III SA/Gd 65/25

III SA/Gd 65/25 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2025-07-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Jacek Hyla /przewodniczący sprawozdawca/
Jolanta Sudoł
Maja Pietrasik
Symbol z opisem
6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne
Celne prawo
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. cart. 200, art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2651
art. 210 § 1 pkt 6 i § 4
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r.  Ordynacja podatkowa (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1964
§ 2 pkt 5 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Asesor WSA Maja Pietrasik, Protokolant: Sekretarz sądowy Mirosława Marszałek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 lipca 2025 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 4 grudnia 2024 r. nr 2201-IOA.4246.9.2024.10 w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na rzecz skarżącego A.S. kwotę 2.217 (dwa tysiące dwieście siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
III SA/Gd 65/25
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 30 lipca 2018 r., wydaną na podstawie art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 3-5, art. 6 ust. 1, art. 69 ust. 1 pkt 1 oraz art. 3a, art. 70, art. 73 ust. 1 pkt 9, art. 74 pkt 5, art. 89 ust. 3, art. 89 ust. 4 pkt 8, art. 90 ust. 1 pkt 1 i ust. 1a, art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 165 ze zm.) zwanej dalej "ustawą" lub u.g.h., Naczelnik Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni nałożył karę pieniężną w wysokości 28.369 zł na A. S., Prezesa Zarządu A. Sp. z o.o. z siedzibą w B. urządzającej gry na automatach: Energy nr [...], Hot Fun nr [...], Turbo nr [...] i Turbo nr [...] bez koncesji w Salonie Gier J. przy ul. [...] w K.
Organ wskazał, że postępowanie wszczęte zostało w związku z ustaleniami kontroli przeprowadzonej przez funkcjonariuszy Pomorskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Gdyni w dniu 26 października 2017 r. w ww. lokalu w zakresie przestrzegania przepisów prawa regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych. Opisane wyżej urządzenia, stanowiące własność A. Spółki z o.o. w B., były podłączone do sieci elektrycznej, włączone i gotowe do gry. Przeprowadzono oględziny urządzeń oraz eksperymenty procesowe polegające na odtworzeniu gier na poszczególnych automatach. Wykazały one losowy i komercyjny charakter gier urządzanych na kontrolowanych automatach, stanowiących urządzenia elektroniczne.
A. Spółka z o.o. zorganizowała odpowiednie miejsce do zamontowania automatów, a następnie urządziła salon gier na automatach, w którym zainstalowała przedmiotowe automaty, przystosowała lokal do danego rodzaju działalności i utrzymywała automaty w stanie stałej aktywności. Spółka nie posiada i nie posiadała w dniu kontroli koncesji na prowadzenie kasyna wymaganej na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy. Tym samym urządzała gry na ujawnionych w dniu kontroli automatach w rozumieniu ustawy.
W dniu ujawnienia urządzania gier na przedmiotowych automatach w skład organu zarządzającego A. Spółki z o.o., jako prezes jej zarządu wchodził A. S., tym samym podlega on karze pieniężnej w wysokości do 100.000 zł na mocy art.89 ust. 3 i ust. 4 pkt 8 ustawy.
Organ I instancji stwierdził, że aby ustalić wysokość kary pieniężnej w sposób uwzględniający jej podstawową funkcję, tj. restytucję niepobranych opłat i podatku od gier, należy określić łączną wysokość opłat za udzielenie koncesji na prowadzenie kasyna gry i opłat za rejestrację każdego z czterech automatów oraz należnego podatku od gier. Wymierzona decyzją kara określona została w oparciu o te właśnie kryteria.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku decyzją z dnia 13 listopada 2018 r. nr 2201-IOA.4246.95.2018.6, po rozpatrzeniu odwołania A. S., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy uznał za prawidłowe ustalenia faktyczne organu I instancji i przychylił się do jego stanowiska, dotyczącego sposobu ustalenia wysokości kary pieniężnej nakładanej w trybie art. 89 ust. 3 w zw. z art. 90 ust. 1a ustawy.
Powyższe decyzje zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 marca 2019 r. sygn.. akt III SA/Gd 34/19. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zebrany materiał dowodowy pozwalał na rozstrzygnięcie o charakterze gier prowadzonych na ujawnionych urządzeniach w dniu kontroli oraz że organy prawidłowo przyjęły, co do zasady, że skarżący podlega karze pieniężnej jako osoba wchodząca w skład organów zarządzających A. Spółki z o.o., tj. osoby prawnej urządzającej gry hazardowe w rozumieniu art. 2 ust. 3 i 4 ustawy, bez koncesji, zezwolenia lub zgłoszenia.
