III SA/KR 999/24

III SA/Kr 999/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-07-02
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-06-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna
Magdalena Gawlikowska /sprawozdawca/
Maria Zawadzka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1191
Art. 28 i art. 35
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie Sędzia WSA Ewa Michna Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 2 lipca 2025 roku sprawy ze skargi Ł. M. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 30 kwietnia 2024 r., nr WO-II.621.1.107.2023 w przedmiocie wymeldowania oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z 30 kwietnia 2024 r. Wojewoda Małopolski, po rozpatrzeniu odwołania J. M. (dalej: uczestniczka), od decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z 29 września 2023 r. orzekającej o odmowie wymeldowania Ł. M. (dalej: skarżący) z pobytu stałego w lokalu przy ul. M. [...] w K., uchylił zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta Krakowa w całości i orzekł o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w lokalu przy ul. M. [...] w K.
Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
W dniu 9 sierpnia 2023 r. Prezydent Miasta Krakowa, działając na wniosek uczestniczki, będącej właścicielką lokalu nr [...] przy ul. M. [...] w K., wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie wymeldowania skarżącego z pobytu stałego pod wskazanym wyżej adresem.
Uczestniczka wskazała, że skarżący (będący jej synem) opuścił przedmiotowy lokal 30 stycznia 2023 r., natomiast nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Wskazała, że skarżący jest osobą agresywną w stosunku do niej, 20 października 2020 r. dotkliwie ją pobił, co skutkowało postępowaniem sądowym. Jak podała uczestniczka w dniu opuszczenia lokalu skarżący zabrał ze sobą większość swoich rzeczy. Jego pokój jest zamknięty na klucz. Od daty wyprowadzenia się, skarżący był w mieszkaniu kilka razy zabierając za każdym razem część swoich rzeczy. Próby kontaktu telefonicznego ze strony uczestniczki okazywały się być bezskuteczne.
Organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające. W swoich wyjaśnieniach skarżący przyznał, że pozostaje w konflikcie z matką, czego efektem było prowadzone od 2020 r. postępowanie sądowe z wniosku uczestniczki o eksmisję skarżącego z lokalu przy ul. M. [...] w K. Z twierdzeń skarżącego wynika, że sprawa prowadzona była przed sądem powszechnym pod sygn. akt [...] i zakończyła się na jego korzyść. Na tę okoliczność skarżący nie przedłożył żadnych dowodów. Według relacji skarżącego, uczestniczka utrudnia mu dostęp do lokalu i do znajdujących się tam jego rzeczy osobistych. W związku z powyższym, wystąpił do sądu z wnioskiem o przywrócenie naruszonego posiadania. Sprawa sądowa prowadzona jest pod sygn. akt [...]. Postanowieniem z 22 maja 2023 r., Sąd Rejonowy dla Krakowa - Śródmieścia w Krakowie VI Wydział Cywilny orzekł o udzieleniu skarżącemu zabezpieczenia roszczenia poprzez nakazanie uczestniczce by udostępniła lokal przy ul. M. [...] w K., celem odzyskania należących do skarżącego rzeczy osobistych i dokumentów. Jak stwierdził skarżący uczestniczka nie wypełniła wskazań postanowienia, więc skarżący złożył do komornika wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w tej sprawie. Na tę okoliczność również nie przedłożono żadnych dowodów. Ponadto skarżący oświadczył, że pomimo konfliktu z matką zamierza powrócić pod adres stałego zameldowania, ponieważ nie jest w stanie zapewnić sobie innego stałego miejsca zamieszkania. Podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną, całkowicie niezdolną do pracy. Obecnie przebywa w mieszkaniu chronionym.
Organ I instancji uznał zebrany materiał za wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy i w oparciu o niego ocenił, że nie zostały spełnione przesłanki wynikające z przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności decydujące o wymeldowaniu, w konsekwencji czego decyzją z 29 września 2023 r. orzekł o odmowie wymeldowania uczestnika z pobytu stałego w lokalu przy ul. M. [...] w K.
Od powyższej decyzji uczestniczka wniosła odwołanie, w którym zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie: art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 k.p.a. w związku z art. 75 k.p.a. polegające na braku rzetelnego zbadania sprawy; art. 80 k.p.a. poprzez uznanie, iż okoliczność dobrowolnego i trwałego opuszczenia przedmiotowego lokalu przez skarżącego nie została udowodniona w zebranym w sprawie materiałem dowodowym, podczas gdy dowody zebrane w sprawie nie dawały podstaw do takiego twierdzenia, a okoliczności te zostały w sposób wyczerpujący zebrane; naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. polegające na wadliwym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji; naruszenie art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do wymeldowania.
