III SA/Gd 662/20

III SA/Gd 662/20 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2021-01-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-07-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak
Jolanta Sudoł
Paweł Mierzejewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1225/21 - Wyrok NSA z 2023-07-27
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151, art. 133 § 1 zdanie drugie
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1842
art. 15 zzs4 ust. 3
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Jolanta Sudoł po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 14 kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę.
Uzasadnienie
K. K. (dalej także jako "wnioskodawca", "odwołujący się" albo "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 14 kwietnia 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 8 stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego i odmowy przyznania świadczenia wychowawczego.
W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Wnioskiem z dnia 31 października 2018 r. K. K. zwrócił się do Prezydenta Miasta [...] o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna M. K. na okres zasiłkowy 2018/2019. W treści złożonego wniosku wnioskodawca wskazał, że w skład jego rodziny (poza wnioskodawcą) wchodzi wyłącznie syn M. urodzony 25 października 2005 r.
W dniu 14 listopada 2018 r. do Urzędu Miasta [...] wpłynęły dokumenty stanowiące uzupełnienie złożonego przez K. K. wniosku, to jest kserokopie: postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z dnia 23 lutego 2017 r. (sygn. akt [...]) w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu małoletniego M. K. i uregulowania kontaktów z małoletnim, postanowienia Sądu Rejonowego [...] w [...] z dnia 20 grudnia 2017 r. (sygn. akt [...]) w przedmiocie zabezpieczenia w sprawie o ustalenie miejsca pobytu małoletniego M. K. i uregulowanie kontaktów z małoletnim, wyroku (wraz z uzasadnieniem; sygn. akt [...]) wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 18 września 2017 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oraz postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z dnia 13 listopada (sygn. akt [...]) w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu małoletniego M. K. i uregulowania kontaktów z małoletnim.
Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 15 stycznia 2019 r. nr [...] przyznał wnioskodawcy prawo do świadczenia wychowawczego na syna M. K. w kwocie 250 zł miesięcznie na okres 1 października 2018 r. - 30 września 2019 r.
W dniu 1 lipca 2019 r. M. M. (matka M. K.) złożyła w [...] Centrum Świadczeń wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna M. K. na okres zasiłkowy 2019/2021.
W dniu 22 sierpnia 2019 r. ww. skierowała do Wydziału Spraw Społecznych Urzędu Miasta [...] pismo z prośbą o informację "na jakim etapie jest rozpoznana sprawa o nr [...]".
W pisemnej odpowiedzi z dnia 27 sierpnia 2019 r. Zastępca Naczelnika Wydziału Spraw Społecznych Urzędu Miasta [...] poinformowała ww., że w dniu 27 sierpnia 2019 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] został wysłany wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej prawo do świadczenia wychowawczego na M. K. wydanej przez tutejszy organ. Wskazaną informację M. M. doręczono w dniu 3 września 2019 r., co wynika z potwierdzenia odbioru.
W kolejnym piśmie z dnia 20 września 2019 r., sporządzonym w następstwie wizyty M. M. w Urzędzie Miasta [...] w dniu 19 września 2019 r. Wiceprezydent Miasta [...] poinformował ww., że K. K. przedłożył organowi nieprawomocny wyrok WSA w Gdańsku z dnia 19 kwietnia 2018 r. Podczas wydawania decyzji przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego pracownik popełnił błąd stosując się do tego wyroku pomimo tego, że SKO w [...] złożyło od tego orzeczenia skargę kasacyjną. Niezwłocznie po powzięciu informacji o popełnionym błędzie, w dniu 27 sierpnia 2019 r. Prezydent Miasta [...] wystąpił do SKO w [...] z wnioskiem o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wydanej decyzji. Wstrzymano również wypłatę świadczeń dla K. K. za wrzesień. W piśmie podniesiono, że jeżeli SKO w [...] wyda decyzję stwierdzającą nieważność wydanej przez organ pierwszej instancji decyzji i stanie się ona ostateczna tutejszy organ bezzwłocznie na nowo rozpozna sprawę z wniosku K. K., czego skutkiem będzie wydanie decyzji odmownej, podobnie jak miało to miejsce w latach poprzednich.
Ww. pismo zostało nadane w Urzędzie Pocztowym w [...] ([...]) w dniu 23 września 2019 r. Z datownika placówki oddawczej ([...]) znajdującego się na potwierdzeniu odbioru wynika, że potwierdzenie odbioru zostało zwrócone do Urzędu Miasta [...] w październiku 2019 r.
Decyzją z dnia 24 września 2019 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania M. M. świadczenia wychowawczego na syna M. K. za miesiące lipiec – wrzesień 2019 r. w kwocie 500 zł wskazując w uzasadnieniu, że w dniu 5 sierpnia 2019 r. do [...] Centrum Świadczeń wpłynęło pismo Prezydenta Miasta [...], z którego wynika, że drugiemu z rodziców przyznano prawo do świadczenia wychowawczego w kwocie 250 zł na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. oraz, że drugi z rodziców nie złożył wniosku o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2019/2021.
Niezależnie od powyższego Prezydent Miasta [...] wskazał, że informacją z dnia 24 września 2019 r. nr [...] przyznano M. M. prawo do świadczenia wychowawczego na syna M. K. na okres 1 lipca 2019 r. – 30 września 2019 r. w kwocie 250 zł oraz na okres 1 października 2019 r. – 31 maja 2021 r. w kwocie 500 zł.
Wskazana wyżej decyzja Prezydenta Miasta [...] została doręczona M. M. w dniu 8 października 2019 r., co wynika z potwierdzenia odbioru.
W dniu 29 października 2019 r. M. M. skierowała do [...] Centrum Świadczeń pismo o przywrócenie terminu do złożenia odwołania na decyzję wydaną przez [...] o zmniejszeniu wypłaty świadczenia za miesiące lipiec – wrzesień 2019 r. w kwocie 750 zł. W piśmie wskazano, że miejsce pobytu M. K. ustalono przy matce orzeczeniem sądu a ojciec dziecka ma możliwość kontaktu z synem w wymiarze 8 dni w miesiącu.
W piśmie z dnia 21 listopada 2019 r. skierowanym do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] M. M. wskazała, że jej wcześniejsze pismo z dnia 29 października 2019 r. należy traktować jako wniosek o wznowienie postępowania zakończonego przez Prezydenta Miasta [...] decyzją z dnia 15 stycznia 2019 r. W złożonym piśmie ww. wskazała, że wnosi aby uwzględnić jej osobą jako stronę postępowania.