Sąd stwierdził jednak, że przepisy ustawy nie przewidują jakiegokolwiek mechanizmu obliczania wysokości przedmiotowej kary pieniężnej określonej w art. 89 ust. 3 ustawy. W art. 90 ust. 1 a ustawy wskazano jedynie, że organ bierze pod uwagę skalę prowadzonej działalności oraz czas trwania naruszenia, natomiast w art. 89 ust. 4 pkt 8 ustawy - że wysokość kary pieniężnej wynosi do 100 tys. złotych. Ponadto w art. 90 ust. 1b pkt 1 ustawy wskazano, że ustalając wysokość kary pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 4 pkt 8 ustawy, organ bierze pod uwagę sytuację finansową podmiotu podlegającego karze, skalę prowadzonej działalności oraz czas trwania naruszenia. Zdaniem Sądu, zastosowany przez organy sposób obliczenia wysokości nałożonej na skarżącego kary pieniężnej powyższych wymogów ustawowych nie spełniał. Uzależnienie wysokości kary od wysokości opłaty za udzielenie koncesji na prowadzenie kasyna, opłaty za rejestrację jednego automatu, a także podatku od gier, nie znajduje uzasadnienia w treści normy prawnej zawartej w art. 90 ust. 1a i ust. 1b pkt 1 ustawy.
W ocenie Sądu zastosowanie tego rodzaju metody wyliczenia wysokości kary pieniężnej określonej w art. 89 ust. 3 i ust. 4 pkt 8 ustawy byłoby dopuszczalne jedynie wówczas, gdyby ustawodawca przyjął tego rodzaju metodę w treści przepisów ustawy. Nowelizując ustawę o grach hazardowych ustawodawca nie zdecydował się jednak na regulację nakazującą obliczenie wysokości ww. kary w oparciu o powstały w dochodach Skarbu Państwa uszczerbek w postaci nieuiszczonych należności z tytułu opłat za udzielenie koncesji, opłat za rejestrację automatu czy podatku od gier. Celem kary pieniężnej określonej w art. 89 ust. 3 ustawy nie jest, w ocenie Sądu, restytucja niepobranych opłat i podatku od gier, jak przyjęły organy, lecz nakłonienie osób pełniących funkcje kierownicze lub wchodzących w skład organów zarządzających osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej urządzających gry hazardowe bez koncesji, zezwolenia lub zgłoszenia, do zaniechania dalszego naruszania prawa przez kierowany lub zarządzany podmiot.
Wysokość kary pieniężnej nakładanej na podmiot urządzający gry na automatach została zatem wyrażona w ustawie konkretną kwotą ( przed nowelizacją 12.000 zł, po nowelizacji – 100.000 zł) oraz uzależniona od ilości ujawnionych automatów do gry.
Wskazywana przez organ odwoławczy okoliczność braku precyzyjnych ustawowych dyrektyw pozwalających na dostosowanie wysokości kary pieniężnej do skali prowadzonej działalności i czasu trwania naruszenia nie uzasadnia wprowadzenia w miejsce przesłanek ustawowych pozanormatywnych podstaw ustalania wysokości kary pieniężnej.
Wymóg zindywidualizowania wymiaru kary pieniężnej określonej w art. 89 ust. 3 ustawy, nakładanej w trybie art. 89 ust. 4 w zw. z art. 90 ust. 1a i ust. 1b pkt 1 ustawy, obliguje zatem organ celno-skarbowy do ustalenia skali prowadzonej działalności i czasu trwania naruszenia, nie zaś potencjalnego uszczuplenia dochodów Skarbu Państwa z tytułu opłat i podatku od gier. Organy pominęły też treść normy prawnej określonej w art. 90 ust. 1b pkt 1 ustawy, który wymaga w przypadku nałożenia kary pieniężnej, o której mowa w art. 89 ust. 4 pkt 8 (a więc kary wymierzanej w przypadku, o którym mowa w art. 89 ust. 3 ustawy), wzięcia pod uwagę także sytuacji finansowej podmiotu podlegającego karze.
Sąd nakazał organom, by przy ponownym rozpatrzeniu sprawy ustaliły w sposób wyczerpujący stan faktyczny sprawy w omawianym zakresie i dokonały jego ponownej oceny w oparciu o wskazane powyżej przepisy prawa materialnego.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 listopada 2025 r. sygn.. akt II GSK 1122/19 oddalił skargę kasacyjną A. S. wniesioną od powyższego wyroku.
Po kolejnym rozpoznaniu sprawy, Naczelnik Urzędu Celno - Skarbowego w Gdyni decyzją z dnia 31 lipca 2024 roku orzekł o wymierzeniu A. S. kary pieniężnej w kwocie 10.000 złotych.