Wojewoda Małopolski zlecił organowi I instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego, w ramach którego ponownie przesłuchano skarżącego. Skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wskazał że uczestniczka uniemożliwia mu zamieszkiwanie w lokalu, ona sam chciałby tam wrócić i uważa to miejsce za swoje centrum życiowe.
Zaskarżoną decyzją z 30 kwietnia 2024 r. Wojewoda Małopolski uchylił decyzję Prezydenta Miasta Krakowa w całości i orzekł o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w lokalu przy ul. M. [...] w K.
Organ odwoławczy odmiennie niż organ pierwszej instancji ocenił zebrany w sprawie materiał dowodowy. Stwierdził, że przeprowadzone postępowanie wykazało, że opuszczenie przez skarżącego lokalu przy ul. M. [...] w K. ma charakter zarówno dobrowolny jak i trwały. Wskazano, że badanie dobrowolności opuszczenia lokalu nie ogranicza organów administracji do badania kwestii mentalnych, przekonania zainteresowanego - osoby podlegającej wymeldowaniu, ale ma także wymiar zobiektywizowany, związany z całokształtem okoliczności faktycznych i uwarunkowań prawnych. Podkreślono też, że ewidencja ludności polega wyłącznie na rejestracji faktycznego miejsca pobytu osób na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W przedmiotowej sprawie organ II instancji nie miał wątpliwości, że skarżący aktualnie koncentruje swoje sprawy życiowe poza lokalem nr [...] przy ul. M. [...] w K. Opuścił budynek w styczniu 2023 r. i od tamtej pory ogniskuje swoje sprawy życiowe poza spornym mieszkaniem, a zatem nie wykonuje wszystkich czynności dnia codziennego w rzeczonej nieruchomości. Ponadto nie ma realnej szansy powrotu, ponieważ właścicielka lokalu - uczestniczka nie wyraża zgody na powrót syna pod wskazany wyżej adres z uwagi na głęboki konflikt między stronami, który znalazł swój finał w sądzie karnym.
Wojewoda Małopolski stwierdził, że co prawda uczestniczka wymieniła zamki w drzwiach wejściowych do lokalu nr [...] przy ul. M. [...] w K. i nie udostępniła kluczy skarżącemu. Niemniej jednak, ta okoliczność nie może być argumentem przemawiającym za niedobrowolnością opuszczenia przez skarżącego spornego budynku. Podkreślono, że skarżący ma zapewniony pobyt w lokalach chronionych, które nie dają możliwości zameldowania na pobyt stały, co nie daje podstawy do utrzymania fikcyjnego zameldowania na pobyt stały pod adresem K., ul. M. [...], gdzie skarżący nie przebywa od stycznia 2023 r.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1/ art. 6 k.p.a. poprzez pominięcie i niezastosowanie art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 roku o ewidencji ludności, co doprowadziło do błędnego przyjęcia przez organ II instancji, iż skarżący nie zamieszkuje z zamiarem stałego przebywania w lokalu przy ul. M. [...] w K.,
2/ art. 6 k.p.a. uchylenie zaskarżonej decyzji organu I instancji i orzeczenie o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w lokalu przy ul. M. [...] w K., pomimo posiadania wiedzy, iż pod tym adresem znajdują się rzeczy i przedmioty skarżącego i jego wolą jest stałe zamieszkiwanie pod tym adresem, a chwilowe przebywanie pod innym adresem wynika z uniemożliwienia skarżącemu dostępu do przedmiotowego lokalu przez uczestniczkę postępowania, pokłosiem którego jest postępowanie zainicjowane przez skarżącego przed Sądem Rejonowym dla Krakowa Śródmieścia w Krakowie VI Wydział Cywilny pod sygn. akt; [...] o przywrócenie naruszonego posiadania, w ramach którego wydano postanowienie o zabezpieczeniu i zobowiązano uczestniczkę do udostępnienia skarżącemu lokalu przy ul. M. [...];
3/ art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie zasady praworządności i pozbawienie zameldowania na pobyt stały skarżącego bez podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności niezebranie pełnego materiału dowodowego w postaci przesłuchania świadków czy oględzin przedmiotowego lokalu, a tym samym zaniechanie ustalenia czy w lokalu przy ul. M. [...] w K. znajdują się rzeczy skarżącego świadczące o zamiarze jego stałego pobytu pod tym adresem;