Pismem z dnia 2 grudnia 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] przekazało do rozpoznania Prezydentowi Miasta [...] pismo M. M. z dnia 21 listopada 2019 r. precyzujące jej wcześniejsze pismo z dnia 29 października 2019 r. (a stanowiące wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną z uwagi na brak jej udziału w prowadzonym postępowaniu). Odrębnym pismem z tej samej daty Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] poinformowało Prezydenta Miasta [...], że po zapoznaniu się z całością zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym z kolejnym wnioskiem organu pierwszej instancji o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 15 stycznia 2019 r. nr [...], nie podejmie czynności zmierzających do wszczęcia z urzędu postępowania o stwierdzenie nieważności wskazanej decyzji. Kolegium wskazało, że skoro w sprawie zakończonej decyzją z dnia 15 stycznia 2019 r. M. M. złożyła wniosek o wznowienie postępowania z uwagi na brak jej udziału w tym postępowaniu jako strony, to przesłanka do wznowienia postępowania nie może jednocześnie skutkować nieważnością decyzji administracyjnej.
Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2019 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] wznowił postępowanie w sprawie ustalenia prawa K. K. do świadczenia wychowawczego na syna M. K. zakończone ww. decyzją z dnia 15 stycznia 2019 r. nr [...] z uwagi na okoliczność, że M. M. (matka M. K.) nie brała udziału w tym postępowaniu.
W podstawie prawnej wydanego postanowienia organ przywołał art. 145 § 1 pkt 4, art. 147 oraz art. 149 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2096; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.").
W uzasadnieniu wydanego postanowienia organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. W realiach sprawy M. M., matka M. K., wykazała swój interes prawny, który wynika z ustawy z ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W związku z tym, w następstwie zalecenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] należało wznowić postępowanie w sprawie zakończone wydaniem decyzji przyznającej K. K. prawo do świadczenia wychowawczego na okres 1 października 2018 r. – 30 września 2019 r. w wysokości 250 zł miesięcznie.
Wydane postanowienie o wznowieniu postępowania zostało doręczone K. K. w dniu 3 stycznia 2020 r. (potwierdzenie odbioru w aktach administracyjnych organu pierwszej instancji – k. 53).
Po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia 8 stycznia 2020 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] uchylił w całości decyzję własną z dnia 15 stycznia 2019 r. nr [...] i orzekł o odmowie przyznania K. K. świadczenia wychowawczego wnioskowanego na syna M. K. za okres 1 października 2018 r. – 30 września 2019 r.
W podstawie prawnej wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał art. 2 pkt 11, art. 4, art. 5, art. 13, art. 18, art. 20 i art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 2134 ze zm.) w zw. z art. 104, art. 107, art. 145 § 1 pkt 4, art. 150 i art. 151 k.p.a.
W uzasadnieniu wydanej decyzji Prezydent Miasta [...] odwołując się do regulacji zwartej w art. 4 ust. 2 i art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz art. 28 k.p.a. wskazał, że M. M. wykazała swój interes prawny aby być uznaną za stronę powstępowania prowadzonego z wniosku ojca dziecka. Wyżej wymieniona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w instytucji właściwej ze względu na swoje miejsce zamieszkania (to jest w [...]), a ustalenie tego prawa jest uzależnione od decyzji wydanej przez tutejszy organ. Stąd też zasadnym było wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną.
Dokonując z kolei ponownej weryfikacji dokumentów i informacji zgromadzonych w aktach sprawy organ wskazał, że K. K. w toku postępowania o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przedłożył nieprawomocny wyrok WSA w Gdańsku z dnia 19 kwietnia 2018 r. (sygn. akt [...]), zgodnie z którym opieka nad dzieckiem jest sprawowana przez rodziców naprzemiennie, co oznacza, że zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie winno przyznane w wysokości połowy pełnej kwoty. W dniu 20 grudnia 2019 r. organ otrzymał informację o wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2019 r. (sygn. akt I OSK 2776/18), mocą którego wyrok WSA w Gdańsku został uchylony a skarga oddalona. Z prawomocnych orzeczeń wydanych przez sądy powszechne, wiążących organ orzekający (to jest z postanowień z dnia 23 lutego 2017 r. oraz 13 listopada 2018 r.) wynika z kolei, że miejsce pobytu dziecka ustalono przy matce. Nadto do jej rąk płacone są alimenty przez ojca dziecka. Z orzeczeń tych nie wynika ponadto, że dziecko przebywa u każdego z rodziców w mniej więcej równych, następujących po sobie odstępach czasu. Z informacji uzyskanej od matki wynika ponadto, że ojciec ma prawo do kontaktów z synem w wymiarze 8 dni w miesiącu. Z kolei z informacji uzyskanej ze Szkoły Podstawowej nr [...] w [...] wynika, że w okresie od września 2017 r. do sierpnia 2019 r. M. K. był jej uczniem. Okoliczność ta również wskazuje, że miejscem jego pobytu stałego był [...]. Dodatkowo organ wskazał, że K. K. nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu swojego zamieszkania wskazując, że nie ma ku temu podstaw prawnych pomimo tego, że w ocenie organu w realiach sprawy wystąpiły wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem przez ojca.
Reasumując powyższe okoliczności organ uznał, że świadczenie wychowawcze na okres 1 października 2018 r. – 30 września 2019 r. K. K. nie przysługuje. Ustalenie to uzasadniało orzeczenie o uchyleniu wcześniejszej decyzji ostatecznej i o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia.