Decyzję powyższą, po rozpoznaniu odwołania wniesionego przez skarżącego, utrzymał w mocy Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku decyzją z dnia 4 grudnia 2024 roku, nr 2201-IOA.4246.9.2024.10. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że organ I instancji dokonał oceny skali prowadzonej działalności oraz czasu trwania naruszenia. W pierwszej kolejności wskazano, że w kontrolowanym lokalu ujawniono cztery automaty do gier, które były wykorzystywane w celu prowadzenia na nich gier hazardowych bez koncesji. Ponadto, że proceder urządzania przez A. Sp. z o.o. gier na automatach bez koncesji trwał nieprzerwanie od kilku lat. Zdaniem organu odwoławczego właściwe jest odniesienie skali prowadzonej działalności do liczby automatów. Liczbą zainstalowanych automatów posługuje się bowiem ustawodawca przy określaniu definicji ośrodków gier jakimi są kasyna gry i salony gier na automatach. Przyjąć zatem należy, że nielegalne urządzanie gier na automatach w ilości nie przekraczającej 2 sztuk stanowi niewielką skalę prowadzonej działalności, bowiem za salon gier może być uznany lokal wyposażony w co najmniej 3 automaty (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c. u.g.h.). Natomiast minimalna liczba automatów w kasynie wynosi 5 sztuk i przekroczenie tej wielkości może być uznane za znaczną skalę naruszenia. W przedmiotowym lokalu ujawniono cztery nielegalne automaty do gier hazardowych. Oznacza to, że liczba ta znajduje się w drugim przedziale, tj. od 3 do 5 sztuk i z tego względu zdaniem tut. organu należy uznać ją za średnią skalę prowadzonej działalności.
Dokonując oceny czasu trwania naruszenia organ odwoławczy zwrócił uwagę na orzecznictwo sądów administracyjnych, które akcentuje, że niezwykle istotne jest by rozważania w zakresie ustalania wysokości kary pieniężnej były w jak największym stopniu zindywidualizowane i odniesione do konkretnego zdarzenia stanowiącego delikt administracyjny. Mając powyższe na uwadze organ uznał, że czas trwania naruszenia należy odnieść do okresu od 30 maja 2017 roku, bo jak wyżej wskazano, od tego dnia A. S. odpowiada za działalność Spółki do dnia kontroli tj. 26 października 2017 roku kiedy to organy celno-skarbowe w wyniku przeprowadzonych czynności uniemożliwiły dalsze kontynuowanie procederu z użyciem w/w automatów. Czas trwania tego naruszenia wynosi zatem prawie 5 miesięcy- 149 dni. W ocenie organu czas ten był na tyle długi aby dość duża liczba osób miała możliwość skorzystania z nielegalnych gier hazardowych rozgrywanych na w/w automatach do gier, wywierających negatywne oddziaływanie na te osoby.
Mimo, że sposób oceny przez organ I i II instancji w tym zakresie są inne, to wnioski obu organów prowadzą do uznania, że czas naruszenia był na tyle długi, aby znaleźć odzwierciedlenie w wysokości nakładanej kary tj. ustalenie jej w górnych granicach ustawowego zagrożenia.
W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo ustalił i uwzględnił sytuację finansową strony. Pismem z 26 kwietnia 2024 r. Naczelnik UCS wezwał A. S. do dostarczenia m.in. pisemnych oświadczeń w zakresie posiadanego majątku oraz aktualnej sytuacji finansowej. Jednak strona nie udzieliła odpowiedzi na to wezwanie. Dlatego też organ we własnym zakresie dokonał weryfikacji sytuacji finansowej strony w tym: posiadanego przez majątku nieruchomego i ruchomego, korzystając z dostępnych baz danych. Organ I instancji ustalił więc, że A. S.:
• w latach 2017 -2023 pełnił lub pełni funkcję prezesa zarządu w czterech spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością: A., P., F., M.;
• w złożonych zeznaniach podatkowych za lata 2021-2022 wykazał przychody uzyskane z tytułu pełnienia obowiązków prezesa zarządu tylko w jednej spółce - w P. - za 2021 r. w wysokości 33.400,00 zł, za 2022 r. w wysokości 18.423,33 zł;
• nie posiada nieruchomości;
• posiada zajęcia komornicze w łącznej kwocie 271384,94 zł /k.322/.
W ocenie organu I instancji reprezentowanie i zarządzanie czterema podmiotami w latach 2017 - 2023 świadczy o dużej aktywności gospodarczej. Trudno zatem uznać, że A. S. pełni te funkcje społecznie, nie uzyskując z tytułu ich pełnienia korzyści finansowych większych niż wykazane w zeznaniach podatkowych. Organ I instancji dokonał przy tym analizy informacji z KRS dotyczących przychodów w/w spółek. W konsekwencji uznał, że A. S. dysponuje środkami pieniężnymi na pokrycie wymierzonej kary pieniężnej. Przy czym należy zaznaczyć, że wymierzył ją w wysokości 10% ustawowego zagrożenia, właśnie ze względu na sytuację finansową strony.
Organ odwoławczy pozyskał ponadto zeznanie podatkowe A. S. za rok 2023 r. złożone 30 kwietnia 2024 r. Wynika z niego roczny dochód w wysokości 35,69 zł. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego w Jastrzębiu Zdroju poinformował, że na dzień 14 października 2024 r. Pan S. posiada zaległości w łącznej kwocie 5.210.958,19 zł, wobec wierzyciela którym jest Naczelnik Drugiego Śląskiego Urzędu Skarbowego w Bielsku Białej.