4/ art. 8 k.p.a. poprzez pominięcie szczególnej sytuacji skarżącego związanej z jego niepełnosprawnością oraz niezdolnością do pracy, jak też właściwym występowaniem przed organami administracji i zdolnością samodzielnej ochrony własnych interesów - co obligowało w szczególności organy do podejmowanie własnej inicjatywy dowodowej, celem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy;
5/ art. 9 k.p.a. poprzez zaniechanie udzielenia skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, brak należytego oraz wyczerpującego informowania skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków, a tym samym doprowadzenia skarżącego do poniesienia szkody w postaci pozbawienia go zameldowania na pobyt stały, bez uprzedniego uprzedzenia go o konsekwencjach czynności podejmowanych przez organ II instancji;
6/ art. 10 § 1 k.p.a. poprzez brak zapewnienia skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu i zaniechanie poinformowania go o możliwości zapoznania się z aktami, a tym samym brak umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego po jego uzupełnieniu przez organ II instancji, o którym mowa w piśmie z dnia 29 marca 2024 r.;
7/ art. 15 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącego dwuinstancyjności postępowania i wydanie decyzji merytorycznej przez organ II instancji, przy przeprowadzeniu przez ten organ własnych ustaleń w drodze postępowania uzupełniającego z jednoczesnym brakiem umożliwienia skarżącemu odniesienia się do poczynionych przez organ II instancji ustaleń;
8/ art. 75 § 1 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 w związku z art. 89 § 2 k.p.a. poprzez: • niezebranie pełnego materiału dowodowego w sprawie, w szczególności poprzez brak przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, brak przeprowadzenia oględzin przedmiotowego lokalu, a tym samym niepodjęcie żadnych działań mających na celu ustalenie czy doszło do opuszczenia przedmiotowego lokalu przez skarżącego, a jeśli tak, to czy opuszczenie to miało charakter całkowity, trwały i dobrowolny;
• niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, w tym zaniechanie przeprowadzenia rozprawy administracyjnej przez organ II instancji,
• wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o analizę stanu faktycznego ustalonego wyłącznie na podstawie wyjaśnień uczestniczki postępowania,
9/ art. 80 k.p.a. poprzez:
• nieprawidłowe ocenienie zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności poprzez przyjęcie, że skarżący Ł. M. opuścił przedmiotowy lokal w sposób:
• dobrowolny, podczas gdy doprowadziło do tego zachowanie uczestniczki, czego wyraz daje wszczęte postępowanie sądowe o przywrócenie naruszenia posiadania prowadzone przed Sądem Rejonowym dla Krakowa Śródmieścia w Krakowie VI Wydział Cywilny pod sygn. akt: [...], a dostęp do lokalu uniemożliwia skarżącemu sama uczestniczka poprzez wymianę kluczy,
• trwały i całkowity, podczas gdy w przedmiotowym lokalu znajdują się rzeczy i przedmioty skarżącego, na co wskazuje sama uczestniczka postępowania;
• błędnie ustalenie, iż czasowe przebywanie skarżącego w mieszkaniu chronionym równoznaczne jest z przeniesieniem przez skarżącego swoich spraw życiowych poza lokal nr [...] przy ul. M. [...] w K., podczas gdy wynika wyłącznie z uniemożliwienia mu przez uczestniczkę korzystania z przedmiotowego lokalu, a zmiana miejsca pobytu była wymuszona postawą uczestniczki;
• pominięcie, iż sądowe postępowanie eksmisyjne prowadzone przeciwko skarżącemu zakończyło się oddaleniem powództwa, a zatem nie istnieje żadne prawomocne orzeczenie zakazujące skarżącemu zamieszkiwanie w przedmiotowym lokalu;
• nieprawidłowe przyjęcie, iż przedmiotem niniejszego postępowania winno być jedynie ustalenie przez organ II instancji czy doszło do faktycznego opuszczenia lokalu, z pominięciem przyczyn tego opuszczenia, a tym samym całkowite zaniechanie należytego zebrania i ocenienia całokształtu materiału dowodowego w sprawie;
• oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie o wybiórcze aspekty sprawy, uzasadniające nieprawidłowe założenie organu II instancji, iż istnieją podstawy do wymeldowania skarżącego z pobytu stałego z jednoczesnym całkowitym zaniechaniem analizy i oceny pozostałego materiału dowodowego;