W odwołaniu od powyższej decyzji Prezydenta Miasta [...] K. K. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie świadczenia wychowawczego na syna, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Wydanemu rozstrzygnięciu odwołujący się zarzucił rażące naruszenie przepisów postępowania poprzez wznowienie postępowania postanowieniem z dnia 11 grudnia 2019 r. mimo braku podstaw i mimo złożenia w tym przedmiocie wniosku M. M. ze znacznym przekroczeniem ustawowego terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Ponadto odwołujący zarzucił organowi pierwszej instancji brak zebrania w sprawie pełnego materiału dowodowego, w tym postanowień sądu rodzinnego regulujących dodatkowe kontakty odwołującego z synem z dnia 21 stycznia 2019 r. oraz z dnia 2 maja 2019 r. jak i pominięcie szeregu dowodów znanych organowi z urzędu, w tym na przykład wniosku organu pierwszej instancji skierowanego do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 15 stycznia 2019 r. K. K. podniósł nadto zarzut niezapewnienia mu czynnego udziału w postępowaniu, wprowadzenia go w błąd, uniemożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, działanie organu wspólnie i w porozumieniu z M. M., karaną przez sądy karne za składanie fałszywych zeznań i notorycznie posługującej się kłamstwami i manipulacjami, bez jakiejkolwiek weryfikacji tych faktów. Zarzucił także całkowicie dowolne uznanie, że odwołujący nie spełnia kryteriów do przyznania świadczenia wychowawczego na syna, opierając się w tym zakresie na nieprawomocnych lub tymczasowych orzeczeniach sądów rodzinnych bądź kłamliwych twierdzeniach M. M.. W zakresie bezprawnego wznowienia postępowania oraz podstaw do wyłączenia organu odwołujący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie przez Kolegium dowodu z wymienionych przez niego dokumentów, wniosków, pism procesowych matki dziecka, pism i wniosków odwołującego, korespondencji w postaci wydruków sms M. M., na okoliczność tego, że M. M. co najmniej już w dniu 21 sierpnia 2019 r. i nie później niż w dniu 5 września 2019 r. posiadała pełną wiedzę o wydaniu w dniu 15 stycznia 2019 r. przez Prezydenta Miasta [...] decyzji przyznającej odwołującemu świadczenie wychowawcze. Ponadto odwołujący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie przez Kolegium dowodu z akt postępowań sądowych, pism procesowych, wniosków i rozstrzygnięć organów administracyjnych.
Po rozpoznaniu wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zaskarżoną decyzją z dnia 14 kwietnia 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta [...].
W podstawie prawnej wydanej decyzji Kolegium wskazało art. 138 § 1 pkt 1, art. 145 § 1 pkt 4 i art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 4, art. 5 i art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
W uzasadnieniu własnego rozstrzygnięcia Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że powołany wyżej art. 28 k.p.a. nie stanowi samodzielnej podstawy prawnej do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym. Istnienie "interesu prawnego" należy bowiem ustalać w oparciu o konkretne przepisy prawa materialnego. Jeżeli więc na podstawie powszechnie obowiązującego przepisu prawa można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby, albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu to wtedy taka osoba (podmiot) staje się stroną postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2013 r.; sygn. akt I OSK 2226/12).
Kolegium zauważyło, że ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wskazuje, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2). Z kolei zgodnie z art. 5 ust. 1 powołanej ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. W przypadku wystąpienia z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia przez obojga rodziców właściwy organ powinien rozstrzygnąć czy prawo do takiego świadczenia w ogóle powstaje u któregokolwiek z rodziców, a jeżeli tak to czy przysługiwać ono będzie tylko jednemu z nich zgodnie z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, według treści którego w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Świadczenie może też być podzielone (art. 5 ust. 2a ustawy). Powołane przepisy stanowią w ocenie Kolegium materialnoprawną podstawę interesu prawnego każdego z rodziców (opiekunów) w postępowaniu w sprawie o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego. Oczywistym jest bowiem, że oboje rodzice (opiekunowie prawni) mogą podnosić sprzeczne twierdzenia, a ustalenia w zakresie prawa do świadczenia jednego z rodziców wpływają na uprawnienia drugiego skoro świadczenie przysługuje w kwocie 500 zł na jedno dziecko. Oboje rodzice (opiekunowie) dziecka są stronami postępowania o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego pod warunkiem, że oboje złożyli takie wnioski - wymieniając w nich to samo dziecko. Jeżeli jedno z rodziców (opiekunów) dziecka nie złożyło wniosku o ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego za konkretny okres zasiłkowy to tym samym jedyną stroną postępowania jest drugi rodzic (opiekun) wnioskodawca. W świetle powyższego jeżeli jeden z rodziców ma przyznane świadczenie wychowawcze na dziecko, a drugi rodzic złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego to organ ma obowiązek traktowania rodziców jako strony postępowania.
W związku z powyższym pominięcie M. M. w postępowaniu wszczętym na wniosek K. K. może stanowić podstawę wznowienia postępowania zgodnie z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a.
Kolegium podniosło, że wznowienie postępowania jako instytucja procesowa stwarza prawną możliwość ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej już zakończonej decyzją ostateczną. Wznowienie postępowania, w następstwie którego dochodzi do rozstrzygnięcia sprawy już raz rozpatrzonej co do istoty, stanowi odstępstwo od wyrażonej w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości decyzji administracyjnych. Przewidziana przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego procedura mająca doprowadzić do ponownego merytorycznego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy w następstwie wznowienia postępowania ma zaś dwa etapy. Zgodnie z art. 149 § 1 k.p.a. wznowienie postępowania (a właściwie wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania) zakończonego decyzją ostateczną następuje w drodze postanowienia. Odmowa wznowienia postępowania (a w istocie odmowa wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia), stosownie do przepisu art. 149 § 3 k.p.a., następuje również w drodze także postanowienia. Oba rozstrzygnięcia, to jest wznowienie postępowania na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. lub odmowa wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. właściwe są dla etapu (fazy) pierwszego, w którym organ właściwy (to jest zgodnie z art. 150 § 1 k.p.a. - zastrzeżeniem § 2 i 3 - w zasadzie organ, który wydał decyzje w ostatniej instancji), bada czy istnieją przedmiotowe i podmiotowe przesłanki do wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia. Złożenie przez stronę żądania wznowienia postępowania (a w istocie wszczęcia postępowania w sprawie wznowienia), rodzi obowiązek organu wydania opartego na przepisie art. 149 § 1 k.p.a. postanowienia o wznowieniu postępowania ale tylko wówczas, gdy nie zachodzą przesłanki podmiotowe i przedmiotowe do wydania opartego na przepisie art. 149 § 3 k.p.a. postanowienia odmawiającego wznowienia postępowania. Badanie czy istnieją podmiotowe i przedmiotowe przesłanki do wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. obejmuje z kolei ustalenie czy podanie o wznowienie postępowania dotyczy sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną, czy żądanie wznowienia oparte jest na co najmniej jednej z wyczerpująco wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1-8 k.p.a. (a także art. 145a - co nie dotyczy sprawy) podstaw wznowienia, oraz czy podanie o wznowienie zostało wniesione z zachowaniem terminu określonego w art. 148 § 1 lub 2 k.p.a.