Przedstawiona powyżej sytuacja finansowa A. S. oparta jest wyłącznie na własnych ustaleniach organów I i II instancji, z powodu braku współpracy z jego strony. Uzasadniony zatem jest wniosek, że A. S. nie wykazuje żadnego majątku, nie uzyskuje dochodów pozwalających na utrzymanie, nie dokonuje żadnych czynności majątkowych, posiada przy tym zobowiązania i zajęcia komornicze na bardzo wysokie kwoty. Trudno jest, zdaniem organu, bez udziału samego zainteresowanego, który nie odpowiedział na wezwanie organu I instancji, ocenić jaka kara pozostaje w jego aktualnych możliwościach finansowych. W treści odwołania wskazano jedynie, że kwota 10 000 zł jest nadmiernie wysoka i pozostaje poza aktualnymi możliwościami finansowymi strony.
Zdaniem organu oficjalna sytuacja finansowa A. S. stoi w sprzeczności z jego aktywnością zawodową, gdyż od 2017 r. reprezentował jako prezes cztery wskazane wyżej spółki. Funkcja taka z uwagi na konieczność koordynowania działalności spółek we wszystkich obszarach ich działalności z pewnością wymaga szeroko rozumianej przedsiębiorczości.
Długotrwała działalność A. S. w A. Sp. z o.o. w znacznej mierze związana jest z czynnościami nielegalnymi, co potwierdzają liczne kary nałożone na spółkę za naruszenie przepisów u.g.h. Skłania to do uznania, że A. S. być może dysponuje majątkiem, którego nie ujawnia. Trudno nie oprzeć się wrażeniu, że strona niejako przyzwala na kreowanie takiego obrazu nie podejmując dodatkowego zatrudnienia albo niejako funkcjonując poza systemem podatkowym w naszym kraju.
Organ oceniając wyżej wskazane przesłanki do ustalenia wysokości administracyjnej kary pieniężnej (art. 90 ust. 1a ustawy), tj. średnią skalę prowadzonej działalności, stosunkowo długi czas trwania naruszenia uznał, że na stronę powinna zostać nałożona kara pieniężna wysokości górnej granicy ustawowego zagrożenia - ok 70%. Jednakże uwzględniając opisaną wyżej sytuację finansową A. S. należy uznać, że nałożona kara pieniężna w wysokości 10% kwoty maksymalnej tj. 10.000 zł jest właściwa, adekwatna do tej sytuacji.
Przepisy u.g.h. regulują materialnoprawne przesłanki wymiaru kary administracyjnej, przy jednoczesnym braku uregulowań w zakresie odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, co w ocenie organu odwoławczego daje podstawę do stosowania normy z art. 189f k.p.a. do spraw związanych z nakładaniem kar pieniężnych w trybie przepisów u.g.h. Przepis ten ma charakter regulacji o charakterze wyjątkowym i znajduje zastosowanie w szczególnych okolicznościach faktycznych.
Strona nie wskazała żadnych okoliczności uzasadniających odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Aby można było odstąpić w trybie art. 189f k.p.a. od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestać na pouczeniu, waga naruszenia prawa musi być znikoma, a strona musiałaby zaprzestać naruszenia prawa, zaś obie te przesłanki muszą zostać spełnione łącznie. W przypadku podmiotów, na które nakładana jest kara pieniężna na podstawie art. 89 u.g.h. nie można mówić o znikomej wadze naruszenia prawa. Mając na uwadze charakter działalności hazardowej oraz przyjęte przez ustawodawcę zasady organizacji gier, w tym wprowadzone zakazy i ograniczenia w zakresie urządzania gier hazardowych, które służyć mają ochronie dóbr prawnych, w szczególności ochronie społeczeństwa i obywateli przed negatywnymi skutkami uzależnienia od hazardu, naruszenie przepisów ustawy o grach hazardowych nie może być uznane za naruszenie prawa znikomej wagi.
W niniejszej sprawie nie można także stwierdzić spełnienia przesłanki samodzielnego zaprzestania naruszenia prawa, bowiem nastąpiło to w wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych w tym zajęcia automatów, które uniemożliwiło kontynowanie na nich procederu.
Nieuprawniony jest również zarzut naruszenia art. 189d, w którym uregulowano uniwersalne przesłanki nakładania kar pieniężnych, wśród których (punkt 7) ustawodawca nakazuje brać pod uwagę warunki osobiste strony. Sytuacja finansowa strony została ustalona, przeanalizowana i uwzględniona zgodnie z art. 90 ust 1 b u.g.h., przy braku inicjatywy i biernej postawie strony.
Skargę na powyższą decyzję wniósł A. S., zarzucając jej :
Naruszenie art. 90 ust. 1a i ust. 1b punkt 1) u.g.h. w zw. z art. 153 p.p.s.a. a to poprzez brak wdrożenia wiążących dla organów obu instancji wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku WSA Gdańsk z dnia 28 marca 2019 roku (sygn. III SA/Gd 34/19) w zakresie prawidłowego ustalenia ziszczenia się ustawowych przesłanek rzutujących na wysokość nakładanej kary, w efekcie czego karę wymierzono w wysokości nieprawidłowej, gdyż oczywiście nadmiernej;
Naruszenie art. 189a i nast. (tj. całości Działu IVA) k.p.a. poprzez ich niezasadne niezastosowanie, mimo iż przepisy te powinny zostać uwzględnione przy orzekaniu - szczególnie w zakresie art. 189f k.p.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. regulującym przesłanki odstąpienia od nałożenia kary takiej jak przedmiotowa, zwłaszcza na tle przywołanego i wiążącego dla organów wyroku WSA Gdańsk z dnia 28 marca 2019 roku (sygn. III SA/Gd 34/19).