• niczym nieuzasadnione przyjęcie, iż wymiana zamków przez uczestniczkę postępowania nie może w nieskończoność być argumentem przemawiającym za niedobrowolnością opuszczenia lokalu przez skarżącego, podczas gdy wymiana ta faktycznie uniemożliwia dostęp, co zmusiło Skarżącego do wszczęcia stosownego postępowania sądowego o przywrócenie naruszonego posiadania;
10/ art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez:
• ograniczenie uzasadnienia decyzji wyłącznie do przesłanek odpowiadających treści 1rozstrzygnięcia bez odniesienia się do pozostałych aspektów sprawy, • brak szczegółowego uzasadnienia przesłanek świadczących o dobrowolności i trwałości opuszczenia lokalu przez skarżącego przy jednoczesnym lakonicznym ograniczeniu się do stwierdzenia o przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania wyjaśniającego;
11/ art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez wydanie decyzji o uchyleniu zaskarżonej decyzji organu I instancji i orzeczeniu co do istoty sprawy, pomimo istnienia przesłanek materialno-prawnych do utrzymania w mocy decyzji organu I Instancji,
12/ art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie przekazania sprawy organowi I instancji, w sytuacji, w której organ II instancji uznał iż konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie;
13/ art. 25 ust. 1 w związku z art. 28 ust. 2 oraz w związku z art. 35 ustawy o ewidencji ludności poprzez błędne przyjęcie, że ziściły się przesłanki do wymeldowania z pobytu stałego skarżącego z lokalu nr [...] przy ul. M. [...] w K., w sytuacji braku całkowitości dobrowolności i trałowości opuszczenia lokalu przez skarżącego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Pismem z 17 maja 2025 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego podtrzymał zarzuty skargi. W piśmie tym szczegółowo uzasadnił stanowisko kwestionujące rozstrzygnięcie organu odwoławczego. Podkreślił, że opuszczenie przez skarżącego przedmiotowego lokalu nie miało charakteru dobrowolnego.
Pismem z 25 czerwca 2025 r. swoje stanowisko w sprawie przedstawił pełnomocnik uczestniczki. W pełni podzielił zapatrywania organu II instancji. Podniósł min., że skarżący od 11 stycznia 2023 r. nie mieszka u uczestniczki. Po tejże dacie miał fizyczną możliwość dostania się do lokalu, jednak każdorazowo po zabraniu kilku rzeczy osobistych dobrowolnie przedmiotowy lokal opuszczał i nie korzystał z możliwości pozostania w swoim pokoju. Ponadto w ocenie pełnomocnika element dobrowolnego opuszczenia dotychczasowego zamieszkiwania ( woli) jako przesłanki decyzji o wymeldowaniu winna być dodatkowo rozpatrywana pod kątem obiektywnej możliwości przebywania w lokalu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) zwanej dalej "p.p.s.a.". Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak określonych granicach sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2022 r., poz. 1191 ze zm.), dalej jako "u.e.l.".
Przechodząc do analizy przepisów, które znajdują zastosowanie w niniejszej sprawie, Sąd zwraca przede wszystkim uwagę na tytuł ustawy, w szczególności na jej oznaczenie przedmiotowe – "o ewidencji ludności". Zgodnie ze słownikowym znaczeniem słowa "ewidencja", oznacza ona: "wykaz, spis zawierający dane dotyczące stanu liczbowego i ruchu ludzi, rzeczy lub spraw; sporządzanie takich wykazów i spisów." (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003, s. 197). Znaczenie ewidencji per se, dopełnia w kontekście ewidencji ludności definicja legalna z art. 2 u.e.l. Powołany przepis stanowi: "Ewidencja ludności polega na rejestracji określonych w ustawie podstawowych danych identyfikujących tożsamość oraz status administracyjnoprawny osób fizycznych". Zacytowany przepis bezsprzecznie wskazuje, że celem ewidencji ludności jest jedynie rejestracja stanów faktycznych, które dotyczą osób fizycznych. Żadna inna sfera nie jest przedmiotem u.e.l. Tym samym sprawy objęte przepisami u.e.l. mają charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Tym samym nie mają one nic wspólnego z prawem rzeczowym bądź obligacyjnym, jakie danej osobie przysługuje do określonego lokalu (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Go 512/16, dostępny w CBOSA). Innymi słowy, sprawy meldunkowe, tj. zameldowanie czy wymeldowanie z miejsca stałego pobytu nie mają żadnego wpływu na prawo własności do nieruchomości lub jej posiadania. Ta sfera jest objęta regulacjami k.c.