Jedną z przyczyn wznowienia postępowania jest brak udziału strony w postępowaniu bez jej winy - art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Zgodnie z art. 148 § 2 k.p.a., termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Wobec regulacji art. 148 § 2 k.p.a. dla ustalenia czy dochowano terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. kluczowe znaczenie ma ustalenie kiedy strona "dowiedziała się" o decyzji, wydanej w ramach postępowania, którego wznowienia się domaga. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że zwrot "strona dowiedziała się o decyzji" należy rozumieć w ten sposób, że strona uzyskała informacje pozwalające zidentyfikować decyzję, w stopniu umożliwiającym sformułowanie żądania wznowienia postępowania.
Kolegium wskazało, że w niniejszej sprawie nie może budzić wątpliwości, iż wnioskiem z dnia 31 października 2018 r. K. K. wystąpił o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na syna M. K. i Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 15 stycznia 2019 r. nr [...] przyznał wnioskodawcy prawo do świadczenia wychowawczego w kwocie 250 zł miesięcznie, na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. Nie może również budzić wątpliwości okoliczność, iż matka M. K. - M. M. także wystąpiła o przyznanie świadczenia wychowawczego, które na podstawie informacji z dnia 24 września 2019 r. przyznane jej zostało przez Prezydenta Miasta [...] w kwocie 250 zł miesięcznie, na okres 1 lipca 2019 r. - 30 września 2019 r. oraz w kwocie 500 zł miesięcznie na okres 1 października 2019 r. - 31 maja 2021 r. Ponadto Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 24 września 2019 r. odmówił M. M. przyznania prawa do świadczenia wychowawczego w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 lipca 2019 r. do 30 września 2019 r. z uwagi na przyznanie świadczenia drugiemu z rodziców przez Prezydenta Miasta [...]. W dniu 29 października 2019 r. M. M. wystąpiła do [...] Centrum Świadczeń w [...] z prośbą o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od decyzji zmniejszającej kwotę przyznanego jej świadczenia wychowawczego za miesiąc lipiec, sierpień i wrzesień 2019 r. w łącznej kwocie 750 zł. Jednocześnie w treści pisma wnioskodawczyni wskazała na niezrozumienie zaistniałej sytuacji, stwierdzając, że całość dokumentacji o słuszności wypłaty świadczenia wychowawczego znajduje się w aktach sprawy. Dyrektor [...] Centrum Świadczeń, na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. powyższe pismo M. M. przekazał zgodnie z właściwością do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (pismo z dnia 31 października 2019 r.) Z powyższego pisma M. M. można było wywnioskować, że nie brała ona udziału w postępowaniu dotyczącym wydania przez Prezydenta Miasta [...] decyzji z dnia 15 stycznia 2019 r. i oczekuje ona reakcji organu czyli weryfikacji prawomocnej decyzji, co niewątpliwie należało powiązać z art. 235 k.p.a. Norma ta stanowi, że skargę w sprawie, w której w toku postępowania administracyjnego została wydana decyzja ostateczna, uważa się zależnie od treści za żądanie wznowienia postępowania lub za żądanie stwierdzenia nieważności decyzji albo jego uchylenie lub zmianę decyzji. Nakaz rozpatrzenia możliwości wzruszenia ostatecznej decyzji we właściwym trybie, zawarty w art. 235 § 1 k.p.a. oznacza, że jeżeli w skardze zarzuca się, iż podmiot ją wnoszący został pominięty jako strona postępowania i że wnosi o uznanie go za stronę w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną, to właściwym trybem rozpatrzenia takiego zarzutu wymienionego w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. jest właśnie tryb wznowienia postępowania. Dlatego też SKO w [...] w piśmie z dnia 13 listopada 2019 r. wystąpiło do M. M. o jednoznaczne sprecyzowanie swoich wniosków. W odpowiedzi M. M. w piśmie z dnia 21 listopada 2019 r. wniosła o potraktowanie jej pisma z dnia 29 października 2019 r. jako wniosku o wznowienie postępowania dot. decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 15 stycznia 2019 r. Konsekwencją tego było przekazanie przez SKO w [...] wniosku M. M. jako podania o wznowienie postępowania organowi właściwemu w sprawie jego rozpoznania to jest Prezydentowi Miasta [...]. W tym stanie uznać można, że w sprawie zachowany został termin jednego miesiąca do złożenia przez M. M. wniosku o wznowienie postępowania w przedmiotowej sprawie. Wobec powyższego organ pierwszej instancji postanowieniem z dnia 11 grudnia 2019 r. nr [...] zasadnie wznowił postępowanie w sprawie ustalenia K. K. prawa do świadczenia wychowawczego na syna M. K. przyznanego decyzją z dnia 15 stycznia 2019 r.
Kolegium wskazało dalej, że zgodnie z art. 150 § 1 k.p.a. organem administracji publicznej właściwym w sprawach wymienionych w art. 149 jest organ, który wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji. Na podstawie § 2 tego przepisu - jeżeli przyczyną wznowienia postępowania jest działalność organu wymienionego w § 1, o wznowieniu postępowania rozstrzyga organ wyższego stopnia, który równocześnie wyznacza organ właściwy w sprawach wymienionych w art. 149 § 1 k.p.a. Przez działalność organu o której mowa wart. 150 § 2 k.p.a. należy rozumieć takie właściwości i zachowanie organu w toku prowadzonego postępowania w danej sprawie, które mogły godzić w zasadę obiektywizmu i być wyrazem stronniczego stanowiska tego organu przy wydawaniu decyzji ostatecznej. W niniejszej sprawie nie zachodzi taka sytuacja, zatem prawidłowo postanowienie o wznowieniu postępowania wydał Prezydent Miasta [...], który jest właściwy w sprawie i wydał w sprawie decyzję w ostatniej instancji.
Kolegium zauważyło dalej, że niewątpliwie zaskarżona decyzja została wydana w wyniku wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Prezydenta Miasta [...] z 15 stycznia 2019 r, przyznającą odwołującemu świadczenie wychowawcze na syna M. K., na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. Kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy są w związku z tym dwa problemy.
Pierwszym z nich jest ustalenie, czy istniały podstawy do wznowienia postępowania. W ocenie Kolegium takie podstawy w przedmiotowej sprawie zaistniały.