Skarżący wniósł o uchylenie w całości zarówno zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji wydanej w I instancji i o umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że wyrokiem z dnia 28 marca 2019 roku (sygn. III SA/Gd 34/19) wiążącym w sprawie niniejszej sąd administracyjny zalecił, by ustalić w sposób wyczerpujący stan faktyczny sprawy oraz dokonać jego ponownej, prawidłowej oceny. Obowiązkowi temu organy nie podołały w zakresie żadnej z trzech przesłanek mających znaczenie dla określenia wysokości kary.
Organ II instancji bardzo dowolnie przyjął w uzasadnieniu swojego orzeczenia, iż naruszenie prawa trwać miało aż 149 dni. Nie jest to prawda i ustalenie takie nie wynika z żadnego ze zgromadzonych dowodów. Jak organ odwoławczy sam zresztą trafnie wskazał w sentencji swojej decyzji, przedmiotowe naruszenie w istocie trwało tylko jeden dzień, tj. miało miejsce dnia 26 października 2017 roku w lokalu w K. - co obrazują dokumenty złożone w aktach sprawy, sporządzone owego dnia podczas czynności kontrolerów celno-skarbowych. Brakuje natomiast jakiegokolwiek dowodu, pozwalającego przyjąć, iż owo naruszenie miało miejsce w jakimkolwiek dniu przed 26 października 2017 roku, a zatem twierdzenie takie jest całkowicie dowolne.
Szczególnie chybione jest przyjęcie, iż początkiem okresu naruszenia prawa miałaby być data objęcia przez skarżącego funkcji prezesa zarządu A. Sp. z o.o. czyli 30 maja 2017 roku, albowiem z faktu tego w żaden logiczny sposób nie można wyprowadzić wniosku, iż od tego dnia funkcjonował już lokal w K., a w nim działały konkretne urządzenia do gier, ujęte w treści kwestionowanych decyzji.
Wobec powyższego, ustalony prawidłowo, zgodnie z wytycznymi WSA Gdańsk czas trwania naruszenia to zaledwie 1 dzień. W tej sytuacji uzasadniona jest konkluzja, iż skala prowadzonej działalności istotna dla orzeczenia była obiektywnie niewielka, a wręcz znikoma.
Nie można zaaprobować zupełnie dowolnych wywodów organów na temat sytuacji finansowej skarżącego. Wprawdzie organ prawidłowo pozyskał szeroki materiał dowodowy, wskazujący między innymi na to, iż skarżący jest obciążony toczącym się postępowaniem egzekucyjnym (komorniczym) na ponad 270.000,00 (dwieście siedemdziesiąt tysięcy) złotych, a jego łączne zadłużenie wobec Skarbu Państwa przekroczyło 5.200.000,00 (pięć milionów dwieście tysięcy) złotych, a żadnych istotnych zarobków nie uzyskuje, lecz mimo tego uznał, że skarżący jest osobą na tyle zamożną, że kara w wysokości 10.000,00 złotych jest adekwatna dla osoby w takiej katastrofalnej sytuacji ekonomicznej. Organ wyjaśnił przy tym, że w jego ocenie skarżący zapewne jakiś majątek ukrywa, gdyż wiele lat temu był aktywny zawodowo w 4 spółkach prawa handlowego. Tego rodzaju twierdzeń nie można zaakceptować, gdyż ignorują one kluczową, okoliczność, iż sytuacja finansowa strony jest tak zła, iż nie posiada on nawet zdolności upadłościowej, tj. nie ma choćby tylko minimalnego majątku na złożenie wniosku o własną upadłość i pokrycie kosztów stosownego postępowania, w tym działalności syndyka. Przesłanka sytuacji finansowej, rozumiana prawidłowo musi prowadzić do konstatacji, iż osoba o stanie majątkowym takim jak skarżący obecnie, nie może być adresatem kwestionowanej kary, gdyż każda jej wysokość będzie nadmierna. Kara nawet symboliczna będzie obiektywnie i trwale niewykonalna.
Wobec wykazanej znikomości naruszenia prawa, sytuacja faktyczna w sprawie niniejszej uprawnia do zastosowania rozwiązania ukierunkowanego na odstąpienie od nałożenia kary, która niczemu już służyć nie będzie i do niczego nie przymusi.
W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W załączniku do protokołu rozprawy z dnia 9 maja 2025 r. pełnomocnik skarżącego podniósł ponadto, że decyzja organu II instancji naruszyła istotnie przepisy postępowania, w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy, wskutek obrazy art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa(dalej: o.p.) w zw. z art. 145 § 2 o.p., art. 123 § 1 o.p. i art. 127 o.p.