Zgodnie z art. 35 u.e.l., organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Jedyną zatem przesłanką wymeldowania jest fakt opuszczenia miejsca zameldowania bez dopełnienia obowiązku wymeldowania.
Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 4 u.e.l. zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała.
Obowiązek wymeldowania powstaje więc w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego bez wymeldowania, a działanie takie związane jest z koniecznością utrzymania aktualnych wpisów w ewidencji ludności. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 27 maja 2002 r., sygn. K 20/01, oceniając charakter i cel obowiązku meldunkowego oraz ewidencji ludności wskazał, że: "ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu".
Mając na uwadze art. 28 ust. 4 ustawy oraz zaprezentowane stanowisko TK stwierdzić trzeba, że celem instytucji wymeldowania (jak i zameldowania) jest przede wszystkim zagwarantowanie, że dane uwidocznione w ewidencji są aktualne i zgodne z rzeczywistością.
Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 u.e.l.). Pobyt stały musi więc wiązać się z faktycznym przebywaniem pod wskazanym adresem. Nie chodzi tutaj o sporadyczne przebywanie w domu, pojawianie się w nim, czy też w jego okolicy i stwarzanie pozorów, że się w nim mieszka. Orzecznictwo przyjmuje zgodny pogląd, że pobytem stałym jest przebywanie fizyczne w danym miejscu wraz z koncentracją w nim swojego centrum życiowego. Miejsce pobytu stałego danej osoby to miejsce, w którym osoba ta realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe: nocuje tam, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania, w tym żywność, przyjmuje tam wizyty członków rodziny, znajomych itp. (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Po 204/20, dostępny w CBOSA).
Odnośnie zrealizowania zawartej w art. 35 u.e.l. przesłanki opuszczenia lokalu Sąd wskazuje, że ustawodawca nie sprecyzował, jaki charakter ma mieć opuszczenie przez osobę miejsca pobytu oraz w jaki sposób fakt opuszczenia lokalu ma być potwierdzony. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (m.in. wyrok NSA z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 851/09). Przepis ten nie ogranicza jednak wydania decyzji o wymeldowaniu do przypadków, w których opuszczenie miejsca zameldowania było dobrowolne. Przesłanką do wymeldowania może być także sytuacja w której osoba zameldowana została przymuszona do wyprowadzki (wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2021 r., sygn. akt II OSK 147/19, dostępny w CBOSA). Jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych, opuszczenie lokalu przez osobę w nim zameldowaną nie może stanowić przesłanki wymeldowania jedynie wówczas, gdy było wynikiem bezprawnych działań innych osób, a nie wtedy gdy osoba jest zmuszona jest opuścić lokal wskutek zawinionych przez nią zachowań - vide: wyrok NSA z dnia 26 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1251/06, w którym Sąd krytycznie odniósł się do nadmiernego przywiązania do kwestii dobrowolnego opuszczenia lokalu. Orzekający w niniejsze sprawie Sąd przywołuje ww. orzecznictwo aby podkreślić, że dobrowolność opuszczenia lokalu nie ma charakteru bezwzględnego i jako warunek wypracowany przez orzecznictwo sądów administracyjnych musi być zawsze oceniana w aspekcie konkretnych okoliczności faktycznych sprawy. Sąd podziela też stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądowym, że warunku dobrowolności nie należy ograniczać wyłącznie do subiektywnego przekonania strony, ale również odnosić do zobiektywizowanych okoliczności faktycznych sprawy i uwarunkowań prawnych (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 25 października 2026 r.).
Oceniając stan sprawy na moment wydania decyzji organu II instancji nie ma wątpliwości, że skarżący od stycznia 2023 r. nie mieszka w lokalu przy ul. M. [...] w K.
