru alergizującego, było niezasadne. Zdaniem organu odwoławczego zebrany w sprawie materiał dowodowy jest spójny, treść orzeczeń lekarskich tożsama, a wszelkie wątpliwości wyjaśnione.
Organ odwoławczy podkreślił, że warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej jest rozpoznanie jednostki chorobowej wymienionej w wykazie chorób zawodowych w okresie, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym i wykazanie bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.
W ocenie organu odwoławczego powyższy warunek nie został spełniony – w środowisku pracy strony występowały co prawda alergeny zawodowe, ale nie zostało potwierdzone podczas specjalistycznych badań lekarskich przeprowadzonych w jednostce orzeczniczej I stopnia, a następnie w jednostce orzeczniczej II stopnia, aby przyczyniły się one do powstania choroby zawodowej pod postacią astmy oskrzelowej. Podkreślono, że organy inspekcji sanitarnej są związane orzeczeniami lekarskimi. Tylko lekarz-orzecznik posiada bowiem specjalistyczną wiedzę potrzebną do rozpoznania choroby zawodowej. Zarzuty podniesione w odwołaniu nie znalazły zaś potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym.
P. T. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku podnosząc zarzuty jak w odwołaniu i na tej podstawie wnioskował o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z § 8 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, polegające na braku kompleksowego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności poprzez uznanie za wyczerpujące orzeczenia lekarza orzecznika IMP w Łodzi z dnia 18 czerwca 2024 r. oraz zaniechanie zwrócenia się do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lekarską w zakresie obejmującym:
przeprowadzenie bardziej swoistego niż testy skórne badania reakcji organizmu na kontakt z alergenami zawodowymi;
przeprowadzenie diagnostyki w kierunku spowodowania u strony astmy oskrzelowej przez czynniki narażenia zawodowego, niemające charakteru alergenów, w tym w szczególności przez ekspozycję na płyny dezynfekcyjne do dojarek Mlex K i Mlex A oraz na pestycydy oraz na uznaniu, że materiał dowodowy zebrany przez organ pierwszej instancji jest wyczerpujący i wystarczający do wydania decyzji administracyjnej.
Uzasadniając zarzuty skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, to jest że pomimo, że stwierdzono u niego występowanie astmy oskrzelowej, w sprawie nie rozprowadzono dokładniejszych testów oraz w ogóle nie rozważono możliwości wywołania astmy przez ekspozycję zawodową na inne czynniki niż alergeny, to jest wdychanie podrażniających, lecz niealergennych, pyłów i gazów.
W odpowiedzi na skargę Pomorski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Sąd administracyjny bada zatem zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa.
Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Mając na uwadze wskazane wyżej kryteria Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo materialne oraz przepisy postępowania w stopniu powodującym konieczność ich eliminacji z obrotu prawnego.
Skarżący uczynił przedmiotem oceny Sądu decyzję Pomorskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 23 października 2024 r. nr OHP.906.22.2024.JF, utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lęborku z dnia 23 sierpnia 2024 r. nr 2.2024 o braku stwierdzenia u P. T. choroby zawodowej - astmy oskrzelowej, ujętej w poz. 6 wykazu chorób zawodowych, określonego w przepisach w sprawie chorób zawodowych wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2023 r., poz. 1465 ze zm., dalej jako "K.p."), to jest wykazu ujętego w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U. z 2022 r. poz. 1836, dalej również jako "rozporządzanie").
Strona skarżąca nie podnosiła zarzutów naruszenia prawa materialnego. Dokonana przez Sąd analiza treści wydanych w sprawie decyzji oraz obowiązujących w zakresie chorób zawodowych, powszechnie obowiązujących przepisów prawa w randze ustaw, wykazała natomiast, że organy obu instancji naruszyły przepisy prawa materialnego, w sposób, który ma wpływ na wynik sprawy.
Rozstrzygnięcia organów sanitarnych wydane w przedmiotowej sprawie odwołują się bezpośrednio do definicji choroby zawodowej zawartej w art. 2351 K.p., zgodnie z którym za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
W odniesieniu do tego przepisu organy rozważały zatem zaistnienie przesłanek w nim bezpośrednio wyrażonych, to jest pozwalających na stwierdzenie choroby zawodowej, gdy choroba znajduje się w wykazie chorób zawodowych oraz gdy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.
Istotnym elementem stanu faktycznego tej sprawy pozostawało natomiast, że skarżący był rolnikiem oraz że tego rodzaju praca była jedyną pracą zawodową jaką wykonywał przez całe swoje życie. Skarżący pracował niezmiennie we własnym gospodarstwie rolnym począwszy od 1984 r. Będąc jeszcze czynnym zawodowo, wystąpił w 2020 r. do organu inspekcji sanitarnej ze zgłoszeniem podejrzenia choroby zawodowej w postaci rozpoznanej u niego wcześniej astmy oskrzelowej. Natomiast w toku postępowania administracyjnego skarżący zakończył pracę w swoim gospodarstwie i pobiera świadczenie rentowe. Postępowanie to m.in. z uwagi na kilkuletnie oczekiwanie na wydanie orzeczenia przez IMP w Łodzi, toczyło się w okresie od 2020 do 2024 r.