Tego naruszenia przepisów pełnomocnik upatrywał w pominięciu przez organ I instancji udziału strony w postępowaniu, poprzez kierowanie istotnych pism procesowych w toku sprawy do samej strony, z pominięciem jej pełnomocnika r. pr. W. Z. Dotyczyło to zwłaszcza wezwania do udzielenia wyjaśnień z dnia 26 kwietnia 2023 r., stanowiącego podstawowy element pozwalający stronie na czynny udział w postępowaniu w zamyśle organu, czyli do przedstawienia przez skarżącego materiału dowodowego. Sytuacja ta miała miejsce przez okres postępowania, w którym organ I instancji kwestionował prawidłowość umocowania pełnomocnika, choć w dalszym toku postępowania zaakceptował jego udział na zasadzie dotychczasowego pełnomocnictwa, przyznając w istocie, iż był on cały czas umocowany. Nie zostały jednak naprawione w toku postępowania te elementy, które dotyczyły pism doręczonych samej stronie z pominięciem pełnomocnika, w szczególności nie ponowiono tych czynności skutecznie doręczając stosowne pisma r. pr. W. Z., ale procedowano dalej, utrwalając sytuację naruszenia. Skutkowało to pozbawieniem strony prawa do czynnego udziału w postępowaniu, przy naruszeniu zasady doręczania pism ustanowionemu pełnomocnikowi, jak również naruszono zasadę dwuinstancyjności, która powinna skutkować nie tylko dwuinstancyjnym postępowaniem dowodowym z możliwością udziału w nim w pełnym zakresie, ale i dwuinstancyjną oceną zgromadzonego z realnym udziałem strony materiału dowodowego. Tymczasem w sprawie tej zasadniczą część tego materiału zgromadził a następnie ocenił wyłącznie organ II instancji, a ten istotny fragment postępowania dowodowego w I instancji bez udziału strony został pominięty bez dokonania w sposób należyty czynności, które miały doprowadzić do uzyskania wyjaśnień strony, a w konsekwencji jej czynnego udziału w gromadzeniu takiego materiału przez organ I instancji.
A. S. od dnia 7 czerwca 2022 r. do dnia 28 kwietnia 2023 r. pozostawał tymczasowo aresztowany i nie osiągał wówczas, co oczywiste, żadnych dochodów, a po ustaniu tej przyczyny ma istotne trudności na rynku zatrudnienia, w istotnej części będąc na utrzymaniu siostry. Nadto, analiza dostępnych publicznie rejestrów sądowych spółek, w których A. S. pozostaje nadal Prezesem Zarządu (A. Sp. z o.o. oraz P. Sp. z o.o.) wskazuje na fakt, że oba podmioty są zawieszone i nie prowadzą już żadnej działalności - formalne wpisy o zawieszeniu działalności od 1 stycznia 2024 r. widoczne są w rejestrze przedsiębiorców KRS, natomiast oba te podmioty nie prowadzą działalności od przeszło pięciu lat. Co najmniej analiza tych rejestrów winna być obowiązkiem gromadzącego materiał dowodowy organu.
Zaskarżona decyzja posługuje się kryteriami wymiaru kary pieniężnej rażąco niespójnie, co jest widoczne choćby w braku podstawowego dookreślenia czy mają one dotyczyć danego naruszenia w postaci skonkretyzowanej (funkcjonowania czterech konkretnych urządzeń do gier w lokalu położonym w K. przy ul. [...]) czy raczej ogólniejszej (rozumianej jako całokształt działalności podmiotu podlegającego karze). Przy czym sama górna granica kary, przewidziana art. 89 ust 4 pkt 8 u.g.h. do górnej wysokości 100.000 złotych, stanowi jedynie ustawowe maksimum i ograniczenie wymiaru, a nie może stanowić podstawy ustalania wysokości tej kary w odniesieniu do tego ustawowego ograniczenia, na czym jak się wydaje bazuje w istocie zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca. Wysokość kary nie może być po prostu proporcją w odniesieniu do kwoty maksymalnej, jej ułamkiem czy procentem, lecz proces jej wymiaru musi być odmienny na podstawie ww. trzech kryteriów, a dopiero uwzględniając powyższe ograniczenie kwotowe na końcu.
Zdaniem strony, przykładem niespójności zastosowanego przez organ modelu wymiaru kary w kontekście kryteriów ustawowych jest problem dotyczący przyjętego czasu trwania naruszenia. Zaskarżona decyzja przyjmuje bowiem, że końcową jego datą jest ustalona konkretnie data kontroli w lokalu w K., podczas której dokonano zatrzymania konkretnych czterech urządzeń do gier (26 października 2017 r.). Natomiast za datę początkową przyjmuje się datę 30 maja 2017 r. - objęcia przez skarżącego funkcji Prezesa Zarządu spółki, bez wykazywania nawet, że te konkretne cztery urządzenia wówczas, w tym konkretnym lokalu, funkcjonowały. Tak ustalony czasookres trwania naruszenia, jest wadliwy, gdyż z jednej strony opiera się na ogólnej odpowiedzialności za działalność jako taką, a z drugiej na skonkretyzowanej działalności jedynie w danym miejscu. Brak jest w decyzji wyjaśnienia tak przyjętego modelu. Równocześnie organ wskazuje, że lokal w K. zgłoszony był (nastąpiło to na formularzu NIP-8) jako miejsce, w którym rozpoczęto działalność znacznie później, bo 25 lipca 2017 r. Decyzja o karze pieniężnej w swojej sentencji ma wymiar skonkretyzowany, podobnie jaki twierdzenie odpowiedzi na skargę, że nie można zastosować odstąpienia od kary, skoro działalności nie zaniechano, lecz "zabrano automaty", co może przecież dotyczyć tylko konkretnego miejsca, ale bynajmniej nie całości działalności.