Odnośnie okoliczności dotyczących opuszczenia lokalu przez skarżącego Sąd w pierwszej kolejności wskazuje, że z uzasadnienia postanowienia sądu powszechnego z 7 czerwca 2022 r. od odmowie podjęcia postępowania karnego wynika, że już w 2022 r. skarżący większość czasu spędzał poza domem (k. 24 a.a.). Z treści pozwu o przywrócenie posiadania z 12 maja 2023 r. wynika, że w styczniu 2023 r. uczestniczka dwukrotnie uniemożliwiła skarżącemu wejście do mieszkania zamykając od wewnątrz dolny zamek od drzwi (k. 19). Uczestniczka wskazała, że boi się syna, który jest agresywny i że w przeszłości ten dotkliwie ją pobił i znęcał się nad nią (k. 4 i k. 6). Powyższe potwierdza treść wyroków sądów karnych z 23 lutego 2021 r. (k. 17 ) oraz z 18 stycznia 2022 r. (k. 22). Wynika z nich, że skarżący znęcał się nad uczestniczką od października 2017 r. do października 2018 r. a nadto 20 października 2018 r. pchnął uczestniczkę na futrynę drzwi, w wyniku czego uderzyła ona głową przez co doznała rany tłuczonej w okolicy ciemieniowej. Skarżący dokonał tego czynu w stanie znacznego ograniczenia zdolności rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem. Dalej, z uzasadnienia postanowienia sądu powszechnego z 7 czerwca 2022 r. od odmowie podjęcia postępowania karnego (k. 24) wynika, że po zapadnięciu wyroków karnych w sprawie, skarżący nadal zamieszkując z uczestniczką, używał względem niej słów powszechnie uznanych za obelżywe i dopuszczał się względem niej naruszeń nietykalności cielesnej w postaci lekkiego trącania podczas przechodzenia obok niej. Te wszystkie okoliczności, jak również podeszły wiek skarżącej oraz nieobliczalne w przeszłości, jak i agresywne zachowania skarżącego względem niej sprawiają, że obawę uczestniczki przed skarżącym należy uznać za uzasadnioną.
Następnie wskazać trzeba, że jak sam skarżący twierdzi, 13 stycznia 2023 r., pod nieobecność uczestniczki, wszedł do mieszkania zabierając swoje najpotrzebniejsze rzeczy (k. 19). Skarżący miał więc klucze do mieszkania, nie pozostał nim i dobrowolnie je opuścił. Nie powrócił do mieszkania w celu zamieszkiwania także późniejszym terminie, do lipca 2023 r.
Sąd zwraca uwagę, że skarżący wniósł pozew o przywrócenie posiadania, co zasadniczo w orzecznictwie uznawane jest za okoliczność wskazującą na brak dobrowolności opuszczenia lokalu. Jednakże okoliczności faktyczne niniejszej sprawy wskazują, że skarżący podejmował środki celem przywrócenia możliwości powrotu do lokalu, mając w istocie taką możliwość. Jak wynika bowiem z treści pozwu z 12 maja 2023 r. o przywrócenie posiadania, na ten dzień skarżący podał, że nie ma dostępu do lokalu (k. 20). W pozwie tym wniósł o udzielenie zabezpieczenia poprzez wydanie mu kluczy i umożliwienie mu korzystania z małego pokoju, który dotychczas zajmował. Zabezpieczenia tego udzielono skarżącemu 22 maja 2023 r. (k. 29). Jednakże, jak wykazano w toku postępowania, uczestniczka wymieniła zamki w drzwiach dopiero w lipcu 2023 r., (patrz paragon zakupu wkładki z 19 lipca 2023 r., k. 73 akt elektronicznych oraz twierdzenia uczestniczki z 10 sierpnia 2023 r., k. 6 a.a.). Zatem na dzień składania pozwu o przywrócenie posiadania i uzyskania zabezpieczenia, aż do lipca 2023 r., skarżący dysponował kluczami do lokalu i mógł się do niego dostać (choćby pod nieobecność uczestniczki, tak jak to uczynił 13 stycznia 2023 r.) i w nim pozostać, czego jednak nie uczynił.
Brak jest zatem powodu aby przyjąć, że skarżący do momentu wymiany zamków przez uczestniczkę, co nastąpiło po ok 7 miesiącach od puszczenia lokalu przez skarżącego, nie miał możliwości wejścia do mieszkania i pozostania tam. Trudno też przyjąć, biorąc pod uwagę przemoc jaką skarżący stosował w stosunku do uczestniczki, zasady logicznego myślenia oraz zasady doświadczenia życiowego, że mógł go przed tym powstrzymać sam sprzeciw 80 letniej kobiety.