Drugi problem sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy sposób, w jaki Sąd Okręgowy w [...] uregulował opiekę nad małoletnim M. K. wypełnia cechy opieki naprzemiennej, o jakiej mowa jest w przepisie art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Bezspornie okoliczność ta przesądza w kluczowym stopniu o prawie odwołującego się do świadczenia wychowawczego. W aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ostatecznie zwyciężyła linia przyjmująca, że organy administracji publicznej, realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców. Zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad małoletnimi dziećmi i uregulowaniem kontaktów pomiędzy rodzicami i dziećmi są bowiem sprawami cywilnymi, rozpatrywanymi w oparciu o przepisy prawa rodzinnego i opiekuńczego. Rozpatrywanie tego rodzaju spraw należy do właściwości sądu powszechnego. Powyższe oznacza zatem, że - na zasadzie art. 2 § 1 ustawy – Kodeks postępowania cywilnego - ustanowienie opieki naprzemiennej obojga rozwiedzionych rodziców nad dzieckiem należy do kompetencji sądu powszechnego, a w braku takiego orzeczenia sądowego, istnienia tego rodzaju opieki nie można domniemywać w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego (por. przykładowo wyroki Naczelnego Sadu Administracyjnego: z 22 sierpnia 2017 r.; sygn. akt I OSK 947/17; z 4 października 2017 r. ; sygn. akt I OSK 778/17; z 17 listopada 2017 r.; sygn. akt I OSK 1046/17; z 11 grudnia 2017 r.; sygn. akt I OSK 1506/17; z 17 stycznia 2018 r.; sygn. akt I OSK 1669/17; z 24 maja 2018 r.; sygn. akt I OSK 2997/17; z 16 maja 2018 r.; sygn. akt I OSK 2640/17; z 15 maja 2019 r.; sygn. akt I OSK 3668/18; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Pogląd ten prezentowany jest także w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2019 r. (sygn. akt I OSK 2776/18) w sprawie dotyczącej prawa do świadczenia wychowawczego żądanego przez odwołującego na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. W ocenie Kolegium zebrany w sprawie materiał dowody nie wykazuje faktu sprawowania opieki naprzemiennej. Sąd Okręgowy w [...] w postępowaniu zabezpieczającym dotyczącym kontaktów K. K. z małoletnim nie zawarł wprost rozstrzygnięcia o naprzemiennym sprawowaniu opieki nad synem odwołującego. Tym samym niezasadne okazały się wnioski dowodowe zawarte w odwołaniu.
W świetle powyższego Kolegium doszło do przekonania, że w rozpoznawanej sprawie zaistniały podstawy do uchylenia decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 15 stycznia 2019 r. nr [...] przyznającej K. K. prawo do świadczenia wychowawczego na M. K. w kwocie 250 zł miesięcznie, na okres 1 października 2018 r. - 30 września 2019 r. Należy w tym miejscu zauważyć że postępowanie wznowieniowe, w razie potwierdzenia zaistnienia wady kwalifikowanej (podstawy wznowienia) ma doprowadzić nie tylko do uchylenia obarczonej tą wadą decyzji, ale również do wydania nowej, prawidłowej decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty (art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.).
W tym stanie sprawy Kolegium orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji wydanej po wznowieniu postępowania przez organ pierwszej instancji.
W skardze na wydaną przez Kolegium decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku K. K. podniósł zarzuty:
- rażącej obrazy przepisów postępowania mającej wpływ na treść wydanej decyzji, a mianowicie art. 156 § 1 pkt 2, art. 147 i art. 148 k.p.a. poprzez wznowienie postępowania postanowieniem z dnia 11 grudnia 2019 r. mimo braku ku temu podstaw i mimo oczywistych dowodów złożenia wniosku w tym przedmiocie przez M. M. po upływie terminu zawitego;
- obrazę przepisów postępowania mającą wpływ na treść decyzji a mianowicie art. 6, art. 7, art. 9, art. 10, art. 11, 28 i art. 81 k.p.a. poprzez:
a) niezebranie w sposób pełny koniecznego do wydania decyzji materiału dowodowego, w tym decyzji SKO w [...] z dnia 10 października 2019 r. nr [...] i z dnia 2 grudnia 2019 r. nr [...] czy też postanowień sądu rodzinnego regulujących dodatkowe kontakty skarżącego z synem z dnia 21 stycznia 2019 r. oraz z dnia 2 maja 2019 r., a ponadto pism skarżącego ze sprawy o sygnaturze [...] Sądu Rejonowego [...] w [...] z okresu czerwiec – sierpień 2019 r.;
b) całkowite pominięcie przedstawionych przez skarżącego dowodów w postaci wiadomości sms i mms M. M. z dni 21 i 22 sierpnia 2019 r. oraz z dnia 5 września 2019 r. wraz z fotokopiami decyzji i pism Urzędu Miasta w [...] ujawniającymi wszystkie istotne informacje ww. o decyzji z dnia 15 stycznia 2019 r. i nierozpoznanie istoty sprawy poprzez kompletne nieodniesienie się do ww. dowodów;
c) pominięcie szeregu dowodów znanych organowi z urzędu, w tym na przykład wniosków Prezydenta Miasta [...] do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 26 sierpnia 2019 r. i z dnia 6 listopada 2019 r. o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia 15 stycznia 2019 r. w sprawie [...], a w szczególności akt sprawy o nr: [...] [...] Centrum Świadczeń, w tym pism i wniosków M. M. z tej sprawy;
d) niezapewnienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu, wprowadzenie go w błąd, uniemożliwienie wypowiedzenia mu się co do zebranych dowodów, działanie przez organ wspólnie i w porozumieniu z M. M. i sposób stronniczy;
e) błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść orzeczenia będący wynikiem całkowicie dowolnej oceny dowodów oraz niedopuszczenia i nieprzeprowadzenia wnioskowanych przez skarżącego dowodów, a polegający na kompletnym bezpodstawnym uznaniu, iż M. M. przysługiwał atrybut strony postępowania w sprawie o numerze [...] zakończonej wydaniem decyzji z dnia 15 stycznia 2019 r.;
f) błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść decyzji, będący wynikiem całkowicie dowolnej oceny dowodów, a polegający na uznaniu, że skarżący nie spełniał kryteriów do przyznania mu świadczenia wychowawczego na syna, pomimo sprawowania opieki w sposób zbliżony do naprzemiennej i sprzeczności własnych ustaleń SKO w [...], bez jakiejkolwiek weryfikacji informacji przekazywanych przez M. M..
Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o jej uchylenie i zmianę poprzez przyznanie skarżącemu świadczenia wychowawczego na syna M. K. w spornym okresie.