Także w odniesieniu do kryterium skali prowadzonej działalności w decyzjach organów wskazuje się, że jest ona "średnia" i zestawia się ją z "czterema automatami wykorzystywanymi do jej prowadzenia" podczas gdy w takim przypadku trudno określić jaka skala miałaby być małą lub znikomą, a jak wyglądałaby w porównaniu z sytuacją, gdyby urządzeń do gier było kilkanaście lub kilkadziesiąt, zwłaszcza, że przy takich określeniach, organ wskazuje, że skarżący powinien otrzymać karę zbliżoną do maksymalnej, co zmienia zdaniem organu jedynie jego sytuacja finansowa. Rozumiejąc, że przepis przewiduje rodzaj uznania administracyjnego w zakresie decyzji organu, to jednak kryteria tego uznania nie mogą być nieostre i niespójne, zwłaszcza gdy ich część odnosi organ do całego podmiotu, a część jedynie do zdarzenia będącego bezpośrednią przyczyną wymierzenia kary w typie "podstawowym", tj. spółce A. Sp. z o.o. w wysokości 4 razy po 12.000 złotych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania.
Przedmiotem oceny Sądu była decyzja o wymierzeniu A. S. kary pieniężnej w wysokości 10 000 zł.
Istnienie materialnoprawnych przesłanek wymierzenia skarżącemu grzywny na podstawie art. 89 ust. 3 ustawy zostało już w czasie trwania postępowania przesądzone prawomocnymi, powołanymi wyżej wyrokami WSA w Gdańsku i Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Kwestią wymagającą jednak dokonania szeregu ustaleń faktycznych przez organy administracji były natomiast przesłanki wpływające na wysokość ustalonej kary pieniężnej, którymi zgodnie z art. 90 ust. 1a oraz ust. 1 b) pkt 1 u.g.h. są:
- sytuacja finansowa podmiotu podlegającego karze,
- skala prowadzonej działalności
- czas trwania naruszenia.
Skoro ustawodawca przyjął, że wymierzenie kary pieniężnej członkowi zarządu podmiotu organizującego nielegalne gry na automatach opierać ma się na zasadzie uznaniowości zarówno co do wyboru osób podlegających karze, jak i co do wysokości kary, to rzeczą organów administracji orzekających w tym przedmiocie jest precyzyjne, zindywidualizowane określenie wpływających na wymiar kary kryteriów.
W rozpatrywanej sprawie organy administracji obowiązkowi temu nie sprostały przynajmniej w odniesieniu do przesłanki sytuacji finansowej podmiotu podlegającego karze oraz czasu trwania naruszenia.
Zdaniem sądu w składzie rozpatrującym sprawę, pojęcia skali prowadzonej działalności oraz czasu trwania naruszenia odnoszą się do skonkretyzowanego naruszenia prawa mającego miejsce w ściśle określonym punkcie/punktach prowadzenia gier hazardowych. Organy rozpatrujące sprawę ograniczyć powinny zatem badanie powyższych przesłanek do naruszenia prawa związanego z prowadzeniem gier na automatach przez spółkę A. w Salonie Gier J. przy ul. [...] w K. Ono bowiem, zgodnie z postanowieniem o wszczęciu postępowania z dnia 19 kwietnia 2018 r. (k-1 akt administracyjnych) wyznacza zakres przedmiotowy badanej odpowiedzialności skarżącego jako prezesa spółki.
O ile jednak można zaakceptować ustalenia organów dotyczące skali prowadzonej działalności i dystynkcję pomiędzy poszczególnymi poziomami tej skali związaną z liczbą eksploatowanych automatów, to jednak nie można przyjąć za prawidłowe określenia czasu trwania naruszenia opartego na czasie pełnienia funkcji prezesa spółki przez skarżącego. Naruszeniem nie jest bowiem pełnienie takiej funkcji, lecz urządzanie przez zarządzaną spółkę nielegalnej gry hazardowej. Zatem czas trwania naruszenia to czas prowadzenia nielegalnej działalności w zakresie gier hazardowych. W tym też kierunku powinny być prowadzone czynności dowodowe organów administracji. W aktach administracyjnych brak jest natomiast dowodów pozwalających na dokonanie tego rodzaju ustaleń. Nie przeprowadzono dowodu z zeznań świadków – osób zatrudnionych w punkcie gier na automatach. Nie ma w aktach administracyjnych także umowy najmu lokalu, w którym działalność była prowadzona. Nie podjęto wreszcie próby przesłuchania skarżącego lub wynajmującego lokal w celu dokonania ustaleń dotyczących przybliżonego choćby czasu trwania naruszeń. Z akt w istocie wynika, że w dacie kontroli w lokalu znajdowały się automaty do gier, lecz kiedy je tam umieszczono i kiedy rozpoczęto ich eksploatację organy obu instancji nie ustaliły.