W tych okolicznościach, skoro skarżący opuścił mieszkanie i do niego nie powrócił, istniały podstawy do przyjęcia zasadności wniosku uczestniczki o wymeldowanie skarżącego. Ponadto, jak to już wyżej wskazano, skarżąca wymieniła zamki w drzwiach także z obawy przed skarżącym, którą to obawę, w kontekście niekwestionowanych okoliczności sprawy, należy uznać za usprawiedliwioną. Sąd podkreśla, że uczestniczka, będąca właścicielem mieszkania, jest osobą w podeszłym wieku (ur. 1943). Była ofiarą znęcania się nad nią przez skarżącego, a po zapadnięciu wyroku karnego nadal zamieszkiwała ze skarżącym. Z treści uzasadnienia postanowienia sądu karnego z 7 czerwca 2022 r. (k. 25) wynika, że konflikt między stronami nadal trwał, a skarżący w dalszym ciągu naruszał jej nietykalność cielesną i używał słów wulgarnych. Sąd przypomina też, że z prawomocnego wyroku sądu karnego wynika, że skarżący poturbował skarżącą w stanie znacznie ograniczonej poczytalności (k. 16). Zatem skarżący mógł jawić się uczestniczce jako osoba nieobliczalna, której zachowania nie można przewidzieć. Te wszystkie okoliczności świadczą zdaniem Sądu, że obawa uczestniczki przed skarżącym była w pełni uzasadniona. Zatem motywacja związana z wymianą zamków w drzwiach, po 7 miesiącach od opuszczenia lokalu przez skarżącego, wynikała także z potrzeby ochrony własnego bezpieczeństwa przed skarżącym i w wobec ogółu okoliczności niniejszej sprawy nie świadczy o bezprawnym uniemożliwieniu skarżącemu powrotu do mieszkania.
Jeśli chodzi o wyrażaną przez skarżącego chęć powrotu do mieszkania uczestniczki, to jak zasadnie wskazał organ odwoławczy, należy zestawić ją z obiektywną możliwością takiego powrotu, która w realiach niniejszej sprawy nie istnieje. Okoliczność ta w orzecznictwie sądów administracyjnych jest uznawana za jeden z czynników dających podstawę do wymeldowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2010 r., sygn. akt II OSK 716/09, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2002 r., wyrok NSA z 30 maja 2019 r., II OSK 1331/18).
Dalej, odnosząc się do zarzutu braku zbadania i uwzględnienia okoliczności dotyczących postępowania eksmisyjnego, które zgodnie z twierdzeniami skarżącego toczyło się przed sądem powszechnym i zakończyło się na jego korzyść, Sąd zauważa, że brak wyjaśnienia tej kwestii, która nota bene nie została przez skarżącego w żaden sposób wykazana nie ma decydującego znaczenia dla sprawy z wniosku o wymeldowanie. Eksmisja dotyczy bowiem sytuacji prawnej skarżącego, a w toku kontrolowanego postępowania badano fakt zamieszkiwania skarżącego w przedmiotowym lokalu oraz okoliczności jego opuszczenia. Są to dwie różne płaszczyzny i pominięcie kwestii ewentualnej eksmisji w odniesieniu do ogółu zgromadzonym w sprawie okoliczności faktycznych nie wskazuje na zasadność naruszenia art. 80 k.p.a. Natomiast uczestnika nie twierdziła w toku postępowania, że istnie prawomocne orzeczenie sądowe zakazujące skarżącemu zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Wprost przyznała, że eksmisja skarżącego nie została orzeczona (k. 6 a.a.).
W kwestii natomiast odmiennej od organu pierwszej instancji oceny dowodów przez organ odwoławczy, Sąd zauważa, że organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę, zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania, ma do tego pełne prawo. Przepis art. 80 k.p.a., stanowiący, że organ administracji ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona , stanowi przejaw zasady swobodnej oceny dowodów (Por. B. Adamiak , J. Borkowski KPA , Komentarz , Wyd.3 , C.H. Beck 2000 r str. 356 in.). Swoboda oceny dowodów nie oznacza jednak dowolności tej oceny, gdyż podlega regułom procesowym tej oceny. W szczególności przyjmuje się, że ocena ta musi znajdować odzwierciedlenie w materiale zebranym przez organ, musi być zgodna z zasadami logiki i zasadami doświadczenia życiowego. Sama zatem odmienna ocena zebranego materiału przez organ odwoławczy, jako organ merytoryczny, stanowiąca podstawę decyzji opartej na przepisie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., jest dopuszczalna.