W skardze zawarty został nadto wniosek o przeprowadzenie szczegółowo opisanych przez skarżącego dowodów (w tym dowodu z: wiadomości sms i mms M. M. z dnia 21 sierpnia i 5 września 2019 r. oraz wiadomości sms do skarżącego (płyta DVD w załączeniu), wniosków Prezydenta Miasta [...] kierowanych do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji organu pierwszej instancji z dnia 15 stycznia 2019 r., korespondencji kierowanej przez M. M. w okresie czerwiec – grudzień 2019 r. do Prezydenta Miasta [...] oraz odpowiedzi na tę korespondencję, akt postępowania prowadzonego z wniosku M. M. przez Gdańskie Centrum Świadczeń oraz korespondencji kierowanej przez M. M. do Prezydenta Miasta [...], fotokopii wiadomości sms i mms, wydruków wiadomości sms i mms, opinii biegłych z Instytutu Ekspertyz Sądowych [...] w [...] jak i pism procesowych ze sprawy o sygnaturze [...] oraz nagrania przebiegu posiedzenia Sądu Rejonowego [...] w [...] w sprawie jak wyżej).
W uzasadnieniu wniesionej skargi K. K. w szczegółowy sposób przedstawił okoliczności związane z wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania, decyzji uchylającej decyzję przyznającą skarżącemu świadczenie wychowawcze oraz argumentację uzasadniającą w jego ocenie konieczność uznania, że wydana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzja jest sprzeczna z prawem. Skarżący zakwestionował uznanie przez organy orzekające M. M. za stronę postępowania zainicjowanego przez skarżącego przed Prezydentem Miasta [...] jak i uznanie, że ww. złożyła wniosek o wznowienie postępowania w przewidzianym przez prawo terminie. W ocenie skarżącego M. M. najwcześniej w dniach 21 – 22 sierpnia, a najpóźniej w dniu 5 września 2019 r. posiadała pełną wiedzę o decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta [...] w dniu 15 stycznia 2019 r. z wniosku ojca dziecka oraz znała jej treść.
Skarżący zakwestionował również ustalenia organów rzutujące na uznanie, że nie sprawował nad synem opieki w zakresie determinującym przyznanie świadczenia wychowawczego zgodnie ze złożonym wnioskiem. Skarżący podkreślił m.in. fakt, że w sprawie dotyczącej ustalenia kontaktów z dzieckiem zostało wydanych szereg orzeczeń (w tym dwa orzeczenia z dnia 21 stycznia i z dnia 2 maja 2019 r.). Ponadto organy zignorowały całkowicie fakt, że w okresie 14 czerwca - 26 sierpnia 2019 r. rodzice wrócili do wspólnego pożycia.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 28 sierpnia 2020 r. skarżący podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.
Uczestnik postępowania M. M. po doręczeniu odpisu skargi i odpowiedzi na skargę (w dniu 1 października 2020 r.) nie przedstawiła swojego stanowiska w sprawie.
W następstwie wezwań z dnia 14 stycznia 2021 r. skierowanych do [...] Centrum Świadczeń oraz Wydziału Spraw Społecznych Urzędu Miasta [...] do akt sądowych zostały złożone kopie decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 24 września 2019 r. nr [...] wraz ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru oraz kopie korespondencji kierowanej przez M. M. do Prezydenta Miasta [...] i korespondencji zwrotnej wraz z potwierdzeniami odbioru.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola ta polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) określonego przejawu działalności administracji publicznej. Sąd administracyjny dokonuje zatem kontroli czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy albo naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit a) – c) oraz pkt 2 p.p.s.a.). Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej z przepisami prawa. Ponadto wskazać należy, że zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Procedując w tak zakreślonym zakresie kognicji Sąd uznał, że wniesiona przez K. K. skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola zaskarżonej decyzji, decyzji organu pierwszej instancji jak i postanowienia wydanego przez Prezydenta Miasta [...] z dnia 11 grudnia 2019 r. nr [...] przeprowadzona według wyżej wskazanych kryteriów doprowadziła Sąd do stwierdzenia, że wskazane akty nie są dotknięte wadami determinującymi ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Kontrolowane w sprawie decyzje zostały wydane w wyniku wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją z 15 stycznia 2019 r. przyznającą skarżącemu świadczenie wychowawcze na syna M. K. w okresie od 1 października 2018 r. – 30 września 2019 r. w kwocie 250 zł. Wydając decyzję z dnia 15 stycznia 2019 r. organ pierwszej instancji oparł się na ustaleniu, że syn skarżącego i M. M. pozostawał po opieką naprzemienną obojga rodziców. Wniosek taki został wyprowadzony na podstawie ustaleń poczynionych w oparciu o dokumentację przedłożoną organowi przez samego skarżącego.
Wskazać w tym miejscu należy, że instytucja wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny. Stwarza ona możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną. Stanowi więc wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnej, którą ustanawia art. 16 § 1 k.p.a. Następstwem tego jest zarówno niedopuszczalność wznowienia postępowania w oparciu o przesłankę niewyliczoną w art. 145 § 1, art. 145a § 1 k.p.a. bądź art. 145b § 1 k.p.a., jak i niedopuszczalność rozszerzającej wykładni podstaw wyliczonych w tych przepisach. Wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia, które stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (zgodnie z art. 149 § 1 i 2 k.p.a.).
Organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150 k.p.a., po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 tej ustawy, wydaje decyzję, w której:
1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b
albo
2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy (art. 151 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a.).
Katalog przesłanek wznowienia postępowania, wymieniony w przepisie art. 145 § 1 k.p.a. ma charakter zamknięty, co oznacza, że wznowienie postępowania nie jest dozwolone z jakichkolwiek innych przyczyn.
W realiach rozpatrywanej sprawy Prezydent Miasta [...] wznowił postępowanie na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.
Sąd wskazuje, że pozbawienie udziału strony w postępowaniu oznacza w istocie pozbawienie strony prawa do czynnego udziału w obronie własnego interesu prawnego w toku instancji. Strona zgodnie z obowiązującym standardem wyznaczonym zasadą określoną w art. 10 § 1 k.p.a. winna mieć bowiem wiedzę o wszczęciu postępowania, o rozstrzygnięciu sprawy oraz o sposobie jej rozstrzygnięcia i motywach orzeczenia, tak aby ewentualnie skorzystać z możliwości zaskarżenia wydanego rozstrzygnięcia poprzez wniesienie odwołania.
W ocenie Sądu, wbrew szeroko przedstawionej w skardze argumentacji skarżącego, podzielić należy pogląd organów orzekających dotyczący przyznana M. M. przymiotu strony w postępowaniu o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego zainicjowanym wnioskiem skarżącego datowanym na dzień 31 października 2018 r.