Co istotne, w sentencji decyzji organu I instancji wskazano, że karę nałożono w związku z urządzaniem gry na automatach "w dniu 26.10.2017 r.", zaś organ odwoławczy utrzymując decyzję w mocy oparł się na radykalnie odmiennych założeniach co do czasu trwania naruszenia.
Już z tego powodu zaskarżona decyzja nie mogła się ostać, skoro nie dokonano ustalenia okoliczności mającej, zgodnie z wolą ustawodawcy, istotny wpływ na wysokość wymierzanej kary pieniężnej.
Zasługiwał na uwzględnienie także i podnoszony przez stronę skarżącą zarzut dotyczący skutków procesowych czasowego pominięcia w postępowaniu udziału pełnomocnika skarżącego r.pr. W. Z. Bezsporne w okresie pomiędzy 10 kwietnia 2024 r. i 15 maja 2024 r. organ dokonywał czynności procesowych wobec strony skarżącej z nieuzasadnionym pominięciem osoby prawidłowo umocowanego jego pełnomocnika. Tymczasem przepis art. 145§2 O.p. stanowi, że jeżeli ustanowiono pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi pod adresem wskazanym w pełnomocnictwie. Doręczenie pisma bezpośrednio stronie reprezentowanej przez pełnomocnika jest bezskuteczne.
Wśród czynności dokonanych z powyższym naruszeniem prawa było doręczenie znajdującego się na karcie 341 akt administracyjnych wezwania z 26 kwietnia 2024 r. (błędnie w nagłówku wskazano datę 26 kwietnia 2023 r.) do nadesłania w terminie 7 dni informacji o kwocie uzyskiwanych obecnie dochodów, o przychodach z tytułu pełnienia funkcji prezesa spółki A., i do wypełnienia formularza ORD-HZ. Wezwanie to doręczono bezpośrednio skarżącemu, a nie jego pełnomocnikowi. Skarżący nie udzielił na to wezwanie odpowiedzi. Z uwagi na wadliwość dokonanego doręczenia, organy administracji nie były uprawnione, by wyprowadzać z tego faktu negatywne dla skarżącego wnioski i konsekwencje. Tym samym, podnoszony w zaskarżonej decyzji zarzut braku współdziałania strony z organem poprzez zaniechanie udzielenia odpowiedzi na w/w wezwanie musiał zostać uznany za niezasadny.
W tej sytuacji nie sposób uznać za wyjaśnioną przesłankę sytuacji finansowej skarżącego. Brak skutecznego wezwania w celu wskazania szczegółowej aktualnej sytuacji skarżącego przyniósł rezultat w postaci oceny tej sytuacji na podstawie swobodnych domniemań przejawiających się w zdaniach, że "A. S. być może dysponuje majątkiem, którego nie ujawnia. Trudno nie oprzeć się wrażeniu, że (...) niejako przyzwala na kreowanie takiego obrazu, nie podejmując dodatkowego zatrudnienia albo niejako funkcjonując poza systemem podatkowym w naszym kraju".
Tego rodzaju domniemania nie mogą zostać przyjęte w sytuacji, gdy strona nie została zobowiązana skutecznie do przedstawienia wyjaśnień co do swej sytuacji finansowej i materialnej. Takie wyjaśnienia oczywiście w każdym przypadku podlegają ocenie organów co do swej wiarygodności i kompletności. Również niezłożenie wyjaśnień pomimo prawidłowego wezwania podlegać musi takiej ocenie. Uznać należy zatem, że także i przesłanka sytuacji finansowej podmiotu podlegającego karze nie została w toku postępowania należycie wyjaśniona przez organy administracji celno - skarbowej.
Brak powyższych ustaleń stanowi naruszenie obowiązku wynikającego z prawomocnego wyroku Sądu z dnia 28 marca 2019 r. sygn. III SA/Gd 34/19, którym organy pozostawały związane z mocy art. 153 p.p.s.a.
Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych sprawy istotnych dla jej rozstrzygnięcia stanowi także naruszenie przepisów art. 122, art. 187 § 1, art. 191 Ordynacji podatkowej stosowanej w niniejszej sprawie na podstawie art. 8 u.g.h.
Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy przeprowadzi uzupełniające postępowanie dowodowe, uwzględniając przedstawioną powyżej ocenę prawną. Ustalić winien zwłaszcza, zgodnie ze wskazanymi wyżej wytycznymi, stan faktyczny sprawy co do czasu trwania naruszenia prawa oraz sytuacji finansowej skarżącego i dokona jego ponownej oceny w oparciu o wskazane powyżej przepisy prawa materialnego. Ocenie tej organ da wyraz w uzasadnieniu decyzji, zgodnym z art.210 § 1 pkt 6 i § 4 Ordynacji podatkowej.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 2 pkt 5 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.).