W ocenie Sądu, w toku ponownego rozpoznania sprawy, organ odwoławczy uzupełnił materiał dowodowy i przesłuchał skarżącego, a następnie wydał zaskarżoną decyzję w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Zdaniem Sądu, w motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy zawarł wystarczającą argumentację na poparcie odmiennej od organu pierwszej instancji oceny materiału dowodowy, z podkreśleniem rejestrowego jedynie charakteru ewidencji ludności, która ma odzwierciedlać faktyczne zamieszkiwanie w danym lokalu. Organ odwoławczy wskazał, że dalsze zameldowanie w przedmiotowym lokalu byłoby utrzymywaniem fikcji, co jest sprzeczne z ideą ewidencji ludności. Sąd nie dopatrzył się w sposobie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego naruszenia art. 80 k.p.a., a finalnie również 138 § 1 pkt 2 k.p.a., dających podstawę do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Również uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie narusza zdaniem Sądu art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który dawałby podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Odnośnie zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Sąd nadmienia, że akta sprawy wskazują, iż skarżący, przed wydaniem decyzji organu I instancji, otrzymał powiadomienie z 8 marca 2024 r. o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym. Takie zawiadomienie co prawda nie zostało do skarżącego wystosowane tuż przed wydaniem decyzji organu II instancji, jednakże w toku postępowania odwoławczego uzupełniono dowody jedynie w zakresie przesłuchania skarżącego. Zatem w tym kontekście, naruszenie przez organ odwoławczy obowiązków wynikających z art. 10 k.p.a. względem skarżącego, nie mogło mieć istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
Ponadto sąd zauważa, że ugruntowane orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że dla skuteczności zarzutu pozbawienia strony możliwości czynnego udziału w toczącym się postępowaniu administracyjnym konieczne jest wykazanie, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło stronie przeprowadzenie konkretnych czynności procesowych, a w następstwie realizację przysługujących jej praw, i nie mogło być konwalidowane na późniejszych etapach tego postępowania, jak również, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. To do strony stawiającej zarzut należy więc wykazanie istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania, a wynikiem sprawy. Strona powinna wykazać, że niezawiadomienie jej przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło jej dokonanie w danym postępowaniu konkretnej czynności procesowej. Naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. ocenić należy z punktu widzenia uniemożliwienia stronie podjęcia konkretnie wskazanej czynności procesowej oraz wpływu tego uchybienia na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 16 stycznia 2025 r., sygn. akt I OSK 119/24). W okolicznościach niniejszej sprawy skarżący nie wskazał takiego wpływu, zatem także z tej przyczyny zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. nie mógł doprowadzić do wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.
Sąd nie dopatrzył się również zasadności zarzutu naruszenia art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 89 § 2 k.p.a. poprzez brak wystarczająco dokładnego zebrania materiału dowodowego w sprawie. Jak to już wyżej wskazano zebrane w sprawie dowody były zdaniem Sądu wystarczające dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd nadmienia, że skarżący w toku przesłuchania przed organem II instancji nie wnioskował o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej. W kwestii natomiast oględzin przedmiotowego lokalu Sąd wskazuje, że zgodnie z twierdzeniami uczestniczki, skarżący po opuszczeniu lokalu kilkakrotnie wracał zabierać swoje rzeczy. Także skarżący w uzasadnieniu pozwu o przywrócenie posiadania (k. 19), podał, że 13 stycznia 2023 r. zabrał z mieszkania najpotrzebniejsze mu rzeczy w tym leki (skarżący zajmował jeden pokój), a także później (nie wskazano daty) zabrał z lokalu swoje dokumenty i inne ważne rzeczy. Tym samym brak przeprowadzenia oględzin lokalu w kontekście ogółu okoliczności faktycznych sprawy, zdaniem Sadu nie jawi się jako brak dowodowy, dający podstawę do uznania skuteczności zarzutu naruszenia ww. przepisów postępowania.
W tych okolicznościach Sąd doszedł do przekonania, że nie są zasadne podniesione w skardze i piśmie procesowym pełnomocnika skarżącego zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego. W konsekwencji powyższego, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.