Należy wskazać, że zgodnie z art. 4 ust. 2 punkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. W świetle wskazanych regulacji świadczenie wychowawcze przysługuje tylko tym wykonującym władzę rodzicielską rodzicom, którzy mieszkając wspólnie z dzieckiem, opiekują się nim i zaspokajają jego potrzeby życiowe, pokrywając wydatki związane z wychowaniem i utrzymaniem dziecka. Co nadto istotne, w sytuacji, gdy o prawie do świadczenia wychowawczego jednego z rodziców organ orzeka w sytuacji, gdy w obrocie prawnym funkcjonuje już decyzja przyznająca drugiemu rodzicowi prawo do świadczenia wychowawczego na to samo dziecko i na ten sam okres, późniejsze w czasie orzekanie o prawie do świadczenia wychowawczego innemu rodzicowi, bezwzględnie wymaga skorygowania istniejącej w obrocie prawnym decyzji o przyznanym wcześniej prawie do świadczenia wychowawczego drugiego rodzica. Powyższy obowiązek wynika z reguły zbiegu uprawnień, określonej w art. 22 zdanie pierwsze ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 22 zdanie pierwsze wskazanej ustawy w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.
Skoro w realiach sprawy skarżący wnioskował o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego powołując się - co istotne - na fakt sprawowania opieki naprzemiennej (zob.: pismo skarżącego z dnia 1 listopada 2018 r. – k. 21 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) organ ten nie mógł a limine pominąć matki dziecka jako strony w toku prowadzonego postepowania. Drugi rodzic w przypadku potwierdzenia, że opieka nad dzieckiem sprawowania jest naprzemiennie jest bowiem również uprawniony do ubiegania się o ustalenie przez organ właściwy połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Ponadto zauważyć należy, że w określonych realiach jeden z rodziców dziecka może kwestionować zasadność powoływania się przez drugiego z rodziców na fakt sprawowania opieki naprzemiennej dowodząc, że nie zostało wydane wymagane regulacjami ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci orzeczenie sądowe ustalające taki model sprawowania opieki i że w związku z tym świadczenie wychowawcze winno temu rodzicowi przysługiwać w pełnej wysokości. W takich sytuacjach przyznanie jednemu z rodziców świadczenia wychowawczego nawet w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego należy postrzegać jako działanie nie znajdujące podstawy w przepisach prawa niezależnie od intencji wnioskującego rodzica i generalnego celu na jaki świadczenie wychowawcze jest przyznawane.
Po rozważeniu wskazanego problemu należy odnieść się do kwestii związanej z zachowaniem przez M. M. terminu, o którym mowa w art. 148 § 2 k.p.a.
Zgodnie z art. 148 § 2 k.p.a. termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (brak udziału strony w postępowaniu bez swojej winy) biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji.
Oceniając zachowanie przez M. M. wskazanego terminu podkreślić w pierwszej kolejności należy, że w odwołaniu od decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji jak i w złożonej skardze skarżący w bardzo szeroki sposób argumentował, że ww. nie dochowała tego terminu, gdyż wiedzę o korzystnej dla skarżącego decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta [...] posiadała już w sierpniu 2019 r., o czym świadczą m.in. wiadomości sms kierowane do skarżącego.
Podzielając stanowisko skarżącego odnośnie znaczenia stanu wiedzy danego podmiotu o określonej decyzji w kontekście zachowania terminu na złożenie wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną podkreślić należy, że użyty w art. 148 § 2 k.p.a. zwrot "strona dowiedziała się o decyzji" należy rozumieć w ten sposób, że strona uzyskała informacje pozwalające jej - co istotne - na pełne zidentyfikowanie decyzji, której jej nie doręczono, w stopniu pozwalającym na sformułowanie żądania wznowienia postępowania. W tym przypadku nie chodzi zatem o szczątkową bądź bardzo generalną wiedzę o wydaniu danej decyzji lecz o w pełni obiektywne i weryfikowalne informacje dotyczące wydania decyzji w postępowaniu, które ma zostać objęte wnioskiem o wznowienie.
Oceniając dokumenty znajdujące się w aktach administracyjnych i aktach sądowych Sąd w składzie rozpoznającym sprawę uznał, że M. M. wiedzę o decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta [...] z dnia 15 stycznia 2019 r. w stopniu pozwalającym na sformułowanie żądania wznowienia postępowania powzięła dopiero w następstwie doręczenia jej pisemnej informacji Prezydenta Miasta [...] z dnia 20 września 2019 r. oraz decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta [...] w dniu 24 września 2019 r. nr [...] (co nastąpiło w dniu 8 października 2019 r.) Doręczenie tych dwóch dokumentów, a zawłaszcza przedmiotowej decyzji pozwoliło bowiem ww. na ocenę zaistniałej sytuacji i rozważanie ewentualnych czynności procesowych ukierunkowanych w dalszej perspektywie na weryfikację przyznanego przez Prezydenta Miasta [...] świadczenia wychowawczego za miesiące lipiec – wrzesień 2019 r. w obniżonej wysokości, to jest 250 zł.
Należy w tym miejscu wskazać, że decyzją z dnia 24 września 2019 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] odmówił przyznania M. M. świadczenia za miesiące lipiec – wrzesień 2019 r. w kwocie 500 zł wskazując w uzasadnieniu, że w dniu 5 sierpnia 2019 r. do [...] Centrum Świadczeń wpłynęło pismo Prezydenta Miasta [...], z którego wynika, że drugiemu z rodziców przyznano prawo do świadczenia wychowawczego w kwocie 250 zł na okres od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. oraz, że drugi z rodziców nie złożył wniosku o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2019/2021. Niezależnie od powyższego Prezydent Miasta [...] wskazał, że informacją z dnia 24 września 2019 r. nr [...] przyznano M. M. prawo do świadczenia wychowawczego na syna M. K. na okres 1 lipca 2019 r. – 30 września 2019 r. w kwocie 250 zł oraz na okres 1 października 2019 r. – 31 maja 2021 r. w kwocie 500 zł. Dopiero z treści ww. decyzji i informacji M. M. dowiedziała się, że za miesiące lipiec – wrzesień 2019 r. przyznano jej świadczenie w niepełnej wysokości i z jakiego powodu. W związku z tym uznać należy, że z momentem doręczenia wskazanych dokumentów M. M. nabyła wiedzę pozwalającą na sformułowanie żądania wznowienia postępowania przed Prezydentem Miasta [...]. W opisanych okolicznościach faktycznych nie budzi zatem wątpliwości, że złożenie wniosku o wznowienie postępowania w dniu 29 października 2019 r. nastąpiło z zachowaniem terminu określonego w art. 148 § 2 k.p.a. Bez znaczenia, z uwagi na regulacje zawarte w art. 65 § 1 w zw. z art. 9 k.p.a., pozostaje przy tym to, że pismo to wpłynęło pierwotnie do organu niewłaściwego.