W związku z charakterem pracy zawodowej skarżącego, wynikającym ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, należało zatem rozważyć, czy w sprawie wystąpiły przesłanki do stwierdzenia "rolniczej choroby zawodowej".
Zgodnie bowiem z art. 12 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu rolniczym rolników (tj. Dz. U. z 2024r.poz. 90, dalej jako "u.r.r.") za rolniczą chorobę zawodową uważa się chorobę, która powstała w związku z wykonywaną pracą w gospodarstwie rolnym, jeżeli choroba ta jest objęta wykazem chorób zawodowych określonych w przepisach wydanych na podstawie Kodeksu pracy. Z treści art. 46 ust. 5 u.r.r. wynika ponadto, że stwierdzenia rolniczej choroby zawodowej dokonuje właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny w trybie określonym w przepisach wydanych na podstawie Kodeksu pracy.
Pomimo zatem, że tryb postępowania pozostaje tożsamy i regulowany przepisami Kodeksu pracy i wydanym na podstawie tej ustawy rozporządzaniem wykonawczym w sprawie chorób zawodowych, "rolnicza choroba zawodowa", o której mowa w art. 12 u.r.r. jest definicją swoistą i odrębną od definicji "choroby zawodowej" zawartej w art. 2351 K.p.
Już tylko z porównania wskazanych wyżej definicji "choroby zawodowej" oraz "rolniczej choroby zawodowej" wynika, że zawartość normatywna tych przepisów nie jest identyczna, bowiem regulacja Kodeksu pracy jest bardziej szczegółowa. O ile w przypadku "choroby zawodowej" określonej w K.p. uważa się chorobę, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, o tyle pod pojęciem "rolniczej choroby zawodowej" rozumie się chorobę, która powstała w związku z wykonywaną pracą w gospodarstwie rolnym, oczywiście o ile choroba ta jest objęta wykazem chorób zawodowych określonych w przepisach wydanych na podstawie Kodeksu pracy. Różnica sprowadza się zatem do braku wskazania bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba ta została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.
Podstawowe wymogi, które warunkują uznanie danej jednostki chorobowej za chorobę zawodową, pozostają zatem, co do zasady, wspólne zarówno dla "choroby zawodowej" oraz "rolniczej choroby zawodowej". W przypadku "rolniczej choroby zawodowej" także musi być to, po pierwsze, choroba wymieniona w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Po drugie, jest to także stwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy chorobą, a działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, czyli w tym przypadku w gospodarstwie rolnym. Jednak w przypadku rolnika, związek ten musi wyrażać się w tym, że choroba "powstała w związku z pracą w gospodarstwie rolnym".
W przedmiotowej sprawie organy inspekcji sanitarnej przede wszystkim miały zatem obowiązek rozważyć w oparciu o art. 12 u.r.r., czy rozpoznana u skarżącego astma oskrzelowa, która niewątpliwie znajduje się w wykazie chorób zawodowych, powstała w związku z pracą w gospodarstwie rolnym. Organy skupiły się natomiast na treści przepisu art. 2351 K.p., gdzie wskazuje się na konieczność stwierdzenia bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba z wykazu została spowodowana działaniem czynników szkodliwych ze środowiska pracy lub związku ze sposobem wykonywania pracy. Z tych względów w sprawie doszło do naruszenia obu wskazanych przepisów, to jest art. 12 u.r.r. oraz art. 2351 K.p.
Dostrzec przy tym należy, że w zaskarżonej decyzji wprost wskazano, że z treści orzeczenia IMP w Łodzi wynika, w ocenie organu odwoławczego, że nie można właśnie sposób bezsporny lub z wysokim prawdopodobieństwem wykazać związku przyczynowego pomiędzy występującymi w środowisku zawodowym skarżącego czynnikami alergizującymi oraz drażniącymi drogi oddechowe, a astmą (którą u skarżącego rozpoznano w postaci ciężkiej). W tym zakresie w orzeczeniu IMP w Łodzi posłużono się zaś zwrotem, że pomimo stwierdzonej ekspozycji na czynniki alergizujące i drażniące nigdy (w dostępnej dokumentacji) nie udokumentowano jeszcze swoistej nadwrażliwości na alergeny zawodowe, co "nie pozwala w sposób pewny wykazać związku przyczynowo-skutkowego z ekspozycją zawodową". Jednocześnie z tego samego orzeczenia wynika, że z uwagi na ciężki stan zdrowia skarżącego jaki miał miejsce podczas badań w IMP w Łodzi odstąpiono od przeprowadzenia określonych badań, które mogły by dodatkowo potwierdzić lub wykluczyć ten związek, przy czym również wyłącznie w zakresie alergenów. Uznanie przez organy w tych okolicznościach aby w obu orzeczeniach "jednoznacznie wskazano na brak związku przyczynowo – skutkowego z czynnikami zawodowymi" nie jest w ocenie Sądu uprawnione. Związek ten nie został bowiem jednoznacznie wykluczony. W szczególności nie ustalono, że etologia schorzenia z pewnością jest spowodowana przez inne czynniki niż występujące w gospodarstwie rolnym skarżącego podczas produkcji roślinnej i zwierzęcej. Zamiast tego wskazano, że na podstawie pozyskanej z badań dokumentacji oraz dokumentacji medycznej dostarczonej przez badanego nie da się tego związku potwierdzić w sposób pewny.
Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosowanie zaś do art. 77 § 1 k.p.a. Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
Sąd podzielił zarzuty skargi, że w przedmiotowej sprawie nie zebrano materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, w wyniku czego doszło do istotnego naruszenia wskazanych przepisów w postaci art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a.
Przede wszystkim wobec tego, że w karcie oceny narażenia zawodowego określono, że czynnikami szkodliwymi w środowisku pracy skarżącego były nie tylko alergeny, ale też wskazywano na czynności wykonywane przy narażeniu na drażniące substancje chemiczne, czy gazy związane z produkcją zwierzęcą, a w toku postępowania skarżący wskazywał też na konkretne substancje, z którymi kontakt nasilał objawy choroby, Sąd uznał, że istotnie kwestie te nie zostały wyjaśnione w sprawie.
Sąd nie kwestionuje, że tylko jednostki orzecznicze posiadają specjalistyczną wiedzę medyczną i organy inspekcji sanitarnej nie mogą ich zastępować w dokonywaniu ocen medycznych stanu zdrowia danej osoby.
W przypadku jednak gdy przeprowadzona diagnostyka nie jest pełna, biorąc pod uwagę treść karty oceny narażenia zawodowego, organy były uprawnione do skorzystania z możliwości wynikających z rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych i uzupełnienia materiału, gdzie jako możliwe czynności wskazuje się na dodatkową konsultację, czy dodatkowe uzasadnienie wydanego orzeczenia (§ 8 rozporządzenia). Czynności te należy podjąć przed wydaniem decyzji, gdy organ uzna, że materiał dowodowy którym dysponuje, to jest także dane zawarte w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego, są niewystarczające do wydania decyzji.
Mając na uwadze, że astma oskrzelowa jest chorobą, która może być wywoływana nie tylko przez alergeny, ale również przez substancje drażniące układ oddechowy, kwestia wyjaśnienia etiologii choroby skarżącego powinna być dokonana powiązaniu i w odniesieniu do wszystkich w wskazanych w ocenie narażenia zawodowego jak i przyjętych przez jednostki diagnostyczne czynników szkodliwych. Jak wynika z karty oceny narażenia zawodowego, co przyjęto m.in. w orzeczeniu lekarskim WOMP, czynnikami narażenia występującymi w czasie wykonywania czynności gospodarskich były pyły organiczne pochodzenia roślinnego i zwierzęcego, pyły środków chemicznych, mieszanek paszowych, gazy uwalniające się w pomieszczeniach hodowlanych, czy praca w zmiennych warunkach atmosferycznych w środowisku mokrym. Na tej podstawie uznano, że skarżący podczas pracy w swoim gospodarskie był narażony na kontakt z wieloma szkodliwymi czynnikami o działaniu alergizującym.
Sąd wskazuje, że w przypadku orzekania w sprawie chorób zawodowych niewątpliwie decydujcie i rozstrzygające znaczenie mają specjalistyczne badania lekarskie, przeprowadzane w uprawnionych jednostkach orzeczniczych. W postępowaniu lekarskim nie można jednak pominąć ustaleń poczynionych w toku postępowania mającego na celu ocenę narażenia zawodowego. Wobec powyższego rozważenia przez organy wymagało wnioskowane przez skarżącego podjęcie dodatkowych czynności dowodowych, skoro w toku diagnostyki w IMP w Łodzi nie przeprowadzono badań na alergeny stricte występujące w gospodarstwie skarżącego oraz nie odniesiono się w sposób jasny do pozostałych ustalonych w sprawie czynników narażenia zawodowego w kontekście ich wpływu na powstanie choroby. W toku podejmowania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej lub decyzji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, to nie jednostka medyczna jest uprawniona do przeprowadzenia oceny narażenia zawodowego, ale właściwy państwowy inspektor sanitarny, co wynika wprost w treści § 4 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych. Wyniki tej oceny są natomiast jednym z elementów (oprócz przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej), na podstawie której uprawniony lekarz wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 6 ust. 1 rozporządzenia).
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, o czym orzeczono jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
O zwrocie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej orzeczono na podstawie art. 200 w. zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. (punkt 2 sentencji wyroku). Na łączną kwotę zwrotu kosztów postępowania w wysokości 497 zł złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika (480 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy podejmą działania nakierowane na wyczerpujące zebranie materiału dowodowego, który należy zgromadzić przed wydaniem decyzji w przedmiocie choroby zawodowej. Następnie stosując adekwatne przepisy prawa materialnego rozważą na podstawie zebranej dokumentacji, czy wystąpiły przesłanki do stwierdzenia, że zdiagnozowana u skarżącego w trakcie pracy w gospodarstwie rolnym astma oskrzelowa powstała w związku z wykonywaną pracą w gospodarstwie rolnym.