Odnosząc się z kolei do aspektów materialnoprawnych sprawy, determinujących uchylenie ostatecznej decyzji przyznającej skarżącemu świadczenie wychowawcze i w konsekwencji odmowę przyznania tego świadczenia (zgodnie z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a.) wskazać należy, że w treści przedłożonego organowi pierwszej instancji postanowienia Sądu Okręgowego w [...] z 13 listopada 2018 r. sąd nie ustanowił opieki naprzemiennej. Tym samym nie można uznać, że przed wydaniem decyzji z dnia 15 stycznia 2019 r. (dotyczącej okresu zasiłkowego 2018/2019 a nie lat wcześniejszych, to jest 2016 i 2017) dziecko przebywało u każdego z rodziców w mniej więcej równych, następujących po sobie odstępach czasu, co pozwalałoby na wydanie decyzji zgodnej z żądaniem skarżącego. Z informacji uzyskanej od matki w późniejszym okresie wynikało, że skarżący ma prawo do kontaktów z synem w wymiarze kilku dni w skali miesiąca. Podkreślenia nadto wymaga, że K. K., który w skardze sam przyznał, że sprawował opiekę "[...] w sposób zbliżony do opieki naprzemiennej [...]" nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu swojego zamieszkania wskazując, że nie ma ku temu podstaw prawnych (pismo skarżącego z dnia 18 listopada 2019 r. – k. 40 akt administracyjnych organu pierwszej instancji). W realiach sprawy nie ma zaś sporu co do tego, że wobec sprzecznych twierdzeń obydwojga rodziców wystąpiły znaczące wątpliwości dotyczące sprawowania opieki w wymaganej przez ustawę formie opieki naprzemiennej, w zakresie realizowanym przez skarżącego. W tym stanie organ pierwszej instancji uwzględniwszy zgromadzony w postępowaniu materiał dowodowy miał pełne podstawy do uznania, że K. K. żądane świadczenie wychowawcze nie przysługuje zważywszy, że do dnia wydania decyzji z dnia 8 stycznia 2020 r. (o uchyleniu decyzji przyznającej skarżącemu świadczenie wychowawcze) skarżący nie przedłożył jakiegokolwiek orzeczenia sądu wskazującego na realizację opieki naprzemiennej, o której mowa w art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Jest to zapatrywanie istotne, gdyż przedłożenie orzeczenia potwierdzającego twierdzenia skarżącego co do formuły opieki sprawowanej nad synem determinowałoby przyznanie mu świadczenia wychowawczego zgodnie z wnioskiem.
Uznać zatem należy, że zarzuty skargi ukierunkowane na wykazanie, że skarżący był uprawniony do przedmiotowego świadczenia nie zasługują na uwzględnienie.
Odnosząc się z kolei do zawartych w skardze zarzutów w zakresie naruszenia przepisów postępowania oraz błędów w ustaleniach faktycznych wskazać należy, że takie uchybienia mogą determinować konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego wyłącznie wtedy, gdy miały istotny wpływ na wynik sprawy (zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a.). W realiach rozpatrywanej sprawy Sąd nie dopatrzył się tego typu uchybień. Organy administracji orzekające w sprawie ustaliły wszystkie istotne okoliczności i dokonały prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, czemu dały wyraz w uzasadnieniach wydanych w sprawie decyzji spełniających wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.
Odnosząc się finalnie do wniosków dowodowych zawartych w skardze wskazać należy, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Wskazana regulacja wyznacza ścisłe granice dopuszczalności wykorzystania w postępowaniu sądowoadministracyjnym nowych dowodów. Ponadto oczywistym jest, że zakres postępowania dowodowego jest wyznaczony przez podstawową funkcję sądowej kontroli administracji, to jest ocenę zaskarżonego aktu z punktu widzenia legalności.
Ze wskazanej regulacji wynika przede wszystkim, że nie każdy dowód może być dopuszczony w tym postępowaniu, lecz jedynie dowód z dokumentów, przy czym - ma to być dowód uzupełniający, a więc taki, który nie był przedstawiony i oceniony w postępowaniu administracyjnym, zakończonym zaskarżoną decyzją. Z przepisu tego wynika także, iż dopuszczenie takiego nowego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu. Jak wynika z powyższego, żądanie dopuszczenia dowodu na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. musi dotyczyć dowodu nowego, istotnego, a także mieć związek z rozpoznawaną sprawą, a ponadto nie może prowadzić do przedłużenia postepowania.
W realiach rozpatrywanej sprawy, na tle dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych i sądowych, nie było w ocenie Sądu jakichkolwiek podstaw do zastosowania art. 106 § 3 p.p.s.a. w odniesieniu do wszystkich wskazywanych przez skarżącego dowodów abstrahując od tego, że skarżący we wniosku o przeprowadzenie dowodu wskazał takie środki dowodowe, do których regulacja zawarta w art. 106 § 3 p.p.s.a. nie może mieć w ogóle zastosowania (na przykład dowód z opinii biegłych czy dowód z zapisu przebiegu posiedzenia sądowego). Z uwagi na konieczność uzupełnienia akt sprawy o brakującą korespondencję kierowaną przez M. M. do Prezydenta Miasta [...] i Prezydenta Miasta [...] jak i korespondencję zwrotną (z potwierdzeniami doręczenia informacji z dnia 20 września 2020 r. jak i decyzji wydanej przez Prezydenta Miasta [...] z dnia 24 września 2019 r.) oraz pism kierowanych do ww. przed wydaniem wyroku wezwano organy o jej przedstawienie uznając, że uzupełnienie materiału dowodowego wyłącznie o dokumenty zawierające te informacje jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i do rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy.
W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, nie można skutecznie zarzucić organom administracji obu instancji naruszenia prawa, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uznawszy w reasumpcji zarzuty podniesione w skardze za niezasadne jak i nie znajdując podstaw do stwierdzenia z urzędu, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo (art. 134 § 1 p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.
Wyrok w sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.
o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem
i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.).
Uznać należało, że rozpoznanie sprawy jest konieczne, zaś aktualna sytuacja związana z pandemią COVID-19 uzasadnia przyjęcie, iż przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących. Nie można było nadto przeprowadzić rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.